<div class="lead">
Dit weekend gaat op het Nederlands Film Festival een portret in première van de vitale dokter Co (81), de wondenheler en vertrouwenspersoon van uitgeprocedeerde asielzoekers. Een gesprek met de maker, debutant Lysander Wiering.
</div>
Het is donker in Amsterdam. Op de fiets zit de 81-jarige Co van Melle. Hij is gemutst en draagt een bril. Zijn mobieltje gaat. &#8216;Je kunt iets niet bewegen? Waar zit die spier precies? Oké, ik kom wel even langs.&#8217; En onderweg is &#8216;ie: ‘Dokter Co.’
In de debuutfilm van regisseur en visueel antropoloog Lysander Wiering (30) wordt de gepensioneerde dokter Co gevolgd terwijl hij de wonden dept, armen verbindt en het eelt schraapt van de meest onzichtbare groep in Nederland: uitgeprocedeerde asielzoekers. Het is een kort, indringend portret van een ongelooflijk vitale oude arts, maar ook een confronterende blik in de hopeloze wereld van de jonge mannen die volgens Nederland geen recht meer hebben op een vangnet.
Wierings debuutfilm werd genomineerd voor beste nieuwkomer op het NFF. Ik spreek hem over Dokter Co en het maakproces van de documentaire.
Al jaren weten al je vrienden dat je een film aan het maken bent – en nu is hij af. 
‘Ja. Het is vreemd. Je vertelt drie jaar lang aan iedereen dat je een film maakt, maar je kunt nooit wat laten zien. En dan heb je wel dat mensen denken: &#8220;Oohjaa, die Lysander die maakt een film&#8230; in zijn HOOFD!” Dus het voelt fantastisch dat hij af is. En dan ook nog genomineerd als beste debuut, heel erg gaaf.’
Hoe heb je Dokter Co leren kennen? 
&#8216;Ik deed vrijwilligerswerk in een inloophuis voor dak- en thuislozen aan het Sarphatipark in Amsterdam. Een keer per week had dokter Co daar een spreekuur. Een oude man, met een lange zwarte jas die in de wind langs zijn fiets wapperde. Hij kwam altijd ’s avonds in het donker en vertrok ook altijd weer in het donker. Hij had altijd haast en was continu op doorreis naar een volgende afspraak.&#8217;
Waarom moest hij het onderwerp van je film worden? 
&#8216;Dokter Co draagt altijd een vergeeld patiëntendossier onder zijn arm. Het is een boekje met verhalen van de meest onzichtbare mensen van Amsterdam: de daklozen, de ongedocumenteerden, de ontheemden. Ik vond dat die verteld moesten worden. Ik vroeg of hij me in zijn wereld binnen wilde laten. Hij stemde toe. En de wereld die hij mij toen toonde, van die uitgeprocedeerde jongens, damn. Ik wist niet dat die in mijn eigen Amsterdamse achtertuin bestond.&#8217;
Ik ben een keer met je mee geweest naar de vluchttoren in Amsterdam-West, waar de groep uitgeprocedeerde jongens en mannen een tijdje verbleef. Ik was er enorm van geschrokken. Jij leek iedereen te kennen en ze gingen relaxed met je om. Hoe is je dat gelukt? 
&#8216;Door er heel veel uren te zitten, altijd met dokter Co mee te gaan en vooral door altijd ook weer terug te komen. Toen deze groep vluchtelingen uit de vluchtgarage in de Bijlmer werd gezet, was er even heel veel media-aandacht. Dan was er een week lang allerlei pers en vervolgens gingen ze weer weg en werden ze compleet vergeten. Daarna vertelden ze dat ik de enige was die ze nog mocht filmen, omdat ik bleef.
Wat voor docu is het geworden? 
&#8216;Het is een harde film geworden; ik heb niets gecensureerd. En dat vond ik soms wel moeilijk om voor mezelf te verantwoorden. Mensen zouden ook kunnen denken: &#8220;Zie je wel, die asielzoekers gedragen zich niet.&#8221; Ik wil geen negatief beeld bevestigen. Maar er werd ook gewoon veel gezopen en gevochten. Ik heb ervoor gekozen om dat te laten zien. Omdat dit de gevolgen kunnen zijn als je tweehonderd getraumatiseerde jongens bij elkaar in een leegstaande garage zet, zonder warm water en met nauwelijks elektriciteit.&#8217;
<figure id="post-367702 media-367702" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/09/DokterCo_Still03.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/09/DokterCo_Still03-320x180.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/09/DokterCo_Still03-640x360.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/09/DokterCo_Still03-1280x720.jpg 1280w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/09/DokterCo_Still03-1920x1080.jpg 1920w" alt="" /><figcaption>Still uit de documentaire.</figcaption></figure>
Je kunt dat gedrag ergens wel begrijpen? 
&#8216;Precies. Als je uit een oorlogsland komt en op deze manier wordt opgevangen, zonder hoop, dan is het logisch dat je met elkaar op de vuist gaat. Daar zou ik zelf niet anders in zijn. Er gaan ook dingen wel goed in de vluchtelingenopvang, maar deze jongens zijn het afvoerputje. Het zijn jonge jongens, alleenstaand, zonder familie, zij komen het laatst in aanmerking voor hulp.;
Wat betekent dokter Co voor hen? 
&#8216;Als dokter Co de jongens bezoekt gaat het vaak om simpele dingen, zoals een pleister plakken of een wond verschonen. Maar na tien minuten merk je al dat de gesprekken niet meer over het medische gaan, maar over veel persoonlijker dingen. Dokter Co is misschien wel de enige persoon die ze aanraakt, warmte geeft en menselijk contact biedt.&#8217;
Beseft hij dat zelf ook, dat hij meer is dan een dokter? 
&#8216;Ja dat denk ik wel, want hij is de hele dag met die jongens bezig. Hij is zeker ook streng voor ze. Hij zegt: &#8220;Als jullie hier willen blijven, moet je Nederlands leren.&#8221; Hij deelt kranten uit, geeft ze fietsen mee, leert ze banden plakken en probeert ze te leren hoe ze in Amsterdam kunnen overleven. De groep ziet hem als een vaderfiguur.&#8217;
<figure id="post-367704 media-367704" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/09/DokterCo_Still08.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/09/DokterCo_Still08-320x180.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/09/DokterCo_Still08-640x360.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/09/DokterCo_Still08-1280x720.jpg 1280w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2017/09/DokterCo_Still08-1920x1080.jpg 1920w" alt="" /><figcaption>Still uit de documentaire.</figcaption></figure>
Dokter Co is 81. Wat gebeurt er als hij doodgaat? 
&#8216;Die vraag heb ik nooit durven stellen, maar hij zal een enorm gat achterlaten. In de film zit ook een citaat, van een van de asielzoekers uit Togo. “U leeft nog 80 jaar. En daarna leeft u eeuwig in de sterren.”&#8217;
Wat drijft zo’n oude dokter om zijn leven hieraan te wijden? 
&#8216;Hij zegt, iedereen heeft een &#8220;taakje&#8221;. En dit is mijn &#8220;taakje&#8221;.&#8217;
Is dat alles? 
&#8216;Ja. Ik vind het wel frustrerend dat ik geen allesomvattend antwoord op die vraag heb gekregen. Hij stelt zichzelf die vraag ook niet, hij doet het gewoon. Dus ik kon het alleen maar laten zien. Wij als toeschouwers kunnen dat bijna niet geloven, dat deze enorme toewijding zomaar &#8220;een taakje&#8221; is. Steeds meer mensen hebben tegenwoordig de neiging om een soort &#8220;groots persoonlijk doel&#8221; voor zichzelf te kunnen verantwoorden. Anders voelen we ons niet belangrijk. Misschien is dat wat we nog het meest van dokter Co kunnen leren, dat mensen in nood helpen geen motief behoeft.&#8217;
Jouw achtergrond is in de visuele antropologie, hoe heeft dat invloed op jou als filmmaker? 
&#8216;Ik gebruik de klassieke antropologische methode van ergens langer blijven en van binnenuit een verhaal vertellen. Dat doe ik het liefst zonder grote crew om me heen om het menselijk contact zo min mogelijk te beïnvloeden. Het interessantst vind ik om de rafelranden van de samenleving, dat grijze gebied, in al zijn kleuren en smaken te laten zien. Het brengt me naar avontuurlijke plekken buiten het oog van de maatschappij. Je komt er de grote maatschappelijke fouten tegen en het houdt ons een spiegel voor.&#8217;
Wat vond dokter Co van de film? 
&#8216;Ik was best wat gespannen om de reactie van dokter Co. Misschien hoopte hij dat ik een lief beeld zou schetsen van de vluchtelingen. Maar hij vond het juist goed dat het zo realistisch is geworden en dat we juist ook de pijn en het leed zien.&#8217;
De draaiperiode is voorbij. De film is af. Hoe is het nu met de groep uitgeprocedeerde jongens en met dokter Co? 
&#8216;Tja, de groep uitgeprocedeerde jongens moeten nog steeds elke paar maanden verkassen en iets nieuws kraken, dat houdt niet op. De sfeer onderling is inmiddels wel een stuk beter, ze zijn meer aan elkaar gewend en een paar echte herrieschoppers zijn vertrokken. En dokter Co fietst nog steeds iedere dag van hot naar her om anderen te helpen. Er is zelfs <a href="https://petities.nl/petitions/de-co-van-melle-brug?locale=nl" target="_blank">een petitie gestart</a> om de fietsbrug over het IJ naar hem te vernoemen.&#8217;
 Wat kunnen we van je volgende project verwachten? 
&#8216;Ik ben bezig met een verhaal dat ik in Italië ben tegengekomen, tijdens een reis naar Napels. Het gaat over Gina en Lina van 70 en 72, geboren als man, maar al van jongs af aan gaan ze allebei door het leven als vrouw. Ze hebben een wondermiddel ontdekt voor de eeuwige jeugd dat ze stiekem verkopen. Net als dat ik bij dokter Co had, voel ik nu ook weer: hier zit een verhaal.&#8217;
<div class="info-box-shadow">
Dokter Co is een <a href="http://www.campus.cobofonds.nl/" target="_blank">TeleDoc Campus Film</a> en zal in première gaan op het <a href="https://www.filmfestival.nl/publiek/" target="_blank">NFF 2017</a> in Utrecht op 23 september. Verder is hij op het NFF te zien op 24 en 26 september. 
Op tv wordt Dokter Co uitgezonden door de EO op zondag 10 december.
</div>