Hij ontwikkelde zich van GeenStijl-hufter tot drijvende kracht achter het Oekraïnerefendum. En nu wil Bart Nijman met GeenPeil de Tweede Kamer veroveren vanuit een radicaal idee: geen standpunten, geen programma, alle macht aan de leden. Hoe wil hij dat voor elkaar krijgen, en waarom? ‘We zijn meer dan een stel schreeuwers op een donkere zolderkamer.’

In het Campagne Hok van GeenPeil buigen partijvoorzitter Bart Nijman en lijsttrekker Jan Dijkgraaf zich over de laptop van webdeveloper Geert-Johan, die een chat van campagnemedewerkers aan het modereren is. ‘Kan je ook inbreken in de discussie?’ grinnikt Dijkgraaf. ‘Laat ze allemaal tegen elkaar zeggen: “Wat een gelul!” Kijken wat er gebeurt. Lachen!’ ‘Neehee, doe nou niet!’ roept Nijman. ‘Ga zelf een keer aan het werk, Dijkgraaf!’

Ga zelf een keer aan het werk, Dijkgraaf!

Zo gaat het de hele middag in het hoofdkwartier van GeenPeil: iedere paar minuten moet er een baldadige grap worden gemaakt. Het is de cultuur van GeenStijl (‘tendentieus, ongefundeerd en nodeloos kwetsend’), het weblog dat al jaren voor opschudding zorgt in de Nederlandse media en waaruit in 2015 GeenPeil voortkwam: het gelegenheidsverbond dat een omstreden referendum over het associatieverdrag met Oekraïne organiseerde en uiteindelijk meer dan vier miljoen mensen naar de stembus wist te krijgen. Drijvende kracht achter het initiatief: GeenStijl-redacteur Bart Nijman, bij de lezers van het weblog beter bekend onder het pseudoniem Van Rossem. Hij was het ook die afgelopen jaar bedacht GeenPeil om te bouwen tot politieke partij volgens een radicaal idee: geen vooraf vastgestelde standpunten, alle macht aan de leden.

In december werd in de Prodentfabriek in Amersfoort de lijsttrekker gepresenteerd: journalist Jan Dijkgraaf, en het programma: geen. De toekomstige parlementariërs van GeenPeil worden niet meer dan ‘marionetten’ of ‘levende stemkastjes’ die precies moeten uitvoeren wat de leden willen. De verkiezingsslogan is dan ook: ‘Stem op jezelf’. In de reguliere media werd tamelijk schamper op het plan gereageerd: geen programma, geen standpunten, kan niet veel worden. ‘De mainstream media zijn extreem kritisch,’ zegt Nijman. ‘Dat ze zo fel de kant van de macht zouden kiezen, had ik niet verwacht. Ik wil niet zeggen dat ons plan de heilige graal is, maar we hebben er wel goed over nagedacht.’

‘De mainstream media zijn extreem kritisch. Dat ze zo fel de kant van de macht zouden kiezen, had ik niet verwacht.’ Foto: Joppe Put

Leger des Peils

Inmiddels heeft GeenPeil in een paar maanden tijd al meer dan vierduizend leden geworven. De site trekt ruim tienduizend bezoekers per dag. Dijkgraaf schrijft er iedere ochtend een politiek commentaar van 99 woorden (‘Dijkgraaf zonder mening zou ook ongeloofwaardig zijn’), en Nijman zelf regelmatig een kritisch stukje over de gevestigde partijen (‘Die zijn onze punching bag’). De komende weken trekt net als bij het referendum een machtig ‘Leger des Peils’ het land in. ‘Ik verwacht dat we straks zo’n tweeduizend actieve vrijwilligers hebben,’ zegt Nijman. ‘Het is een lastiger verhaal dan bij het referendum. Toen was het gewoon ja of nee. Daarom hebben we een videotraining voor de vrijwilligers gemaakt, om te voorkomen dat ze allemaal verschillende verhalen gaan vertellen.’

De hele operatie wordt door Nijman aangestuurd vanuit het Campagne Hok. Het bescheiden hoofdkwartier van GeenPeil is gevestigd in een anoniem kantoorpand vlakbij het Amstelstation in Amsterdam, op dezelfde verdieping als de redactie van GeenStijl. Ze delen de keuken en het koffieapparaat. Het hok is ingericht als studio. Felle lampen, decorschermen vol vrolijke Hollandse molens met rode stempotloden als wieken. Hier bouwt het ‘tech team’ onder leiding van Geert-Johan aan een webapplicatie waarmee de leden straks kunnen debatteren en stemmen.

Vanuit het hok gaan Dijkgraaf en Nijman in de aanloop naar de verkiezingen een dagelijkse politieke talkshow uitzenden. En er hangt een webcam voor een livestream zodat de leden thuis precies kunnen zien wat ze de hele dag uitvoeren. ‘Als we straks in de Tweede Kamer zitten, hangen we ook een webcam in onze fractiekamer,’ zegt Nijman. ‘Dan kan iedereen daar langskomen en recht in de camera een verhaal houden voor de leden. Zo laten we zien dat de democratie in het openbaar hoort plaats te vinden en niet in de achterkamertjes.’

Als we straks in de Tweede Kamer zitten, hangen we ook een webcam in onze fractiekamer

Volksvertegenwoordigers als ‘levende stemkastjes’. Hoe moeten we dat voor ons zien?
‘Onze Kamerleden gaan altijd pas stemmen over moties en wetsvoorstellen na discussie en stemming door de leden. Wat onze volksvertegenwoordigers doen is altijd één op één in overeenstemming met wat de leden willen, ongeacht de mening van het Kamerlid. Leden kunnen zich richten op beleidsterreinen waar ze het meest in geïnteresseerd zijn. Bijvoorbeeld het gebruik van giftig chroom in verf bij Defensie: misschien zijn er onder de leden wel mensen die bij Defensie werken en daar alles van weten. Zulke kennis willen we mobiliseren, als input voor de Kamerleden. Kamervragen worden nu vaak vanuit pure scoringsdrift opgesteld, vooral die van VNL en de PVV, met als enige doel: als ik deze vraag stel sta ik over een half uur op Telegraaf.nl. Dat willen we anders doen. Een goede Kamervraag moet zijn als een WOB-verzoek: de onderste steen moet boven.’

Wat doe je met de eindeloze stroom moties en wetsvoorstellen van andere partijen?
‘Ik ben de eerste om toe te geven dat niet iedereen zin en tijd heeft om vierduizend wetsvoorstellen per jaar te gaan lezen en beoordelen. Daarom gaan we het uitsplitsen. Wetsvoorstellen over de zorg of medische ethiek kunnen bijvoorbeeld worden beoordeeld door leden die verpleegkundige of arts zijn. Leden kunnen zich opgeven voor bepaalde interessegebieden, en dan krijgen ze een notificatie zodra er een relevant wetsvoorstel voorbij komt.’

Dan gaan er gegarandeerd grote gaten vallen. Wat doe je als er zich geen leden melden die bijvoorbeeld geïnteresseerd zijn in het visserijbeleid?
‘Daar kan ik nog geen sluitend antwoord op geven. Hoe meer leden we hebben, hoe kleiner de kans dat er belangrijke onderwerpen blijven liggen. Desnoods kunnen we ons ook onthouden van stemming. Als GeenPeil straks in één keer 76 zetels zou halen, wordt het land inderdaad onbestuurbaar. Ons systeem moet geleidelijk groeien.’

Als je het bepalen van standpunten volledig overlaat aan de leden, kunnen er makkelijk tegenstrijdigheden ontstaan. Het ene clubje kan ergens vóór zijn, het andere clubje een paar weken later weer tégen. Hoe wil je dat voorkomen?
‘In het begin zijn tegenstrijdigheden onvermijdelijk. Maar ik denk: hoe meer leden we hebben en hoe meer leden er meedoen met stemmingen over ieder onderwerp, hoe redelijker en consistenter de uitkomsten uiteindelijk zullen zijn. Ook doordat heel verschillende mensen mee zullen doen. In mijn stamkroeg in Amsterdam hangt een bordje aan de muur: werkman en bankier zijn allen welkom hier. Dat geldt ook voor GeenPeil.’

In mijn stamkroeg hangt een bordje aan de muur: werkman en bankier zijn allen welkom hier. Dat geldt ook voor GeenPeil.

Straks zit Jan Dijkgraaf in de Tweede Kamer, en is-ie niks meer dan een levend stemkastje, zoals jullie het hebben genoemd. Wat gaat-ie daar doen voor een salaris van zevenduizend euro per maand?
‘Het woord “stemkastje” blijft wel hangen. We hebben nagedacht over een afdrachtregeling, maar we hebben er bewust voor gekozen daar niet aan te beginnen. Je wil wel dat je mensen in de Kamer gemotiveerd zijn. Bovendien: réken maar dat ervoor gewerkt moet worden.’

Leden kunnen ook spontaan met ideeën voor moties of wetsvoorstellen aankomen?
‘Ja. Daar wordt dan online over gediscussieerd en gestemd.’

Wat doe je als de leden opeens voor de herinvoering van de doodstraf stemmen?
‘Dat kan niet, want we toetsen alle ideeën van de leden aan het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. Dat is de ondergrens. Ik verwacht overigens niet dat er een meerderheid voor de doodstraf zal zijn.’

We toetsen alle ideeën van de leden aan het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. Dat is de ondergrens.

In theorie zouden andere partijen jullie stemming kunnen manipuleren door massaal lid te worden van GeenPeil.
‘Klopt. Als Kees van der Staaij van de SGP slim is, roept hij straks de hele Bible Belt op om lid te worden van GeenPeil en met de SGP mee te gaan stemmen. Heeft hij er een paar zetels bij in de Tweede Kamer. Tenzij de vrijzinnige christenen zeggen: dat laten we niet gebeuren, en óók allemaal lid worden. Dat zouden politieke partijen overigens nu ook al kunnen doen met andere partijen, maar in de praktijk gebeurt dat niet.’

Jullie zeggen tegen achterkamertjes te zijn, maar die heb je toch nodig om consensus te bereiken?
‘Ja, maar dat kan best meer in het openbaar. Het laatste regeerakkoord is bijvoorbeeld helemaal in de achterkamertjes geregeld. Toen het af was, werd het aan de fracties van VVD en PvdA voorgelegd en hadden ze drie uur om het te lezen en te beoordelen. Drie uur!’

Bart Nijman in het Campagne Hok met Jan Dijkgraaf (rechts). Foto: Joppe Put

Je kan moeilijk in het openbaar met elkaar gaan onderhandelen.
‘Je kan wel actiever je eigen partij opzoeken.’

Hoe kan je dan compromissen sluiten?
‘Door ideeën van een andere partij aan je eigen leden voor te leggen. Mensen zijn verstandig genoeg om zich te realiseren dat het in de politiek geven en nemen is. Als we een motie moeten herformuleren om ervoor te zorgen dat andere partijen ermee instemmen, kunnen we ook naar de leden. Je kan ook van tevoren met elkaar afspreken: deze motie willen we in de kern overeind houden. Dan hebben de Kamerleden meer ruimte om te onderhandelen.’

En wat gebeurt er als Jan Dijkgraaf straks tegen de partij in gaat stemmen?
‘Dan explodeert ons plan. Maar dat gaat Jan niet doen.’

Volgens critici wringt jullie idee met de representatieve democratie. Piet Hein Donner, vicepresident van de Raad van State, zei bijvoorbeeld dat de aanpak van GeenPeil ‘het einde inluidt van de democratische rechtsstaat zoals wij die kennen’ .
‘Dat was geen kritiek, dat was een compliment. Piet Hein Donner: de man die in 2006 nog riep dat in Nederland de sharia moest worden ingevoerd als tweederde van de bevolking dat zou willen. Hij zei ook nog over ons dat Kamerleden volgens de Grondwet “zonder last en ruggenspraak” worden gekozen, maar “ruggenspraak” is al in 1983 uit de Grondwet geschrapt. En dat is dan de vicepresident van de Raad van State! En waarom zou het ongrondwettelijk zijn als een Kamerlid luistert naar de leden van zijn partij? Weet je wat pas écht ondemocratisch is? De fractiediscipline: dat Kamerleden worden gedwongen zich te plooien naar wat het fractiebestuur wil, soms zelfs tegen de wens van de partijleden in. Hoogleraar staatsrecht Wim Voermans gaf ons overigens gelijk: die zei dat ons plan niet in strijd is met de grondwet, zolang we maar niet contractueel vastleggen dat we de leden laten meestemmen.’

Donner heeft ook gezegd dat de taak van de volksvertegenwoordiger is het algemeen belang telkens weer af te wegen tegen het bijzondere belang. Dat kan niet als je als ‘levend stemkastje’ in de Kamer zit.
‘Die afweging wordt telkens gemaakt door de hele Kamer en dat blijft zo, dus dat argument valt ook al weg.’

Het CDA wil de kiesdrempel verhogen naar drie à vier zetels, de VVD zelfs naar zeven zetels om kleine partijen uit de Kamer te weren: ze vinden dat het land langzamerhand onbestuurbaar wordt.
‘Ik denk niet dat ze doodsbang zijn voor GeenPeil, maar ze voelen zich wel bedreigd door de afsplitsingen van de afgelopen jaren en door de opkomst van nieuwe partijen waar wij er één van zijn. De reflex is: machtsbehoud. Kennelijk zijn de liberalen vergeten dat ze ooit ook tegen de gevestigde partijen waren, en zijn ze bij het CDA vergeten dat ze zelf in 1980 uit kleine partijtjes zijn ontstaan.’

De reflex is: machtsbehoud. Kennelijk zijn de liberalen vergeten dat ze ooit ook tegen de gevestigde partijen waren.

Is er een plek op de wereld waar een systeem van directe democratie zoals dat van jullie al werkt?
‘Nee. Niet in nationale parlementen. In Italië en Spanje wordt wel op lokaal niveau geëxperimenteerd met online stemmen. In Australië doen ze een proef met de app Mivote, waarbij deelnemers mee kunnen discussiëren over beleidsvoorstellen. In Italië laat Beppe Grillo van de Vijf Sterren-beweging de leden online stemmen over belangrijke onderwerpen. Hij is wel een populist, maar hij wil de democratie ook leuker en toegankelijker maken, net als wij. Wat me persoonlijk aanspreekt, is de Onafhankelijkheidsverklaring van de Verenigde Staten, die weer mede is gebaseerd op het Nederlandse Plakkaet van Verlatinghe. Toen waren er kleinere gemeenschappen en waren de afstanden groot. De wereld is inmiddels veranderd door de individualisering en door nieuwe communicatiemiddelen die de afstanden hebben verkleind, maar het systeem is hetzelfde gebleven. Daarom moeten we nu het systeem vernieuwen vanuit de oude idealen. Elon Musk van Tesla geeft het goede voorbeeld. Hij is van plan een kolonie te stichten op Mars. Daar wil hij directe democratie invoeren. Nou, dan zijn wij het lanceerplatform op aarde.’

Elon Musk wil directe democratie invoeren op mars. Nou, dan zijn wij zijn het lanceerplatform op aarde.

Op welke partijen heb je tot nu toe zelf gestemd?
‘De eerste keer dat ik mocht stemmen op het CDA. Dat heb ik van huis uit meegekregen. Mijn ouders stemden ook op die partij. En mijn opa was een heel actieve katholiek in West-Brabant. Hij heeft zelfs nog een pauselijke onderscheiding gekregen. Maar ik ben al snel afgehaakt vanwege Piet Hein Donner, die na de moord op Theo van Gogh “smalende godslastering” wilde aanpakken, en Ernst Hirsch Ballin, die Gregorius Nekschot in 2008 van zijn bed liet lichten omdat-ie cartoons over de islam maakte. Toen had ik het wel gezien met het CDA. Later heb ik nog een keer D66 gestemd bij de Europese verkiezingen.’

Bart Nijman: ‘Ik heb een keer VVD gestemd, omdat ik Jeanine Hennis wel een frisse politica vond.’ Foto: Joppe Put

D66? Dat is nu ongeveer jullie grootste vijand.
Grinnikend: ‘Ja, toen was ik nog wat minder slim. En ik heb een keer VVD gestemd, omdat ik Jeanine Hennis wel een frisse politica vond. Ze was aanvankelijk voor het afschaffen van de weigerambtenaar. Dat vond ik mooi. Maar in 2011 stemde ze toch tégen afschaffing van de weigerambtenaar omdat de coalitie de steun van de SGP nodig had. Toen dacht ik: flikker op. Daarna ben ik niet meer gaan stemmen. Tot nu.’

Bij het Oekraïnereferendum ben je opgetrokken met Jan Roos en Thierry Baudet. Roos is inmiddels lijsttrekker van VNL, Baudet wil met Forum voor Democratie de Kamer in. Was het niet effectiever geweest om met z’n drieën één partij op te richten?
‘In juli 2015 hebben we het plan voor het Oekraïnereferendum bedacht. Jan Roos was toen net bij GeenStijl aangenomen, hij zou in augustus beginnen. Daardoor kon hij mooi alvast bij ons aan de slag. We konden hem goed gebruiken: hij is een clown, hij doet het goed voor de camera’s. Later kwam Thierry Baudet langs om te vertellen dat hij mee wilde doen. Wij dachten: waarom niet? Die jongen komt met zijn neus op de buis en hij kent iedereen. Toen we eenmaal de app hadden laten bouwen waardoor mensen digitaal konden stemmen, hebben we eigenlijk ieder voor onszelf campagne gevoerd: ieder z’n eigen feestje. Toen hebben we het doel ruimschoots gehaald: 472.000 digitale stemmen. Dat was mooi. In de zomer heb ik nog een biertje gedronken met Jan Roos. Hij zei: ik overweeg lijsttrekker van VNL te worden. Ik zei: moet je niet doen, dan wordt je het zoveelste poppetje in de politiek. Maar Jan Roos was al veel langer van plan naar de politiek over te stappen. Hij dacht dat hij GeenStijl en GeenPeil wel achter zich zou krijgen. Nee dus. Het referendum was voor mij politiek onafhankelijk. Ik baalde ervan dat Jan het initiatief opeens naar rechts wilde trekken. Ik bedoel: VNL afficheert zich als rechtser dan de PVV. Het was geen gezellig gesprek. Jan Roos was boos. Toen heb ik er nog een paar tweets over gestuurd.’

Jan Roos is boos omdat we hem met GeenPeil niet wilden steunen.

Niet zomaar een paar tweets. Je noemde ze ‘Narcisten, egocentrische opportunisten, ijdele mannetjes’, en schreef: ‘Roos en Baudet vergeten in al hun ijdelheid één ding: GeenPeil was succesvol omdat het van buiten de Haagse arena kwam’, ‘En verder betreur ik het dat een zuiver en onafhankelijk democratisch initiatief nu al twee egomane opportunisten heeft gekatapulteerd.’
‘Dat waren hyperbolische woorden, zoals we gewend zijn bij GeenStijl. Een paar maanden later kwamen we als GeenPeil zelf met het plan voor een politieke beweging. Van Baudet kreeg ik meteen een sms’je: “Veel succes.” Maar Jan Roos was woedend.’

Roos schreef over jullie op Twitter: ‘Geen programma, geen politici en geen standpunten. Wat een klucht.’
‘Ja. Ik kan alleen maar gissen waarom-ie zo boos was. Waarschijnlijk omdat wij hem met GeenPeil niet wilden steunen.’

Spreek je ze nog wel eens?
‘Baudet spreek ik regelmatig. Jan niet. En dat ligt niet aan mij.’

Thierry Baudet spreek ik regelmatig. Jan Roos niet. En dat ligt niet aan mij.

In Den Haag ging het gerucht dat VNL en Forum voor Democratie een pact wilden sluiten.
‘VNL wilde een lijstverbinding. Forum voor Democratie heeft dat afgehouden. Wij wilden er sowieso niet aan meedoen. Wij sluiten geen verbonden, we willen het doen op eigen kracht. Ik gun Thierry Baudet alle geluk, net als de Piratenpartij trouwens. Die willen ook democratische vernieuwing, en dat is mooi. Maar zij willen dat bereiken op de traditionele manier, wij niet. Daardoor kunnen we moeilijk samenwerken, hoe sympathiek ik veel van hun ideeën ook vind.’

Wie zie je als je grootste politieke vijand?
‘D66. Dat is een arrogante verwaande rotpartij. Alexander Pechtold is een verschrikkelijk mannetje. Hij zet zijn welsprekendheid in om de gewone man af te bluffen. Daar kan ik zó kriegel van worden. D66 was ooit de partij van de democratische vernieuwing, maar ons referendum over het associatieverdrag met Oekraïne kon opeens niet door de beugel. In de aanloop naar het referendum heeft Pechtold nog geprobeerd Europese verdragen uit te sluiten van referenda. Terwijl hij heeft toegegeven dat hij het associatieverdrag niet eens heeft gelézen. Dónder op man! Wat een verschrikkelijke vent.’

Alexander Pechtold is een verschrikkelijk mannetje. Hij zet zijn welsprekendheid in om de gewone man af te bluffen.

Wat vind je van de discussie over nepnieuws en ‘alternative facts’ die nu door Trump is opgelaaid?
‘Dat is wel zorgelijk. We merkten dat al langer. Hoe vaak we al niet hebben meegemaakt dat een grapje op GeenStijl meteen door het ANP werd overgenomen. Bleek het niet waar te zijn, kregen wij de schuld! De laatste tijd heb ik ook vaak gemerkt hoe makkelijk media met de feiten omgaan. Stond er opeens een kop in het AD “GeenPeil-kandidaten willen meer doen dan stemkastje zijn, zoals de partij eerder aankondigde”. Alsof wij onze eerste belofte al hadden gebroken!’

‘Onze Kamerleden gaan altijd pas stemmen na discussie en stemming door de leden.’ Foto: Joppe Put

Bij GeenStijl gaan jullie zelf al jaren losjes met de feiten om. Hebben jullie niet juist aan die cultuur bijgedragen?
‘Wij kiezen vaak voor de hyperbool boven de feiten, maar dat hoort bij de stijl. Er zijn vast mensen die erin tuinen, maar als je ons een beetje kent, kan je er makkelijk doorheen prikken.’

In de aanloop naar het referendum werd GeenPeil ook beschuldigd van fact free politics. Bijvoorbeeld jullie bewering dat het associatieverdrag zou leiden tot toetreding van Oekraïne tot de EU. Met Israël is ook een associatieverdrag gesloten: heeft niks met toetreding te maken.
‘Dat hangt ervan af hoe je het leest. Er staat inderdaad nergens dat Oekraïne zal toetreden. Maar de eisen waar Oekraïne aan moet voldoen, wijzen wél in die richting. En Herman van Rompuy heeft in 2014 als voorzitter van de Europese Raad nog gezegd dat “het gezamenlijke doel volledige integratie is”. De intentie om Oekraïne te laten toetreden is er al veel langer. Als wij dat zeggen, is het dus geen leugen, maar een kwestie van interpretatie.’

Waarom zijn jullie er zo kwaad over dat Rutte na het referendum niet meteen heeft geroepen dat hij het associatieverdrag niet zou ondertekenen? Het was toch een raadgevend referendum?
‘Klopt. Rutte had op 7 april kunnen zeggen: ik leg de uitslag naast me neer. Dan had ik gezegd: dat is fucking dapper van je. Je bent wel een lul, maar het is tenminste eerlijk dat je het toegeeft. Maar dat deed hij niet, hij zei: “Ik neem het mee”, en ging in overleg met de hotemetoten in Brussel. Kwam-ie na weet ik hoeveel dagen met een inlegvelletje, terwijl er in het verdrag zelf geen komma veranderd was. Dan heb je de boel genaaid, dan heb je de kiezers voorgelogen. Dat vergroot het cynisme bij mensen die tóch al dachten: ze gaan niet luisteren. Dát is waar ik kwaad over ben. Wees dan tenminste eerlijk.’

Als Rutte de uitslag van het Oekraïnereferendum naast zich neer had gelegd, had ik gezegd: dat is fucking dapper van je.

Je hebt jaren voor GeenStijl geschreven. Wat is het grofste dat je daar hebt gedaan?
‘Na het referendum in Griekenland in 2015 waar ze massaal nee zeiden tegen een akkoord met de Eurogroep zag ik Guy Verhofstadt via een livestream oreren in het Europarlement. Sophie in ’t Veld van D66 zat naast hem. Toen ben ik via Twitter zo grof gaan schelden op In ’t Veld dat ik later dacht: nu ben ik te ver gegaan. Die tweets heb ik verwijderd.’

Wat schreef je dan?
‘Ik sluit niet uit dat het woord “kutwijf” is gevallen. Zulke tirades, daar heb je niks aan. En iedereen kijkt mee. Een van de zinnen die ik de afgelopen jaren het vaakst gehoord heb is: wat ben jij eigenlijk aardig in het echt. Zo’n ruig imago wil je natuurlijk graag is stand houden. GeenStijl is de boomhut van waaruit we eieren gooien naar iedereen die langsloopt. Maar het moet niet te grimmig worden, er moet wel wat te lachen blijven.’

Ik wil mijn vrijheid houden, en ik wil de democratie niet kapot laten gaan.

Bert Brussen schreef heel lang voor GeenStijl, maar stapte er in 2012 uit. In Vrij Nederland zei hij daarover: ‘Ik werd ziek van de verzuring in mezelf.’ Was die verzuring voor jou de reden om eindelijk eens iets constructiefs te gaan doen, eerst met het referendum en nu in de politiek?
‘Nee, ik tik de meeste stukjes nog steeds met een grijns. Bert heeft altijd meer de neiging gehad door te draven dan ik. Ik blijf nooit lang lopen met mijn chagrijn, dat tik ik van me af.’

Het is wel een overgang: van cynische dingen roepen langs de zijlijn naar maatschappelijk activisme. Wat zit daarachter, als het niet de strijd tegen de verzuring is? Is het dan toch idealisme?
‘Ik wil mijn vrijheid houden, en ik wil de democratie niet kapot laten gaan. Alle problemen komen uit bij de vraag hoe sterk de democratie is. Het zijn de burgers die de democratie dragen. Je komt er niet als je alleen maar tegen politici blijft roepen: jij liegt en jij deugt niet. GeenStijl is altijd een luis in de pels geweest. We halen mensen het bloed onder de nagels vandaan, en vanaf het begin zijn we regelmatig over de schreef gegaan. Dat is noodzakelijk, dat is de functie van een nieuw medium. Maar de onvrede in Nederland is snel geëscaleerd. Mensen vinden het niet eens meer raar om onder hun eigen naam de meest debiele dingen te roepen en openlijk PVV te stemmen. GeenStijl was eerst nog het Gallische dorpje, maar we werden steeds meer onderdeel van een tsunami van agressie. De PVV wordt ook steeds radicaler. De stemming is nu: straks rekenen we af. Terwijl onze opdracht zou moeten zijn om álle eikels en leugenaars in de politiek scherp te houden. De PVV duwt op een open zenuw. Maar als de gevestigde orde omdondert, moet er wel iets voor in de plaats komen. Dat antwoord zie ik niet bij de PVV. Geert is altijd in de overdrive, net als Trump. Uiteindelijk werkt dat averechts. Met roepen dat de moskeeën dicht moeten kom je geen steek verder. De vraag is: hoe moet het dan wel? Uiteindelijk kom je er in ieder geval niet zonder idealistische gedrevenheid.’

Geert Wilders is altijd in de overdrive, net als Trump. Uiteindelijk werkt dat averechts. Met roepen dat de moskeeën dicht moeten kom je geen steek verder.

GeenStijl is een medium, GeenPeil een politieke partij. Wringt dat niet met elkaar, als jullie letterlijk onder één dak zitten?
‘Dat kan ik prima van elkaar scheiden. Op maandag schrijf ik mijn blog voor GeenStijl, op dinsdag ben ik activist, op woensdag ben ik politiek actief, de week daarna is het weer andersom. Dat gaat prima. Bij een deel van de GeenStijl-achterban was er aanvankelijk wel wat weerstand tegen GeenPeil als politieke partij, vooral bij geharnaste reaguurders. Maar de redacteuren vinden het wel mooi dat er een constructief initiatief uit GeenStijl is voortgekomen. We zijn meer dan een stel schreeuwers op een donkere zolderkamer.’

Op maandag schrijf ik mijn blog voor GeenStijl, op dinsdag ben ik activist, op woensdag ben ik politiek actief.

Er is ook een principieel bezwaar. Hoe geloofwaardig kan GeenStijl nog schrijven over GeenPeil of over jullie concurrenten in de politiek?
‘Ik snap best dat mensen kunnen zeggen: nu kunnen we jullie politieke stukjes niet meer serieus nemen. Dat kan ik niet helemaal weg redeneren. Maar GeenStijl is honderd procent onafhankelijk. Tot nu toe doen ze daar altijd precies wat ze zelf willen. En GeenPeil is óók onafhankelijk: de leden bepalen straks de standpunten. Ik niet. Dat maakt veel verschil.’

Wel lastig dat jullie niet aan de Stemwijzer konden meedoen wegens gebrek aan standpunten.
‘Ja. Het was te kort dag om de stellingen van de Stemwijzer aan onze leden voor te leggen. We hebben wel even in de Stemwijzer gestaan, maar we kwamen alleen als eerste keuze naar boven als mensen consequent “geen van beide” invulden. Toen hebben we GeenPeil eruit laten verwijderen. Maar we hadden wel een mooi mediamomentje: bij de presentatie van de Stemwijzer klapte Jan Dijkgraaf demonstratief zijn laptop dicht. Alle camera’s op ons gericht, en dezelfde dag hadden we er weer vijftig leden bij.’

Hoeveel zetels gaan jullie halen op 15 maart?
‘Ik denk wel eens: als ik de kans krijg heel Nederland in één keer uit te leggen wat we willen en in één keer alle kritische vragen te beantwoorden, zouden we op twintig zetels kunnen komen. Van Jan Dijkgraaf moet ik in mijn campagnepraatjes altijd zeggen dat we zeker drie zetels gaan halen. Maar het eerlijke antwoord is: met één zetel kunnen we in de praktijk laten zien hoe ons idee werkt. Daar hoeven we maar 0,7 procent van de stemmen voor te halen. Dat zou moeten lukken. Dan kunnen we daarvandaan verder bouwen.’

We hebben alle interviews voor de serie ‘Kopstukken van 15 maart’ verzameld in het gratis ebook ‘Dan stemmen ze maar op mij’. Download hem hier.