Vriend wordt vijand

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Chard van den Berg, Hannah Prins en Nicolaas Veul

<div class="lead">Er wordt te veel kleding geproduceerd die helemaal niemand wil hebben, merkte Hasmik Matevosyan (27), één van de radicale vernieuwers van 2014. Daarom bedacht ze een nieuw designsysteem en bijbehorend businessmodel.</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Ze draagt een onopvallende zijden blouse op een spijkerbroek die ze van een vriendin heeft gekregen. Ze spreekt rustig, kijkt af en toe peinzend uit het raam voordat ze de juiste woorden vindt. Hasmik Matevosyan heeft op het eerste oog niets van een radicale fashionista. Toch is de jonge ontwerpster, zeventwintig en anderhalf jaar geleden afgestudeerd aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht, er ten diepste van overtuigd dat ze een revolutie in de modewereld gaat ontketenen. En ze is niet de enige. Tijdens de laatste Amsterdam Fashion Week was het verzamelde modepubliek diep onder de indruk van haar speech. 
</div>
Terwijl ze thee inschenkt, zet Matevosyan wat verontrustende feiten op een rij:dertig procent van alle kleding wordt nooit verkocht maar roemloos weggegooiden verbrand. Nog eens dertig procent vindt zijn weg naar de consument in deuitverkoop. Slechts veertig procent gaat voor de oorspronkelijke verkoopprijsover de toonbank. Per jaar gooien we in Nederland bovendien een slordigetweehonderd miljoen kilo aan kleren weg. ‘Afgezien van alle milieuvervuiling enuitbuiting is dat een van de dingen waaraan ik iets wil veranderen in demode-industrie: er wordt te veel kleding geproduceerd die helemaal niemand wilhebben.’ 
De laatste trends

Op haar vijfde leerde ze in Armenië breien van haar moeder, een tante hielphaar op weg met de naaimachine. Jarenlang had ze ervan gedroomd zelf kleding teontwerpen, maar het eerste jaar aan de academie in Utrecht ervoer ze als ééngrote shock. ‘Ineens werd me duidelijk hoeveel naïviteit en oppervlakkigheid erin de mode is. De ontwerper, de producent en de consument: niemand lijkt échtverantwoordelijkheid te nemen voor de consequenties van zijn handelen.’
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
&#8216;We zijn vergeten dat mode mensenwerk is. Kleding is een wegwerpartikel geworden.’ 
</blockquote>
</div>
Natuurlijk, er zijn steeds meer ontwerpers die zich bezighouden metduurzaamheid, maar die staan vaak ver af van de modewereld. ‘Het onderzoek naarhoe je verantwoord kleding kunt produceren, is tijdsintensief en duur.Esthetiek komt dan vaak op de laatste plaats.’ Bovendien besteden deontwerpopleidingen volgens Matevosyan veel te weinig aandacht aan duurzaamheid.‘Ik kreeg te horen dat ik vooral mijn eigen creativiteit moest uiten, terwijlik vind: anderen gaan jouw kleding dragen en produceren, je zou met húnbehoeften bezig moeten zijn.’ 
De mode is een totaal fout, dolgedraaid systeem geworden, zegt Matevosyan.Producenten zijn gebaat bij het verkopen van grote volumes, ze beconcurrerenelkaar op zo laag mogelijke kosten en betalen daardoor veel te lage lonen.Consumenten op hun beurt willen vooral de laatste trends en kopen bij voorkeurzo goedkoop mogelijk. En nee, zegt Matevosyan, dat kun je ze ook nietverwijten. ‘Vroeger gingen rijke dames naar een naaister, de rest zette zelfwat in elkaar. We zijn vergeten dat mode mensenwerk is. Kleding is eenwegwerpartikel geworden.’ 
Truien uit elkaar

Ze zwijgt even, vertelt dan met enige aarzeling hoe haar ouders na de val vande Sovjet-Unie alles kwijtraakten. Moeder verdiende geld door te breien enkleding te vermaken. ‘Ze haalde truien uit elkaar, breide er een nieuwe van.Door al die armoede weet ik wat hergebruik betekent en hoe waardevol dat is.’ 
Op haar dertiende vluchtte Matevosyan met haar ouders naar Nederland. Ze wil erniet dramatisch over doen, maar de ervaring heeft haar wel getekend. ‘Op dehele wereld zijn er miljoenen vrouwen als mijn moeder, die kleding maken voorde kost. Ik vind dat die een beter bestaan verdienen.’
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
 ‘Met wat ik maak wil ik bijdragen in plaats van verwoesten&#8217;
</blockquote>
</div>
Met het fanatisme van een missionaris deed Matevosyan de afgelopen vier jaaronderzoek. Ze legde een online database aan over duurzaam produceren,bestudeerde tweehonderd jaar modegeschiedenis en interviewde tientallen mensenom tot de psychologie achter hun kleding te komen. Ze bedacht een nieuwdesignsysteem en een bijbehorend businessmodel om haar collega’s in demode-industrie tot verandering aan te sporen. Juist de grote modemerken moetende handschoen oppakken, vindt Matevosyan. ‘Zij zijn de verbinding tussen deproducent en de consument.’ 
Kledingbibliotheek
De kern van haar revolutie: ontwerpers moeten beter aansluiten bij wat klantenwillen. Ze is ervan overtuigd dat daarmee het probleem van de dertig procentonverkochte kleding wordt opgelost. De mode hoeft daarbij niets aancreativiteit in te boeten. ‘Je moet het ontwerp niet aan de consumentoverlaten, maar wel beter luisteren naar zijn behoefte. In elke tak van designonderzoeken we tot in den treure wat de consument wil, de mode is daarinvolstrekt achtergebleven. Denk aan vrouwen met een grote boezem: maakdesgevraagd voor hen de bh-bandjes breder, zorg dat de overhemden in grotematen van voren wél dicht kunnen.’ 
Bovendien bouw je op die manier een duurzame relatie op. ‘Nu moet je deaandacht van de klant vasthouden door elke vier weken weer wat nieuws in hetrek te hangen, straks komen ze nieuwsgierig om te kijken of jij die jurk naarhun wensen hebt aangepast.’ 
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
Vies? ‘Welnee, je kunt het toch gewoon wassen?&#8217;
</blockquote>
</div>
In haar businessmodel wordt de kledingprijs bovendien niet langer gebaseerd opde productiekosten, maar op hoe vaak en hoe lang de kleding gebruikt wordt. Wiewil, kan nog steeds tegen nieuwprijs kopen. Maar wie minder wil besteden, zoukleren ook moeten kunnen lenen, bijvoorbeeld via een abonnement. ‘Denk aan eenkledingbibliotheek waar je couture leent voor een sollicitatiegesprek.’ Vies?‘Welnee, je kunt het toch gewoon wassen? Nu verkopen grote merken en retailerseen kledingstuk maar één keer, dus proberen ze een zo hoog mogelijk rendementtegen zo laag mogelijke kosten te halen. Als jouw verdienmodel er vanaf hangtof mensen blijven terugkomen, ga je vanzelf betere kwaliteit maken. Bovendienkun je betere lonen betalen omdat je geen verlies meer lijdt op onverkochte rommel.’ 
Natuurlijk, er zitten nog wat haken en ogen aan. Over hoe het moet metbelasting en verzekeringen is ze nog in gesprek met advocaten en accountants.En om haar model echt te kunnen testen, hoopt ze dat een grote retailer alsH&#038;M ermee wil experimenteren. De eerste contacten zijn gelegd. Intussenschrijft ze elke dag aan een boek waarin ze haar nieuwe paradigma voor demodewereld uitlegt. Haar bijbaan in de catering heeft ze opgegeven om zichvolledig op haar missie te kunnen storten. ‘Met wat ik maak wil ik bijdragen inplaats van verwoesten. Ik kan niet liefdevol iets ontwerpen dat aan de anderekant van de wereld mensen vermoordt. Dat wil ik niet.’ 
<div class="wpg-element kader">
<h3>Radicale vernieuwers 2014</h3>
De radicale vernieuwers zijn mensen en organisaties die hun ideeën over sociale en duurzame vernieuwing in de praktijk brengen, vaak tegen de stroom in. Een jury onder leiding van ontwerper Daan Roosegaarde heeft uit meer dan 200 inzendingen de 14 beste vernieuwers van het jaar gekozen. De winnaars van deze tweede editie vindt u <a href="https://www.vn.nl/Archief/Samenleving/Artikel-Samenleving/Radicale-vernieuwers-2014-de-uitslag.htm" class="normal" title="https://www.vn.nl/Archief/Samenleving/Artikel-Samenleving/Radicale-vernieuwers-2014-de-uitslag.htm">hier.</a> 
Onze &#8216;radicale vernieuwers&#8217;-pagina vindt u <a href="https://www.vn.nl/Radicale-vernieuwers.htm" class="normal" title="https://www.vn.nl/Radicale-vernieuwers.htm">hier.</a>
Radicale vernieuwers is een initiatief van Vrij Nederland en Kennisland, denktank voor sociale vernieuwing, en wordt ondersteund door Stichting DOEN, fonds voor duurzame, culturele en sociale initiatieven.
</div>

Sophie Derkzen

Hasmik Matevosyan: ‘De mode is een totaal fout, dolgedraaid systeem’

Mischa Cohen (archief)

Harm Ede Botje

Thijs Broer

Map Oberndorff

14 bouwers aan een betere wereld

‘De staat moet met de billen bloot’

Advocaat Christiaan Alberdingk Thijm: ‘De staat moet met de billen bloot’

‘Touching Strangers’
Goed mogelijk dat u onlangs in een onbewaakt social media-moment getuige was een ouderwets staaltje intermenselijke intimiteit. Op internet circuleerde een filmpje waarin twintig vreemden voor het eerst met elkaar zoenen. In een kale studio staan ze schutterig tegenover elkaar. Ont­wijken de blik van de ander, lachen verlegen, strijken nog snel een denkbeeldige haar uit hun gezicht. Ze mompelen ‘zullen we dan maar’, de macho’s pochen of het licht uit mag.
‘Strangers kissing’ was binnen een paar uur een YouTube-hit, inmiddels is het filmpje meer dan 76 miljoen keer bekeken. Ongemakkelijk, maar vooral: diep ontroerend en adembenemend, viel te lezen in blogs en krantencommentaren. Zo griezelig echt was de eerste zoen maar zelden te zien.
De ontluistering was dan ook groot toen het filmpje een stunt van een nieuw modelabel bleek, en de zoenende vreemden ingehuurde acteurs en modellen.
 
Op stoep en straathoek
De Amerikaanse fotograaf Richald Renaldi ging op pad met dezelfde fascinatie: hoe er tussen volslagen vreemden toch vrijwel meteen een zekere intimiteit kan bestaan. Maar de voorbijgangers die Renaldi in zijn portretten bij elkaar brengt, zijn échte vreemden voor elkaar.
Op het eerste gezicht lijken het doodgewone groepsportretten. Familiekiekjes, hier en daar hoogstens in een wat wonderlijke samenstelling. Een grootmoeder met kleinzoon, een dochter die haar moeder omhelst, een net getrouwd paartje in het park. Maar wie langer kijkt, ontdekt dat er iets vreemds aan de hand is. Die hand op die heup, ligt die daar wel écht ontspannen? Omarmt de jongen de oude vrouw nou werkelijk, of lijkt zijn arm te aarzelen, zo om haar schouder geslagen? Schuilt er iets krampachtigs in haar blik?
Misschien. Zeker is: de Aziatische vrouw met het hoedje staat niet naast haar kleinzoon. De man met de arm om haar schouder is een langharige poëzie-docent uit Williamsburg. Ze had hem nog nooit ontmoet.
En moeder en dochter dan? De jonge zwarte vrouw is een zekere Elaine uit Brooklyn, die een haar wildvreemde aromatherapeute in roze rok omhelst. En dat paartje? Ook zij kennen elkaar net een paar minuten. De man en de vrouw zijn net als alle andere figuranten afzonderlijk van elkaar door de fotograaf van straat geplukt. Met het verzoek of hij hen samen mocht fotograferen, én: of ze elkaar daarbij wilden aanraken.
Voor zijn serie Touching Strangers maakte Richard Renaldi meer dan honderdvijfenvijftig groepsportretten. In 2007 begon hij zijn project, zes jaar was hij er mee bezig. Door heel Amerika postte hij op stoep en straathoek, op zoek naar intrigerende combinaties van voorbijgangers. Een cameraploeg van CBS volgde Renaldi een middag lang, aan het werk in New York. In de chaos van toeterende taxi’s, toeristen en zakenlieden zien we de fotograaf met samengeknepen ogen de overvolle trottoirs afspieden. Hij kijkt zoals een hypnotiseur zijn slachtoffers uitzoekt, zegt Renaldi. Speurt naar mensen met een open blik, van wie hij vermoedt dat ze zijn vreemde verzoek op z’n minst in overweging willen nemen. En die bovendien bereid zijn zich enigszins door hem te laten dirigeren, die hun eigen grenzen willen opzoeken. Wat hem intrigeert: hoe dichtbij laat je een ander komen? En vooral: wat ontstaat er in het fysieke contact tussen twee volslagen vreemden?
Eigen grenzen
Richard Renaldi kwam in de jaren tachtig vanuit Chicago naar New York om fotografie te studeren. Het idee voor Touching Strangers ontstond uit een eerdere portrettenreeks. Door heel Amerika had hij voorbijgangers op Greyhound-busstations gefotografeerd: wachtende passagiers, uit de kluiten gewassen buschauffeuses in knellend uniform. Soms leek het alsof de individuen die hij per toeval in één beeld gevangen had, ineens toch iets met elkaar te maken kregen. Die kunstmatige, visuele relatie besloot hij verder te onderzoeken.
In de CBS-reportage zien we hem in de West Village een baseballveldje oplopen. Zojuist heeft hij om de hoek de oude Jessy gestrikt, een fragiel dametje met wandelstok. Uiteindelijk krijgt hij Michael, een boom van een vent in joggingbroek, zo ver om naast haar te poseren. Midden op het baseballveld zet Renaldi zijn analoge, technische camera op een statief, duikt onder het verduisteringsdoek, en drukt af. Hij ver­eeuwigt Michael op zijn knieën naast Jessy, terwijl hij haar knokige handen vasthoudt.
Renaldi had een paar wensen op zijn lijstje toen hij begon, vertelt hij aan de telefoon: hij wilde mensen van verschillende rangen, standen, religies en etnische achtergronden bij elkaar in één beeld brengen. Zodat niet alleen de geportretteerden maar ook zijn publiek zich opnieuw vragen zouden stellen over hun eigen grenzen, en over de scheidslijnen die in een samenleving bestaan. Hij herinnert zich dat hij in elk geval graag een gesluierde moslima in zijn serie wilde. En oh ja: een politieagent.
Steeds weer ging hij zonder enige voorbereiding de straat op. Een enkele keer had hij geluk in tien minuten, dan weer stond hij vijf vruchteloze uren voor het Lincoln Memorial. Wat de hele exercitie bovendien behoorlijk stressvol maakte: zodra er iemand mee wilde doen, moest hij als een haas op zoek naar een geschikte evenknie. Aanvankelijk fotografeerde hij vooral in steden, totdat hij zich realiseerde dat de stedeling met zijn open geest wellicht een te makkelijke prooi was. Hij trok dieper het land in, hier en daar bleek de terughoudendheid groot. Zo wilde de orthodox-Joodse Shalom na enig soebatten wel op de foto, maar absoluut niet met een vrouw. Uiteindelijk kostte het drie jaar voor Renaldi een bereidwillige moslima had gevonden, voor een politieagent reed hij helemaal naar Provincetown.
Of uit zijn portretten nu zoiets als, tja, hoe zal hij het zeggen, een ongrijpbare, diep-menselijke verbinding spreekt, of toch vooral een zeker fysiek ongemak, laat Renaldi graag aan zijn publiek over. Dat de belangstelling voor zijn serie groot is, verbaast hem niet. We leven in een tijd waarin echt contact schaars lijkt, communiceren met de hele wereld maar weten niet meer hoe onze buurvrouw heet. Toch zijn er ook hoopvolle signalen. Om zijn portretten in boekvorm te kunnen uitgeven, haalde hij in een crowdfundingsoperatie ruim tachtigduizend dollar op, acht keer zoveel als beoogd. De fotograaf grinnikt. Hij weet zich gesteund door een heleboel wildvreemden.
Nee
www.renaldi.com

Een vreemd gezicht

Op de kungfuschool
Het betonnen schoolgebouw ligt aan de voet van de berg Mount Song, diep in de provincie Henan in het oosten van China. Het is er kaal en afgelegen, de eerste stad ligt op drie kwartier rijden met de bus. Er wonen zo’n driehonderd jongens. Onder een straf regime leren ze hier de beginselen van de eeuwenoude Chinese krijgskunst. De oudsten zijn bijna achttien, de jongsten hoogstens een jaar of zes.
’s Morgens om vijf uur, als de mistflarden nog om de bergtoppen hangen, klimmen ze uit hun stapelbedden. Om half zes verzamelen ze zich op de stoffige buitenplaats voor een stevige ochtendtraining van twee uur. Ze schoppen hun spieren los, trekken in lange rijen de bergen in voor een duurloop. Dan wordt er ontbeten met een kommetje rijst en krijgen ze een paar uur les in gewone schoolvakken. Na het middagmaal, weer rijst, is er anderhalf uur verplichte rust. Daarna volgt een zware middagtraining, weer rust, weer rijst, en de avondtraining. Voordat ze weer in hun stapelbedden klauteren, kijken ze vaak nog een film. Een kungfufilm. Want allemaal dromen ze van een carrière als kungfuvechter op het witte doek, in een van de blockbusters van de vechtfilmindustrie.
En ze zijn niet de enigen. Zoals zij trainen elke dag duizenden jonge Chinezen op nog veel grotere kungfuscholen. De provincie Henan geldt als de bakermat van de vechtkunst. Niet ver weg ligt de beroemde Shaolin-tempel, volgens de overlevering in het jaar 500 gesticht door boeddhistische monniken die zich geplaagd door bandieten toelegden op technieken voor zelfverdediging.
Eenzaamheid en energie
De film zullen echter maar weinigen halen, verzucht fotograaf Titus Simoens vanuit zijn atelier in Gent. Na hun achttiende keren de jongens veelal terug naar hun geboortestreek om er in het onderhoud van hun families te voorzien. Arme Chinese ouders sturen hun kinderen vooral naar de scholen voor een gedisciplineerde opvoeding, zodat zij intussen de handen vrij hebben om enigszins in een bestaan te kunnen voorzien.
Simoens logeerde twee keer een maand op de school. Hij trainde mee met de jongens, keek hun vechtfilms, sliep net als zij op een houten plank. Het was wel een overgang na de zeevaartschool in Oostende, grinnikt hij. Over de Belgische internaatskinderen maakte hij in 2011 een bekroonde portrettenreeks. Soms poseerden ze trots in hun donkerblauwe matrozenpakken, dan weer stonden ze eenzaam tandenpoetsend voor de spiegel. Hoe het is om op te groeien zonder ouders, in een omgeving waarin uniformiteit en discipline de boventoon voeren; dat thema bleef hem intrigeren. Maar waar hij in België met de kinderen over hun heimwee, verlangens en angsten kon praten, was hij in China volledig op zijn observatievermogen aangewezen. Op de school sprak niemand Engels.
En dus bracht Simoens zijn dagen in relatieve eenzaamheid door. Hij maakte een paar duizend foto’s, voor zijn serie koos hij er uiteindelijk maar tien. Er moet wat te raden overblijven, vindt hij. Spectaculaire vechtscènes ontbreken, Simoens wilde vooral het leven van de jongens laten zien. De eentonigheid, de eenzaamheid, maar ook hun energie en onderlinge kameraadschap. Hij observeerde de sterke hiërarchie binnen de school: hoe de kleine jongens de bedden van de grotere opmaken, hoeveel ontzag er is voor de meester (‘shifu’) en zijn leerkrachten, en ja, ook voor hun stokslagen. Hij zag het jongetje, amper zes, dat net op de school was aangekomen en de eerste dagen huilend in zijn bed lag.
Dat het lastig bleef om contact te maken, lag niet alleen aan de taalbarrière, denkt Simoens. Vanaf heel jonge leeftijd trainen de kungfu-vechters hun eigen wil, zijn ze naar binnen gekeerd, geconcentreerd op zoek naar de controle over lichaam en geest. ‘Op een dag verdween ik weer, ik weet niet eens of ze het gemerkt hebben.’ n
Nee

Vechten voor het bestaan

Autisten op de werkvloer

<div class="lead">Arabist en PVV-europarlementariër Hans Jansen is dinsdagochtend op 72-jarige leeftijd na een kort ziekbed overleden. In 2010 schreven Sophie Derkzen en Harm Ede Botje een profiel over Jansen, die sinds het proces-Wilders regelmatig opdook in de media. Zij vroegen zich af: wat drijft de islamoloog?</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Buitenhof, zondag 4 november 2001. Na de aanslagen van 11 september debatteert arabist Hans Jansen met Pim Fortuijn. Jansen zegt zeker te weten dat moslims in Nederland niet bevattelijk zijn voor extremistische standpunten zoals die worden verwoord door bijvoorbeeld Osama bin Laden. Want: politieke uitsluiting bestaat hier niet. Alle partijen hebben immers moslims in hun gelederen? Volgens Jansen is er in Nederland sprake van &#8216;een enorme secularisatie&#8217; onder moslims. Zij zijn zich &#8216;met een rotvaart aan het assimileren&#8217;, waarbij ze hun godsdienst, taal en cultuur aan het verliezen zijn.
</div>
<div class="figure--right">
<figure id="post-24039 media-24039" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2014/03/57746598-bd04-4ce0-89ba-9b08bcd22e13_1005tzjansen1.jpg" alt="Hans Jansen, door Frits de Beer / HH" /><figcaption>Hans Jansen, door Frits de Beer / HH</figcaption></figure>
</div>
Vanwege zijn uitspraken wordt Jansen door Fortuijn afgeserveerd met een honend &#39;onzin&#39;!
Terugkijkend zegt Jansen: &#39;Op dat moment zag het er nog niet zo droevig uit als nu. Fortuijn had destijds betere instincten dan ik.&#39;
Miniterreur
In de jaren die volgen, is Jansen een raadgever en vertrouweling van Theo van Gogh, die onder meer bezig is met de serie Najib en Julia, over de liefde tussen een Marokkaanse jongen en een Nederlands meisje. En die later ook de film Submission van Ayaan Hirsi Ali zou maken. Als Van Gogh in 2004 wordt vermoord, is dat voor Jansen een grote schok. &#39;Het kwam allemaal wel erg dichtbij. Zeker in die laatste maanden voor de moord hebben we elkaar veel gesproken.&#39; De moord, de brief van Mohammed B. met de bedreigingen aan het adres van Wilders en Hirsi Ali: het sterkte Jansen alleen maar in zijn ideeën over de gevaren van de islam, waarvan hij kond wilde doen. &#39;Ik voelde de morele plicht niet te voorzichtig te zijn.&#39;
De afgelopen jaren is Jansen steeds feller gaan waarschuwen voor de gevaren van de radicale islam, die Nederland zou kunnen gaan overheersen.
Jansen verwijst regelmatig naar de website thereligionofpeace.com waar zestienduizend islamitische aanslagen zijn gedocumenteerd sinds 2001. En dan zijn er nog steeds omstanders &#39;die met jaloersmakende hardnekkigheid&#39; blijven geloven dat deze aanslagen niets te maken hebben met de in de sharia vastgelegde oproep tot jihad. Een Marokkaanse jongen die een Moluks meisje in Culemborg zo hard slaat dat ze er een gebarsten schedel aan overhoudt, is volgens Jansen dus niet zomaar een uit de hand gelopen buurtruzie of het gevolg van de strijd tussen twee groepen. Die &#39;miniterreur&#39; is wel degelijk &#39;een godsdienstige activiteit&#39;, schreef Jansen op de website Hoeiboei. &#39;Een hele wijk raakt door een milde straatterreur langzaampjes voor honderd procent geïslamiseerd. Een grotere triomf voor Gods godsdienst is niet denkbaar.&#39;
Studie theologie
Jansen komt uit een streng gereformeerd Amsterdams gezin. Hij begon in 1959 een studie theologie, maar stapte na een jaar over naar Arabische en Semitische talen. Hij raakte er bevriend met mensen als studentenleiders Ton Regtien en Bertus Hendriks (de Midden-Oostenexpert die het veelbesproken etentje organiseerde waar ook raadsheer van het Amsterdamse hof Tom Schalken aanzat) en zat een jaar in het bestuur van de studentenvakbond Asva.
Samen met Philip van Tijn, voormalig journalist en oud-kabinetschef van de Amsterdamse burgemeester Ed van Thijn, zat Jansen in links-intellectuele studentenkringen. &#39;Maar anders dan nogal wat van onze toenmalige vriendjes hebben we ons nooit ingelaten met de liefde voor Tito, de Sovjet-Unie, laat staan Mao of Castro,&#39; zegt Van Tijn. &#39;Dat het met de wereld niet goed afloopt, weten we allebei, maar mijn pessimisme en weltschmerz verbleken bij die van Hans.&#39;
In oktober 1966 vertrekt Jansen voor een jaar naar Caïro, om zijn studie voort te zetten aan het Nederlands Instituut, waar hij later directeur van zou worden. In dat jaar is hij regelmatig te gast bij Niek Biegman, dan nog de derde secretaris op de Nederlandse ambassade, zijn eerste post. Later is Biegman onder meer ambassadeur bij de Navo en de Verenigde Naties. &#39;Hans was een leuke jongen, iemand die kon relativeren,&#39; herinnert Biegman zich. &#39;We hebben ontzettend veel gelachen.&#39;
Remke Kruk, emeritus hoogleraar Arabische taal en cultuur, verbleef tijdens beider studie met Jansen in Caïro. &#39;Gamal Abdel Nasser was in die jaren aan het bewind. Het was een angstige tijd. Telefoons werden afgeluisterd. Er waren overal geheim agenten op straat. Hans maakte er een sport van die agenten zo snel mogelijk te herkennen, ze droegen altijd te nette schoenen. Hij was niet bang. Maakte die agenten wel eens belachelijk in een volle trein. We waren buitenlanders, ons kon niets gebeuren.&#39;
Na zijn studie gaat Jansen les geven aan de Groningse universiteit. In oktober 1974 raakt hij als tolk betrokken bij een gijzelingszaak in de Scheveningse gevangenis. Twee Palestijnen waren na een kaping op Schiphol opgepakt en veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf. Samen met twee anderen gijzelden ze een zangkoor dat optrad in de Scheveningse gevangenis. Jansen was de tolk tussen de gijzelnemers en de autoriteiten. Het duurde honderdzes uur voordat de gijzelnemers werden overmeesterd.
&#39;Die ervaring is heel belangrijk geweest voor Hans,&#39; zegt Fred Leemhuis, die destijds samen met Jansen in Groningen aan de universiteit werkte. &#39;Zijn belangstelling voor islamitisch extremisme dateert uit die tijd.&#39;
Leemhuis en Jansen zouden later herhaaldelijk met elkaar botsen. &#39;Hans noemt me altijd &#8220;zijn meest geliefde vijand&#8221;,&#39; zegt Leemhuis. De voormalig hoogleraar Koranwetenschappen was een van de zes arabisten die voorafgaand aan het proces Wilders een brief aan de rechtbank schreven waarin ze stelden dat de PVV-leider op foutieve wijze uit de Koran citeerde. Jansen deed de brief af als een &#39;wensdroom&#39;.
Midden jaren zeventig werd Leemhuis directeur van het Nederlands Instituut te Caïro.
&#39;Als ik in de vakantie terug naar Groningen ging, verving Hans me in Caïro.&#39; In 1979 werd Jansen zijn opvolger.
Voor de troepen uit
Voormalig NRC-correspondent Harm Botje te Caïro (oom van VN-redacteur Harm Ede, red.) ging begin jaren tachtig met Jansen naar showprocessen waar leden van de islamitische broederschap terechtstonden. &#39;Hans heeft altijd gewerkt vanuit de schriftuurlijke islam,&#39; zegt Botje. &#39;Hij ging naar processen, naar moskeeën, en noteerde dan heel precies wat er werd gezegd. Hij heeft een prachtig boek geschreven over de moordenaars van de Egyptische president Anwar Sadat. Hij was niet geïnteresseerd in de vaak wat rommelige volksislam.&#39;
Kunstenares Gerti Bierenbroodspot, die toen ook in Caïro woonde, herinnert zich nog goed hoe zij met Jansen en een groep vrienden een paardrijtocht maakte van de piramides van Gizeh naar de nabijgelegen dodenstad Sakkara. &#39;Hans was als eerste bij het paardenverhuurbedrijf onderaan de piramide, en koos de grootste en witste hengst die er was. Daarmee verdween hij in een stofwolk de woestijn in. Heel symbolisch, voor de troepen uit.&#39;
Gekkenbriefje
Nu, dertig jaar, later is Jansen de meest geïnterviewde arabist in de Nederlandse media. Na zijn terugkeer uit Caïro werkte hij lange tijd aan de universiteit van Leiden. Daar zijn de meningen over hem op zijn zachtst gezegd verdeeld. Remke Kruk, met wie hij in Caïro zat, was jarenlang zijn leidinggevende op de faculteit, en is daarom terughoudend. &#39;In Egypte was Hans een morele steun, later in Leiden was het minder gezellig. Hans is ongelooflijk slim, maar ook iemand die zich gauw bedreigd voelt.&#39;
Ook turkoloog Alexander de Groot kent Jansen al sinds hun gezamenlijke studietijd en werkte met hem in Leiden. &#39;Hans is scherp en kan enorm grievend zijn. Ik kon daar wel om lachen, veel andere collega&#39;s helemaal niet. Op zijn afdeling stonden de verhoudingen altijd op scherp.&#39;
Jansen had volgens De Groot een hekel aan &#39;arrogante bovenbazen&#39;. &#39;Die wilde hij attaqueren, dat vond hij leuk. Daarmee creëerde hij een enorme hoop herrie. Maar ook werd hij steeds minder serieus genomen.&#39;
Handschriftkundige en islamoloog Jan Just Witkam ziet zichzelf als een vriend van Jansen. &#39;Natuurlijk kan Hans lastig zijn,&#39; zegt hij. &#39;Maar ik vind hem een knap kenner van de islam. Hij heeft zich echt verdiept in het werk van islamitische, vooral Egyptische theologen. Hans verkondigt waarheden over de islam die niet politiek correct zijn.&#39;
In Leiden liep Jansens carrière rond 2003 vast. Zijn kansen op een professoraat waren met zijn pensioen in aantocht verkeken. Met wat hij zelf &#39;een gekkenbriefje&#39; noemde, nam Jansen voortijdig afscheid. Hij had toen al een eigen website en trad vaak op in de media. In Utrecht kan hij alsnog bijzonder hoogleraar worden in &#39;het hedendaagse Islamitische denken&#39;, op zijn drieënzestigste.
Met zijn collega&#39;s van andere universiteiten treedt Jansen door de jaren regelmatig in het strijdperk over bijvoorbeeld de uitleg van koranteksten en de vraag of de islam echt een gevaar inhoudt voor het Westen. Jansen doet zijn tegenstrevers af als naïevelingen die de multiculturele samenleving omarmen.
&#39;Meeste geliefde vijand&#39; Fred Leemhuis verwoordt de voornaamste kritiek van zijn collega&#39;s op Jansen. &#39;Hans is zich de afgelopen jaren steeds meer gaan vastbijten in één aspect van de Arabisch-islamitische wereld, namelijk het extremisme. Hij is daar zo door gebiologeerd dat wij onder collega&#39;s zeggen: Hans is al een jaar of tien geleden aan tunnelvisie gaan lijden. Hij is steeds banger geworden, en ziet spoken. Vanuit dat wat hij nauwkeurig onderzocht heeft, extrapoleert hij naar de rest van de islam en zegt dan: het is allemaal tuig.&#39;
Naast Leemhuis is hoogleraar Ruud Peters van de Universiteit van Amsterdam een van zijn belangrijkste tegenstrevers. Ook Peters is een generatiegenoot, het tweetal studeerde samen. Waar Jansen zich concentreert op teksten en vooral gespecialiseerd is in extremistische islam, heeft Peters altijd gekeken naar de betekenis van het islamitisch recht in de samenleving als geheel. Peters werd door Jansen afgedaan als iemand die &#39;vreselijk zijn best deed om alles wat sommige moslims doen goed te praten&#39;. Hij noemde dat &#39;een honorabele bezigheid maar geen wetenschappelijke&#39;.
Peters op zijn beurt kwalificeerde Jansens Inleiding tot de islam als ondoordacht, onevenwichtig en didactisch niet verantwoord. Jansen sloeg terug en wees Peters erop dat hij in 1979 een grote misser had gemaakt door in zijn proefschrift te beweren dat de jihad zijn langste tijd had gehad. Twee jaar later werd Anwar Sadat vermoord. &#39;Dat heeft Peters dus fout gezien.&#39;
De afgelopen jaren zijn de verhoudingen alleen maar verder verslechterd. Peters liet in 2008 in het universiteitsblad Folia weten dat hij en andere vakgenoten Jansen niet meer serieus nemen. Niet lang daarvoor had Jansen in het inmiddels ter ziele gegane blad Opinio gepleit voor een &#39;afdeling rotzakken bij de AIVD, die zo nodig in het verborgene vuile handen maakt&#39; bij de bestrijding van moslimterreur.
Jansen zegt zich van die kritiek niet veel aan te trekken. Hij verwijt collega-hoogleraren dat ze &#39;graag meepraten met moslims&#39; waarbij &#39;boze opzet&#39; niet is uitgesloten, hoewel &#39;onnozelheid natuurlijk zoals overal gewoner is&#39;. Op zijn weblog citeert Jansen keizer Caligula: oderint dum metuant, &#39;laten ze me maar haten, als ze me maar vrezen&#39;. En voegt daar fijntjes aan toe dat hij in zijn eentje meer boeken heeft gepubliceerd &#39;dan alle nog levende Nederlandse arabisten samen, en dat zonder subsidie&#39;.
Theekleurige elite
Voormalig diplomaat Niek Biegman, bij wie Jansen in de jaren zestig in Caïro regelmatig over de vloer kwam, heeft zich vorige week in NRC Handelsblad in het koor van Jansen-critici gevoegd. Hij kwalificeert Jansen als &#39;een deskundige die men niet langer op zijn woord kan geloven&#39;. Reden: Jansen had onder ede voor de rechtbank in de zaak tegen Geert Wilders beweerd dat de Koran meer antisemitische passages bevat dan Mein Kampf. &#39;Een leugen&#39;, noemt Biegman die bewering. In de Koran staat dat ongelovigen bestreden moeten worden totdat zij zich onderwerpen aan de islam, maar dat ze wel in hun ongeloof mogen volharden. Er staat nergens, zoals in Mein Kampf, dat het Joodse volk moet worden uitgeroeid. In de Koran is volgens Biegman sprake van religieuze intolerantie en niet van racisme. Biegman: &#39;Met mijn stuk in NRC heb ik willen voorkomen dat er in de belangrijke zaak-Wilders beslist zou worden op basis van uitlatingen van een onbetrouwbare deskundige.&#39;
Net als eerder de Utrechtse hoogleraar Islamstudies Martin van Bruinessen windt Biegman zich op over Jansens in 2008 verschenen Islam voor varkens, apen, ezels en andere beesten. Volgens Jansen verwijzen de dierensoorten naar de benamingen in de Koran voor ongelovigen. Maar dat is veel te stellig, vinden Van Bruinessen en Biegman. In de Koran staat duidelijk dat de benamingen bedoeld waren voor een volk dat ongehoorzaam was en voor straf in varkens en apen werd veranderd. Het zijn dus geen algemene benamingen. &#39;Sinds Jansen zich mag tooien met de hoogleraarstitel, maar vooral sinds de moord op Theo van Gogh, heeft hij alle wetenschappelijke scrupules opzijgezet,&#39; zei Van Bruinessen tegenover de Wereldomroep. Biegman: &#39;Wat Jansen in zijn schandalige boekje en tijdens zijn veelvuldige televisieoptredens doet, is angst zaaien tegen de islam. En dat wordt vanzelf haat.&#39;
Jansen laat weten dat hij het ingezonden stuk van Biegman &#39;niet heeft gelezen&#39; en doet Biegman af met: &#39;Was dat niet die hoge ambtenaar die jarenlang verantwoordelijk was voor ontwikkelingssamenwerking?&#39;
Biegman, strijdlustig: &#39;Hans weet dat ik hem met de grond gelijk kan maken. Hij hoopt dat het overwaait, dat het vergeten wordt.&#39;
Driehoog achter
Gedurende de rechtszaak tegen Wilders was Hans Jansen bijna dagelijks te vinden in de rechtszaal. &#39;Ik ben er om Geert te steunen,&#39; zei hij op de eerste dag. Wat zijn relatie met Wilders is, blijft onduidelijk. &#39;Er zijn vele politici die mij hebben gebeld en om advies hebben gevraagd,&#39; zegt hij. Hij bracht Wilders wel in contact met de Amerikaanse anti-islamstrijders Pamela Geller en Daniel Pipes, die Jansen al jaren zegt te kennen. &#39;Maar er zijn ook andere Nederlandse politici die ik hun namen heb gegeven.&#39; Over de bewering van politicoloog Meindert Fennema dat Jansen een van Wilders&#39; adviseurs was bij de totstandkoming van de film Fitna zegt hij: &#39;Niets van wat er over mij in dat boek staat klopt.&#39; Fennema reageert: &#39;Hij heeft het me zelf gezegd.&#39;
Wat wel opvalt, is dat Jansen, PVV-adviseur of niet, Wilders zeer regelmatig grote lof toezwaait. De speech van de PVV-leider in New York op 11 september noemde hij &#39;opzienbarend en nieuw&#39;. De ware problemen rond de islam zou Wilders &#39;goed onder woorden&#39; hebben gebracht.
Jansen was de feestredenaar tijdens de presentatie van het &#39;prachtboek&#39; De Schijn-élite van de valsemunters van de tweede man bij de PVV Martin Bosma. Het ging deze keer niet over de gevaren van de islam, maar over veel meer. Jansen ging tekeer tegen de staatsomroep, richt zich tegen de Europese multiculturele superstaat, hekelt subsidies van de Groene Khmer. Maar vooral ook maakt hij de &#39;theekleurige oranjerode elite&#39; verdacht, een groep mensen die in besloten kring wel wat meer doet dan alleen theedrinken: zij zijn het die volgens Jansen &#39;de inwoners van dit land schade toebrengen&#39; en die weigeren de macht te delen.
Jansen die zich afzet tegen de gevestigde orde. Het is volgens verschillende geïnterviewden een bekend patroon, eerst op de universiteit, nu ook daarbuiten. Bij Pauw en Witteman zei hij na het dineetje waar ook raadsheer Tom Schalken aanzat: &#39;Het was een sfeertje van intellectuelen onder elkaar. Ik ben van Amsterdam driehoog-achter, en ik hoor daar helemaal niet.&#39; Is het spel of meent Jansen het echt? Zeker is dat hij misschien driehoog-achter is geboren, maar inmiddels al jaren in het keurige Amsterdam-Zuid woont.
Groteske beschuldigingen
De afgelopen dagen werd in de media volop gespeculeerd over de vraag of Jansen expres op de laatste dag van het proces-Wilders naar buiten kwam met de mededeling dat hij met raadsheer Schalken aan een dis had gezeten op 3 mei van dit jaar bij zijn oude vriend Bertus Hendriks.
Jansen blijft volhouden dat van opzet zijnerzijds op geen enkele manier sprake was. &#39;Dat is totaal uit de lucht gegrepen.&#39; Hij spreekt van een &#39;voor mij onverwachte en vervelende crisis.&#39; Jansen: &#39;Ik krijg de meest enorme verdachtmakingen naar mijn kop en dat vind ik toch niet prettig.&#39; Jansen benadrukt dat hij toen hij de blog over het etentje bij Hendriks op het net zette, niet kon vermoeden dat hij raadsheer Schalken daarmee in juridische problemen zou kunnen brengen. &#39;Ik vond het optreden van Schalken hoogstens onprofessioneel. Maar dat hij ook strafrechtelijk vervolgd zou kunnen worden wegens ongeoorloofde beïnvloeding van een getuige, heb ik me niet gerealiseerd.&#39;
Fred Leemhuis weet zeker dat van toeval geen sprake is. &#39;Hans Jansen heeft een perfect gevoel voor timing. Weet precies hoe hij de media moet bespelen.&#39; Ook Hendriks gelooft niet in toeval. &#39;Het is wel héél toevallig dat het zo gelopen is. Hans steekt normaal niet onder stoelen of banken wat hij vindt. En nu zou advocaat Moszkowicz pas op de laatste ochtend van het proces van dit etentje hebben gehoord?&#39;
Jansen vindt deze beschuldigingen grotesk. Híj is niet de oorzaak van het voortijdig stranden van het proces tegen Wilders, maar het amateuristische en door de wrakingskamer als partijdig gekwalificeerde optreden van de Amsterdamse rechtbank.
Bertus Hendriks heeft de afgelopen dagen telefoontjes gehad van vrienden en kennissen die vinden dat Jansen hem een streek heeft geleverd door uit de school te klappen. Toch kan de Midden-Oostenexpert niet alleen maar boos zijn op zijn oude vriend. &#39;Van de week heb ik Hans gebeld, en hem half grappend, maar toch ook serieus uitgenodigd opnieuw te komen eten. Hij moest ontzettend lachen. Als het weer wat rustiger is, zal hij contact met me opnemen, zo beloofde hij.&#39;

‘Hans is steeds banger geworden’

Max van Weezel

De Jeugdzorg van Tegenwoordig

Hoe je een smartphone eerlijk maakt

Een afspraak bij de Opvoedpoli

‘Wij willen het kastje én de muur zijn’

Verscholen slapers
Hij wilde hen uit het donker halen, zegt fotograaf Arko Datto. Het lot van de vele tienduizenden die on-der de blote hemel van Cal­cut­ta slapen, moest belicht worden.
De meesten van hen verruilden een dorp in het diepe oosten van India voor de miljoenenstad in de hoop er werk en misschien wel een beter bestaan te vinden. Zodra de zon opkomt, trekken ze naar de pleinen waar zetbazen elke ochtend hun werklui ronselen. Als ’s nachts het krioelen van de metropool tot stilstand komt, zoeken ze in straten en stegen naar iets van beschutting. Ook de boekenstalletjes van College Street, in de universiteitswijk, doen dienst als slaapplek.
Arko Datto (1986) struinde er vaak rond toen hij nog droomde van een glorieuze toekomst als wetenschapper. Met de studentenvakbond deelde hij af en toe lakens en eten uit aan de daklozen. Op zekere dag realiseerde hij zich de tragiek van College Street. In de kraampjes waar hij bij daglicht zijn klassiekers kocht, duimdikke werken waarin schrijvers en wetenschappers hun wereldbeeld ontvouwden, lagen ’s nachts de armsten van de stad, die waarschijnlijk zelf niet konden lezen, op harde planken. Waarvan ze droomden vroeg hij hen niet. Arko Datto liet de slapers slapen.
Zelf had hij de kans om zijn geluk elders te beproeven. Als zoon van een weinig vermogende vader, zelf fotograaf, kreeg hij een studiebeurs voor Europa. Op zijn twintigste vertrok hij naar Parijs, waar hij wiskunde, bouwkunde en theoretische natuurkunde studeerde. Ook daar bleven illegale arbeidsmigranten hem fascineren. De mannen die plastic Eiffeltorens verkochten of toeristen probeerden te strikken voor een polaroid. ‘Ze staan op de hoek van de straat, maar niemand ziet hen. Niemand vraagt hen wie ze zijn, waar ze wonen. Sommigen kwamen uit hetzelfde land als ik, waren even oud. Er was slechts één verschil: ik had iets meer geluk gehad.’
Fotograferen deed hij aanvankelijk alleen in het weekend. De wetenschap zou hem verder brengen, daar was hij vast van overtuigd. Totdat hij bij toeval ontdekt werd in een masterclass. Inmiddels studeert hij aan een prestigieuze fotoacademie in Denemarken en trekt hij als veelbelovend talent de wereld rond. Voor zijn nieuwste project zoomde hij in op de Arabische woestijn, waar onderbetaalde Indiërs in de brandende hitte hele steden uit de grond stampen. Hij maakte zijn foto’s via Google Maps. ‘Ik ben tenslotte ook een Indiër, en daar hebben de Arabieren geen hoge pet van op. Ik was zeker opgepakt als ik op de bouwplaats was komen fotograferen. Mijn luchtfoto’s zijn een eerbetoon aan het werk van al mijn landgenoten, zwoegend in een anonieme massa.’
Het lot van de migrant zal voor hem een vanzelfsprekend thema blijven, zegt Datto. ‘De afgelopen zeven jaar reisde ik steeds op en neer tussen Europa en India. Ik voel me verwant met al die mensen die zich voortdurend verplaatsen. Ze jagen hun dromen na, en ik heb er mijn werk van gemaakt hun verhalen te vertellen.’
Nee

Onder de blote hemel van Calcutta

<div class="lead">De illegale arbeidsmigranten die overdag zwoegend hun dromen najagen, zoeken ’s nachts onzichtbaar beschutting.</div>
<div class="gallery gallery-columns-2 clearfix gallery-size-"><div class="gallery-inner clearfix"><div class="gallery__expand pulse"><div class="gallery__plus"></div></div><figure class="gallery-item js-resize-square-image" data-slide="0"><div class="gallery-icon"><a href="javascript:void(0);"><img src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2014/01/e88e7c32-e04b-4d9a-84f3-3242517871f2_arko_datto_02_preview3.jpg" class="attachment-image_1280 size-" alt="" width="960" height="643"></a></div><figcaption class="wp-caption-text gallery-caption text-center"></figcaption></figure><figure class="gallery-item js-resize-square-image" data-slide="1"><div class="gallery-icon"><a href="javascript:void(0);"><img src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2014/01/36241925-b953-4e0c-b9a3-4e97e3ed3e68_arko_datto_10_preview1.jpg" class="attachment-image_1280 size-" alt="" width="600" height="402"></a></div><figcaption class="wp-caption-text gallery-caption text-center"></figcaption></figure><figure class="gallery-item js-resize-square-image" data-slide="2"><div class="gallery-icon"><a href="javascript:void(0);"><img src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2014/01/0ece15c9-c1bb-4799-b935-c910e85396bf_arko_datto_04_preview1.jpg" class="attachment-image_1280 size-" alt="" width="600" height="402"></a></div><figcaption class="wp-caption-text gallery-caption text-center"></figcaption></figure><figure class="gallery-item js-resize-square-image" data-slide="3"><div class="gallery-icon"><a href="javascript:void(0);"><img src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2014/01/5cb2ddaa-0641-42d8-9e84-26cb22caf9b6_arko_datto_13_preview1.jpg" class="attachment-image_1280 size-" alt="" width="600" height="402"></a></div><figcaption class="wp-caption-text gallery-caption text-center"></figcaption></figure><figure class="gallery-item js-resize-square-image" data-slide="4"><div class="gallery-icon"><a href="javascript:void(0);"><img src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2014/01/1e8bce19-e180-4694-b834-b43bbec80e84_arko_datto_01_preview1.jpg" class="attachment-image_1280 size-" alt="" width="600" height="402"></a></div><figcaption class="wp-caption-text gallery-caption text-center"></figcaption></figure></div></div>
<div class="wpg-element paragraph">
Hij wilde hen uit het donker halen, zegt fotograaf Arko Datto. Het lot van de vele tienduizenden die onder de blote hemel van Calcutta slapen, moest belicht worden.
De meesten van hen verruilden een dorp in het diepe oosten van India voor de miljoenenstad in de hoop er werk en misschien wel een beter bestaan te vinden. Zodra de zon opkomt, trekken ze naar de pleinen waar zetbazen elke ochtend hun werklui ronselen. Als ’s nachts het krioelen van de metropool tot stilstand komt, zoeken ze in straten en stegen naar iets van beschutting. Ook de boekenstalletjes van College Street, in de universiteitswijk, doen dienst als slaapplek.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Arko Datto (1986) struinde er vaak rond toen hij nog droomde van een glorieuze toekomst als wetenschapper. Met de studentenvakbond deelde hij af en toe lakens en eten uit aan de daklozen. Op zekere dag realiseerde hij zich de tragiek van College Street. In de kraampjes waar hij bij daglicht zijn klassiekers kocht, duimdikke werken waarin schrijvers en wetenschappers hun wereldbeeld ontvouwden, lagen ’s nachts de armsten van de stad, die waarschijnlijk zelf niet konden lezen, op harde planken. Waarvan ze droomden vroeg hij hen niet. Arko Datto liet de slapers slapen.
Zelf had hij de kans om zijn geluk elders te beproeven. Als zoon van een weinig vermogende vader, zelf fotograaf, kreeg hij een studiebeurs voor Europa. Op zijn twintigste vertrok hij naar Parijs, waar hij wiskunde, bouwkunde en theoretische natuurkunde studeerde. Ook daar bleven illegale arbeidsmigranten hem fascineren. De mannen die plastic Eiffeltorens verkochten of toeristen probeerden te strikken voor een polaroid. ‘Ze staan op de hoek van de straat, maar niemand ziet hen. Niemand vraagt hen wie ze zijn, waar ze wonen. Sommigen kwamen uit hetzelfde land als ik, waren even oud. Er was slechts één verschil: ik had iets meer geluk gehad.’
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Fotograferen deed hij aanvankelijk alleen in het weekend. De wetenschap zou hem verder brengen, daar was hij vast van overtuigd. Totdat hij bij toeval ontdekt werd in een masterclass. Inmiddels studeert hij aan een prestigieuze fotoacademie in Denemarken en trekt hij als veelbelovend talent de wereld rond. Voor zijn nieuwste project zoomde hij in op de Arabische woestijn, waar onderbetaalde Indiërs in de brandende hitte hele steden uit de grond stampen. Hij maakte zijn foto’s via Google Maps. ‘Ik ben tenslotte ook een Indiër, en daar hebben de Arabieren geen hoge pet van op. Ik was zeker opgepakt als ik op de bouwplaats was komen fotograferen. Mijn luchtfoto’s zijn een eerbetoon aan het werk van al mijn landgenoten, zwoegend in een anonieme massa.’
Het lot van de migrant zal voor hem een vanzelfsprekend thema blijven, zegt Datto. ‘De afgelopen zeven jaar reisde ik steeds op en neer tussen Europa en India. Ik voel me verwant met al die mensen die zich voortdurend verplaatsen. Ze jagen hun dromen na, en ik heb er mijn werk van gemaakt hun verhalen te vertellen.’ 
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<a href="http://www.arkodatto.com/welcome" class="normal" title="http://www.arkodatto.com/welcome">Bekijk hier de website van Arko Datto</a>
</div>

Hasmik Matevosyan: ‘De mode is een totaal fout, dolgedraaid systeem’

14 bouwers aan een betere wereld

‘De staat moet met de billen bloot’

Advocaat Christiaan Alberdingk Thijm: ‘De staat moet met de billen bloot’

Een vreemd gezicht

Vechten voor het bestaan

Autisten op de werkvloer

‘Hans is steeds banger geworden’

De Jeugdzorg van Tegenwoordig

Hoe je een smartphone eerlijk maakt

Hoe je een smartphone eerlijk maakt

De Jeugdzorg van Tegenwoordig

Een afspraak bij de Opvoedpoli

‘Wij willen het kastje én de muur zijn’

Onder de blote hemel van Calcutta

Fotodoc: Onder de blote hemel van Calcutta