Auke Kok. Holleeder. De jonge jaren. De Bezige Bij, 271 p., €18,90
***
door Jeroen Vullings
Iedere misdadiger is een kind geweest, maar de jeugdfoto&#8217;s van Willem Holleeder in Auke Koks biografische schets Holleeder. De jonge jaren zijn opmerkelijk. Bij een luidt het onderschrift: &#8216;Wimpie Holleeder met tijdschrift, omringd door jongens op speelplaats Anjelierstraat, omstreeks 1965&#8217;. Een keurig jongetje, de ogen neerwaarts gericht, haren gekamd, leest zoet een tijdschrift, te midden van bengels die géén lezertjes lijken, zelfs niet in spe. Een paar jaar later staat hij op een klassenfoto pal in het midden, al iets meer een binkje en zulke jongens zijn aan hun positie verplicht in het midden te staan. Leuk ventje. Heel anders dan zijn latere gabber-in-crime Cor van Hout; op een mavoklassenfoto (1972-1973) oogt die toen al hard en naar.
De verklaringen voor Holleeders loopbaankeuze in Koks populair geschreven boek zijn talrijk: Willems vader was een mepgrage, tirannieke alcoholist, onberekenbaar in z&#8217;n gedrag &#8211; onveilige omgeving dus voor een kind. Hij kreeg foute vrienden, frequenteerde foute kroegen (&#8216;Het Biggetje&#8217;) en ontwikkelde z&#8217;n spieren. Maar vooral: hij groeide op in (toen nog) volksbuurt De Jordaan, waar ze zaken wel eventjes op hun eigen manier, onderling regelden. Zo begon &#8216;t.
Nigel Hamilton. American Caesars. Lives of the US Presidents from Franklin D. Roosevelt to George W. Bush. The Bodley Head, Londen, 596 p.
*****
door Hans Renders
Een van Amerika&#8217;s beroemdste biografen is de van oorsprong Engelse Nigel Hamilton. Hij publiceerde biografieën van veldmaarschalk Bernard Montgomery, Bill Clinton en het eerste deel van de geruchtmakende biografie van John F. Kennedy. In plaats van het slotdeel te schrijven, heeft Hamilton nu een speciaal soort groepsbiografie samengesteld. In profielen van elk zo&#8217;n veertig pagina&#8217;s worden twaalf Amerikaanse presidenten zoals Dwight D. Eisenhower, Richard Nixon, Jimmy Carter en Ronald Reagan in een rangorde gezet. Bush Jr. eindigt met stip onderaan, Franklin D. Roosevelt is volgens Hamilton de beste. De titel American Caesars is niet alleen een verwijzing naar Suetonius, die de eerste twaalf keizers van Rome beschreef, maar ook een definiëring van het presidentschap sinds de Amerikanen in 1941 (onder Roosevelt) besloten zich als een wereldmacht op te stellen en de Europeanen te hulp te schieten in hun strijd tegen nationaal-socialisme en communisme. In dit indrukwekkende boek wordt politieke geschiedenis (mede) verklaard uit biografica. Van invloed op de Amerikaanse geschiedenis is bijvoorbeeld dat Jacqueline niet John F.&#8217;s grote liefde was, Nixon een leugenaar bleek en Jimmy Carter met al zijn goede eigenschappen geen slimme mensen in zijn omgeving duldde.
Maartje Brattinga en Jacques Dane. In sloot en plas. Leven en werk van illustrator M.A. Koekkoek (1873-1944). Omniboek, 128 p., € 24,95
****
door Hans Renders
De familie Koekkoek is de grootste schildersfamilie uit de Nederlandse geschiedenis. Johannes Koekkoek (1778-1851) was een bekende landschapschilder, evenals zijn nazaten in vier generaties. Over een van hen, Marinus Adrianus (1873-1944), schreven Maartje Brattinga en Jacques Dane een biografie die tevens als catalogus fungeert bij een tentoonstelling (vanaf 21 maart in het Nationaal Onderwijsmuseum, Rotterdam). Marinus is bekend vanwege de schoolplaten die hij voor uitgeverij Wolters schilderde. Tot in de jaren zeventig sierden ze menig klaslokaal. Dit boek, met vele foto&#8217;s, is daarom een feest van herkenning. Prachtig zijn de romantische tekeningen van kevers, vissen, vogels, bomen en alles wat groeit en bloeit. Alles tot in de kleinste details wetenschappelijk verantwoord.
Koekkoek overleed in 1944. Vervolgens gebeurde er iets geks. In diverse studies dook zijn naam op als collaborateur. Hij zou actief zijn geweest voor het gelijkgeschakelde Nederlandsch Arbeidsfront, het omslag gemaakt hebben van de antisemitische uitgave Uit den talmoed en zo meer. En wat blijkt nu: de M.A. Koekkoek die collaboreerde was de zoon van de schoolplatenschilder. Een kleine onthulling is ook een onthulling.
Klaus Kreiser. Atatürk. Een biografie. Atlas, vertaling J.B. Kanon, 366 p., € 29.95
****
door Harm Ede Botje
De grote kracht van Atatürk. Een biografie is dat auteur Klaus Kreis zich vrijwel uitsluitend op Turkse bronnen heeft gebaseerd. De Duitse emeritus hoogleraar Turkologie verzamelde een schat aan informatie over Atatürks armoedige jeugd in Saloniki, zijn heldendaden op de slagvelden voor, tijdens en na de Eerste Wereldoorlog als het Osmaanse rijk langzaam in elkaar stort en de (autoritaire) manier waarop hij Turkije de moderne tijd in loodste. Atatürk omringde zich met een groep vrienden die hij kenden van de middelbare school, van zijn militaire opleiding of van de fronten waar hij vocht. Zij deelden hun modernistische ideeën voor een nationalistische Turkije en bleven elkaar hun hele leven trouw. Ze verzamelden zich in het huis van Atatürk buiten Ankara. De diners bij de grote leider thuis waren legendarisch: hier werden baantjes verdeeld en werd politiek bedreven. In deze biografie wordt de mythische figuur Atatürk een beetje mens, waarvoor de auteur onder meer putte uit &#8216;s mans privécorrespondentie. Resultaat: een goed geschreven, bij vlagen meeslepend en doorwrocht boek.
Tom Segev. De nazi-jager. Het leven van Simon Wiesenthal, 1908-2005. Balans, vertaling Kees Meiling en Frans van Delft, 448 p., € 29,95
****
door Hans Renders
De verschijning vorig jaar van De nazi-jager. Het leven van Simon Wiesenthal werd overschaduwd door de onthulling dat Wiesenthal financieel gesteund werd door de Israëlische geheime dienst, de Mossad. Wat hadden we dan gedacht? Wiesenthal liet zich wel door meer organisaties betalen, zijn levenslange jacht op voormalige nazi&#8217;s kostte nu eenmaal geld. In zijn vlot geschreven biografie heeft Segev slechts een halve pagina ingeruimd voor de &#8216;onthulling&#8217; die de wereldpers haalde. Boeiender zijn de goed onderbouwde verhalen over hoe Wiesenthal moest opereren om de medewerking te krijgen van regeringen die ideologisch handelen belangrijker vonden dan een bejaarde oorlogsmisdadiger op te pakken. Dat ging soms zover dat de Franse inlichtingendienst willens en wetens nazi&#8217;s naar Syrië hielp ontvluchten.
Margit van der Steen. Drift &#038; Koers. De levens van Hilda Verwey-Jonker (1908-2004). Bert Bakker, 597 p., €49,95
***
door Hans Renders
Ze was vijftien jaar lid van de Sociaal-Economische Raad (SER), de eerste vrouw die als socioloog afstudeerde, lid van de Eerste Kamer, lid van talloze besturen van organisaties die de emancipatie van de vrouw nastreefden maar namens haar partij, de PvdA werd ze nooit minister, al zat dat er dichtbij. Margit van der Steen &#8216;onderzoekt, publiceert en adviseert over seksevraagstukken en diversiteit, geschiedenis en politiek&#8217; en schreef daarnaast deze lijvige biografie van Hilda Verwey-Jonker. Een bewogen vrouw van 1,47 meter lang.
Het is een keurig overzicht geworden van het buitensporig drukke leven van Verwey-Jonker. Van der Steen neemt daarbij als uitgangspunt de autobiografie die Verwey-Jonker in 1988 publiceerde. De biograaf vindt het raadselachtig dat deze machtige vrouw zo bescheiden was in deze terugblik op haar leven. Het is inderdaad opvallend dat ze maar een paar regels schreef over haar invloedrijke werk bij de SER. Hoewel niet helemaal duidelijk wordt wat de raadsels in dit leven waren, heeft Van der Steen een informatieve biografie geschreven.
Ad van Liempt. Verzetshelden en moffenvrienden. Balans, 105 p., € 7,95
***
door Henk van Renssen
Nu eens even geen grijs over de oorlog, maar gewoon zwart en wit. Journalist, historicus en televisiemaker Ad van Liempt, onder meer bekend van de tv-serie De oorlog, schetst in Verzetshelden en moffenvrienden de levens van zes vrijwel vergeten Nederlanders. Drie van hen waren heel erg goed in de oorlog, de andere drie heel erg fout. Als dit boekje, een jubileumuitgave van de vijfentwintigjarige uitgeverij Balans, bedoeld is om te laten zien waartoe Nederlanders allemaal in staat zijn, dat je dus, zoals Máxima al eens zei, niet kunt spreken van dé Nederlander, dan is Van Liempt in zijn opzet geslaagd. Over waarom juist de een dappere verzetsstrijder in de Biesbosch werd en de ander een van de beste vriendinnen van Heinrich Himmler, kom je niet zo veel te weten; Van Liempt laat het bij bondige, vlot leesbare biografietjes. Exemplarische levens, niet meer en niet minder.
Howard Sounes. Fab! Het leven van Paul McCartney. Ambo, vertaling Michelle Bernhard, Erik Bindervoets en Robert-Jan Henkes, 659 p., € 29,95
***
door Harm Ede Botje
Wat kun je nog toevoegen aan het levensverhaal van ex-Beatle Paul McCartney wat we nog niet weten? Hij was de meest ambitieuze Beatle, een begenadigde liedjessmid, die John Lennon nodig had om tot echt grote hoogte te stijgen. McCartney had een gelukkig huwelijk met Linda Eastman, trouwde na haar dood met de licht hysterische Heather Mills en dat liep uit op een drama waarover de kranten hebben volgestaan. Weet biograaf Howard Sounes in Fab! iets toe te voegen aan het boven geschetste beeld? Niet echt. Hij laat 220 mensen aan het woord, maar belangrijke getuigen als mede-Beatle Ringo Starr of McCartney&#8217;s eerste grote liefde, actrice Jane Asher, wilden niet meewerken. Het boek leunt verder behoorlijk op de in 1997 uitgekomen &#8211; wel geautoriseerde &#8211; biografie Paul McCartney: Many Years From Now. Toch is het de moeite waard, vooral omdat Hounes veel aandacht besteedt aan afgelopen jaren: de dood van Linda, de ruzies met Heather, de recente solo-albums. Een lekker boek voor op een regenachtige middag.
Henrik Ibsen. De zomer beschrijf je het beste op een winterdag. Brieven. Privé-domein, De Arbeiderspers, vertaling Suze van der Poll en Rob van der Zalm, 344 p., € 25,-
***1/2
door Nausicaa Marbe
Als toneelschrijver zette Henrik Ibsen (1828-1906) klassieke tradities op z&#8217;n kop en sloopte hij de moraal van zijn tijd. Zijn brieven (chronologisch geselecteerd) tonen hem anders: als expat, die vanuit een decennialang verblijf in Duitsland en Italië zijn zakelijke belangen en vriendschappen in Scandinavië onderhoudt. Hoewel hij niet graag correspondeert, tonen zijn schaarse brieven een scherpe analyticus en een temperamentvolle, autoritaire kunstenaar en gezinsman. Hij is voortdurend aan het netwerken voor geld en erkenning, hij polemiseert, bemoeit zich met ensceneringen en vertalingen, voorziet bevriende schrijfsters van advies en begint als zeventigjarige aan liefdesaffaires. Als visionaire liberaal hekelt hij de oogkleppen van de Noorse politiek en domineescultuur, in passages die brandend actueel aandoen. Minpunt van deze uitgave: de saaie inleiding geeft Ibsens passies amper reliëf.

Jeroen Vullings

Harm Ede Botje

Henk van Renssen

Hans Renders

Nausicaa Marbe

Biografieën

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips