De vuile oorlog tegen vrouwen

Freke Vuijst
Vrouwen lijken de Amerikaanse verkiezingen te gaan beslechten, de ‘gender gap’ is groot. Maar de haat van conservatieve mannen ook.
Maart 2012: demonstranten tegen een nieuwe abortuswet in Virginia worden hardhandig verwijderd. Foto: Eva Russo/AP/ReportersMaart 2012: demonstranten tegen een nieuwe abortuswet in Virginia worden hardhandig verwijderd. Foto: Eva Russo/AP/Reporters

Het was laat op de avond die zaterdag in februari toen Karen Teegarden (56) achter haar computer ging zitten. Ze had net urenlang aan de telefoon gehangen met haar vriendin Desiree. Uiteraard was politiek het onderwerp geweest.

Zo hadden de vrouwen elkaar leren kennen, eerst virtueel – als vrijwilligers voor de verkiezingscampagne van Barack Obama – en toen in levenden lijve bij de ‘rally voor het herstel van de redelijkheid’ van komiek Jon Stewart. Sinds die tijd had de vriendschap tussen Karen uit Michigan en Desiree uit New York zich verdiept en kletsten de twee bijna wekelijks bij over de politieke ontwikkelingen en wat ze hadden gelezen of op televisie gezien.

Meestal was Desiree degene die zich kwaad maakte en moest Karen haar tot bedaren brengen met een ‘rustig aan, Desi’. Maar die zaterdagavond waren beide vrouwen razend van woede over de oorlog die de Republikeinen aan vrouwen hadden verklaard en die inmiddels met een arsenaal aan wapens werd gevoerd. Zoals de abortuswet in Virginia die vrouwen verplicht eerst een inwendige echo te ondergaan, ook al is er geen medische reden voor. Tegen je wil vaginaal gepenetreerd worden met een langwerpige staaf, is dat niet een vorm van verkrachting, vroegen de vrouwen zich af. En wat te denken van Rick Santorum, een serieuze presidentskandidaat, die anticonceptie ‘niet oké’ vindt maar ‘een vrijbrief op seksueel gebied dingen te doen die indruisen tegen wat gepast is’. En dan de anticonceptie-hoorzitting in het Congres waar alleen mannen het woord voerden en een jonge vrouw geen spreektijd kreeg. Het was absurd, het was te gek voor woorden. Waarom gaan vrouwen niet de straat op, vroeg Desiree zich af. Toen Karen die avond haar Facebook-pagina las, spookten Desirees woorden door haar hoofd. Ze klikte op de ‘create a group’-button, iets wat ze nooit eerder had gedaan, en noemde haar groep ‘Organizing Against the War on Women’. Ze plaatste een post op andere sites en vroeg Desiree hetzelfde te doen. Toen ging ze slapen. De volgende ochtend had ze vijfhonderd aanmeldingen.

‘Toen kon ik niet meer terug,’ zegt Teegarden. ‘Ik heb mezelf een crash course in sociale media gegeven. Want hoewel ik een eigen bedrijf heb in public relations en marketing voor de auto-industrie, wist ik daar niets van af.’ Inmiddels is er een organisatie, Unite Women, actief op alle sociale media en is er een datum, 28 april, waarop vrouwen – en mannen – overal in Amerika de straat op gaan.

Teegarden: ‘Professionele actievoerders zeiden me: “Zoiets lukt je nooit, een organisatie bouwen kost tijd en geld. Dit is een vak, jij bent een amateur.” Dat mag zo zijn, alleen vergeten die professionals wat echt essentieel is: woede, passie en de overtuiging dat als je het bouwt, de mensen zullen komen.’

Teruggetreden kandidaat Santorum was openlijk tegen voorbehoedmiddelen. Foto: TRAVIS DOVE/The New York Times/HHTeruggetreden kandidaat Santorum was openlijk tegen voorbehoedmiddelen. Foto: TRAVIS DOVE/The New York Times/HH

Te ver gegaan

Maar waarom nu? Waarom is de War on Wo­men juist dit verkiezingsjaar in alle hevigheid losgebarsten? De vrouwonvriendelijke agenda van de Republikeinse Partij is immers al decennia oud. ‘Dit keer zijn ze te ver gegaan,’ zegt Tee­garden. ‘Ze gaan verder dan obstakels opwerpen voor vrouwen die een zwangerschap willen beëindigen. Nu vernederen ze vrouwen, behandelen ze vrouwen als vee en willen ze voorbehoedmiddelen verbieden. Het is onvoorstelbaar, negenennegentig procent van de seksueel actieve vrouwen gebruikt anticonceptiemiddelen.’

Historica Linda Gordon noemt het een ‘perfect storm’. Zij schreef The Moral Property of Women, het standaardwerk over de lange politieke strijd voor anticonceptie. ‘In de huidige oorlog tegen vrouwen vloeien een paar elementen samen. De anti-abortusbeweging natuurlijk, die in haar kern altijd ook een anti-anticonceptiebeweging is geweest, al was het lang politiek niet opportuun dat openlijk te verklaren. Daarnaast speelt de opkomst van de Tea Party een rol. Die ageert met name tegen Obama’s zorgstelsel, waar de vergoeding van voorbehoedmiddelen door ziektekostenverzekeringen een onderdeel van is. Anticonceptie is een politieke speelbal geworden. Bovendien zie je in het rechtse populisme een enorme toename van extreme retoriek, zodat gevoelens van vrouwenhaat nu openlijk en in steeds extremere taal worden geuit.’

Online seksvideo

Even leek het of de kwestie van voorbehoedmiddelen in de ziektekostenverzekering een controverse was over religieuze vrijheid en niet over vrouwen. In Amerika wordt een groot deel van de ziektekostenverzekeringen verstrekt door werkgevers. Katholieke instituten – universiteiten, ziekenhuizen, welzijnsinstellingen – zagen er niets in voorbehoedmiddelen in hun pakket op te nemen. Dat druiste in tegen hun religieuze overtuiging.

President Obama bood razendsnel een compromis aan. Katholieke werkgevers hoefden er niet aan mee te betalen, de kosten zouden door de verzekeraars worden gedragen. De werkgevers konden zich daarin vinden, maar de bisschoppen – gesteund door Republikeinse politici – bleven zich verzetten. De nu beruchte men only anticonceptie-hoorzitting volgde.

De vrouwelijke Democratische leden van de Congres-commissie waren er zo kwaad over dat ze hun eigen hoorzitting organiseerden, waar een rechtenstudente aan een katholieke universiteit pleitte voor opname van de pil in de zorgverzekering. De pil, legde Sandra Fluke uit, kostte arme rechtenstudenten zoals zij duizend dollar per jaar. Waarom moesten vrouwen die zelf betalen, het ging toch om een basisvoorziening? Als Viagra werd vergoed, waarom dan niet de pil?

Het was een ijzersterk argument. Alleen niet voor Rush Limbaugh, de conservatieve radiopresentator en onofficiële woordvoerder van de Republikeinse Partij. Drie dagen lang ging hij tijdens de uitzending tekeer tegen Fluke. Hij noemde haar een ‘slet’ en een ‘prostituee’. Als de belastingbetaler voor haar anticonceptie moest dokken, dan verwachtte hij een tegenprestatie: een online seksvideo van Fluke. Je kunt aan haar zien dat ze heel veel seks heeft, zei Limbaugh: ‘Ze kan nauwelijks lopen.’

Met zijn misogyne taal had Limbaugh de discussie over godsdienstvrijheid doorgeprikt als nep. Waar het de Republikeinen echt om ging was de seksuele vrijheid van vrouwen.

Studente Sandra Fluke wilde de pil vergoed krijgen en werd voor slet uitgemaakt. Foto: Alex Wong/Getty ImagesStudente Sandra Fluke wilde de pil vergoed krijgen en werd voor slet uitgemaakt. Foto: Alex Wong/Getty Images

Pink Ribbon

Vrouwen reageerden direct en massaal. Op Twitter en Facebook riepen ze op de sponsors van Limbaughs show te boycotten. E-mailbombardementen op de bewuste firma’s volgden. En die hadden onmiddellijk effect. Het ene bedrijf na het andere trok zijn reclamegeld terug. Limbaugh zag zich genoodzaakt zijn excuses aan te bieden – Sandra Fluke wees ze af als ontoereikend. Of Limbaugh blijvende schade ondervindt van zijn aanval op de rechtenstudente valt nog te bezien, maar eindelijk was de Republikein met de grootste bek eens met stomheid geslagen.

Het was niet de eerste keer dat vrouwen online terugvochten. De Susan G. Komen Foundation – een grote charitatieve stichting die onderzoek naar borstkanker financiert en ook Pink Ribbon bedacht – besloot in januari van dit jaar de organisatie Planned Parenthood niet langer te steunen. Deze biedt vrouwen een scala aan medische diensten aan, van voorbehoedmiddelen tot borstkankerscreenings en soa-behandelingen. Vaak is Planned Parent­hood de enige kliniek waar vrouwen op het platteland en vrouwen zonder verzekering terechtkunnen. Planned Parenthood exploiteert ook abortusklinieken en is daarom al jaren doelwit van Republikeinen, ook al gaat er niet één overheidsdollar naar een abortuskliniek. Mitt Romney zei onlangs dat hij van Planned Parenthood ‘af wil’. Nu draaide een bij vrouwen geliefde stichting de geldkraan dicht.

Opnieuw had het digitale protest van vrouwen succes. In plaats van aan Komen te doneren, stuurden vrouwen geld naar Planned Parent­hood. De top van de organisatie nam ontslag. De stichting haalde bakzeil en hervatte de financiering van Planned Parenthood.

‘In mijn twintig jaar als activist heb ik nooit eerder zo’n snelle en effectieve reactie gezien,’ zegt so­cialmedia-expert Deanna Zandt. Ze creëerde zelf een blog ‘Planned Parenthood Saved Me’, waar vrouwen hun eigen verhaal konden vertellen. ‘We lanceerden de site op een woensdag en de dag daarop waren we al in het nieuws.’ Zandt noemt het online activisme van vrouwen ‘frickin’ huge’.

Baas in eigen buik: in de VS laait de strijd weer op. Foto: Sam Hodgson/The New York Times/HHBaas in eigen buik: in de VS laait de strijd weer op. Foto: Sam Hodgson/The New York Times/HH

Sarcasm bomb

Jodi Jacobson, hoofdredacteur van de populaire site rhrealitycheck.org, ziet in het digitale activisme een uitlaatklep voor de frustraties van jonge vrouwen. ‘Ze voelen zich niet thuis in de gevestigde feministische organisaties, daar zit geen energie bij. Die energie zie je wel online, met verbluffende resultaten.’ Vaak gaat die energie gepaard met een fikse dosis humor. De ‘sarcasm bomb’ is inmiddels een fenomeen. Honderden vrouwen posten commentaren op de Facebook-sites van gouverneurs die draconische anti-abortuswetten hebben aangenomen of vrouwenklinieken hebben gesloten. Als die gouverneurs – allemaal mannen – wisten wat goed was voor vrouwen, dan konden ze vrouwen vast ook adviseren over hun menstruatie en voorbehoedmiddelen. Dus stelden de vrouwen vragen als: ‘Aangezien u blijkbaar gynaecoloog bent, heb ik een vraag. Ik wil graag een spiraaltje, ja inderdaad, anticonceptie. Kunt u me zeggen of er bijverschijnselen zijn? Ik heb geen medische redenen. Ik wil het gewoon omdat mijn twee kinderen genoeg zijn voor mijn portemonnee.’

‘Omdat u zo veel weet over het vrouwelijk lichaam, kunt u mij zeggen welk merk tampon u aanbeveelt?’

‘He, Gov – mag ik je Rick noemen? Ik heb een knobbeltje in mijn borst en ik wilde eigenlijk naar Planned Parenthood, maar u weet zo veel meer dan die onbenullen. Dus, eh, wanneer kan ik langskomen voor een onderzoek? Ik kijk uit naar uw diagnose. O, het is ook tijd voor een uitstrijkje. Zijn uw instrumenten steriel?’

‘Ik heb een overvloedige menstruatie. Kunt u ernaar kijken? U weet er toch meer van dan een dokter?’

Kleine successen

Democratische volksvertegenwoordigers – mannen en vrouwen – in staten waar de afgelopen maanden abortuswetten zijn aangescherpt, hebben ook gevoel voor humor. Onder het motto ‘gelijke monniken, gelijke kappen’ schreven ze wetsvoorstellen die mannen dwingen tot medische ingrepen. Een Democraat in Virginia eiste dat mannen eerst een rectaal onderzoek ondergaan voor ze een recept voor Viagra krijgen. Nina Turner in Ohio legde nog meer eisen vast in een Viagra-wetsvoorstel: een hartonderzoek en een sessie met een consulent die mannen moest informeren over seksuele onthouding als de aan te bevelen levensstijl. En Stacey Newman in Missouri diende een wet in die mannelijke sterilisatie alleen toestaat als het leven van mannen in gevaar is. ‘Om vast te stellen of sterilisatie nodig is, mogen de volgende factoren niet meewegen: de vaderwens van de man, zijn economische situatie, zijn leeftijd, het aantal kinderen waarvoor hij op dit moment verantwoordelijk is, of het gevaar voor zijn vrouw of partner in het geval een kind wordt verwekt,’ schreef de volksvertegenwoordiger spottend.

Geen van de antimannenwetten werd aangenomen. Wel boekten vrouwen kleine succesjes. In Virginia – waar vrouwen de trappen van het parlementsgebouw hadden bezet en de oproerpolitie hen hardhandig had verwijderd – draaide de gouverneur op het laatste moment bij. De inwendige echo verdween uit de abortuswet. Linda Gordon: ‘De meest extreme voorstellen worden ingetrokken, maar de iets minder extreme wetten worden wel aangenomen.’ Sinds de verkiezingen in 2010 – toen in veel staten Republikeinen aan de macht kwamen – zijn er meer dan tweehonderd nieuwe anti-abortuswetten ingediend, een tsunami van vrouwonvriendelijke maatregelen waar geen digitale opstand tegen is opgewassen.

Niettemin heeft de Republikeinse misogynie verstrekkende electorale gevolgen. Vrouwen stemmen bij presidentsverkiezingen veel vaker dan mannen op de Democraten. De zogenaamde ‘gender gap’ is dit jaar groter dan ooit. Volgens peilingen begin april stond Mitt Romney onder vrouwelijke kiezers negentien punten achter op president Obama. Het was de grootste gender gap ooit. Daarmee was Obama verzekerd van een verkiezingsoverwinning.

Maart 2012: een vrouw protesteert in Washington bij een evenement waar Mitt Romney aanwezig is. Foto: Mark Wilson/Getty ImagesMaart 2012: een vrouw protesteert in Washington bij een evenement waar Mitt Romney aanwezig is. Foto: Mark Wilson/Getty Images

Oorlog tegen huismoeders

De cijfers waren zo dramatisch dat de Romney-campagne de rollen omdraaide en president Obama ging beschuldigen oorlog te voeren tegen vrouwen. Vrouwen zijn het slachtoffer van de recessie, zegt Romney. Van de banen die verloren gingen sinds Obama president is, werd meer dan negentig procent bezet door vrouwen. Minister van Financiën Timothy Geithner noemt Romneys cijfers ‘misleidend’ en ‘belachelijk’. De recessie heeft mannen veel vaker getroffen dan vrouwen, alleen is het recente banenverlies een gevolg van bezuinigingen van de deelstaten in het ambtenarenapparaat en het onderwijs, secties van de economie waar vrouwen oververtegenwoordigd zijn.

De Romney-campagne schuift ook steeds vaker echtgenote Ann Romney naar voren als het gezicht van een vrouwvriendelijke campagne. Toen een Democratische activiste Ann Romney aanviel als een ongeloofwaardige spreekbuis voor vrouwen omdat ze nooit had gewerkt, kon het Romney-kamp zijn geluk niet op. Hier was het bewijs dat Democraten oorlog voeren tegen huismoeders. ‘Ik had het kunnen voorspellen,’ verzucht Jodi Jacobson van rhrealitycheck.org. ‘Het is een bekende Republikeinse tactiek, jut de ene vrouw tegen de andere op. De “goede” tegen de “slechte” moeder.’

En het heeft effect, zegt Jacobson. ‘We zullen goed moet opletten dat we onze focus niet verliezen. En we moeten de woede van vrouwen over de aanslag op hun seksualiteit ook verbreden in een economische boodschap, bijvoorbeeld dat Romney en andere Republikeinen gelijke beloning voor vrouwen niet beschermen.’

Ook Karen Teegarden is zich ervan bewust dat één demonstratiedag ontoereikend is. ‘Ik heb nu al een 29-aprilmap klaarliggen met ideeën om de passie en het nieuwe activisme van vrouwen de komende maanden te kanaliseren.’

In de hectiek van de verhitte politieke discussie van de dag over Republikeinse of Democratische oorlogen tegen vrouwen, is er nauwelijks aandacht voor de transformatie in de samenleving die zich onder onze ogen afspeelt: het geslacht van de kostwinner. Demografen voorspellen dat over twintig jaar vrouwen meer zullen verdienen dan hun echtgenoten. In de grote steden zijn jonge vrouwen – ongehuwd en kinderloos – hun mannelijke leeftijdgenoten al voorbijgestreefd. In de laatste statistieken van het ministerie van Arbeid uit 2009 blijkt dat bijna vier op de tien vrouwen meer verdienen dan hun partner. Een trend die zich snel doorzet nu meer dan zestig procent van de studenten vrouw is en vrouwen veel vaker dan mannen een masterdiploma halen.

Subcultuur doordrenkt van haat

Het is een kentering die grote gevolgen zal hebben, meer nog voor mannen dan voor vrouwen. De conservatieve en controversiële politieke wetenschapper Charles Murray beschrijft in zijn nieuwste boek Coming Apart de pathologie van de laagopgeleide blanke man. Die werkt niet of nauwelijks, is vaak verslaafd aan drugs of alcohol, gaat niet naar de kerk en leeft op de zak van een vrouw met wie hij niet is getrouwd. Het is, schrijft Murray, de schuld van de universitair opgeleide elite die zich verschanst in de eigen enclave en niet langer de traditionele Amerikaanse waarden uitdraagt.

Schrijver en onderzoeker Arthur Goldwag stuitte op hetzelfde fenomeen toen hij research deed voor zijn nieuwe boek The New Hate. Alleen legt hij niet de vinger op het gebrek aan normen en waarden maar op de gevolgen van de postindustriële economie voor de traditionele arbeidersklasse. ‘De Occupy Wall Street-beweging heeft het fout,’ zegt Goldwag. ‘Het is niet de één procent tegen de negenennegentig procent, het is de dertig procent waarmee het prima gaat tegen de zeventig procent die achteropraakt. Laagopgeleide mannen haken af of worden door vrouwen overboord gezet. Vrouwen werken keihard om financieel rond te komen en voor hun kinderen te zorgen. Een man in huis die financieel weinig of niets bijdraagt en alleen maar geld kost, is een luxe die vrouwen zich niet kunnen veroorloven.’

Goldwag trof in zijn onderzoek naar ‘de nieuwe haat’ een ondergrondse cultuur van vrouwenhaters aan op internet. Hij noemt het de ‘manosphere’, een subcultuur doordrenkt van misogynie: vrouwen zijn sletten, golddiggers en mannenhaters. Mannen die sympathiseren met het feministische gedachtegoed zijn ‘manginas’.

Hoe omvangrijk dit fenomeen is, kan Goldwag niet zeggen, daarvoor is het te diffuus. Wel barst het soms uit in geweld. Goldwag documenteert verschillende recente incidenten waarin vrouwen en omstanders vermoord werden door een man vervuld van haat tegen vrouwen. ‘Wat begint als de haat tegen een individuele vrouw, wordt al snel de haat tegen vrouwen in het algemeen.’

Speelt de groeiende onderklasse van blanke mannen een rol in de Republikeinse oorlog tegen vrouwen? Goldwag is voorzichtig met zijn antwoord. ‘De geschiedenis toont dat als Amerika grote maatschappelijke veranderingen doormaakt, de reactie van populistisch rechts er een is van haat.’ De Republikeinse oorlog tegen vrouwen is wellicht pas het begin van een nieuw misogyn tijdperk.

Sluit je nu aan voor slechts €4,99 per maand

Sorry, je hebt op het moment geen toegang tot dit artikel.

Waarschijnlijk heb je een abonnement zonder digitale toegang. Wil je deze content graag lezen, sluit dan snel een abonnement af.

Heb je wél een abonnement met digitale toegang, neem dan contact op met onze klantenservice: 020 – 5518701.