Vriend wordt vijand

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Chard van den Berg, Hannah Prins en Nicolaas Veul

MAGA

<p>Op 29 mei publiceerde het Office of Management and Budget (OMB) van het Witte Huis een verordening van 412 pagina’s. Daarin staat te lezen dat wetenschappelijk onderzoek in belangrijke mate onder politiek toezicht wordt geplaatst.</p>
<p>Volgens het voorstel moet <em>peer review</em> – het systeem waarbij onderzoeksvoorstellen door onafhankelijke deskundigen worden beoordeeld – worden teruggebracht tot een louter adviserende functie.</p>
<p>Sinds de Tweede Wereldoorlog vormt dit beoordelingsproces de basis voor de toewijzing van onderzoeksfinanciering in de Verenigde Staten. Als de nieuwe regels worden ingevoerd, geven wetenschappers of programmamanagers niet meer de doorslag bij de verdeling van subsidies. Die bevoegdheid komt bij politiek benoemden te liggen. In de verordening staat dat deze benoemden zich níet mogen laten leiden door het oordeel van de deskundigen wier rol zij grotendeels overnemen.</p>
<div class="info-box">
<h5>Experts over de wereldpolitiek</h5>
<p>Elke week publiceren we een opiniestuk van een expert in de wereldpolitiek. Met deze keer: Stephen Holmes, hoogleraar Rechten aan de New York University School of Law en Richard Holbrooke Fellow aan de American Academy in Berlijn. Holmes is auteur van onder meer <em>The Light that Failed: A Reckoning</em> (Penguin Books, 2019).</p>
</div>
<h3>Gepolitiseerd onderzoek</h3>
<p>Bij de toekenning van subsidies moet voortaan worden aangetoond dat het onderzoek de beleidsprioriteiten van de president ondersteunt. Daarnaast kunnen lopende subsidies op elk moment worden ingetrokken, zelfs wanneer er geen sprake is van fraude, wanbeheer of tegenvallende resultaten. Als een benoemde oordeelt dat het onderzoek in kwestie niet aansluit bij de doelstellingen van de regering, is dat genoeg reden om de stekker eruit te trekken.</p>
<blockquote><p>Er bestaat in de Verenigde Staten geen brede maatschappelijke beweging die pleit voor minder wetenschappelijk onderzoek</p></blockquote>
<p>De nieuwe OMB-regel kan worden gezien als een verdere stap in de politisering van instellingen die traditioneel als onafhankelijk en onpartijdig worden beschouwd. In de inleiding van het document wordt decennia aan <em>peer-reviewed</em> onderzoek weggezet als ‘woke,’ ‘neo-marxistisch’ en ‘anti-Amerikaans.’</p>
<p>Net zoals in de Sovjet-Unie onder Stalin, waar de ideeën van Trofim Lysenko (een pseudowetenschapper die onder Stalin desastreuze landbouwmethoden ontwikkelde, red.)  politieke steun kregen ten koste van wetenschappelijke inzichten, ontstaat ook hier een overheid die bepaalt wat de <em>waarheid</em> is.</p>
<p>Achter deze politisering gaat een belangrijke, urgente vraag schuil: welk soort politiek vindt een maatregel als deze eigenlijk aantrekkelijk?</p>
<h5>Geen belangstelling</h5>
<p>Er bestaat in de Verenigde Staten geen brede maatschappelijke beweging die pleit voor minder onderzoek. Niemand voert campagne voor minder kankeronderzoek, de tragere ontwikkeling van vaccins of minder geavanceerde telescopen.</p>
<p>Opvallend is bovendien dat juist de staten waarvan de universiteiten, laboratoria en onderzoeksinstellingen het meest te verliezen hebben, vaak worden vertegenwoordigd door politici die bereid lijken de OMB-regel te steunen of in werking te laten treden.</p>
<p>Zelfs Trump heeft weinig belangstelling getoond voor de manier waarop instellingen als de National Institutes of Health daadwerkelijk functioneren. Toch is zijn regering, die het over bijna niets eens kan worden, erin geslaagd overeenstemming te bereiken over een plan dat een van de weinige terreinen waarop de Verenigde Staten nog altijd onbetwist wereldleider zijn, ernstig dreigt te verzwakken.</p>
<blockquote><p>Wetenschap is moeilijk verenigbaar met de politieke logica van MAGA</p></blockquote>
<p>Het is niet zo dat iemand bewust een minder geïnformeerde samenleving nastreeft. Het probleem is eerder dat de wetenschap een verhouding tot de toekomst belichaamt die moeilijk verenigbaar is met de politieke logica van MAGA. Een onderzoekssubsidie is namelijk een bijzonder politiek instrument. Ze vormt een belofte aan een toekomst die zich niet laat sturen door de machthebbers van vandaag de dag.</p>
<p>Onderzoeksvoorstellen worden beoordeeld door deskundigen juist <em>omdat</em> de uitkomsten ervan onzeker zijn, vaak pas na vele jaren zichtbaar worden en zich onttrekken aan directe politieke controle.</p>
<p>Neem bijvoorbeeld het Pediatric Brain Tumor Consortium. Dit samenwerkingsverband heeft 26 jaar lang gewerkt aan behandelingen voor de dodelijkste vormen van hersenkanker bij kinderen. 26 jaar is een tijdshorizon die nauwelijks past binnen de politieke denkwereld van een regering die sterk gericht is op directe resultaten en zichtbare successen.</p>
<blockquote><p>Wetenschap is meer dan een verzameling feiten</p></blockquote>
<p>Wetenschappelijk onderzoek volgt een andere logica. Het is de logica van investeren: middelen inzetten in het heden voor een wereld die nog niet bestaat, in de hoop haar beter te maken.</p>
<p>De mogelijkheid om subsidies op elk moment en om vrijwel elke reden stop te zetten, leunt op een duidelijk principe: niets wat door de staat wordt gefinancierd, mag langer voortbestaan dan de machthebbers in kwestie nodig achten. Die logica komt terug in de minder opvallende onderdelen van de OMB-regeling. Zo wordt de federale steun beperkt voor het verspreiden van onderzoeksresultaten, het bijwonen van wetenschappelijke conferenties en het lidmaatschap van beroepsverenigingen.</p>
<p>Dat zijn geen onbelangrijke bezuinigingen. Juist via deze netwerken wordt kennis gedeeld, getoetst en doorgegeven aan wetenschappelijke gemeenschappen. Het afsnijden van deze verbindingen past in dezelfde gedachtegang als het eenvoudig kunnen intrekken van subsidies: voorkomen dat door de overheid gefinancierde kennis zich verankert in instellingen, netwerken en toekomstperspectieven die buiten directe politieke controle vallen. De toekomst wordt niet langer gezien als iets om in te investeren, maar als iets dat aan een zeer korte leiband moet worden gehouden.</p>
<p>In dat licht past de regeling in een breder patroon. Het meest kenmerkende aspect van de MAGA-politiek is niet zozeer nostalgie naar het verleden, maar een diep wantrouwen tegenover de (verre) toekomst. Allianties tussen landen, deskundigheid binnen de overheid, milieubeleid, fundamenteel wetenschappelijk onderzoek en investeringen in de volksgezondheid hebben één belangrijk kenmerk gemeen: ze vragen van mensen dat zij vandaag inspanningen leveren of kosten dragen voor voordelen die pas jaren, soms zelfs decennia, later zichtbaar worden.</p>
<h3>Hunkering naar verleden én toekomst</h3>
<p>Een politieke beweging die is georganiseerd rond het herstel van een geïdealiseerd verleden heeft moeite om te bouwen aan een toekomst waarin zij zelf niet noodzakelijk centraal staat. Afbreken is vaak eenvoudiger dan behouden, omdat behoud vraagt om de erkenning dat morgen anders kan zijn dan gisteren. Juist daarom vormt de wetenschap zo’n fundamentele uitdaging.</p>
<p>Zo&#8217;n beweging ontmantelt gemakkelijker dan zij in stand houdt.</p>
<p>Wetenschap maakt onzekerheid niet ongedaan, maar organiseert haar.</p>
<p>Elk experiment vertrekt vanuit het uitgangspunt dat uiteindelijk de werkelijkheid – en niet de macht – beslist wat waar is. Elke onderzoekssubsidie is een investering in kennis die we vandaag nog niet bezitten, maar die in de toekomst van grote waarde kan blijken. Wetenschap is daarom meer dan een verzameling feiten. Zij is ook een maatschappelijk engagement voor een open en onvoorspelbare toekomst. Een onafhankelijke wetenschappelijke gemeenschap vertegenwoordigt bovendien een eigen bron van gezag, die zijn legitimiteit niet ontleent aan politieke leiders, maar aan de kracht van argumenten, observaties en feiten.</p>
<p>Hier komen de twee belangrijkste stromingen binnen de MAGA-coalitie samen. De ene richt haar blik op een geïdealiseerd verleden; de andere, vooral vertegenwoordigd door delen van Silicon Valley, presenteert zich juist als radicaal toekomstgericht. Zij gaat ervan uit dat kunstmatige intelligentie het langzame, collectieve proces van wetenschappelijk onderzoek binnenkort grotendeels zal vervangen of overvleugelen.</p>
<blockquote><p>Wetenschap gaat ervan uit dat niemand vooraf weet wat waar zal blijken te zijn en dat kennis ontstaat door voortdurende toetsing, debat en correctie</p></blockquote>
<p>Op het eerste gezicht lijken deze twee visies elkaars tegenpolen. De ene kijkt achterom, de andere vooruit. Toch delen ze een fundamentele afwijzing: beide staan sceptisch tegenover een onafhankelijke wetenschappelijke gemeenschap die zichzelf bestuurt en haar gezag ontleent aan bewijs, onderzoek en toetsing, in plaats van aan politieke of economische macht.</p>
<p>Een nostalgische figuur heeft weinig behoefte aan een toekomst die wezenlijk verschilt van het verleden dat hij probeert te herstellen. De accelerationist (iemand die de kapitalistische en technologische ontwikkelingen juist wil versnellen, red.) heeft daarentegen weinig waardering voor de instituties van de wetenschap zelf – voor<em> peer review</em>, gezamenlijk overleg en het geduldige proces waarmee wetenschappelijke consensus tot stand komt. Hij ziet daarin niet de mechanismen die kennis betrouwbaar maken, maar eerder een gesloten systeem dat zijn eigen gezag beschermt.</p>
<p>In plaats daarvan verheerlijkt Silicon Valley de eenling die het beter denkt te weten dan de experts, of de machine die antwoorden levert waarvoor geen laboratorium meer nodig is.</p>
<p>Hoewel hun uitgangspunten verschillen, delen beide visies eenzelfde verlangen: dat waarheid voortkomt uit de <em>wil</em>, in plaats van uit een open gemeenschap van onderzoekers die door niemand volledig wordt gecontroleerd. Ook het ideaal van ‘disruptie’ krijgt daardoor een andere betekenis. Het presenteert zich als iets nieuws en onverwachts, maar vaak staat de uitkomst al vast. Het gaat dan niet om een werkelijk open toekomst, waarin verschillende mogelijkheden naast elkaar bestaan, maar om een toekomst die langs een andere route alsnog wordt dichtgetimmerd.</p>
<p>Voor zowel de nostalgicus als de accelerationist ligt de toekomst vast. Zij bevindt zich in een geïdealiseerd verleden waarnaar men wil terugkeren, óf zij is al uitgetekend door een technologische visie die beweert precies te weten waar de geschiedenis naartoe gaat. Wat beide benaderingen moeilijk kunnen verdragen, is het bestaan van een praktijk die de toekomst juist open, meervoudig en onderwerp van discussie houdt.</p>
<p>Wetenschap is zo’n praktijk. Zij gaat ervan uit dat niemand vooraf weet wat waar zal blijken te zijn en dat kennis ontstaat door voortdurende toetsing, debat en correctie.</p>
<p>De bedreigingen aan het adres van figuren als Anthony Fauci, de gerenommeerde immunoloog die tijdens de COVID-19-pandemie aan het hoofd stond van het National Institute of Allergy and Infectious Diseases, waren niet alleen te wijten aan zijn meningsverschillen met Trump. Het probleem was eerder dat figuren als Fauci een vorm van gezag vertegenwoordigen die onafhankelijk is van politieke macht.</p>
<p>De OMB-regeling moet ervoor zorgen dat zo’n onafhankelijke positie niet langer kan bestaan. Het doel is om wetenschap onder politieke controle te brengen.</p>
<p>Tot 13 juli kunnen burgers, wetenschappers en organisaties bezwaar aantekenen. Niet alleen de mensen die zich uitspreken hebben invloed op wat er gaat gebeuren. Juist degenen die op zo’n kritisch moment zwijgen en zich afzijdig houden, beïnvloeden de loop van de geschiedenis.</p>
<div class="info-box">
<p>Dit verhaal verscheen eerder in het Engels bij Project Syndicate. Vertaling: Menno Grootveld.</p>
</div>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>


Stephen Holmes

MAGA voert kruistocht tegen wetenschap

Analyse

<p>In de vroege ochtend van 3 januari bombardeerden Amerikaanse strijdkrachten Caracas, legden ze de hoofdstad plat en namen ze president Nicolás Maduro mee uit zijn compound in Fort Tiuna. Bij dageraad hadden Delta Force-operators Maduro – geblinddoekt, geboeid, gekleed in een Nike-trainingspak – per helikopter naar de USS Iwo Jima gebracht, op weg naar New York voor aanklachten wegens drugshandel en terrorisme.</p>
<p>President Donald Trump kondigde op zijn Truth Social-app zijn eigen versie aan van Poetins ‘speciale militaire operatie’ in Oekraïne, nog voordat de meeste Amerikanen wakker waren. Op een persconferentie in Mar-a-Lago verklaarde hij dat de Verenigde Staten Venezuela zouden ‘runnen’, ‘totdat we een veilige, behoorlijke en verstandige overgang kunnen organiseren’.</p>
<p>Opnieuw heeft de Trump-regering een militaire operatie uitgevoerd voor een doel dat ze niet helder kan uitleggen. Deze dramatische eerste stap, hoe effectief die ook is uitgevoerd, is gezet zonder een goed, uitgewerkt idee van wat erna zou moeten komen.</p>
<p>Het is niet alsof de regering geen tijd had om vooruit te plannen. De operatie was het sluitstuk van maanden en maanden (spannings)opbouw: een zeeblokkade, het kapen van olietankers op open zee, meer dan honderd doden bij aanvallen op vermeende drugsboten en een CIA-drone-aanval op een Venezolaanse scheepswerf.</p>
<p>Ja, ‘Operatie Absolute Resolve’ was een groot succes. Maar wat betekent <em>succes</em> hier? Wat heeft het opgelost?</p>
<h5>Rivaliserende verhalen</h5>
<p>De regering-Trump kan niet beslissen of dit nou een geval van rechtshandhaving of een geval van regimeverandering was. Senator Tom Cotton uit Arkansas verdedigde de geheimhouding tegenover het Congres met het argument: ‘Het Congres hoeft niet op de hoogte te worden gebracht telkens wanneer we een arrestatie verrichten.’ De operatie was volgens hem niets meer dan het arresteren van een drugdealer die toevallig ook president van Venezuela was. Trump zelf sprak in Mar-a-Lago alsof de regimeverandering al voltooid was. De Verenigde Staten zouden het land ‘runnen’, Amerikaanse oliemaatschappijen zouden binnenkomen om ‘de zwaar beschadigde infrastructuur te repareren’ en ‘geld te verdienen’.</p>
<p>Deze verhalen kunnen niet allebei waar zijn. Een crimineel arresteren is niet hetzelfde als de controle over zijn land overnemen.</p>
<blockquote><p>De aanhangers van Trump vieren zijn wetteloosheid</p></blockquote>
<p>De regering-Trump voelt geen enkele behoefte om deze tegenstrijdigheid op te lossen. In plaats daarvan zet ze de vertrouwde grabbelmand aan rechtvaardigingen neer. De militaire operatie zou rechtvaardigheid en welvaart brengen aan de Venezolanen. Ze zou fentanyl onderscheppen (hoewel Venezuela dat helemaal niet produceert). Illegale immigratie naar de Verenigde Staten tot stilstand brengen. ‘Narcoterrorisme’ bestrijden (hoewel Maduro de drugsbende Tren de Aragua helemaal niet controleert). Compensatie afdwingen voor de olie die Venezuela zou hebben ‘gestolen’ van Amerikaanse bedrijven. Iran en China uit het westelijk halfrond houden. Cuba’s gesubsidieerde olieleveranties afknijpen en de Cubaanse leiders bang maken voor de Maduro-behandeling. En lof en steun winnen van Venezolaanse ballingen in Florida.</p>
<p>Dat de operatie in strijd is met internationaal recht – en daarmee ook Trumps grondwettelijke plicht om verdragen na te komen – is voor deze regering geen probleem. Het is juist een <em>selling point</em>. Het met voeten treden van het Handvest van de Verenigde Naties toont aan dat Trump niemand verantwoording verschuldigd is, zeker niet aan een wereldorde die vooral kleinere machten ten goede komt. Zijn aanhangers vieren deze wetteloosheid.</p>
<p>Maar wetteloosheid is geen strategie.</p>
<p>Het drugsnarratief is vooral cynisch. Vorige maand verleende Trump nog gratie aan Juan Orlando Hernández, voormalig president van Honduras, die naar de Verenigde Staten was uitgeleverd en in 2024 veroordeeld voor drugshandel. De zaak tegen Hernández was overtuigend. Hij had Honduras in een narcostaat veranderd, in ruil voor steekpenningen van het Sinaloa-kartel uit Mexico.</p>
<p>Hernández zat een straf van 45 jaar uit, maar hij behoorde tot een Trump-vriendelijke rechtse partij. Kort nadat Trump deze bewezen drugshandelaar vrijliet, pakten soldaten Maduro op voor vermeende drugshandel. ‘Narcoterrorisme’ is een wapen tegen vijanden en een excuus voor vrienden.</p>
<p>Analisten die beweren dat olie ‘de echte reden’ is of dat regimeverandering ‘altijd het plan’ is geweest, kennen het beleid van de regering-Trump meer samenhang toe dan werkelijk sprake van is. Zijn kabinetsleden verwarren ‘chaos’ met ‘improvisatie’ en ‘terughoudendheid’ met ‘selectiviteit’. De waarheid is rommelig: olie is slechts één van de motieven, nooit openlijk is afgewogen tegenover een van de andere motieven. Trump wil Venezuela&#8217;s koolwaterstoffen. Hij wil stoer overkomen in zijn strijd tegen drugs. Hij wil kiezers in Florida paaien. Hij wil een linkse tegenstander vernederen. En hij wil Cuba en China intimideren.</p>
<p>Deze doelen wijzen alle kanten op. Niemand in de regering heeft de moeite genomen de vraag te stellen of en hoe ze bij elkaar passen, of welke prioriteit ze krijgen. Het resultaat is beleid dat op een knutselstukje lijkt – een broddelwerkje van vastgeniete argumenten.</p>
<h5>En nu?</h5>
<p>Toen Amerikaanse troepen op 3 januari 1990 de Panamese leider generaal Manuel Noriega oppakten en naar Miami brachten voor een proces wegens drugshandel, stond oppositieleider Guillermo Endara klaar om het presidentschap over te nemen. Hij had een verkiezing gewonnen die het leiderschap van Noriega ongeldig had verklaard. De overgang verliep soepel en president George H.W. Bush kreeg steun van zowel Democraten als Republikeinen in het Congres.</p>
<p>Soortgelijke omstandigheden zijn er niet in deze situatie. Er staat geen oppositieleider klaar om de macht over te nemen. Trump beweert dat oppositieleider María Corina Machado, recent bekroond met de Nobelprijs voor de Vrede, ‘steun noch respect’ geniet in Venezuela. Haar collega Edmundo González, die in 2024 de verkiezing won die Maduro illegaal naar zich toetrok (Machado mocht zelf niet meedoen), zit in ballingschap. En het belangrijkste: het regime is niet ingestort. Maduro&#8217;s vicepresident Delcy Rodríguez is inmiddels ingezworen als president.</p>
<blockquote><p>Als strategisch handelen betekent dat je ook rekening houdt met de manier waarop tegenstanders reageren, heeft Trump alle strategie overboord gegooid</p></blockquote>
<p>Trump beweert dat Rodríguez ‘in wezen bereid is te doen wat wij noodzakelijk achten’. In werkelijkheid schommelt ze duidelijk tussen verzet (‘Venezuela wordt niemands kolonie’), loyaliteit (ze houdt vol dat Maduro president blijft) en verzoenen (ze nodigt uit tot ‘samenwerking’ met de Verenigde Staten). Of ze bereid is te doen wat de Verenigde Staten haar dicteren, blijft volstrekt onduidelijk.</p>
<p>En zelfs als dat zo zou zijn, is hoogst twijfelachtig of Rodríguez het vermogen heeft om te realiseren wat de Verenigde Staten van haar verlangen. Ze is geen almachtige autocraat die met een druk op de knop het land naar Amerika’s hand kan zetten. Minister van Defensie Vladimir Padrino López heeft volledige mobilisatie van het leger bevolen en gezworen dat Venezuela ‘zich niet overgeeft’. En als de inschatting van de regering-Trump klopt dat Rodríguez gemakkelijk te manipuleren is, werkt die zwakte juist tegen haar: ze zal onder immense druk komen van rivaliserende gewapende facties die haar kwetsbaarheid aanvoelen en niet van plan zijn de macht aan Trump over te geven.</p>
<p>Half beseffend dat het mis kan lopen, waarschuwde Trump al voor een mogelijke ‘tweede golf’, ‘veel groter’ dan de eerste. Het plan, als het dat genoemd kan worden, is dus dreigen met meer bombardementen als het regime niet buigt.</p>
<p>Als strategisch handelen betekent dat je ook rekening houdt met de manier waarop tegenstanders reageren, heeft Trump alle strategie overboord gegooid. Als Amerikaanse oliemaatschappijen ‘naar Venezuela moeten komen’ om de oliereserves te exploiteren, zullen Amerikaanse troepen hen moeten beschermen.</p>
<p>Maar wat gebeurt er als die troepen worden aangevallen? Wat als de paramilitaire <em>colectivos</em> of overblijfselen van het oude leger een opstand beginnen tegen buitenlands gecontroleerde olievelden? Wat als het land uiteenvalt, het leger opsplitst en de Amerikaans vuurkracht er niet in slaagt om orde op te leggen? Wat zou een Venezolaanse burgeroorlog voor de regio betekenen, naast een nieuwe golf van vluchtelingen?</p>
<p>Trump heeft op deze vragen geen antwoord, omdat hij ze simpelweg niet gesteld heeft. Hij wilde Maduro weg uit Venezuela. En hij had de macht om dat te doen. Te veel nadenken over de gevolgen zou zijn moment hebben bedorven.</p>
<p>Het Congres werd niet geraadpleegd. Zelfs de <em>Gang of Eight</em> – een groep van acht hooggeplaatste congresleden die in bijzondere omstandigheden ingelicht worden over vertrouwelijke informatie van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten – kreeg geen melding vooraf. Gevraagd waarom, zei Trump: ‘Het Congres heeft de neiging informatie te lekken.’</p>
<p>Nog maar enkele weken eerder hadden minister van Defensie Pete Hegseth en minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio congrescommissies verzekerd dat de regering geen regimeverandering beoogde en bevestigden ze dat de regering geen bevoegdheid had om zonder toestemming grondaanvallen uit te voeren. Chuck Schumer, leider van de Democratische minderheid in de Senaat, merkte op: ‘De regering heeft me drie keer apart verzekerd dat ze geen regimeverandering beoogde of militaire actie wilde ondernemen in Venezuela.’</p>
<p>Een Congres dat zijn oorlogsbevoegdheden allang aan de president heeft overgedragen, hoeft niet eens voorgelogen te worden. Het kan simpelweg worden genegeerd.</p>
<h5>Leugens tegen de grondwet</h5>
<p>De opstellers van de Amerikaanse grondwet ontwierpen een systeem om de president te dwingen zijn acties uit te leggen aan de overheid en het volk. Alexander Hamilton, als Founding Father een van de grondleggers van de Verenigde Staten, waarschuwde voor het vermogen van een president ‘om voorwendsels van naderend gevaar te fabriceren’. James Madison, tevens Founding Father, waarschuwde voor ‘kunstmatige gevaren’ om het publiek te misleiden en een oorlog in te moffelen. En John Jay (ook een collega) merkte eens op dat ‘er zowel gefabriceerde als rechtvaardige oorzaken voor oorlog zijn’.</p>
<blockquote><p>Er is een verschil tussen een leugen die moet overtuigen en een vloed van halve waarheden die moet overweldigen</p></blockquote>
<p>De oplossing die deze mannen bedachten om te voorkomen dat de Verenigde Staten in een onrechtvaardige oorlog zouden belanden, was dat elke president de toepassing van noodbevoegdheden (zoals een aanval op buitenlands grondgebied) moest rechtvaardigen. Niet omdat legitimeringen inherent betrouwbaar zijn, maar omdat het eisen van rechtvaardiging een structuur schept die het mogelijk maakt voor het Congres en het publiek om beweringen te toetsen. In dit systeem zou de president beleid scheppen, het Congres het beleid bevragen en burgers daarover oordelen. Het geniale van dit systeem lag niet in het a priori uitsluiten van leugens, maar in het zeer kostbaar en opspoorbaar maken van leugens.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<p>Trump heeft dit systeem uitgehold. Hij heeft inmiddels zo vaak de noodtoestand afgekondigd dat het grondwettelijke filter tegen ‘kunstmatige gevaren’ overweldigd is geraakt. Eerdere regeringen boden valse rechtvaardigingen – de regering-George W. Bush fabriceerde de dreiging van massavernietigingswapens in Irak, bijvoorbeeld – maar die fabricaties waren op maat gemaakt. De leugen over de massavernietigingswapens was bedoeld om daadwerkelijk geloofd te worden – en dat maakte het mogelijk om die leugen te ontmaskeren.</p>
<p>Er is namelijk een verschil tussen een leugen die moet overtuigen en een vloed van halve waarheden die moet overweldigen. Het eerste geval kan worden doorgrond: het is één enkel verhaal dat vanuit verschillende kanten kan worden belicht, uit een set (vermeende) feiten bestaat, ontmaskerd kan worden. Een vloed van halve waarheden onttrekt zich aan ontmaskering. Het volume is simpelweg te groot, de argumentatie te veranderlijk.</p>
<p>De regering-Bush-Cheney moest één enkele leugen lang genoeg volhouden om het land in een staat van oorlog te brengen. Trumps argumentatie werkt anders. De snelheid waarmee hij diverse argumenten aanvoert is juist het punt. Tegen de tijd dat één rechtvaardiging onderzocht kan worden – drugs, democratie, olie, de Monroe-doctrine – hebben nieuwe legitimeringen de eerdere al vervangen. Die vuursnelheid sluit weerlegging uit.</p>
<p>Door argumenten aan te voeren wanneer het uitkomt – vandaag drugs, morgen democratie, volgende week oliecompensatie – liegt de Trump-regering niet alleen binnen het systeem. Ook vernietigt ze het vermogen van het systeem om zichzelf te corrigeren. Geen enkele rechtvaardiging kan tegen het licht worden gehouden omdat geen enkele rechtvaardiging ooit echt leidend is.</p>
<p>De ineenstorting van interne controlemechanismen heeft de effecten van deze systeemfout versterkt. De National Security Council (NSC) werd uitgekleed tijdens de eerste maanden van Trumps tweede termijn, wat betekende dat geen enkel overheidsorgaan ooit de kans kreeg om de samenhang in het Venezuelabeleid te testen.</p>
<p>De NSC bestaat precies om regeringen te dwingen moeilijke vragen te stellen. Hoe passen onze doelen bij elkaar? Wat proberen we werkelijk te bereiken? Als het ons om de olie gaat, hoe beveiligen we de velden dan tegen een mogelijke opstand? Als we willen dat de drugsimport ophoudt, hoe bewerkstelligt een regimeverandering dat dan? Waarom coördineren we niet met de oppositie als het ons om een democratische overgang gaat?</p>
<p>Het filter om problemen vooraf te signaleren is ontmanteld. Het Venezuelabeleid is nooit kritisch getoetst. Hoe incoherent deze actie is geweest, laat zich afleiden aan het brandende wrak dat nu achterblijft.</p>
<p>Project 2025, de blauwdruk die de extreemrechtse denktank The Heritage Foundation ontwierp voor Trumps tweede termijn, was een coherent actieplan. Het centrale doel was om de macht van de president te vergroten, zodat hij kon handelen zonder zijn acties te hoeven uitleggen of zijn plannen te herzien in het licht van kritiek of tegenstand.</p>
<blockquote><p>Trump gedraagt zich als iemand die verwacht te vertrekken voordat de consequenties van zijn eigen gedrag de kop opsteken</p></blockquote>
<p>De vrijheid die de regering heeft verworven door zichzelf niet te hoeven verantwoorden, blijkt nu een prijskaartje te hebben: halfbakken beleid waarvan de onbedoelde gevolgen vrijwel zeker uit de hand zullen lopen. Het voortdurend afvuren van wankele, onderling tegenstrijdige en onoprechte argumenten voor het gebruik van geweld weerspiegelt een dieper patroon: het systematisch ontwijken van de controles en de zelfcorrigerende mechanismen die centraal staan in Amerika’s grondwettelijke orde.</p>
<p>Toestemming van het Congres, overleg tussen overheidsorganen, juridische toetsing, publieke verantwoording – dit zijn geen bureaucratische obstakels. Dit zijn maatregelen die een land beschermen tegen catastrofale misrekeningen. Trump behandelt ze als een overlast die omzeild moet worden. Hij gedraagt zich als iemand die verwacht te vertrekken voordat de consequenties van zijn eigen gedrag de kop opsteken – voordat de Amerikaanse soldaten die olievelden moeten bewaken in doodskisten thuiskomen, voordat Venezuela uiteenvalt in een burgeroorlog, voordat de grondwettelijke orde die hij heeft uitgehold het hoofd moet bieden aan een crisis die hij niet langer aankan.</p>
<h5>Vrijheid van denken</h5>
<p>Wat opviel aan Trumps persconferentie was zijn vertrouwen dat de moeilijke vragen over de toekomst al beantwoord zijn terwijl dit duidelijk niet het geval is. Wie regeert Venezuela nu? ‘Een groep.’ Hoe lang blijven de Verenigde Staten betrokken? Tot er een ‘veilige overgang’ is. Wat als het regime terugvecht? Een ‘tweede golf’. Wat als dat mislukt? Stilte. De regering heeft geen antwoord, omdat ze niet vooruit heeft gedacht.</p>
<p>Vrijheid van verantwoording betekent in het geval van Trump het opgeven van vooruitziendheid.</p>
<p>Door de ene namaak-noodtoestand na de andere uit te roepen, heeft Trump elke poging opgegeven om zich voor te bereiden op echte noodsituaties. En dat die gaan komen, staat vast. Trump lijkt op ‘de jongen die wolf riep’. Hij scheurt Amerika’s geloofwaardigheid aan flarden en maakt daarmee de toekomstige steun van bondgenoten minder waarschijnlijk. Het kan hem niet schelen – misschien omdat hij gelooft dat hij altijd zijn zin zal krijgen door te pesten, af te pesten en te dreigen met geweld.</p>
<p>Maar zulke eenzijdige manoeuvres ondermijnen de brede steun die nodig is als er een echte noodtoestand ontstaat. En het feit dat het buitenland het vertrouwen in de Verenigde Staten is verloren, is niet eens het grootste probleem. Het verlies van geloofwaardigheid wijst vooral op het volledig verdwijnen van kritisch denken binnen de uitgeklede, door MAGA gekoloniseerde nationale veiligheidsinstellingen van de Verenigde Staten. Nadat Trump de waarheid heeft ondermijnd in de Amerikaanse partijpolitiek, is hij nu een stap verder gegaan: hij heeft de instellingen ontbonden die de president moeten dwingen zijn acties te rechtvaardigen met goede redenen en zijn fouten te corrigeren.</p>
<p>De opstellers van de grondwet geloofden dat als je de president dwingt zijn acties uit te leggen, je zijn macht in toom houdt en willekeurig beleid voorkomt. Trump is die weddenschap aangegaan en heeft gewonnen. Wat gebeurt er als het systeem dat is gebouwd om valse voorwendsels te ontmaskeren en vermijdbare rampen te voorkomen volledig wordt ontmanteld?</p>
<div class="info-box">
<p>Stephen Holmes is hoogleraar Rechtsgeleerdheid aan de New York University School of Law en Berlin Prize Fellow aan de American Academy in Berlijn.</p>
</div>


MAGA voert kruistocht tegen wetenschap

Venezuela is nog maar het begin