Als het aan de Nederlandse zorgautoriteit ligt, die toezicht houdt op de ‘zorgmarkt’, belanden intieme, medische gegevens van 800.000 ggz-patiënten bij de overheid om de zorg te kunnen verbeteren. De actiegroep ‘Vertrouwen in de ggz’ stapte naar de rechter om deze in hun ogen onrechtmatige en ook nog eens zinloze datahonger aan te vechten.

Positieve psychologie is de wetenschappelijke rechtvaardiging van de neoliberale veronderstelling dat we ons succes in eigen hand hebben. Ook pijn wordt daarmee aan de prestatielogica onderworpen. ‘Al het lijden moet leiden tot meer succes en geluk.’

Tilburg is drie jaar geleden begonnen met een project dat het hardnekkige patroon moet doorbreken van criminaliteit binnen gezinnen dat van de ene op de andere generatie wordt doorgegeven. Kansengelijkheid staat daarbij centraal: kinderen – vooral jongens – die opgroeien in zo’n gezin zijn eigenlijk bij voorbaat vrijwel kansloos om op een fatsoenlijke, legale manier hun plek te verwerven in de maatschappij.

Ze doet al jaren onderzoek naar de invloed van digitalisering op onze fysieke wereld. Voor kunstenares Julia Janssen staat er veel op het spel. ‘Het uitbuiten van kwetsbaarheden is een miljardenbusiness.’

Deze maand verschijnt een nieuwe vertaling van Herbert Marcuses De eendimensionale mens uit 1964. Marcuse stelt dat de moderne mens in de kapitalistische samenleving van de jaren zestig eendimensionaal is geworden. Mensen dromen niet meer van een nieuwe wereld, maar van een nieuwe koelkast. Tom Grosfeld legt Marcuses moderne mens naast die van nu.

De Amerikaanse productiviteitsgoeroe Tiago Forte spoort ons in zijn boek Building a Second Brain aan om een tweede geheugen aan te leggen door alles wat je interessant vindt, digitaal te noteren. Geen goed idee, vindt Tom Grosfeld.

Voor de programmeurs en techondernemers die streven naar efficiëntie en optimalisatie is ons lichaam vooral een hinderlijk omhulsel dat vertraging en weerstand veroorzaakt. Terwijl ze ons van onze lichamelijkheid proberen te bevrijden, raken we steeds meer opgesloten in ons hoofd, betoogt Tom Grosfeld.

Kunstmatige intelligentie ontneemt ons datgene wat ons een vrij en autonoom gevoel geeft, zegt Tom Grosfeld: handelen, scheppen, creatief bezig zijn en ons capabel voelen. ‘Het heeft een amputerende werking.’

Effectieve altruïsten willen zo veel mogelijk goeddoen. In hun zucht naar efficiency reduceren ze de waarde van mensenlevens tot een rekensom. En legitimeren ze de status quo.

Slaap is een van de laatste weerstrevers van de kapitalistische drang tot productie en consumptie. En dat moet vooral zo blijven, zegt Tom Grosfeld, nu hij ziet dat zelfs onze nachtrust steeds meer een speelbal wordt van commercie en nutsverlangen. 

Moderne mensen zijn voortdurend bezig hun leven te optimaliseren, ziet de Duitse socioloog Hartmut Rosa. ‘Het gevolg is dat ons leven meer en meer in beslag wordt genomen door het afwerken van to-dolijstjes.’ Journalist Tom Grosfeld ervoer het zelf, toen hij Rosa wilde interviewen. 

In Wat we gemeen hebben: een filosofie van de meenten, verkent filosoof Thijs Lijster een alternatieve manier van leven, waarin niet koopwaar, maar de ‘meent’, het gemeenschappelijk beheerde, centraal staat. ‘Dit kan een gat slaan in het dominante neoliberale verhaal.’

De kapitalistische bril is inmiddels de bril waardoor we ons totale bestaan bezien. Het gevolg: zelfs onze privélevens moeten efficiënt, productief en doelmatig worden ingericht. Een voorpublicatie uit Agendahedonisme, het boek van journalist Tom Grosfeld. 

We lijken steeds meer open te staan voor vriendschapsvorming met machines. Wat zegt het over onze samenleving dat we apps en machines omarmen die rommelige, confronterende gesprekken met vrienden vervangen door rimpelloze, veilige interactie met kunstmatige intelligentie? 

Flitsbezorgers beloven binnen in de grote steden binnen tien minuten je bestelling te bezorgen, van de weekboodschappen tot een bak ijs. Hoe frictieloos, gemakkelijk en snel willen we ons leven eigenlijk inrichten? En wat doet het met ons menszijn wanneer al onze behoeften direct bevredigd kunnen worden?