Roman / Pia de Jong verrast met einde
Pia de Jong verraste in 2008 met haar debuut Lange dagen, een roman die omwille van de setting in Lapland vaak vergeleken werd met Hermans&#8217; Nooit meer slapen. Opvolger Dieptevrees speelt zich in Nederland af en draait om een tandarts die zijn jeugdtrauma&#8217;s heeft weggestopt achter een zeer gestructureerd bestaan. Opnieuw een verrassend boek, uiteindelijk.
Uiteindelijk, want zeker tot op de helft van dit boek heb ik moeten vechten tegen de neiging het weg te leggen. De Jong doet weinig moeite enige vorm van identificatie met de hoofdpersoon tot stand te brengen. Edmond Zwaen is vooral een stijve, antipathieke man die zijn leven dwangmatig heeft gestructureerd en alle risico&#8217;s mijdt. Een kinderloze, vrijgezelle tandarts die geniet van de sleur van zijn werk, wiens hobby&#8217;s bestaan uit zwemmen en oude medische handboeken. De Jong laat geen gebeurtenis onbenut om te benadrukken dat hij van zekerheid en structuur houdt. Zelfs masturberen doet hij volgens een strakke systematiek.
Edmond ontwikkelt warme gevoelens voor Roza, een toevallige patiënte die bij hem aanklopt voor een stel noodkronen. Als het veel te jonge, chaotische meisje dat in alles zijn tegenpool is, is zij de aangewezen persoon om zijn leven een beetje om te woelen. Het lijkt er dan ook lang op dat het boek vooral draait om de weinig spannende vraag of Edmond wel of niet zijn &#8216;dieptevrees&#8217; zal overwinnen; durft hij voor Roza zijn façade van ordentelijkheid te doorbreken? En ja, inderdaad begint Edmond vanaf het moment dat hij en Roza samenkomen menselijker trekjes te vertonen: hij begint zowaar vage tekenen van humor te vertonen en zijn verliefdheid maakt hem gepassioneerd en kwetsbaar.
Beetje bij beetje geeft De Jong echter ook prijs dat Dieptevrees helemaal niet draait om bovenstaande vraag. Via flashbacks komt de hechte relatie tussen Edmond en zijn zus Eline als hoofdthema bovendrijven. In die terugblikken neemt de liefde tussen broer en zus grootse vormen aan, verklaart de levensstijl van zijn ouders waarom Edmond zijn toevlucht heeft gezocht in orde en structuur, en blijkt dat Roza en Eline verdacht veel op elkaar lijken. En uiteindelijk gebeurt datgene wat je het hele boek lang ziet aankomen: Roza verdwijnt weer en er is niets wezenlijks veranderd. En toch komt het als een verrassing, die te danken is aan De Jongs gave om de lezer lang te laten denken dat Edmond een personage is dat zich zal ontwikkelen. Die lezer moet echter schoorvoetend toegeven dat Edmond zijn ontwikkeling al in een ver verleden heeft doorgemaakt en dat de bepalende vrouw in zijn leven hem allang heeft verlaten. Na zijn affaire met Roza kan dan alleen nog maar de treurige conclusie getrokken worden dat Edmond gedoemd is te blijven zoals hij is. Alleen onze blik op hem is veranderd.
*** Pia de Jong, ‘Dieptevrees’, Prometheus, 304 p., € 17,95

David Duijnmayer

De bepalende vrouw

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips