<div class="wpg-element paragraph">
<p> ‘Als iemand je wil vermoorden, heb je geen keus. Dan vecht je terug, desnoods tot de dood.’ Commandant Jaroslav van het Donbass Bataljon zit aan de sushi in een restaurant in het Oost-Oekraïense Charkov. Zijn vrouw, met grote betraande ogen, wijkt niet van zijn zijde in de paar uur verlof die hij zich toestaat.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vier maanden geleden meldde Jaroslav (41), in het dagelijks leven bedrijfsleider van een internetfirma met zestig man personeel, zich bij het hoofdkwartier van het Oekraïense leger. Hij en zijn vrienden wilden meevechten. ‘De generaal liet ons twee uur wachten en sommeerde ons onze auto’s netjes in de rij van de militaire voertuigen te parkeren. Dit wordt niks, dacht ik. Ik belde met de artilleriebrigade. “Kom alsjeblieft helpen,” smeekten ze. Toen zijn we naar het front getrokken.’<br />Jaroslav volgde een spoedcursus drone-techniek en is nu een van de commandanten van het Donbass Bataljon, een verzameling vechtjassen die zichzelf vrijwillig aanmeldden om Oekraïne te verdedigen. Drones, onbemande vliegtuigen, zijn onmisbaar in de oorlog; zij bepalen de positie van de tegenstander waarop de artillerie kan vuren. Opvallend is het aantal hoogopgeleiden in het bataljon. Topmanagers, ondernemers en academici zetten hun baan of studie aan de kant om te vechten in een oorlog met onzekere afloop. ‘In ons bataljon vechten veertig doctorandussen mee. We noemen hen “botaniks”, het Oekraïense woord voor nerds,’ grijnst Jaroslav. ‘Onze mannen zijn tot op het bot gemotiveerd. Twee broers verkochten zelfs hun Rolls-Royce om van de opbrengst munitie te kopen.’<br />Het bataljon wordt gecompleteerd door mensen met veel militaire ervaring, zoals een groep Afghanistan-veteranen. Momenteel is het Donbass Bataljon ergens ten oosten van Donetsk betrokken bij hevige gevechten. Jaroslav wil er weinig over kwijt. ‘Reken maar dat de generaals geen flauw benul hebben van wat wij hier aan levensgevaarlijk werk opknappen. Zonder ons was de strijd allang verloren.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Watermeloenen<br /></h3>
<p>De oorlog in Oost-Oekraïne heeft steeds meer weg van een guerrilla zonder vaste commandostructuur, waarbij duizenden mannen vrijwillig hun leven in de waagschaal stellen. Zij realiseren zich dat Oekraïne deze oorlog alleen voert. ‘Vanaf het moment dat we begrepen dat niemand ons zou helpen, stopten we met wegrennen,’ zegt Jaroslav.<br />Het Donbass Bataljon gaat er prat op dat zij geen cent ontvangen van de regering in Kiev. Zij vechten mee op eigen kosten en roepen via Facebook op om geld te storten. Maar ook het officiële leger voert de oorlog vooral dankzij een harde kern van activisten die hen van voedsel, uniformen en wapentuig voorziet.<br />Een van hen is Michajlo Dovopol, een veertigjarige managementconsultant uit Charkov. Met zijn auto volgepropt met water, kleding en sigaretten is hij op weg naar een dorpje nabij Loehansk, waar zich momenteel het front bevindt. Afgelopen weken boekten de Oekraïners succes in deze streek; steden als Slavjansk en Lysytsjansk werden heroverd op de pro-Russische rebellen. De oorlog heeft er een spoor van verwoesting achtergelaten.<br />Op de eindbestemming, een kampement van het Oekraïense leger nabij een checkpoint, blijkt zijn hulp hard nodig. ‘Voor veel van onze spullen zijn we afhankelijk van vrijwilligers als Michajlo,’ zeggen de soldaten. Ze wijzen op kistjes met tomaten, brood en varkensvet. ‘De lokale bevolking brengt ons voedsel. En deze watermeloenen hebben we zelf geoogst.’ Bij de vraag of de regering hen helpt kijken de soldaten schamper. Daar houden ze allang geen rekening meer mee.<br />Ook bij de verdediging van het heroverde gebied laat de legerleiding het afweten, blijkt uit het verhaal van de soldaten. ‘Het is een oneerlijke strijd. De separatisten zijn veel beter bewapend. Zij beschermen zich eenvoudig tegen onze munitie, maar hun kogels komen dwars door onze vesten heen.’<br />‘Wij kunnen het ons niet permitteren ons geweer te laten vallen en weg te rennen van het strijdveld,’ beaamt Jaroslav van het Donbass Bataljon. ‘Dan zijn we onze wapens kwijt, en nieuwe hebben we niet. Onze tegenstanders hebben een onuitputtelijk wapenarsenaal. Onlangs heroverden we een kleine stad. Met wat we daar buitmaakten aan mortieren, kan het Oekraïense leger drie maanden vechten. Na duizend zijn we gestopt met tellen. We hadden niet eens genoeg trucks om het mee te nemen.’<br />De mannen van het Donbass Bataljon trainen slechts drie weken voordat ze naar het front gaan. ‘In een van de veroverde stellingen vonden we een boekje met trainingsmethodes. Deze Russische huurlingen trekken alleen al drie weken uit om te oefenen in het snel verwisselen van kleding. Zij hebben twintig jaar ervaring met het doden van mensen. Dat zien we terug in het aantal slachtoffers. Als bij hen één dode valt, sterven er vijf van ons.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Verbetenheid<br /></h3>
<p>Met het aantal doden neemt de verbetenheid toe. ‘We hebben geen keus,’ zegt Jaroslav. ‘Poetin past de tactiek van de verschroeide aarde toe. We zien dat de separatisten goed functionerende fabrieken vernietigen, zonder dat het enig militair doel dient. Dat mag in Charkov nooit gebeuren.’<br />In Charkov, de tweede stad van Oekraïne, ruim tweehonderd kilometer van het front, komt de oorlog steeds dichterbij. Al wekenlang arriveren er honderd gewonden per dag in het militaire ziekenhuis. Het officiële dodenaantal onder de soldaten ligt inmiddels op zo’n zevenhonderd, maar in dat cijfer zijn de doden van de vrijwilligersbataljons – de meest fanatieke strijders aan het front – niet meegerekend.<br />De oorlog brengt ook eenheid en vaderlandsliefde. Charkov lijkt ‘Oekraïenser’ dan ooit tevoren. Overal hangen blauwgele vlaggen en op elke straathoek is wel een steunpunt ingericht om geld, kleding en voedsel in te zamelen voor het leger en medicijnen voor de gewonden.<br />In het vroege voorjaar was alles anders in Charkov, zeggen Alesia (21) en Oksana (23), een onderneemster en een studente. Ook zij rijden wekelijks met een minibusje richting het front. ‘Er waren toen veel pro-Russische betogingen. Dat was beangstigend. Oekraïense activisten werden genadeloos in elkaar geslagen. Sindsdien weten we hoe het is om onder Russische bezetting te leven. De Russen zullen ons als halve mensen behandelen.’<br />Hun vrijwillige werk is levensgevaarlijk. Een paar dagen geleden werden de banden van hun busje kapotgeschoten vanaf de kant van de weg. Het voertuig achter hen, een begeleidende legertruck, werd geraakt door mortiervuur; twee soldaten kwamen om. <br />‘We zijn bereid te sterven voor onze vrijheid,’ zeggen de vrouwen. ‘Zie hoe ze in Rusland leven. De geheime dienst leest je privécorrespondentie; de staat bespiedt je elke dag. Vrije media bestaan niet. Zwaaien met een Oekraïens vlaggetje laat je voor jaren in de cel belanden. Er is geen ondernemerscultuur. Het is onmogelijk een eigen bedrijf te beginnen of zelfstandig een carrière op te bouwen. Russen geloven niet dat ze de samenleving kunnen veranderen, Oekraïners wel.’<br />Binnenkort gaat er een bataljon van veertig vrouwen richting het front. Alesia en Oksana overwegen zich daarbij aan te sluiten. ‘Als we nu niet vechten, is er geen toekomst. Als al onze mannen dood zijn, zullen wij vrouwen de wapens opnemen.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Idealen<br /></h3>
<p>Het is de strijdbare taal die je in februari ook op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev hoorde. De kern van de vrijwilligers bestaat dan ook uit dezelfde hoogopgeleide Oekraïners en ondernemers die ook de ruggengraat vormden van de Maidanrevolutie van afgelopen winter. Met dezelfde mengeling van patriottisme en strijdbaarheid waarmee men de kou en de sluipschutters weerstond, wijken zij nu niet voor de Russen. <br />‘Wij zijn jong, pro-Oekraïens en wars van corruptie.’ Grafisch ontwerper Ernest Lobamov (23) is nu commandant van het politiebataljon in Charkov, dat ook regelmatig aan de frontlinie vecht. Hij is belast met de rekrutering van vrijwilligers voor zijn eenheid. Ook hij krijgt veel aanmeldingen van jongeren die op Maidan hebben gedemonstreerd.<br />Een van hen is de 25-jarige Anton. ‘Ernest en ik ontmoetten elkaar tijdens de revolutie in Kiev. Ik had juist mijn studie architectuur afgerond. Vroeger wilde ik bij de politie, maar mijn vader, die zelf agent was, weerhield mij daarvan. Veel te corrupt, zei hij. Maar na de revolutie in februari en de Russische aanval op de Krim koos ik voor dit bataljon. Ik besefte dat ik mijn land en mijn idealen moest verdedigen.’<br />In het selectieproces voor hun eenheid selecteert Ernest op patriottisme. ‘Ze moeten het Oekraïense volkslied uit hun hoofd kennen en “Glorie aan de helden!” antwoorden op ons “Leve Oekraïne!”’ Om te testen of de jongens niet corrupt zijn, voert hij lange gesprekken met de vrijwilligers en worden enkele psychologische testen uitgevoerd. ‘Dan volgt anderhalve week intensieve training, en aansluitend gaan de mannen naar het front.’<br />‘Veel jonge Oekraïners beseffen dat hun persoonlijke toekomst hier op het slagveld wordt beslist,’ zegt Michajlo Dovopol in zijn nu lege auto op de terugweg vanaf de frontlinie. ‘Daarmee is dit de oorlog van ons allemaal. Poetin wil een herleving van de Sovjet-Unie. Oekraïne is een tijd geleden de streep overgegaan. Er is geen weg terug.’<br />Dovopol benadrukt dat het ook een positieve strijd is. ‘Toen de Sovjet-Unie instortte, vertrouwden mensen elkaar niet meer. Iedereen leefde voor zich. De Maidanrevolutie was voor het eerst dat Oekraïners het weer samen deden. Dat is een geweldige inspiratiebron voor ons.’</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Na de oorlog<br /></h3>
<p>De revolutionaire idealen mogen dan de motivatie vormen voor de strijd in het oosten, het is sterk de vraag in hoeverre die nog leven bij de regering in Kiev. De demonstranten van toen, hervormers en burgerorganisaties klagen dat president Porosjenko tot nu toe bar weinig heeft gedaan om de corruptie te bestrijden.<br />Eind volgende maand zijn er vervroegde parlementsverkiezingen. De oude kliek van voormalig president Janoekovitsj zal wel verdwijnen. Maar daarmee is de macht van de corrupte clans en de oligarchen nog niet gebroken. Paradoxaal genoeg is hun rol alleen nog maar bepalender geworden. Zo financiert de steenrijke zakenman Kolomoiski, gouverneur van de Oost-Oekraïense stad Dnjepropetrovsk, enkele vrijwilligersbataljons die vechten aan het front.<br />Het gebrek aan daadkracht van politici leidt tot frustratie, zegt bataljonscommandant Jaroslav. ‘De prijs die wij betalen is hoog. De regering is ons veel verschuldigd. Zij moeten Oekraïne zuiveren van corrupte rechters, bestuurders en politici. De bureaucratie voor ondernemers moet worden teruggedrongen. Als de regering dat niet doet? Dan zal er een nieuwe revolutie komen. Dat is levensgevaarlijk, want er zijn veel wapens in het land.’<br />Steeds meer activisten pleiten voor een nieuwe wapenwet. Zoals IT-ondernemer Roman, een andere activist die wekelijks gewonde soldaten vanaf het front naar het ziekenhuis rijdt. ‘We willen een wet die bezit en gebruik van wapens ter zelfverdediging toestaat. Dan zal de volgende opstand, die zeker komt, niet zo bloedig zijn als de Maidanrevolutie; de autoriteiten weten immers dat we terug zullen vechten.’<br />Ook Roman waarschuwt dat de regering op haar tellen moet passen. ‘De houding van de vrijwilligers en de soldaten die straks terugkeren van het front is erg direct. Zij denken in goed en fout. Er zijn te veel politici in Oekraïne die lak hebben aan onze wetten. Zij denken dat het land van hen is. De regering moet het werk van Maidan afmaken en het corrupte systeem veranderen.’ </p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vrij Nederland 6 september 2014</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vrij Nederland 6 september 2014</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vrij Nederland 6 september 2014</p>
</p></div>


Michiel Driebergen

De guerrilla van nerds, studentes en managementconsultants

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel