<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vlaamse thrillers</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Hoe onverklaarbaar is het leven in Vlaanderen en België voor een buitenstaander. Een land waarin men twee talen spreekt. Het land van de ‘flandrien’, de koppige eenzaat die vecht tegen de wind. Het land van de schijnbare goedlachse gelatenheid tegenover het absurde. Tot op de een of andere manier het verzet, in stilte gegroeid, zich laat kennen. </p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Het land waar naast de beste bieren ook het koloniale verleden en de trauma’s van het oorlogsverleden gisten. Het land van de Bourgondische taferelen, waar meer tussen pot en pint geregeld wordt dan aan vergadertafels. Het land waarin de term ‘surrealisme’ vaker verwijst naar dagelijkse toestanden dan naar een kunsthistorische periode. Of hoe de tocht van de ene naar de andere thrillerplek iets van de Vlaamse ziel blootlegt.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Goed te eten en te drinken<br /></h3>
<p>‘Amaaaaaiiiiii dit is echt niet normaal. Dit is zeer ernstig en belangrijk nieuws. Dit komt zeker op het nieuws van VTM. Er is een invasie in Hove. Vannacht was er een enorm lawaai te horen aan het station van Hove waar brasserie Bahnhove gevestigd is. De uitbater die boven het station woont ging kijken en stond versteld toen hij buiten kwam. Het station werd overspoeld door kabouters. Deze kleine wezens bleken afkomstig uit het dorpje Achouffe in de Ardennen en waren zeer vriendelijk. Ze hadden een massa nieuw bier bij en zeiden dat ze hier hun stamcafé van gaan maken nu hier 5 soorten Chouffe bieren te verkrijgen zijn.’<span class="Cursief"><br /></span>Zo werd gemeld, op 29 april 2014, op de Facebook-pagina van brasserie Bahnhove in Hove, bij Antwerpen.<br />Enkele dagen later wil Rudy Soetewey daar afspreken. Soetewey won met zijn laatste thriller <span class="Cursief">2017</span> de Diamanten Kogel 2013. Drie jaar geleden werd zijn thriller <span class="Cursief">Getuigen</span> bekroond met de Hercule Poirotprijs.<br />Rudy Soetewey zit achter een Chouffe Soleil van ’t fleske. Het treinstation van Hove, niet ver van de woonplaats van Soetewey, is zowel een café als een station. Af en toe stopt er een trein. ‘Het gebeurt meer dan eens dat de mensen dan van op het caféterras de treinconducteur toeroepen: “Hé Jean, moet ge geen pint hebben?”’ zegt Soetewey. ‘Een Amerikaanse diplomaat heeft ooit eens gezegd: “Hoe langer ik in België verblijf, hoe meer ik besef dat het surrealisme niets anders is dan het realisme van de Belgen.” Mooier kan je het niet verwoorden.’<br />Belg of Vlaming, het is voor Soetewey geen keuze. Waarom zijn keuze dan op Bahnhove viel? ‘Al het goede van België zit hier. Het is een cliché maar het klopt: geef een Vlaming goed te eten en te drinken en je hebt tachtig procent van zijn agressie ondervangen.’ <br />Dit is de plaats waar Soetewey vier jaar lang op en van de trein stapte toen hij nog in Brussel werkte (Soetewey werkte jaren als leraar, daarna als ambtenaar in het onderwijs). Dit is ook de plaats waar zijn hoofdpersonage Martin Vandenweyngaert uit <span class="Cursief">Getuigen</span> van de trein stapt nadat hij passief had toegekeken hoe enkele jongeren een passagier dodelijk toetakelden. <br />In <span class="Cursief">Getuigen</span> stelt Soetewey de schuldvraag, het racisme en het woekeren van de wroeging van de zwijgzame lafaard centraal. In zijn nieuwste boek <span class="Cursief">2017</span>, dat hij in de nabije toekomst plaatst ‘opdat het niet als sciencefiction zou afgedaan worden’, gaat Soetewey dieper in op de politieke toestand in België. </p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Als een zelfmoordterrorist<br /></h3>
<p>Onderweg naar Hove waren de affiches voor de nakende verkiezingen duidelijk. Vlaamse partijen als NVA en Vlaams Belang hameren op de eigenheid van de Vlaming die zich moet beschermen tegen een politiek vanuit Wallonië die geldverslindend en bedreigend zou zijn. ‘Ik zal nooit mijn stem uitbrengen op een partij die vijandsbeelden koestert,’ zegt Soetewey. In <span class="Cursief">2017</span> suggereert hij een burgeroorlog in de nabije toekomst. ‘Het is makkelijker om mensen in dezelfde richting te laten marcheren als er een gemeenschappelijke vijand wordt gecreëerd. Wij leven in een land met twee cultureel verschillende taalgroepen, een Germaanse en een Romaanse. De verschillen maken het makkelijk om elkaar als schuldige aan te wijzen voor wat er misloopt.’ <br />Hij beschouwt <span class="Cursief">2017</span> als een waarschuwing. ‘Een voorbeeld van wat zou kunnen gebeuren als men groepen zo tegen elkaar opzet. Vooral in economisch slechte tijden waarin de rijkdom steeds onevenwichtiger verspreid zit. België wordt soms geprezen als een schoolvoorbeeld van vreedzaam samenleven, maar dat duurt maar zolang een voldoende aantal mensen een voldoende groot inkomen heeft.’ Hij wijst op de macht van de multinationals die mede het politieke landschap bepalen. Al die discussies over ‘de splitsing van België’, hij noemt ze ‘waanzin’. ‘Wallonië, Vlaanderen, Europa. We zullen op wereldschaal alleen nog meetellen als we samenwerken.’<br />Soetewey denkt op wereldschaal maar schrijft vanuit het lokale. ‘De couleur locale bepaalt de universaliteit,’ zegt hij.<br />In <span class="Cursief">2017</span> wandelt zijn hoofdpersonage Michel Lepaire achter zijn vader, een Waals-Vlaamse ex-militair, aan langs het Antwerpse Theaterplein, in de buurt van het Rubenshuis, en ziet hoe zijn vader omkomt bij een explosie. Op de videobeelden opgenomen door bewakingscamera’s op het bekende plein de Wapper ziet hij dat zijn vader zichzelf opblies als een zelfmoordterrorist. ‘Voor Vlamingen zijn het herkenbare plaatsen. Nederlandse lezers blijken het leuk te vinden om die plaatsen als aanknooppunten te bezoeken.’<br />En toch zijn het meer nog dan de fysiek te bezoeken plaatsen, de zielsgesteldheden van zijn helden die Soeteweys thrillers zo Vlaams maken. ‘De Vlaming leeft en denkt vanuit het underdog-gevoel. Zo’n personage is een zegen voor de thrillerauteur.’ Michel Lepaire uit 2017 is een aan de kant geschoven politieagent die als klokkenluider een schandaal binnen zijn korps blootlegde. ‘Die man is een schoolvoorbeeld van de Vlaamse underdog-natuur. De man wordt niet gehoord maar gestraft omdat hij aanklaagde wat fout liep. Hij probeert zich in stilte overeind te houden. Wij Vlamingen voelen ons misschien wel goed in die underdogpositie. Daarom is chauvinisme ons vreemd.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Te verschillend<br /></h3>
<p>Dat chauvinisme is ook de Vlaamse critici van de thrillerliteratuur vreemd. Ze beamen de sterkte en de uitzonderingspositie van enkele auteurs zoals Rudy Soetewey, Bavo Dhooghe en Patrick Conrad, maar blijven streng voor wat er in eigen land aan thrillerliteratuur te rapen valt. ‘We hebben een fantastisch complex land maar wat ik in de Vlaamse thrillers nog teveel mis, is actualiteit en maatschappijkritiek,’ zegt John Vervoort, criticus van <span class="Cursief">De Standaard</span>. ‘En sterke psychologische thrillers. We hebben te weinig goede vrouwelijke thrillerauteurs.’<br />‘Waar blijft onze Patricia Highsmith,’ vraagt ook Fred Braeckman, criticus van <span class="Cursief">Knack </span><span class="Cursief">en</span><span class="Cursief"> De Morgen</span>, zich af. In 1998 lanceerde hij mede de Hercule Poirotprijs. ‘Het misdaadgenre was in Vlaanderen lang miskend. We wilden het op deze manier een steun in de rug geven.’ En toch leek de tijd er rijp voor vanaf de late jaren vijftig, toen de schrijver Aster Berkhof met zijn inspecteur Markus op de proppen kwam. Jef Geeraerts, de man die ook prachtige romans schreef, ontdeed het genre helemaal van zijn pulpimago toen hij in 1979 <span class="Cursief">Kodiak .58</span> schreef. In 1986 ontving hij De Gouden Strop voor <span class="Cursief">De zaak Alzheimer</span>, dat later verfilmd zou worden. <br />Braeckman: ‘Zij waren ook bekend als romancier. Zij hebben het misdaadgenre nieuw leven ingeblazen en blijven met hun werk zeker sterke pijlers. Later is Pieter Aspe, een groot bewonderaar van Geeraerts, hem gaan navolgen en in die stroom zijn dan weer nieuwe misdaadschrijvers opgestaan. De ene met meer succes dan de ander.’ Over een Vlaamse ziel of school in die misdaadliteratuur zijn de critici duidelijk. ‘Die bestaat niet. De auteurs zijn te verschillend. Misdaadliteratuur wordt bepaald door het karakter van de schrijver, meer dan door zijn afkomst.’ </p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Bier, Weib und Gesang<br /></h3>
<p>De maïsvelden voor het asielzoekerscentrum in Steenokkerzeel, bij Brussel Airport. Vliegtuigen vliegen er laag over. Stad en platteland vloeien er samen. Lugubere plekken genoeg. De veel vertaalde en vanaf zijn debuut bejubelde Vlaamse thrillerauteur Stan Lauryssens schrikt in de beginscène van zijn laatste boek <span class="Cursief">Het dode meisje</span> niet terug voor het beeld van een jonge vrouw in een plas van bloed en braaksel. Interessante spannende plekken genoeg in België, en je bent er in een mum van tijd. Wie een autorit maakt door België kan op drie uur tijd niet alleen het landschap snel zien veranderen, ook de taal verandert er. Lauryssen laat in zijn laatste detective de rode draad door het politiepersonage Eddy Thielemans zo formuleren: ‘België staat vol moordhuizen. Zelfs de kelder in Charleroi waarin Dutroux zijn seksmeisjes opsloot werd nooit afgebroken. Wie morgen in plaats van een dagje Center Parcs of Plopsaland een bezoek organiseert aan alle moordhuizen in het België van Dutroux, van Fourniret, van Ronald Jansen, van Geneviève Lhermitte die haar vijf kinderen de keel doorsneed in Nijvel, of naar het huis in Nijvel waar Andras Pandy zijn eigen kinderen als filet americain in stukken hakte en oploste in ontstoppingsmiddel, die verdient geld als slijk en is op enkele jaren binnen voor de regen.’<br />Maar ligt daar de Vlaamse ziel? <br />Natuurlijk is er Brugge, een prachtige plaats om een thriller van wereldallure neer te zetten. Belgen en buitenlandse toeristen gaan er al op Van In-toer om er de plekken uit de thrillers van Pieter Aspe te volgen. In zijn nieuwste thriller (Pijn)3 laat Vlaanderens bekendste misdaadauteur zijn Duvel-drinkende inspecteur Van In rondlopen door de buurt van antiekwinkels in de Antwerpse Kloosterstraat. Vraagt zijn kompaan Versavel aan Van In: <br />‘Weet je dat het hier in de weekends krioelt van de Nederlanders?’<br />‘Nee’, zei Van In. <br />‘Nederlanders zijn gek op Antwerpen. Bier, Weib und Gesang. Hier beseffen de meesten dat hun voorouders Vlamingen waren. Weet je dat&#8230;’ </p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Antwerpen in de jaren tachtig<br /></h3>
<p>Een namiddag wandelen door de Kloosterstraat – geen gezang te horen. Verder naar de Hoogstraat. Veel toeristen. De Antwerpse Hoogstraat was tussen de jaren zeventig en tachtig een van dé straten waar Antwerpse artiesten in de kroegen samenkwamen en waar dé tweedehandsboekenwinkels te vinden waren. Er zijn twee plekken waar de tijd geen vat op lijkt te hebben, Frituur Number One en kunstgalerie de Zwarte Panter. In de kunstgalerie wordt de nieuwste thriller <span class="Cursief">Walker</span> van de Vlaamse auteur, filmmaker en dichter Patrick Conrad gepresenteerd. Het is uitzonderlijk dat hij nog eens een paar dagen in België is, hij woont al jaren in Frankrijk. Die dag wordt ook bekend dat hij met zijn vorige thriller <span class="Cursief">Tango Assasino</span> als enige Vlaming op de shortlist van de Gouden Strop prijkt. <br />Zit er een eigen Vlaamse ziel in de Vlaamse thriller en detectives? Conrad: ‘Ik kan alleen voor mezelf spreken. Ik lees geen Vlaamse thrillers. Tja, wat is er zo Vlaams aan? In de dertien thrillers die ik schreef is er geen politiecommissaris of superheld die iets oplost. Bij mij lost nooit iemand iets op.’ Als hij al een ‘Vlaamse’ rode draad in zijn werk zou kunnen vinden, is het deze: ‘De stad Antwerpen zoals ze eruitzag in de jaren tachtig en negentig. De stad waarin ik woonde en die ik heel goed heb gekend. Alleen het decor is Vlaams.’<br />In zijn <span class="Cursief">Tango assassino</span> beschrijft hij niet alleen Antwerpen zelf, maar ook de buitenwijken van Antwerpen zoals de Brechtsebaan in Brasschaat, waar nachtclubs naast statige villa’s stonden. In <span class="Cursief">Walker</span> beschrijft hij de bruine kroegen van weleer.<br />‘De stad Antwerpen zoals ze er veertig, dertig, twintig jaar geleden bij lag, toen ze nog niet klinisch heropgebouwd was. Antwerpen had de charmes van het verval, de stad als riool. Dat Antwerpen vormt een prachtig decadent decor voor een verhaal.’<br />Conrad woonde dertig jaar geleden in de Zirkstraat, een buurt achter de Grote Markt die hij meer dan eens opnieuw oproept. Conrad noemt het: ‘De charme van een echte hoerenbuurt en heel het zooitje ongeregeld dat er rondliep: pseudoartiesten, post mei -’68 betweters. Ik beschrijf die decors en die mensen omdat ik ooit deel uitmaakte van dat decor. Ik weet niet precies wat Antwerpen nu geworden is. Ik woon nu twintig jaar in Frankrijk. Het is dankzij die afstand dat ik erover kan schrijven. Zoals je pinguïns beschrijft op een eiland.’ </p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Innovatief en speels<br /></h3>
<p> ‘Ik probeer aan de Vlaamse ziel te ontsnappen,’ zegt Bavo Dhooghe. ‘U weet wel, aan wat de sterkte van de Vlaamse thriller wordt genoemd: die herkenbaarheid, het typische Vlaamse decor en dat Bourgondische trekje van de speurders.’ Dhooghe is een Vlaamse thrillerauteur wiens werk nu in ook in Amerika wordt aangekocht. Hij is een van de beste thrillerauteurs van Vlaanderen. Dhooge is innovatief en speels. Hij heeft dezelfde Amerikaanse literaire agent als Stieg Larsson had. ‘Ik probeer losjes om te springen met het genre dat strenge kaders heeft.’ <br />Dhooghe maakte een reeks thrillers die zich afspelen in Los Angeles, met veel geprezen delen als  <span class="Cursief">Stiletto libretto</span> en <span class="Cursief">Sioux blues</span>. Maar in zijn nieuwste, <span class="Cursief">Styx</span>, keert de schrijver terug naar zowel het Oostende van de Belle Epoque als het huidige Oostende. Hij speelt met het decor waar schilders samenkwamen, hij speelt met de kunstgeschiedenis. Hij speelt met psychologie. ‘Helden met een hoek af,’ zo noemde mijn Amerikaanse literaire agent mijn personages, zegt Bavo Dhooge. In <span class="Cursief">Styx</span> voert hij een zombie-agent op. Dhooge: ‘<span class="Cursief">Styx</span>, dat in de VS is opgepikt, vertrekt vanuit een surrealistisch standpunt en is daarom misschien wel Belgisch. België is een vreemd land om uit te leggen aan mensen die hier niet leven: de politieke toestand, hoe wij met Vlamingen en Walen samenleven, hoe dingen werken of niet werken.’ <br />Dhooghe kan zijn Belgische of Vlaamse ziel alleen maar via een omweg blootleggen. Wat zei die literaire agent? ‘Hij vond het bizarre humor. De personages lijken nuchter maar toch scheelt er iets aan. Misschien kun je de personages het best vergelijken met de kleurenrijkdom van een surrealistisch schilder. Het patroon is vrij herkenbaar maar het kleurenpalet is heel groot. Hoewel ik mijn eigen stijl heb gezocht via het werk van Raymond Chandler en de films van Tarantino, en ik een grote fan ben van komische thrillers, slapstick, de wereld van de Soprano’s.’ En dat zijn nog maar een paar van zijn inspiratiebronnen.</p>
<p>Misschien zit de Vlaamse ziel wel net daarin, in het niet willen toegeven aan de vorm, het zich niet willen vastpinnen aan een norm, het op zoek zijn naar een plek. Of zoals de surrealistische schilder Delvaux het in <span class="Cursief">Styx</span> uitdrukt:<br />‘“Welk spoor is dat dan, mijn beste?” wilde de schilder weten. <br />“Dat weet ik nog niet,” zei Styx. “Ik weet alleen dat het een spoor is, maar naar waar het zal leiden, daar heb ik het raden naar.” <br />“Dat is ook de essentie van het schilderen en van het surrealisme,” zei de schilder. “We schilderen om de mens te laten nadenken, niet om tot een oplossing te komen.”’ </p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vrij Nederland juni 2014</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vrij Nederland juni 2014</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vrij Nederland juni 2014</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vrij Nederland juni 2014</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vrij Nederland juni 2014</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vrij Nederland juni 2014</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>D&#038;T GIDS</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>D&#038;T GIDS</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vrij Nederland juni 2014</p>
</p></div>


Anna Luyten

‘De Vlaming leeft en denkt vanuit het underdog-gevoel’

MAGA-miljoenen ontwrichten Europa

MAGA in Europa

Verhaal van de Week

'Een slimme rekenmachine'

Aritificial Intelligence

De zomer van de klimaatcrisis

Hannah Prins

Heinens denkfout

Hans against the machine

Publieke omroep

Onderzoek

Laurens Dassen

Essay 

Is het tijd voor een avondklok voor mannen?

Debat op dinsdag

Uit het strafkamp in Belarus: Martin

Kort verhaal

Dit moet je deze maand zien, lezen of bezoeken

Cultuurtips