Na maanden van intriges en voor het eerst in vijftig jaar heeft Birma een burgerpresident, de 69-jarige Htin Kyaw. Wordt deze vertrouweling van Aung San Suu Kyi haar marionet?

Vaak moest ik de afgelopen maanden bij alle speculaties over de aanstaande president van Birma aan het boek Burmese Days van George Orwell denken. Dezelfde broeierige sfeer van intriges, geruchten, dolksteken in de rug, en scenario’s die even makkelijk weer overdreven als wolken na een tropische regenbui.

Net buiten die politieke arena werden ondertussen heel wat flessen wijn verwed over wie die leider zou gaan worden. Even leek het nog een mogelijkheid dat Aung San Suu Kyi op de stoel van staatshoofd ging belanden. Zo slecht was haar relatie met de legerleider immers niet, gonsde het in de theehuizen van Rangoon. Maar de hardliners onder de militairen gooiden de kont tegen de krib over het voorstel om de clausule in de grondwet die haar uitsluit van het presidentschap (vanwege de Britse nationaliteit van haar overleden echtgenoot en twee zoons), op te schorten.

Zo trad de 69-jarige Htin Kyaw voor het voetlicht als de uitverkoren kandidaat. Wereldwijd haasten media zich een ongeluk om meer over hem aan de weet te komen. De sympathieke onberispelijke academicus werd onder andere aangeduid als de chauffeur van Aung San Suu Kyi. Het maakte weer eens pijnlijk duidelijk hoeveel journalisten van elkaar overschrijven als de nieuwsrubrieken met spoed gevuld moeten worden. Het klopte dat hij The Lady de afgelopen 25 jaar soms naar afspraken had gereden, maar dat vertelde meer over zijn positie als haar vertrouwensman en adviseur dan over zijn werkzaamheden als chauffeur.

In werkelijkheid is de grote onbekende een econoom met werkervaring op het ministerie van Buitenlandse Zaken en internationale opleidingen in computerwetenschappen. Ook is hij geen grote onbekende, maar een man met een lange staat van dienst in de inner circle van de partij, net als zijn echtgenote en hun beider familie. Hij is een typisch voorbeeld van iemand uit de politieke elite van Rangoon. Het zijn kringen waarin de miljoenengemeenschap krimpt tot de omvang van een familieclan, inclusief de trouw waartoe het behoren tot zo’n clan verplicht.

Het is bekend dat gebrek aan loyaliteit een doodzonde betekent in de ogen van Suu Kyi. Ik maakte van dichtbij mee hoe competente naaste medewerkers vanwege vermeende ontrouw aan haar of haar partij de NLD onherstelbaar uit de gratie raakten, al trotseerden ze in moeilijke jaren samen de loop van het geweer.

Htin Kyaw heeft zijn loyaliteit de afgelopen twintig jaar telkens weer bewezen. Maar de de keuze viel ook op hem vanwege zijn pretentieloze persoonlijkheid. Hij zit er niet mee dat hij zich als een ‘proxypresident’ aan moet laten sturen door Suu Kyi, die openlijk verklaart dat zij zichzelf als het feitelijke staatshoofd ziet. Toch zou het ook onzin zijn om te beweren dat Htin Kyaw, niets bij haar in te brengen heeft. Net als zijn echtgenote Su Su Lwin is hij een van de weinigen die Suu Kyi kan zeggen wat hij vindt, zonder dat het verkeerd afloopt.

Het zou in het belang van Birma zijn als dat hem in zijn nieuwe rol ook gaat lukken.