De intimidatiepolitiek van straatvechter Jos van Rey

Het is vrijdag 30 januari en de raadszaal van het monumentale gemeentehuis in Roermond is afgeladen. Voor de honderden aanwezigen zijn er nauwelijks genoeg zitplaatsen. Sommige gasten staan noodgedwongen tegen de muur geleund om de installatie van de nieuwe burgemeester Rianne Donders niet te hoeven missen. Iedereen heeft de ogen gericht op het spreekgestoelte. Behalve één man, helemaal vooraan. Tijdens de speeches die recht voor zijn neus worden afgestoken, zit hij doodgemoedereerd op zijn iPad te tikken. Het is Jos van Rey.

De ex-wethouder zit daar altijd, bij alle raads- en commissievergaderingen, vaak met zijn hand voor zijn mond, zich beradend op een volgende verbale aanval. Hij mag dan onderwerp zijn van een geruchtmakende rechtszaak, het is niet Van Reys stijl om stil in een hoekje te gaan zitten. De 69-jarige slagerszoon kent weinig gêne. Uitgerekend hij stelde zich na de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 kandidaat voor de integriteitscommissie voor de nieuwe wethouders en wist die kandidatuur ook te verzilveren. Uitgerekend hij is scheutig met verwijten. ‘Roermond staat stil’ sinds hij zelf niet meer in het college zit, roept hij steevast in de raad, en de VVD is sinds zijn gedwongen vertrek ‘de partij van de regulering’ geworden. Staat de interruptiemicrofoon uit, dan mag hij in de raadszaal graag iets vileins sissen naar zijn liberale vijanden of de nieuweling van GroenLinks.

Kun je niet tellen?
Was Van Reys recalcitrante gedrag tijdens de installatie van Rianne Donders een statement tegen haar komst? Mogelijk. Het zal hem niet lekker hebben gezeten dat hij, Jos van Rey, dit keer niet hoogstpersoonlijk had kunnen bepalen wie de nieuwe burgemeester werd. Nadat in 2012 zijn poging om Ricardo Offermanns te lanceren was mislukt doordat justitie had ontdekt dat Van Rey informatie uit de vertrouwenscommissie naar deze burgemeesterskandidaat had gelekt, was hij de regie in Roemond kwijtgeraakt.

Veertien jaar en zeven maanden aan één stuk was hij VVD-wethouder Ruimtelijke Ordening, Volkshuisvesting en Economische Zaken. Hij heette op een zeker moment geen Van Rey meer, maar El Rey. Als vertegenwoordiger van veruit de grootste partij domineerde hij het college. Hij bepaalde wie waarvoor een vergunning kreeg. Hij besliste wie wat ging bouwen. Zijn elfkoppige fractie presteerde het om de portefeuille Veiligheid over te nemen van voormalig burgemeester Henk van Beers. Van Reys rechterhand Dré Peters pakte de burgervader zelfs de voorzittershamer af en zat zélf alle raadsvergaderingen voor. Geen andere lokale partij in Nederland heeft dat ooit voor elkaar gekregen.

Maar Van Reys macht is tanende sinds justitie in oktober 2012 zijn woning binnenviel. En zijn politieke carrière wankelt nog meer sinds half januari bekend werd dat hij wordt verdacht van schending van zijn ambtseed, het ronselen van stemmen en het aannemen van smeergeld van projectontwikkelaar Piet van Pol, met wie hij bevriend is. In ruil daarvoor heeft hij ‘actief geheime danwel vertrouwelijke informatie uit het overleg van het college van B &W’ aan Van Pol verstrekt, zoals NRC bekend maakte op basis van een document van het OM.

Maar Van Rey is een vechter. ‘Mij krijgen ze niet klein,’ zegt hij vaak. Nadat hij onder druk van Mark Rutte zijn zetel in de senaat had opgegeven en de lokale VVD verliet, sloeg hij al snel hard terug. Hij richtte een nieuwe partij op, de Liberale Volkspartij Roermond (LVR), in de volksmond ook wel Lijst Van Rey genoemd. Zijn liberale vrienden verlieten en masse de VVD en sloten zich bij hem aan. Als klap op de vuurpijl behaalde de LVR bij de gemeenteraadsverkiezingen prompt tien zetels.

Coalitiepartner werd de grote winnaar niet. De overige zeven partijen vormden een monstercoalitie en confronteerden de LVR met de woorden die Van Reys VVD jarenlang had gebezigd wanneer zíj om inspraak vroegen: ‘Kun je niet tellen? Wij zijn met meer.’ Woest was de LVR over dit cordon sanitaire. ‘Jullie zij geen lang leven beschoren,’ was de boodschap aan de coalitie.

Wie de vergaderingen in Roermond volgt, constateert dat de LVR haar rol als oppositiepartij met verve speelt. ‘Ze zuigt en sart en schiet op alles wat beweegt, in een poging een breuk te bewerkstellingen,’ zegt Cees Moison, fractievoorzitter van GroenLinks. Daarin heeft Van Rey een prominente rol. ‘Hij speculeert voortdurend op belangenverstrengeling van anderen,’ zegt CDA-fractievoorzitter Marc Breugelmans. Nadat Breugelmans had gemeld dat hij ook voorzitter was geworden van de stuurgroep van het Oud Limburgs Schuttersfeest, zocht Van Rey tot op de bodem uit of de voorman van het Corrupt Democratisch Appèl, zoals Van Rey het CDA graag noemt, in het kader van zijn meldingsplicht van nevenfuncties correct had gehandeld. ‘Hij vroeg notulen van het OLS op bij de griffie en ging te rade bij de burgemeester. Hoewel ik in de eerste raadsvergadering na mijn aantreden melding heb gemaakt van deze nevenfunctie, blijft Van Rey erop terugkomen en er navraag naar doen. Dat staat een raadslid vrij, maar het bevreemdt wel.’

Met eenzelfde fanatisme bleef Van Rey zich vastbijten in de procedure van de aankoop van een schoolgebouw door de echtgenoot van Leon Coenen van Stadspartij Roermond, terwijl de koop volgens de regels was verlopen. ‘Het lijkt erop dat Van Rey fouten zoekt bij anderen om zijn eigen gedrag te rechtvaardigen,’ aldus Breugelmans.

Van Rey zelf wast zijn handen in onschuld. ‘Als een kaartje voor een voetbalwedstrijd al als steekpenning wordt beschouwd, kan het hele kabinet achter slot en grendel,’ luidt zijn redenering. Bovendien heeft hij die gratis voetbalkaartjes van vriend Van Pol en de vakanties in de Franse villa van Piet keurig aan de gemeente gemeld. En ach wat, die opgelegde zwijgplicht van zeventig jaar. Alle leden van benoemingscommissies praten hun favoriete burgemeesterskandidaat bij. Kortom, weet Van Rey, het betreft hier een samenzwering tegen zijn persoon.

Tientallen getuigen heeft hij opgeroepen om dat bewijzen. Onderwijl blijft Van Rey vanaf de oppositiebank verbaal geweld afvuren richting leden van de coalitie die vooralsnog één blok vormen tegen zijn partij. En houdt hij de stad nog altijd in zijn greep.

Tijdens het carnaval, twee weken na de installatie van burgemeester Donders, lopen twee mannen in pak met een balkje voor hun ogen door de straten van Roermond. ‘We hebben een streepje voor,’ luidt de begeleidende tekst in het dialect. Verder wordt er in de optocht niet aan Jos van Rey gerefereerd. Dat was vorig jaar wel anders. Toen namen verschillende carnavalisten hem op de hak en trok er een enorme praalwagen met aanhanger voorbij met daarop een duivelsrode koning in een brandende toren. ‘Een en al beduvelaREY’, stond erbij.

Opmerkelijk, beaamt stamgast Henk aan de bar van preuverie de Sjnats aan de Markt. Maar ook begrijpelijk. ‘Vorig jaar vond de optocht voor de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Nu Van Rey met tien man terug is in de raad durven tegenstanders niet de spot met hem te drijven.’ Het is ook maar de vraag of Van Rey straks zal hangen, klinkt in dit café waar de kastelein en de aanwezige klanten pro Jos zijn. Barman Patrick Hofman geamuseerd: ‘Van Rey is zo glad als een aal. Hij heeft er echt wel voor gezorgd dat dingen die misschien niet helemaal deugen niet op hem terug te voeren zijn, en dat hij elk bonnetje kan overleggen. Als hij hier iets drinkt, spreekt hij bij vertrek op zijn dictafoon in met wie hij wat heeft genuttigd.’

Dat is overigens geen dure wijn, en ook geen bier, maar thee. ‘Ik heb Jos nooit dronken gezien. Daar is hij te slim voor. Hij is zó slim. Als verzekeringsagent noteerde hij de zwangerschappen en verjaardagen van zijn klanten en stuurde ze op de juiste dag een bloem of kaart. Zo bind je mensen aan je. En iedereen wist ook: wie geen verzekering bij hem had, kreeg niets geregeld in de stad.’

Gewiekstheid
Ook typerend voor Van Reys gewiekstheid, zeggen ze in de Sjnats, is hoe hij als wethouder het Designer Outlet Center wist binnen te halen. Dat winkelparadijs met afgeprijsde topmerken trekt inmiddels jaarlijks tegen de vijf miljoen bezoekers en heeft Roermond uit het economische slop gehaald en internationaal op de kaart gezet. ‘Van Rey regelt het wel,’ stelt de barman.

Er wordt driftig geknikt door een stamgast met een glas rosé. ‘Jos heeft mij aan mijn eerste baan geholpen,’ vertelt de 46-jarige Ronald. ‘Mijn ouders kennen hem goed en ze waren een klant van hem. Toen ik als zestienjarige jongen nergens aan de slag kon als leerling-kok, schreef Jos op papier van de Tweede Kamer een aanbevelingsbrief naar een gerenommeerd restaurant. Ik kon daar meteen beginnen.’ Dus stemt Ronald sinds hij stemmen mag net als zijn ouders op Van Rey. Althans: ‘Ik geef mijn machtiging aan een familielid van Jos. De gesigneerde kaart voor de Provinciale Staten ligt al voor haar klaar.’

Daar kijkt in het café niemand van op. Stemmen ronselen, dat gebeurt al zo lang. Barman Hofman: ‘Ik ben bij mijn grootouders opgegroeid en daar kwam Jos toen nog persoonlijk langs om hun stem te vragen. Als dat geregeld was, vroeg hij vervolgens of mijn opa ook de stemmen van zijn broers en zusters voor hem wilde regelen. Ha! Opa had een grote familie.’ Slim toch? Leg Hofman eens uit wat daar mis mee is. ‘Dat gebeurt overal, en Jos hakt je hoofd er echt niet af als je weigert.’ Dan, lachend: ‘Al kan ik me voorstellen dat je geen nee zegt tegen Van Rey.’

Omringd door jaknikkers
In het stadhuis, schuin tegenover de Sjnats, weet iedereen wat ‘nee’ zeggen tegen hem betekent. ‘De ambtenaar die niet deed wat hij wilde, kon zijn biezen pakken,’ zegt Cees Moison. De fractievoorzitter van GroenLinks, die sinds 1993 op het stadhuis rondloopt, heeft menig kundig ambtenaar zien vertrekken. ‘“Die vent snapt het niet,” zei Van Rey dan. Zo werd het hoofd Stadsontwikkeling weggebonjourd en werd hij opgevolgd door iemand die nog nooit een bestemmingsplan had gezien. Van Rey omringde zich met jaknikkers.’

Toen gemeentesecretaris Lieke Paulussen in 2008 een intern onderzoek liet verrichten waaruit bleek dat Van Rey zijn ambtenaren weinig ruimte gaf voor onafhankelijk advies, belandde het rapport in de kast. Paulussen verdween na drie jaar van de werkvloer, met zwijgplicht.

Haar voorganger Rita van Breugel, die zes jaar gemeentesecretaris was in Roermond: ‘Van Rey heeft een heel grote mond en stelt hoge eisen aan zichzelf en aan de ambtenaren. Het kwam inderdaad voor dat hij tegen ambtenaren zei: dit moet gebeuren. En hij neigt ernaar mensen om zich heen te verzamelen die hij kan kneden. Maar ik kon alles tegen hem zeggen en goed met hem samenwerken.’

Peter Vaessen heeft liefst zestien jaar bij de gemeente Roermond gewerkt, als hoofd P&O. Nu hij sinds juli vorig jaar weg is, durft hij wel te stellen dat onder de plaatselijke gemeenteambtenaren al jaren een cultuur heerst die gekenmerkt wordt door ‘weinig kritisch vermogen’. Bestuurders zouden daardoor gewoon hun gang kunnen gaan – iets waarvoor Vaessen overigens vooral Rita van Breugel verantwoordelijk houdt. Zij voerde immers het motto: ‘Respect voor de politiek, ambtenaren voeren uit’.

Van Rey gaat uit van het adagium ‘wie niet voor mij is, is dus tegen mij’, stelt Tof Thissen, de GroenLinks-senator uit Roermond. ‘En dat is een levensgevaarlijke. Omdat het je als machthebber wantrouwend en paranoïde maakt. En dat is Van Rey.’

Neem het voorval met zijn zus Josette, een welzijnswerkster. Toen zij in 2012 in een krantenbericht had gereageerd op de vermeende lijntjes tussen Van Rey en Piet van Pol, en ze opmerkte dat wie die de schijn van belangenverstrengeling wekt het werk beter kan neerleggen, kon ze meteen haar eigen baan tijdelijk gedag zeggen. Van Rey liet een collega naar haar werkgever bellen om hem eraan te herinneren dat hij gemeentelijke subsidie ontving. Josette werd daarop twee maanden op non-actief gezet.

Neem ook de voorzitter van de Stichting Ruimte, een autonome club die streeft naar het behoud van het historische stadskarakter en daarom alle plannen van de bouwgrage Van Rey scherp onder de loep neemt. Die voorzitter besloot zijn functie maar neer te leggen, nadat de klanten van zijn klusbedrijf achter elkaar bij hem waren weggelopen omdat ze vonden dat hij te kritisch was op Van Rey.

Dan de zzp’er die protesteerde tegen de illegale bouw van een garage in de tuin van zijn buurman. De buurman bleek een vriendje van Van Rey te zijn, en prompt werd de zzp’er zélf in de verdediging gedrukt. Stond zijn huis ineens meermalen vol met ambtenaren die kwamen controleren of hij alles wel volgens de regels had gebouwd, en spande zijn buurman een proces tegen hem aan.

Een ondernemer met kritiek op een bouwplan van Van Rey werd te verstaan gegeven dat hij er verstandig aan deed om kritiek voor zich te houden en hoorde vervolgens van het bestuur van de lokale Club van 100 dat hij binnen dit liberale netwerk tot persona non grata was verklaard.

Niet eens aan de telefoon
‘Van Rey verovert invloed door intimidatiepolitiek,’ zegt Tof Thissen. ‘Hij gaat daarbij Italiaans te werk door zijn critici de mond te laten snoeren door derden, en met represailles als sociale uitsluiting.’

De GroenLinks-politicus zat van 1998 tot 2002 met Van Rey in het college en is niet het type dat zich gemakkelijk de mond laat snoeren. Daardoor is hij al jarenlang een favoriet doelwit van de club van Jos, met name van fractievoorzitter Dré Peters. Deze populaire volksman was tot voor kort directeur van het huis-aan-huisblad De Trompetter waarin hij zijn eigen rubriek had. In Sjtraotvaeger veegde hij wekelijks de vloer aan met Thissen, als die weer eens een kritische beschouwing in Dagblad De Limburger had geschreven. ‘Peters’ reactie was vaak laag bij de grond, maar het bleef doorgaans bij het afbranden van mijn opvattingen. Het werd pas echt onder de gordel toen hij na een kritische opinie van mij zinspeelde op mijn, toentertijd, ernstig aan drugs verslaafde jongste zoon. “Thissen heeft een vreselijk geheim. Thissen kan maar beter een eind aan zijn leven maken.” Dat was de teneur.’

De rubriek bestaat sinds Peters’ pensioen anderhalf jaar geleden niet meer, maar op Facebook fulmineert de volksman nog altijd verder. Terwijl Thissen al sinds 2004 in Den Haag zit. ‘Peters is nog rancuneuzer dan Van Rey. Het schijnt dat hij mij verantwoordelijk houdt voor het faillissement van de dierenwinkel van zijn broer Koos. Ik heb in zijn ogen als wethouder de buurt vol gezet met allochtonen en heb nagelaten om die Turken en Marokkanen aan de hengelsport of aan de huisdieren te krijgen.’

Wacht even, reageert Peters. ‘Thissen vergeet te vertellen dat hij mij en mijn broer Koos op de radio en in krantenstukjes een stelletje onbenullen noemt. In ’t Veld, de wijk waar ik vandaan kom, zeggen we dingen recht in het gezicht. Hij oordeelt voortdurend over anderen, maar steekt de hand niet in eigen boezem. Hij uit openlijk kritiek op Jos terwijl hij samen met hem in het college zat en er als wethouder destijds een puinzooi van heeft gemaakt. Ik kan niet tegen achterbaksheid en hypocrisie. En ik wist van zijn privéproblemen. Dat vond ik overigens niet leuk voor hem, maar ik dacht wel: veeg eerst je eigen straatje eens schoon. Dat heb ik opgeschreven. Ik heb zijn zoon niet genoemd.’

Kritiek op Jos, daar moet je bij Peters niet mee aankomen. Er is namelijk niemand anders dan Jos die 24 uur per dag klaarstaat voor de mensen in Roermond. ‘Laat ik je vertellen: nu Jos niet meer in het college zit, is er voor het eerst in veertien jaar met carnaval geen collectieve nachtvergunning geregeld voor de horeca. Met als gevolg dat de cafés onverwacht om twee uur moesten sluiten, kasteleins veel verdiensten misliepen en duizenden teleurgestelde carnavalsvierders tegelijk op straat werden gezet. Jos zou diezelfde nacht nog een oplossing hebben bedacht.’ Het zou zomaar kunnen, zegt Peters, dat Jos ‘hier en daar te gemakkelijk was met het verstrekken van vergunningen.’ Maar, voegt hij er onmiddellijk aan toe, wees eerlijk: ziet het er in Roermond net zo schots en scheef uit als in België? Nee toch? ‘Nu moeten mensen zes, zeven maanden wachten op groen licht om een bord in hun tuin te mogen plaatsen. Je moet ook dingen durven te doen.’ En wat de vertrokken ambtenaren betreft: ‘Je kunt als collega op een koets zitten, maar je hebt paarden nodig. Er zijn wel ambtenaren vertrokken omdat ze niet de juiste PK hadden. Dat zijn de mensen met kritiek.’

Je moet Jos van Rey niet tegen je hebben, stelt Tof Thissen. ‘Veel mensen zijn echt bang voor hem. Nog steeds.’ Zijn zus Josette laat zich net als haar broer niet snel de wacht aanzeggen en betrad vorig jaar met opgeheven hoofd als nieuweling voor GroenLinks de gemeenteraad. Maar terugkomen op haar aanvaring met Van Rey wil ze niet. Veel van haar collega’s in de raad willen hun ervaringen met de ex-wethouder liever ook niet op papier terugzien. Ook de kritische ondernemer zwijgt wijselijk, ‘want Van Rey heeft nog steeds lange armen.’ De zzp’er wil evenmin in de krant. Hij heeft drie jaar geleden genoeg slapeloze nachten gehad. Uit wanhoop heeft hij destijds zelfs meneer pastoor benaderd om te bemiddelen. ‘Dat hielp,’ zegt hij. ‘Pastoor heeft een goed contact met Van Rey.’ De voormalig voorzitter van Stichting Ruimte wil niet eens aan de telefoon komen. ‘Onder geen beding,’ zegt zijn vrouw. ‘Amen en uit.’

Café De Zwarte Ruiter aan de Roerkade kijkt uit op Voorstad Sint Jacob, een pittoreske wijk aan het water met wortels in de veertiende eeuw. ‘Jos heeft er veel panden,’ vertelt bardame Mirjam Jordens. ‘Ik woon ook aan de overkant in een pand van hem, aan de Vismarkt.’

Jos. Zijn naam laat haar stralen. ‘Ik vind ’m geweldig,’ zegt ze. De enige cafébezoeker op deze zaterdagochtend: ‘Hij liet in een weekend tweehonderd bomen omzagen, Mirjam. Zulke bomen. Zonder vergunning.’ Mirjam: ‘Iedereen heeft een kruiwagentje nodig. Als het hier druk is, krijg jij ook eerder een biertje van mij dan andere klanten, toch?’

Door Jos kon Mirjam vier jaar geleden op haar 53ste als allereerste burger van Roermond op een zondag trouwen. Hier in het café. Dat wilde ze heel graag. ‘Jos kwam mij persoonlijk vertellen dat hij dat had geregeld en hij kwam tijdens de trouwdag ook nog op de receptie. Met een heel mooi cadeau. Nee, ik zeg niet wat het was, maar hij zei er eerlijk bij dat hij het niet zelf had uitgezocht.’ Zal Jasmijn wel hebben gedaan, denkt ze, de dertig jaar jongere vriendin van Van Rey. ‘Zij is nog zijn assistente geweest in Den Haag.’

Van Rey is een man van aanpakken en doorpakken en houdt daarbij de lijntjes graag kort, zeker op het gebied van de bouw. Als Leo Coenen van Stadspartij Roermond of Cees Moison van GroenLinks hem in zijn tijd als wethouder wel eens vroegen waarom hij alwéér met vastgoedondernemer Piet van Pol in zee ging, antwoordde hij: ‘Ken jij iemand anders? Van Pol heeft overal grond gekocht. Hij durft risico te nemen.’

Moison, met enige hoon: ‘Welk risico neem je als je als vriend van de wethouder weet waar en wanneer de gemeente haar visie wil uitwerken? Dan kun je die grond zonder veel risico kopen en vervolgens een plan ontwikkelen dat je duur kunt verkopen. Dat was wat er gebeurde.’

Kaartjes voor het WK
Van Rey had als wethouder Ruimtelijke Ordening ook goede banden met het Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg, een overheids-BV die bedrijfsterreinen ontwikkelt en grond verkoopt. Hij was commissaris bij OML toen er een nieuwe directeur moest worden gezocht, omdat de vorige wegens corruptie had moeten vertrekken en de interim met pensioen ging. Besloten werd om Tilman Schreurs, VVD-wethouder van Financiën, tijdelijk te detacheren als ‘gedelegeerd bestuurder’ van de overheids-BV. Toen hij eenmaal binnen was bij OML werd het uitschrijven van een vacature overbodig. Schreurs mocht, toen hij stopte als wethouder, blijven als directeur bij het miljoenenbedrijf.

‘Er is daar een schimmig spel gespeeld,’ zegt voormalig hoofd P&O Peter Vaessen. ‘Van Rey was commissaris en ineens was Schreurs daar directeur. Dat kwam Van Rey in elk geval niet slecht uit, want alle grote bouwprojecten verliepen via OML. Je hebt er als wethouder Ruimtelijke Ordening groot belang bij om daar eigen mensen te hebben zitten.’

Mogelijk had ook vastgoedman Piet van Pol belang bij Schreurs’ komst naar OML. Inmiddels is immers bekend dat Schreurs er door justitie van wordt verdacht dat hij in de periode van mei 2005 tot 30 juni 2012 herhaaldelijk door Van Pol is omgekocht. In ruil voor etentjes en kaartjes voor het WK-voetbal in Duitsland en het EK in Zwitserland zou Schreurs het vastgoedbedrijf van Van Pol voorrang hebben gegeven. De vertrouweling van Van Rey werkt vandaag de dag overigens nog steeds als directeur op deze invloedrijke positie.

Gesloopte monumenten
Socioloog Willem Cartigny kijkt al lang niet meer op van dit soort verhalen. Hij was jarenlang bestuurslid van de eerder genoemde Stichting Ruimte en weet daardoor hoe uiterst strategisch Jos van Rey zich beweegt. Destijds, zegt Cartigny, was hij vaak met stomheid geslagen als hij zag hoe Van Rey voorkwam dat hij werd tegengewerkt bij zijn bouwplannen. Een treffend voorbeeld noemt hij de oprichting van een Monumentenoverleg (MO) in 1999. ‘Aanvankelijk viel met Van Rey goed samen te werken en besloten we als Stichting Ruimte samen met hem een MO op te richten, dat later werd uitgebreid met andere monumentenclubs. Maar onze relatie met Van Rey werd steeds moeizamer omdat hij ons te kritisch vond. Toen wij als Stichting Ruimte voorstelden het MO te structureren via een onafhankelijke voorzitter, speelde Van Rey de verschillende organisaties in de MO tegen elkaar uit en verzette uiteindelijk niemand zich toen Van Rey ons, de oprichter van MO, eruit kieperde. Zelf bleef hij voorzitter van de club.’

Frappant noemt Cartigny ook de komst van Hein Tilborghs naar de Stichting Ruimte. ‘Tilborghs, een ex-PvdA’er die net was overgestapt naar de SP, wilde wel voorzitter worden en een meerderheid stemde daarmee in. Bleek hij vorig jaar ineens ook lid te zijn van LVR!’

Dat beaamt Tilborghs. ‘Ik heb als voorzitter van de Stichting Ruimte stiekem de banden met het stadhuis en Van Rey aangehaald, maar wel in de overtuiging dat ik door een betere samenwerking meer gedaan kreeg voor de stichting. Dat is mijns inziens gelukt. Toen ik Van Rey een naambord liet onthullen, zei hij: de Stichting Ruimte en de gemeente houden van elkaar.’

Politieke windvaan
Cartigny: ‘Tilborghs is een politieke windvaan. Dat maakte hem voor Van Rey de juiste persoon.’ Hij herhaalt wat Cees Moison van GroenLinks ook al zei: ‘Van Rey omringt zich met jaknikkers.’

En zo kon het gebeuren dat in Roermond – na Maastricht de meest monumentale stad van Limburg – talloze monumenten sneuvelden en het beschermde stadsbeeld fundamenteel werd aangetast, zo blijkt uit het rapport van de Erfgoedinspectie uit 2009. De inspectie constateert dat bij vrijwel alle onderzochte projecten de gebruikelijke procedures opzij werden gezet. ‘In alle gevallen was vrijstelling noodzakelijk om het door de ontwikkelaars gewenste ruimere bouwprogramma te realiseren.’ En: ‘De welzijns- en monumentencommissie functioneert al langere tijd niet volgens de verordening.’

In de bijlage bevindt zich een lijst met 38 gesloopte monumenten. Die lijst is ‘zeer incompleet’, tekent de inspectie op. ‘Het is zogezegd het topje van de ijsberg.’

Cartigny: ‘Er mocht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed geen solitaire nieuwbouw komen. Dat is door de gemeente overgenomen in een Hoogbouwnota, maar de binnenstad is onder Van Rey juist volgezet met solitaire torens. Zoals de enorme Natalinitoren, de Steenen Trappen en De Toerist.’

Wie over de Maasbrug de stad inrijdt, kan niet om de Natalinitoren heen. Het is een kleurig potlood, pal naast de vijftiende-eeuwse Sint Christoffel kathedraal en pal voor de dertiende-eeuwse Rattentoren. Helemaal bovenin houdt Piet van Pol kantoor. Verder is de toren vrijwel leeg. Niemand wil voor de dure ruimtes betalen. De hoofdhuurder van Van Reys felbegeerde Stadskantoor, dat de gemeente in 2012 voor 14 miljoen euro kocht, is ook vertrokken. Het project maakt onderdeel uit van het corruptieonderzoek van OM, net zoals het cultureel centrum ECI, dat in 2009 werd gebouwd. ‘Van Rey heeft Roermond met schandelijk dure en noodlijdende projecten enorm op kosten gejaagd,’ zegt de lokale CDA-voorzitter Marc Breugelmans. ‘Aan het Stadskantoor en de ECI zitten afschrijvingen van veertig, vijftig jaar vast.’

Zijn broer Jac, die van 2010 tot 2012 als fractievoorzitter van het CDA met Van Rey in de coalitie zat, verwijt zichzelf dat zijn partij niet beter heeft opgelet toen het Stadskantoor ter sprake kwam. ‘Van Rey was iedereen te slim en te snel af. Tijdens het eten van een broodje na lange coalitieonderhandelingen tussen de VVD, PvdA en het CDA zei hij als formateur terloops: “Dat nieuwe Stadskantoor, dat moesten we maar doen, want we hebben Harrods als huurder gevonden voor de publiekswinkel van het stadhuis.” Een hoogwaardige huurder voor het bestaande stadskantoor was een voorwaarde voor een nieuw kantoor. Het Stadskantoor kwam er. Over het Britse warenhuis heb ik Van Rey nooit meer gehoord.’

Van Rey hield de coalitie iets voor wat onzeker was en onthield de oppositie van essentiële informatie. Dat laatste stelde een onderzoekscommissie in een vernietigend rapport over cultureel centrum ECI dat op 20 augustus 2014 verscheen. ‘Het toenmalige college van Roermond heeft vooral een nieuw project willen ontwikkelen,’ schreef de onderzoekscommissie. ‘De gemeenteraad is onterecht onvoldoende, onvolledig en op onderdelen niet geïnformeerd over het project ECI Cultuurfabriek.’

In zijn huidige oppositiebankje heeft Van Rey de macht niet meer om grote bouwprojecten van de grond te krijgen, maar een aantal van zijn oude plannen liggen nog altijd klaar om uitgevoerd te worden. Half februari gaf de Raad van State groen licht voor Jazz City, een plan voor 330 woningen, bedacht en voorbereid door Van Rey. De uitvoering komt, net als bij de omstreden ECI en het Stadskantoor, opnieuw in handen van Piet van Pol, omdat de lopende contracten met hem niet zomaar ongedaan gemaakt kunnen worden. Ook ligt er het plan Kaleidos, een nieuwbouwproject van 470 huizen, eveneens afkomstig uit de koker van Van Rey.

De coalitie volgt Jos van Rey met argusogen. ‘Jos heeft nog steeds een omvangrijk netwerk en de meeste dossierkennis van de lopende bouwplannen,’ zegt Cees Moison van GroenLinks. ‘Hij kan daarmee de boel manipuleren om die aangekondigde coalitiebreuk te forceren.’

Want kwaad over het uitsluiten van de LVR is hij nog steeds. En wie Van Rey laat vallen, weet dat hij wacht op de dag dat Van Rey een poot uitsteekt. Daarover liet Van Rey na zijn gedwongen afscheid van de VVD tegenover zijn afvallige vrienden ook geen onduidelijkheid bestaan. Met een onheilspellend ‘et tu, Marcus, et tu, Fred,’ (Ook gij Mark, ook gij Fred) liet advocaat Gitte Stevens namens haar cliënt weten dat Rutte en Teeven niet gespaard zullen blijven. ‘We will meet again,’ vervolgde Stevens tijdens de laatste ledenvergadering van de Roermondse VVD. ‘Waar en wanneer, dat zal de toekomst leren. Wellicht is dat de rechtszaal.’ Zelf verklaarde hij na de aanklacht van justitie in helder Hollands: ‘Als ze me pakken, gaat de beerput echt open.’

De verdenkingen deden in Roermond dan ook snel de ronde toen provinciegenoot Mark Verheijen onder vuur lag. Hij was een pupil van Van Rey, en ook een goede vriend – totdat Van Rey in opspraak kwam en Verheijen opeens afstand deed van zijn politieke peetvader.

Verheijen had zich schuldig gemaakt aan dubieuze declaraties, heette het, en hij had geld aangenomen van Piet van Pol voor zijn verkiezingscampagne. Onder de declaraties bevonden zich dure etentjes met Van Rey en Van Pol. Maar met name de gelekte brief van Verheijen aan Van Pol met het verzoek om zijn campagnekas te spekken, zette de geruchtenmachine in gang. Van wie kwam die bedelbrief? Zou Van Rey de pers op het spoor hebben gezet? Om wraak te nemen op Verheijen of op de VVD?

Politici uit Roermond willen er niet hardop over speculeren. Dagblad De Limburger deed dat wel. Daags na Verheijens aftreden als Kamerlid was op de voorpagina te lezen ‘dat binnen de VVD menigeen er ernstig rekening mee houdt dat het juist Jos van Rey was, die journalisten heeft gevoerd met belastende informatie over Verheijen, of ze op z’n minst op dat spoor heeft gezet.’

Van Rey zei diep geraakt te zijn door de verdachtmakingen. Hij noemde het aftreden van Verheijen ‘een groot menselijk drama’, en wenste de VVD, heel sportief, alle goeds toe.
Hoe dan ook komt de imagoschade van de liberalen Van Rey vlak voor de Provinciale Statenverkiezingen niet slecht uit. Hij neemt namelijk zelf deel aan deze strijd, met zijn nieuw opgerichte Volkspartij Limburg. Op de vrijdag dat de carrière van Verheijen in de knop brak, was hij op campagne in Maastricht. Van Rey deelde kaartspellen uit, met zichzelf daarop afgebeeld als klaver-koning.

Nee, hem krijgen ze niet klein. Uitgerekend op de eerste dag van de regiezitting in zijn strafzaak, op 20 januari, maakte Van Rey bekend dat de leden van de Volkspartij Limburg hem unaniem hadden gekozen als lijstduwer. Zo wist hij voor zichzelf op die zwarte dinsdag toch een positief Journaal-momentje te creëren.

Statement
Lijstduwer. Dat is een statement, stellen de broers Breugelmans, Cees Moison en Tof Thissen. Daarmee bewijst hij dat het niet uitmaakt welke plaats op de lijst hij inneemt. Hij, de onmisbare Van Rey, wordt toch gekozen. En zo is het. Daarover is iedereen het eens. Senator Thissen zal niet verbaasd zijn als de Volkspartij Limburg een zetel of vier, vijf zal halen.

Op de receptie in het stadhuis van de nieuwe burgemeester houdt de VL-fractievoorzitter Dré Peters het op een bescheiden één of twee zetels. Luis in de pels willen ze zijn, zegt hij, maar hij voorziet ook een mogelijke plaats in de coalitie. De PVV wordt wellicht de grootste partij in de provincie en het CDA Limburg heeft al gezegd dat ze niet met haar in een coalitie wil. Dat biedt kansen voor de Volkspartij Limburg.
VL-oprichter Van Rey schittert op de borrel door afwezigheid. Hij blijkt meteen na de installatie van burgemeester Donders met zijn iPad in een rolkoffertje richting de achteruitgang te zijn gelopen. Jos van Rey is weg. Maar vast staat dat hij terugkomt.