Nieuwe goudkoorts

Het was alsof hij over straat liep en plots oneindig viel. ‘Zoals bij bungeejumpen,’ zegt Han Li met een twinkeling in zijn ogen en rode blosjes op zijn wangen. Om het gevoel te illustreren maaien zijn handen naar beneden in het steriele en overwegend strak witte kantoor van het Amsterdamse bedrijf Fontem Ventures, dat op de twaalfde etage van een kantorenpand uitzicht biedt over de Zuidas. ‘In dromen gebeuren dingen soms gelijktijdig.’

Han Li is de uitvinder van de e-sigaret (wereldwijd wordt hij abusievelijk Hon Lik genoemd, een verkeerde vertaling van zijn naam). Sinds september 2013 is hij toegevoegd aan het team van Fontem Ventures, dat hun e-sigaretten nu alleen nog in Engeland verkoopt, maar wil uitbreiden naar andere landen. Voor dit interview is hij speciaal ingevlogen uit Beijing.
‘De oorzaak van mijn nachtmerrie zat onder mijn navel,’ gaat Han Li verder. ‘Een nicotinepleister die ik was vergeten af te doen.’ De uitvinder rookte om te ontspannen, maar omdat hij steeds meer sigaretten opstak, wilde hij dat met de pleister wat terugdringen. Het lukte hem maar nauwelijks om te minderen. Bovendien waren die nachtmerries een vervelende bijwerking van de nicotinepleisters.
Hij analyseerde het verschil in opname van nicotine die rokend dan wel via een pleister het lichaam binnenkomt en ontdekte dat pleisters geen met roken vergelijkbare nicotinepiek in de hersenen veroorzaakten. Daardoor werd zijn rookervaring niet geëvenaard: hij bleef zin hebben in een sigaret. Die ontdekking bracht hem ertoe op zoek te gaan naar alternatieve manieren om nicotine via de longen te laten opnemen.
Het was de winter van 2001 en Han Li wist dat hij iets potentieel groots te pakken had en dat hij bovendien zelf de uitgelezen persoon was om het idee te ontwikkelen. Al van jongs af aan had hij alles wat elektronisch was uit elkaar gehaald, van radio’s tot zwartwittelevisies. En in zijn beroep als farmaceut had hij zich gespecialiseerd in het verwijderen van schadelijke stoffen uit ingrediënten.
Hij pakte een sigaret uit zijn pakje Red Pagoda Hill en stak die op. ‘Ik heb daarna over iedere millimeter van mijn kantoorruimte geijsbeerd om het in stilte te vieren in mijn hart,’ zegt Han Li nu. Hij zag direct de enorme commerciële mogelijkheden van zijn idee voor het bedrijfje dat hij kort daarvoor met een vriend had opgericht.
Na tal van prototypes en testfases werd het patent voor Han Li’s e-sigaret in 2003 geregistreerd: een pijpje met een hittebron en een vloeistof waarin nicotine zit. Er wordt geen tabak verbrand, maar vloeistof verdampt en geïnhaleerd.
Han Li was enthousiast over zijn product, maar betreurde dat hij niet eerder op het idee was gekomen. Zijn vader, een verstokte roker, had in de tussentijd longkanker gekregen en wilde niet stoppen met roken. Han Li: ‘Ik respecteerde die keuze, maar als ik tien jaar eerder was geweest, had ik hem een alternatief kunnen bieden.’

Enorm potentieel

Sinds Han Li zijn e-sigaret op de markt introduceerde, is er een ware goudkoorts ontstaan rond het product. De WHO becijferde dat er wereldwijd een miljard rokers zijn en omdat het damp-apparaatje dezelfde doelgroep aanspreekt als de tabaksindustrie, is er sprake van een enorm potentieel aan klanten.
Niet zo verwonderlijk, een gewone sigaret bevat 4000 chemische stoffen waarvan er zo’n vijftig kankerverwekkend zijn. In Nederland sterven er volgens het Nationaal Kompas Volksgezondheid jaarlijks 19.000 mensen aan tabakgerelateerde ziektes. In Europa zijn dat er volgens cijfers van de Europese Unie 700.000, bijna net zoveel als de bevolking van Amsterdam.
Die schrikbarende aantallen zijn voor gezondheidsorganisaties als de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de KWF Kankerbestrijding aanleiding om fel campagne te voeren tegen het gebruik van tabaksproducten. Er wordt over de hele wereld verwoed gezocht naar oplossingen om de tabaksepidemie in te perken. Met de komst van de e-sigaret lijkt de heilige graal eindelijk gevonden.
Grofweg bestaan er drie soorten e-sigaretten: wegwerp, oplaadbaar en/of zelf hervulbaar. Sommige zien er precies zo uit als een gewone sigaret, met een led-lampje dat rood oplicht als er een trekje wordt genomen. Andere lijken meer op pijpjes of dikke pennen.
Bij de wegwerpvariant gaat één e-sigaret ongeveer net zo lang mee als een volledig pakje traditionele sigaretten. De hervulbare e-sigaretten hebben een soort tankje dat de gebruiker zelf vult met een vloeistof, die e-liquid wordt genoemd. Ze zijn verkrijgbaar in alle denkbare smaken: van simpel appel, tabak en vanille, tot Schwarzwalder kersentaart en zelfs Chinese Dim Sum, al dan niet aangevuld met nicotine in verschillende sterktes.
De ontwikkeling van de e-sigaret vertoont gelijkenis met die van smartphones. Het simpele gegeven dat ‘dampen’ elektronisch gebeurt, vergroot de mogelijkheden om het relatief jonge product als lifestyle-item neer te zetten. Het merk Supersmoker heeft bijvoorbeeld al een e-sigaret op de markt gebracht met Bluetooth, zodat er muziek mee afgespeeld kan worden.
Inmiddels hebben meer dan twaalf miljoen mensen in Europa wel eens een e-sigaret geprobeerd. Nederland telt volgens de laatste cijfers van het Trimbos-Instituut 500.000 dampers, waarvan er 175.000 tot de regelmatige gebruikers gerekend kunnen worden.

Een heuse subcultuur

‘De elektronische sigaret zal de traditionele variant binnen tien jaar inhalen,’ voorspelt Bonnie Herzog, marktanaliste en tabaksexpert bij het Amerikaanse analysebureau Wells Fargo. In 2010 ging het volgens Herzogs berekeningen nog om een omzet van 467 miljoen euro. In 2013 was dat al doorgegroeid naar ruim 2 miljard euro. Haar collega Shane McGuill bij Euromonitor ziet een zelfde lijn en voorspelt voor dit jaar zelfs een toename naar zo’n 3,5 miljard euro.
Er is al een heuse subcultuur ontstaan van ‘vapors’ of dampers, die in Nederland zeer actief zijn op internetfora als dampforum.nu en electronisch-dampen.com. Daar wordt uitleg en advies gegeven om wegwijs te worden in de overdaad aan merken, soorten, vormen en smaken. Ook duiken er steeds meer gespecialiseerde winkels op in het straatbeeld. In hartje Rotterdam zit de Joyetech e-cigarette brandstore en de eigenaar van het Amsterdamse JWell is zijn winkel aan het uitbreiden. Ook de tabaks- en gemakszaken hebben hun assortiment ermee verrijkt. Winkelketen Primera meldde begin dit jaar in een persbericht dat dankzij de e-sigaret de omzet van rokersbenodigdheden in 2013 met 135% was gestegen.
Er zijn honderden merken e-sigaretten te verkrijgen en hoewel dat niet altijd duidelijk is, blijkt het overgrote deel in China te worden geproduceerd. De miljoenenstad Shenzhen herbergt de grootste producenten, met namen als Kangertech, Joyetech en Dekang (‘kang’ is Kantonees voor ‘gezond’). Uitvinder Han Li heeft overigens weinig met hen te maken: deze bedrijven zijn zelf de markt opgegaan en proberen net als veel andere spelers een graantje mee te pikken in de rat race.
Zowel Kangertech als Dekang laten desgevraagd weten dat ze op bestelling ieder merk van de lopende band laten rollen en bedrukken met elk willekeurig logo. Namen en rugnummers mogen niet genoemd worden.
Omdat onder gebruikers vraagtekens worden gezet bij de kwaliteit van de Chinese producten, kiest Dekang voor een praktische aanpak. Binnenkort wordt er een fabriek geopend op Europese bodem, in het Roemeense dorpje Afumati, een grijs voorstadje van Boekarest. Als we manager Van Xu ontmoeten in het nog kale kantoor van de fabriek, blijkt hij iets te gretig ‘ja’ te hebben gezegd tegen een bezoek van journalisten. De technici uit China blijken al maanden op hun visum te wachten, waardoor de productie voorlopig nog niet van start kan gaan. De prefab muren zijn nog ingepakt in plastic. Van Xu loopt tijdens een rondleiding door het gebouw van 3000 vierkante meter, schijnt met een zaklamp in donkere hoeken en zegt ietwat bedremmeld: ‘Hier gaan we straks onze e-liquids inpakken.’
Maar in de race om de klant wordt iedere kans op reclame omarmt. ‘We zijn bezig met een agressieve marketingcampagne,’ zegt Van Xu trots. ‘Schrijft u dat op? Onze klanten moeten dat weten.’ Hij vertelt dat er bijvoorbeeld een deal is gesloten met vliegtuigmaatschappij RyanAir, die Dekang-reclames op boardingpassen en in hun magazines zet.
De manager toont ‘top secret’ schetsen van de nieuwe verpakkingen, die in koeienletters de opdruk ‘Made in Europe’ zullen krijgen. Bovenop de 150.000 stuks e-liquids die dagelijks in China van de lopende band rollen, zullen hier straks 50.000 Europese varianten worden geproduceerd.

Allerlei goudzoekers

De e-sigaret kan door iedereen geïmporteerd en verkocht worden. De enorme afzetmogelijkheden en winstkansen van het relatief jonge product lokken allerlei goudzoekers de markt op. Onder hen Herman Lunenborg uit Musselkanaal, in het dagelijks leven belastingconsult en beheerder van Persoonsgebonden Budgetten. Nadat hij zelf stopte met het roken van gewone sigaretten en overging op dampen, rook hij vrij letterlijk een kans om een graantje mee te pikken. Hij begon de e-sigaret via internet aan te bieden, met lokaal succes. ‘Ik doe het erbij,’ zegt Lunenborg. ‘Ik heb vaste afnemers in de buurt, maar ik zou er wel wat meer van willen verkopen.’
Patrick Bos, een in Zwitserland woonachtige Nederlander, heeft het beter voor elkaar. Hij is directeur van een in Belfast gevestigd bedrijf dat Electronic Cigarettes Europe Limited heet en onder meer het merk DanSmoke aan de man brengt. Bos was Chief Investment Officer van MeesPierson Zwitserland en zegt begin 2013 twee Scandinaviërs tegen te zijn gekomen die uit gezondheidsoverwegingen een eigen merk e-sigaretten waren begonnen, tot voor kort met de Deense vlag in het logo. Bos was op een punt aangekomen in zijn carrière waar hij voelde te moeten kiezen: óf het vermogen van een rijke familie beheren, óf ondernemer worden. Hij koos voor het laatste, met de e-sigaret. In de hoop zelf rijk te worden? Bos, gniffelend: ‘Dat kan ik niet zonder meer uitsluiten.’
In december 2013 was Bos’ omzet naar eigen zeggen het vijftigvoudige van die in januari. ‘En zoals het er nu voor staat, kunnen we in 2014 de jaaromzet nog veracht- of vertienvoudigen.’ Het gaat volgens hem nu al om een bedrag dat de tien miljoen euro overstijgt.
DanSmoke werd in februari dit jaar in Nederland geïntroduceerd. Het bedrijf opereert louter op internet en maakt gebruik van e-commerce, een online reclamestrategie. Zo ontving bijvoorbeeld iedereen die op de mailinglist van Huurwoningbemiddeling.nl staat een bericht in de inbox met in het onderwerp: ‘Stop met roken.’
DanSmokes’ unique selling point is een abonnement, waardoor een afnemer iedere maand een voorraadje krijgt bezorgd. Binnen twee maanden zegt Bos al achtduizend Nederlandse klanten te hebben geworven.
Zowel Bos als Lunenborg halen hun e-sigaretten uit China. Bos: ‘We hebben sinds kort mensen aangesteld die in de Chinese fabrieken kwaliteitscontroles zullen uitvoeren. Ze zijn er 24 uur per dag en nemen steekproeven.’

Vooralsnog onveilig

Het ontbreken van eenduidige onafhankelijke controles en regulering maakt dat de roep om duidelijkheid over voor- en nadelen toeneemt. Uit een rondgang langs internationale experts blijkt dat wetenschappers voorlopig nog hopeloos verdeeld zijn.
‘Eindelijk is er een mogelijkheid om het aantal tabaksdoden drastisch te verminderen,’ zegt professor Jean-François Etter van de Universiteit van Genève, specialist op het gebied van de e-sigaret. Hij verwacht dat de technologische vooruitgang de verandering teweeg zal brengen. Hoe dichter de e-sigaret in gebruik de reguliere sigaret evenaart, hoe makkelijker het zal zijn om over te stappen.
‘Het zijn producten die vooralsnog onveilig zijn,’ waarschuwt de Duitse arts Martina Pötschke-Langer, wereldwijd gerenommeerd specialiste op het gebied van tabak- en kankerpreventie. Ze staat aan het hoofd van het Centrum van Tabaksregulering van de Wereldgezondheidsorganisatie en heeft een van de meest uitvoerige onderzoeken naar de e-sigaret gedaan. Doordat e-sigaretten ongereguleerd verkocht kunnen worden, bestempelt ze de huidige producten als ‘een ongecontroleerd experiment met de gebruiker.’ Artsen weten bijvoorbeeld nog niet wat de langdurige gevolgen voor al beschadigde longen zijn als rokers compleet overgaan naar het gebruiken van een e-sigaret. Pötschke-Langer: ‘Het dilemma is nu juist dat verstokte rokers mensen zijn met longschade.’
Het aantal wetenschappelijke studies neemt in rap tempo toe, maar de conclusies zijn niet eenduidig. Ze wijzen, als een metrum dat op een piano heen en weer tikt, dan weer naar de linker kant en dan weer volledig naar rechts. Helpt de e-sigaret bijvoorbeeld écht om te stoppen met roken? Nee, zegt dr. Katrina Vickerman (Verenigde Staten, 2013). Maar onderzoek van prof. Chris Bullen (Nieuw-Zeeland, 2013) toont nu juist aan dat ze net zo goed werken als nicotinepleisters. Recent onderzoek uit Groot-Brittannië suggereert zelfs dat ze beter werken dan de bekende ‘stoppen met roken’-producten.
Het gebrek aan eenduidigheid zorgt ervoor dat veel artsen zich terughoudend opstellen. Dr. Pötschke-Langer adviseert de e-sigaret te proberen als nicotinepleisters niet werken en legt de nadruk op kort gebruik. ‘Het uiteindelijke doel moet zijn om ook van de e-sigaret los te komen. We weten nog veel te weinig over de gevolgen van het gebruik, vooral op langere termijn.’

Amper controle

Juist doordat er geen wetenschappelijke consensus is en er amper controle plaatsvindt op de ingrediënten, ontstaan er soms schimmige situaties.
Het bedrijf Snoke van de Duitse hoogleraar Jürgen Ruhlmann, een specialist in oncologische diagnostiek, biedt bijvoorbeeld onder de naam ‘iSnoke, Germany’s e-sigaret’ producten aan. Ook op de Nederlandse markt is iSnoke actief: uit uittreksels van Kamers van Koophandel in Duitsland, Luxemburg en Nederland blijkt het bedrijf zelfs een Nederlands tintje te hebben. Het in Luxemburg gevestigde bedrijf Tisa Jeste SA is sinds januari 2014 voor de helft mede-eigenaar van Snoke geworden en staat onder leiding van de in Oirschot woonachtige E.C.J. Adriaanse.
De Nederlandse website van Snoke meldt dat Ruhlmann een product ontwikkelde ‘dat aan de hoge Duitse kwaliteitseisen voldoet, en uitsluitend gebruikmaakt van ingrediënten die aan de farmaceutische normen voldoen’. Het bedrijf probeert zich zo af te zetten tegen de uit China geïmporteerde e-liquids die ‘van een bedenkelijke kwaliteit’ zouden zijn.
Maar uit onderzoek van Vrij Nederland blijkt dat iSnoke-onderdelen gewoon door de Chinese fabrikant KangerTech geproduceerd worden in Shenzhen. Een woordvoerder van Kangertech bevestigt drie verschillende Snoke-modellen te hebben geproduceerd. Op de verpakking staat ‘Made in Germany’, een herkomstaanduiding die Snoke volgens Ruhlmann rechtmatig mag gebruiken. Uit ons onderzoek blijkt ook dat Ruhlmann er niet voor terugdeinst zijn artsentitel in te zetten om e-sigaretten aan te prijzen, al ontkent hij dat in alle toonaarden. Zo schreef hij in januari 2012 een uitgebreid commentaar in de krant Die Welt waarin hij zegt dat e-sigaretten een ‘veelbelovende mogelijkheid’ bieden om met roken te stoppen, een wetenschappelijke onbewezen claim. Hij laat na om bij het artikel te vermelden dat hij directeur is van Snoke en dus een commercieel belang heeft. Duitse Europarlementariërs die bezig waren met regelgeving rond de e-sigaret ontvingen van Ruhlmann lobbybrieven, waarin hij vraagt om als arts gehoord te worden over zijn product. Ruhlmann wijt dat desgevraagd aan ‘organisatorische overlap’ bij ‘medium-grote projecten’ en noemt het een ‘uitzonderingsgeval’. Hij stelt dat alles transparant is. ‘Het is openbaar en bekend dat ik zowel arts als ondernemer ben,’ zegt hij.

Dokter Paraniello

Artsen duiken vaker op in reclames voor e-sigaretten. Een wervende boodschap op Facebook met het plaatje van een knappe dokter – type George Clooney – leidt naar een website die Eengezonderleven.net heet. Daarop staan uitspraken van een dokter Jenssen uit Denemarken, een dokter Stork (die aan Harvard zou hebben gestudeerd) en een dokter Paraniello (een wereldberoemde deskundige op het gebied van kanker, zo meldt de website). Zij raden de e-sigaret van harte aan. De artsen en de onderzoeken waar zij hun uitspraken aan ontlenen, zijn echter nergens te vinden en doen bij verschillende gezondheidsexperts op e-sigaretgebied geen belletje rinkelen.
Onderaan de pagina staat een advertentie voor een startersset van Ego-Smokers en een link die naar een website leidt die op naam staat van Herman Lunenborg. Precies, de man uit Musselkanaal die zijn webwinkeltje ‘erbij doet’ en wel wat meer zou willen verkopen.
‘Die reclame heb ik zelf in elkaar gedraaid,’ legt Lunenborg uit. ‘De informatie heb ik op internet gevonden.’ Inmiddels is Eengezonderleven.net uit de lucht.
Veel van de bedrijfjes op internet proberen het potentieel van hun product flink aan te zetten. Op de website van DanSmoke staat groot ‘92% van onze klanten is gestopt met roken, dankzij DanSmoke.’ Directeur Patrick Bos wil het onderzoek waarop de uitspraak gebaseerd is, niet laten zien: ‘We benaderen onze cliënten met vragen om feedback te geven. Die informatie brengen we niet naar buiten. Alleen de resultaten,’ zegt hij. Helemaal onderaan de DanSmoke-website staat in heel kleine lettertjes nog wel een waarschuwing: ‘Het is niet verstandig om beslissingen te maken enkel gebaseerd op informatie die u terugvindt op deze site.’

Emotioneel en agressief

De wetenschappelijke verdeeldheid over de e-sigaret drukte ook een stempel op de discussie over het product in Brussel. Sinds 2009 is er in de Europese Unie gewerkt aan de herziening van de Tabakproductenrichtlijn, die maatregelen bevat om roken onder jongeren terug te dringen. Iedere tien jaar wordt er opnieuw naar de richtlijn gekeken en zo mogelijk aangepast. Omdat de e-sigaret nicotine kan bevatten, is het deel van de richtlijn uit gaan maken.
De Britse Europarlementariër Linda McAvan (Labour/S&D) die als rapporteur was aangesteld en daarmee de taak had de tabaksproductenrichtlijn door het regelgevende proces van het Europarlement te begeleiden, vertelt dat de lobby van de e-sigaretproducenten ronduit emotioneel en agressief was. Ze herinnert zich bijvoorbeeld een e-mail die ze op 15 juni 2013 ontving. ‘You picked up the Hottest potato of your life and just met your nemesis. I will hold you to account, i will insure that your dishonour is TOTAL.’ De afzender van het bericht was Jason Cropper, directeur van Totally Wicked, een groot e-sigaretmerk uit Engeland. In het vervolg van de e-mail werd ze voor leugenaar en crimineel uitgemaakt, iemand die het nog niet waard was om ‘de straat te vegen’. Ook stonden er verontrustende boodschappen op haar antwoordapparaat. ‘Het leek me dat hij niet erg eh… stabiel was,’ zegt ze er nu over aan een tafel in de Flowerbar van het Europarlement in Straatsburg. Toen er later een uitnodiging van een lobbyist kwam met de vraag of McAvan tijd had om meneer Cropper van Totally Wicked te ontmoeten, ging er een lampje branden. ‘Ik stuurde hem de Nemesis-e-mail door en vroeg of het om dezelfde meneer Cropper ging. Daarna heb ik niets meer gehoord, tot er in een persbericht naar buiten kwam dat hij als directeur vervangen was door zijn broer.’

Dictators in Brussel

Tijdens de politieke beraadslagingen werd er vooral gediscussieerd over de hoeveelheid nicotine die een e-sigaret zou mogen bevatten voordat het als medicinaal (niet vrij te verkrijgen) product zou worden aangemerkt. Aanvankelijk sprak men over een grens van 4 mg/ml nicotine. Veel te laag, vonden de tegenstanders, want verstokte rokers hebben een veel hogere dosering nodig willen zij de e-sigaret als een aantrekkelijk alternatief gaan zien. Ze pleitten eerder voor 30 mg/ml.
McAvan steunde de strengere lijn, die het door de steun van een aantal grote Europese fracties leek te gaan halen. Op internetfora en sociale media regende het reacties over ‘die dictators in Brussel’. ‘Als je nicotineverslaafd bent en iemand zegt dat je apparaatje van je word afgepakt, dan ben je natuurlijk angstig en boos,’ relativeert McAvan. ‘Maar hun woede werd opgeklopt door de mensen en bedrijven die daar baat bij hebben.’
De Belgische Europarlementariër Bart Staes (Groenen) laat zijn inbox zien en telt in totaal meer dan driehonderd lobbymails. Veel brieven van gezondheidsorganisaties, de industrie en belangengroepen, maar vooral van burgers die een lans breken voor de e-sigaret. Het zijn brieven die op elkaar lijken qua inhoud: zinnen komen overeen en het lijkt erop dat de bezorgde burgers erg goed ingevoerd zijn in het regelgevende proces van het Europarlement. Ze vragen om het schrappen van bepaalde amendementen en pleiten voor wijzigingen van sommige wetsteksten. Naarmate de uiteindelijke stemming in zicht kwam, pleitten de lobbybrieven voor het algeheel schrappen van het artikel over de e-sigaret.
Zo’n lobby werkt averechts, ze roept achterdocht op. Staes: ‘Dat die brieven zo op elkaar lijken, komt niet door de goddelijke voorzienigheid.’ Zijn wantrouwen blijkt terecht. Op verschillende internetfora staan templates voor lobbybrieven, met de vraag die aan te vullen met een persoonlijke ervaring. ‘Zo krijg je het idee dat de industrie erachter zit,’ zegt Staes. ‘De meeste van die briefschrijvers begrijpen ook niet dat er een compromis op tafel ligt. Als je een steunbalk uit een bouwwerk trekt, stort het in zijn geheel in en moet je opnieuw beginnen met bouwen.’
Op 26 februari werd door een ruime meerderheid van het Europarlement onder luid applaus vóór de tabaksrichtlijn gestemd. In het akkoord staat nu dat een e-sigaret als medicijn aangemerkt zal worden als de vloeistof meer dan 20 mg/ml nicotine bevat. Alle andere e-sigaretten worden tot de tabaksproducten gerekend, inclusief alle daarvoor geldende reclameverboden. Ook moeten er gezondheidswaarschuwingen op de verpakkingen komen en mogen ze niet aan minderjarigen worden verkocht. Bovendien moeten fabrikanten de overheid laten weten welke ingrediënten er in hun e-liquids zitten.
De Europese Raad ging op 14 maart akkoord. Afgelopen maand trad de beleidslijn in werking. Lidstaten hebben tot 2016 de tijd om de aangescherpte regels in nationale wetgeving om te zetten.

Philip Morris

Hoewel de e-sigaret een steeds grotere concurrent is geworden voor hun reguliere product, heeft de tabaksindustrie zich lange tijd opvallend stil gehouden. Toen Europarlementariër Esther de Lange (CDA/EVP) op een verzoek om een ontmoeting met een Philip Morris-lobbyist inging, dacht ze wel ongeveer te weten wat de Marlboroproducent zou gaan zeggen over de e-sigaret. De discussie ging op dat moment nog over een grens van 4 mg/ml nicotine en De Lange dacht dat Philip Morris dat zou toejuichen: een groot aantal e-sigaretverkopers zou hun producten dan mogelijk van de markt moeten halen.
Tot haar grote verbazing bepleitte de lobbyist juist om er geen medisch product van te maken. Pas na flink doorvragen kwam ze erachter dat Philip Morris zelf al enige modellen in ontwikkeling heeft. Dat vond ze een zorgwekkende ontdekking. De Lange: ‘De tabaksindustrie staat niet bekend als een liefdadigheidsinstelling die je medisch gezien aan de hand neemt.’
In vertrouwelijke interne documenten over de lobbystrategie van Philip Morris die in handen zijn van Vrij Nederland, schijnt iets door van de strategie voor Next Generation Products (NGP’s), de verzamelnaam voor nieuwe producten waaronder de e-sigaret. Een PowerPointpresentatie, gemaakt voor een bijeenkomst in Lausanne op 11 januari 2013, maakt duidelijk dat ‘de deur opengehouden moet worden’.
Er zijn meer aanwijzingen dat de tabaksindustrie zich inmiddels actief in de ratrace heeft gemengd. De fabrikanten hebben alles in zich om snel voorop te lopen: ze weten als geen ander hoe (potentiële) rokers te benaderen en kunnen beschikken over een enorm kapitaal. Vorig jaar was de totale sigarettenomzet van de gezamenlijke tabaksindustrie volgens marktanalysebureau Euromonitor nog 524 miljard euro, een groei van 26 miljard euro. Maar in West-Europa loopt de reguliere sigarettenverkoop terug. Volgens berekeningen van Euromonitor ging die tussen 2007 en 2012 zelfs met 17,7 procent achteruit. Een succesvol eigen e-sigaret merk zou die klappen op kunnen vangen.
De grootste tabaksfabrikanten zijn al begonnen met het opkopen van e-sigaretmerken. Patrick Bos van DanSmoke: ‘Ik kreeg vanmorgen nog een telefoontje van een “merger- and acquisitions”-adviseur die met me wilde afspreken om het over een overname te hebben. Wie er geïnteresseerd in ons zijn? Dat hou ik nog even voor mezelf.’
Een aantal grotere collega’s zijn al overstag gegaan. Altria, het moederbedrijf van Philip Morris USA, betaalde april dit jaar 79,3 miljoen euro voor Green Smoke en bracht het vervolgens onder bij dochtermaatschappij NuMark. British American Tobacco (BAT) kocht in 2012 het bedrijf CN Creatives op voor een onbekend bedrag. Het bedrijf hoort nu bij BAT’s dochtermaatschappij Nicoventures. In 2013 bracht het de e-sigaret Vype op de markt. Tabaksgigant Imperial Tobacco kocht vorig jaar september voor 54 miljoen euro de patenten van het bedrijf Dragonite en bracht het onder bij Fontem Ventures, een dochteronderneming.

Vrijheid

Fontem Ventures? Precies, het in Amsterdam gevestigde bedrijf waar uitvinder Han Li de oorsprong van zijn idee voor de e-sigaret uitlegde. Dragonite International Limited was zijn bedrijf. Han Li zegt door meerdere tabaksfabrikanten te zijn benaderd, maar ging uiteindelijk met Imperial Tobacco in zee. ‘Fontem deelde mijn waarden. Ik wil een kwalitatief goed en veilig product op de markt brengen.’
Han Li blijkt ervan uit te gaan dat mensen de e-sigaret niet kortstondig gebruiken om van het roken af te kicken. Hij ziet, naast de minder schadelijke eigenschappen van de e-sigaret, vooral de lifestyle-factor als commercieel zeer interessant. ‘Mensen roken omdat ze daarvoor kiezen, ze doen het om te ontspannen en dat moet je respecteren. De sigaret zal altijd blijven bestaan en de e-sigaret zal hem blijven aanvullen. Denk je dat mijn uitvinding nog nodig is als er geen sigaretten meer zijn? Precies.’
Fontem Ventures beheert de patenten die Han Li bij het doen van zijn ontdekking wereldwijd liet vastleggen. Op 5 maart jongstleden heeft Fontem bij de rechtbank van Californië elf Amerikaanse e-sigaretmerken aangeklaagd voor inbreuk op dit patentrecht, waaronder grote merken als Blu en Njoy. Fontem-directeur Claudio Righetti: ‘We willen hun verkoop heus niet stoppen, maar vinden dat ons intellectuele eigendom gerespecteerd moet worden.’
Professor Robert Proctor, historicus aan de Stanford Universiteit en schrijver van het boek Golden Holocaust, waarvoor hij honderdduizenden interne documenten van de tabaksindustrie analyseerde, wantrouwt de motieven van de industrie bij de productie van e-sigaretten. ‘De meeste rokers willen stoppen met roken, maar als je ze kunt verleiden met iets waarmee ze door kunnen blijven gaan met hun verslaving, dan vinden ze dat ook interessant,’ zegt hij telefonisch vanuit Californië. ‘Het is een gezonder alternatief voor de sigaret. Maar e-sigaretten kunnen er daardoor juist voor zorgen dat mensen niet stoppen met nicotinegebruik. Er zijn meer en meer prikkels bij gekomen die roken ontmoedigen, denk aan de rookverboden in restaurants en vliegtuigen. Met de e-sigaret kun je dat ongedaan maken. Als je ergens een gewone sigaret niet mag opsteken, neem je een trekje van je e-sigaret. Je kunt ze naast elkaar gebruiken. Dat wordt dan “vrijheid” genoemd.’
Het is een strategie van de tabaksindustrie, die het woord ‘vrijheid’ claimde voor haar producten en overal benadrukte dat roken een vrije keuze is. Proctor: ‘Dat is zo slim geweest. Daarmee hebben ze alle gezondheidsorganisaties afgetroefd, die een langer en gezonder leven propageerden. Iedereen verkiest “vrijheid” en “zelf kiezen” boven alles. En niemand denkt eraan dat een verslaving juist alles behalve “vrijheid” is. Dat het je vrije keuze juist inperkt doordat het moeilijk is om te stoppen.’
De tv commercials van de Amerikaanse marktleider Blu van tabaksfabrikant Lorrilard volgen inderdaad deze beproefde strategie. Hollywoodacteur Steven Dorf, met het ruige uiterlijk van een moderne Marlboro-man, kijkt in de camera en zegt ‘Het is tijd om onze vrijheid terug te claimen.’ En: ‘Je kunt gewoon naar een basketbalwedstijd en je Blu roken.’ De blonde actrice Jenna McCarthy zit ook in een Blu-commercial. Gekleed in een sexy niemendalletje zegt ze in een bar: ‘Nu kan ik schuldvrij roken. Thuis, in de auto, in een club.’ Ze neemt nog een trekje. ‘Met Blu heb ik mijn vrijheid teruggenomen.’

Pornografische reclames

‘E-sigaretten worden als lifestyle-product aangeprezen, als teken van een nieuwe subcultuur en een revolutie,’ zegt ook de Britse Marisa Andrade, wetenschapper bij het Institute for Social Marketing aan de Universiteit van Stirling.
In Nederland ontstond er bijvoorbeeld vorig jaar ophef over een commercial voor Flavor Vapes waarbij een vrouw een trekje neemt van haar e-sigaret en de damp in een kinderwagen uitblaast. ‘Save humanity, start vaping,’ is de revolutionaire slogan.
Andrade onderzocht de marketing van e-sigaretten en constateerde een verschuiving sinds de tabaksindustrie zich in de markt is gaan mengen. ‘De tabaksindustrie zal het nooit als een product promoten dat je kunt gebruiken om te stoppen met roken. Ze willen het juist heel glamoureus maken.’
Er zijn meer overeenkomsten te signaleren tussen de aanbieders van reguliere en die van e-sigaretten. Toen er nog geen verbod was op tabaksreclame, werd de levensstijl van rokers aangezet met plaatjes van seks, verleiding en genot. Proctor: ‘Bij de e-sigaret kun je nu zelfs van pornografische reclames spreken.’ Zo werd in Groot-Brittannië in december 2013 na flink wat klachten een reclame voor VIP e-sigaretten van de buis gehaald. In de commercial zegt een man veelbetekenend tegen een vrouw: ‘Ik kan hem te voorschijn halen. Je mag hem voelen, vasthouden en in je mond stoppen. En proeven hoe lekker hij smaakt.’ Gevolgd door een plaatje van de VIP e-sigaret.
Marisa Andrade werkt inmiddels aan Britse richtlijnen om de mogelijke effecten van verschillende reclamecampagnes beter te kunnen beoordelen. ‘We moeten oppassen dat het niet uit de hand loopt,’ zegt de onderzoekster. ‘Want nu vertoont de race om de e-sigaret trekjes van een goudkoorts: anarchistisch, onvoorspelbaar en met de mogelijkheid om enorme winsten te maken.’

Dit verhaal is mede tot stand gekomen met steun van Journalismfund.eu

Simpel gezegd is de elektronische sigaret een apparaatje waarmee vloeistof wordt verdampt waaraan nicotine is toegevoegd in verschillende sterktes (van 0 tot 36 mg/ml).

Vrij Nederland 7 juni 2014

Vrij Nederland 7 juni 2014

Vrij Nederland 7 juni 2014

Vrij Nederland 7 juni 2014

Vrij Nederland 7 juni 2014

Vrij Nederland 7 juni 2014

Vrij Nederland 7 juni 2014

Vrij Nederland 7 juni 2014

Vrij Nederland 7 juni 2014

Vrij Nederland 7 juni 2014

E-sigaretten

Wat zit er in? E-sigaretten zijn minder schadelijk dan hun tabaksbroertje. Maar wat zit erin?
Een van de hoofdbestanddelen van e-liquids is propyleenglycol, een vernevelingsmiddel. Er is nog weinig onderzoek gedaan naar de gevolgen van het over de longen inhaleren van propyleenglycol. Wel is bekend dat het middel voor oog-, keel- en ademwegirritaties kan zorgen. Vooral bij mensen met beschadigde longen kan het ademnood en hoestaanvallen veroorzaken. Een langdurige blootstelling aan deze rook zou bij kinderen een verhoogd risico op astma geven. Zorgwekkend is dat bij verhitting van sommige e-liquids formaldehyde ontstaat, een kankerverwekkende stof die ook in rook van reguliere sigaretten zit. Nicotine is een verslavende en giftige stof. De New York Times meldde in april van dit jaar dat het aantal gediagnostiseerde nicotinevergiftigingen gerelateerd aan e-liquids in 2013 in een jaar tijd met 300 procent was toegenomen naar 1351 gevallen. Daarbij ging het vooral om kinderen die van de navulverpakkingen hadden gedronken. Het innemen van tussen de 6 en 10 mg nicotine kan voor kinderen fataal is. Voor volwassenen is dat tussen de 50 en 60 mg.
Vooral de zelf navulbare e-sigaretten nodigen uit tot experimenteren. Op internet circuleren creatieve instructies hoe dampers zelf hun eigen e-liquids kunnen mengen. Soms met toevoegingen als Tadalafil (beter bekend als Cialis, het broertje van Viagra), Rimonabant (een inmiddels van de markt gehaald middel dat wordt gebruikt om mensen met obesitas bij te staan minder te eten) en Cannabis. Een staafje met een batterij

Hoe werkt het? Volgens het artikel ‘E-cigarette or Drug Delivery Device?’ in The New England Journal of Medicine zijn e-sigaretten afhankelijk van merk en producent verschillend geconstrueerd, maar bestaan ze in het algemeen uit een staafje met daarin een batterij, een verhittingselement, een hittebron en een schakelaar. Die laatste moet soms handmatig bediend worden. Bij anderen is het genoeg om lucht langs de schakelaar te zuigen waardoor deze dicht gaat en de krachtbron wordt geactiveerd. De lucht en de vloeistof worden verhit waardoor damp ontstaat die via een mondstuk geïnhaleerd kan worden. 1.ledlampje
2.oplaadbare batterij
3.’flowtrigger’
4.verhittingselement
5.
cartridge met (nicotine)vloeistof
6.mondstuk Bladwijzer Online bron Geen asbak
E-smoking is pas écht sexy
Ook in Amerika worden nieuwe regels opgesteld om orde te scheppen in de meer dan 250 variaties van e-sigaretten. Toch zal het niet verboden worden om tv-reclames voor e-sigaretten te blijven uitzenden op de Amerikaanse buis. Volgens de Food and Drugs Administration (FDA) kunnen de reclames niet worden verboden totdat er sluitend wetenschappelijk bewijs is dat e-sigaretten slecht zijn voor de gezondheid. In de reclames wordt ‘vaping’ voorgesteld als dé optie om niet als een asbak te smaken bij het zoenen. Ga naar .nl/vaping