Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips

<div class="lead">
<p>De Taalunie en haar onnavolgbare, &#8216;autoritaire&#8217; spellingsregels kregen vrijdag vernietigende kritiek van scheidend hoogleraar Anneke Neijt. &#8216;Zo kweek je als het ware laaggeletterden.&#8217;</p>
</div>
<p>Even leek het afgelopen vrijdag alsof het opstandige volksongenoegen dat half Europa in zijn greep heeft nu ook de Nederlandse professorengemeenschap had aangestoken. &#8216;Ik ken geen land ter wereld waar de spelling zo ondemocratisch en autoritair geregeld is&#8217;, hield de Nijmeegse hoogleraar Neerlandistiek Anneke Neijt bij haar <a href="https://www.youtube.com/watch?v=R8Mqqi2ZXjg" target="_blank">afscheidscollege</a> een tot de nok met getogade hoogleraren en andere belangstellenden gevulde aula ijzig voor. Ze liet een kleine pauze vallen: &#8216;En dan ook nog zo ondeskundig.&#8217;</p>
<p>De zaal hapte hoorbaar naar adem bij zoveel man en paard, zo’n frontale aanval op de Taalunie, de ongenaakbare taalautoriteit van de overheden van Nederland en België die, met Suriname op de bagagedrager, al ruim 35 jaar het Nederlands in een ijzeren greep houdt. Nou ja, dénkt te houden, want taal is als boter, die altijd weer door de vingers glipt van wie haar probeert te kooien.</p>
<p>Neijt haalde niet zo maar uit, als het over spelling gaat weet ze als geen ander waar ze het over heeft. Vanaf het eerste begin in 1990 was ze nauw betrokken bij de pogingen van de Taalunie om de spelling van het Nederlands te uniformeren en vast te leggen. En ze zag van binnenuit hoe dat keer op keer grandioos misliep.</p>
<p>De fatale fout is dat de Taalunie een politieke instelling is. Ze staat niet de sprekers van het Nederlands ten dienste, maar politici en hun doeleinden. Zelfs bij zoiets alledaags als de spelling gaat het daardoor niet om inzicht verwerven en daaruit goede, praktische regels destilleren waar we allemaal gemak van hebben, maar om beleid maken, uniformeren en rapporteren. Maar bovenal gaat het om het jaloers verdelen van de macht, wat altijd uitdraait op politieke benoemingen. Waar dat toe leidt, kun je zien in het kolderieke <a href="http://taalunie.org/" target="_blank">mission statement</a> van de Taalunie zelf, waarin ze beweert bij te dragen &#8216;aan het aantrekkelijk en levendig houden van het Nederlands. Want taal schept kansen.&#8217; Een pagina verderop wordt dat parmantig aangevuld met: &#8216;De Taalunie is de beleidsorganisatie die het Nederlands ondersteunt.&#8217;</p>
<p>&#8216;Laat dat nou toch, jongens, in godsnaam,&#8217; zou je ze daar in Den Haag willen toeroepen, &#8216;dat Nederlands zorgt wel voor zichzelf.&#8217; Ook de moeite waard is het begin van het oubollige <a href="http://taalunie.org/wat-doet-taalunie" target="_blank">promotiefilmpje</a> van de organisatie: een hilarisch toespraakje door een steeds verbijsterder kijkende minister Bussemaker.</p>
<p>De details van het eindeloze gesteggel over de spelling doen er weinig meer toe. Maar na meer dan dertig jaar zitten we met ons allen wel met de gebakken pannenkoeken. De officiële spellingsregels, de zogeheten Leidraad vóór in het befaamde Groene Boekje, zijn warrig, hier en daar onbegrijpelijk en soms ronduit onjuist. Neijt ziet de gevolgen ervan met lede ogen aan. Voor veel leerlingen hebben ze van spelling een demotiverend soort gokspel gemaakt. En dat heeft er weer toe geleid dat het onderwijs te lage eisen stelt aan de spellingvaardigheid van die arme leerlingen, die het immers ook niet kunnen helpen. Natuurlijk hoef je niet te kunnen schitteren bij het folkloristisch festival dat het Nationale Dictee heet, maar eisen dat slechts driekwart van de leerlingen tachtig procent van de woorden uit een bij hun niveau passende test goed schrijft, is van de gekke, zegt zij. Zo kweek je als het ware laaggeletterden. Die eis moet naar tenminste twee keer negentig procent. Maar daar zijn betere, helderdere regels voor nodig – en dat kan, ook zonder de spelling te veranderen.</p>
<p>Dat vindt de Taalunie maar onzin. Die drukt gewoon zijn wanproduct door met een eigen Keurmerk Spelling voor schoolboeken. Geen keurmerk voor kwaliteit, maar, zo stelt de Taalunie in perfecte Kim Jong-un-stijl en krom Nederlands: &#8216;als indicatie voor het loyaal volgen van de officiële spelling.&#8217; Dat is geen kattenpis, want alleen boeken met keurmerk kunnen overheidssubsidie krijgen.</p>
<p>Het moet anders, vindt Neijt. Geen Taalunie die vanuit zijn ivoren toren dictaten rondstrooit, maar één die coöperatief is. Die mensen uit het onderwijs en de wetenschap bij elkaar brengt, om zo de best mogelijke kennis, de effectiefste leermethoden en best mogelijke hulpmiddelen te produceren voor ons allemaal.</p>
<p>Oud-hoogleraar tekstkwaliteit Jan Renkema en taaljournalist Ludo Permentier, samen als aannemers van de Taalunie verantwoordelijk voor de chaotische Leidraad van het Groene Boekje, hadden zich wel aangemeld, maar lieten zich vrijdag niet zien. Ze hadden de bui blijkbaar al zien hangen.</p>
<div class="info-box">
<p>Zie hier het afscheidscollege van Anneke Neijt:</p>
</div>
<p><iframe width="500" height="281" src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/R8Mqqi2ZXjg?feature=oembed" frameborder="0" allowfullscreen></iframe></p>


Rik Smits

De Nederlandse spelling van de Taalunie: ‘ondemocratisch en autoritair’

<div class="lead">
<p>Meer dan Marten Toonder of Koot en Bie is Mark Rutte stiekem bezig het Nederlands écht te veranderen. Als je goed luistert.</p>
</div>
<p>Bij taalvernieuwers denken de meeste jongeren aan niks en Nederlanders van boven de dertig aan mensen als Van Kooten en De Bie. Een kleinere, alweer veel grijzere groep schiet ook nog Marten Toonder te binnen, de bedenker van de listige Tom Poes en van Olivier B. Bommel, heer van stand en beroep. Maar niemand denkt aan Mark Rutte. Stom, want de lachende leidsman zou weleens een belangrijker taalvernieuwer kunnen blijken dan die andere grootheden.</p>
<p>Dat niemand aan Rutte denkt bij het verschijnsel taalverandering komt doordat we daarbij gewoonlijk alleen denken aan nieuwe woorden en uitdrukkingen. Scholieren zijn daarvan de onbetwiste grootleveranciers, maar hun nieuwe termen zijn even vluchtig als scholieren zelf: na een paar jaar zijn ze student en zijn hun hippe, vette, coole, gerse creaties op zijn best nog belegen ouwelullenpraat. Nee, dan die ouwe Toonder en de heren van het ooit in Nederland wereldberoemde Simplistisch Verbond. Toonders &#8216;denkraam&#8217;, de verbastering &#8216;minkukel&#8217; van het &#8216;min kukel&#8217; dat kabouter Kweetal lang geleden aan bepaalde naargeestige types toedacht, zijn net als de “eenvoudige doch voedzame maaltijd” van de trouwe bediende Joost zo diep in onze woordenschat verankerd geraakt, dat niemand er meer bij nadenkt. Dat geldt ook voor het &#8216;doemdenken&#8217; van het Simplistisch Verbond en hun &#8216;regelneef&#8217;, &#8216;positivo&#8217;, &#8216;oudere jongere&#8217; en &#8216;mag ik even een teiltje&#8217; (want er mot een chinees naar buiten). Maar daar verandert het Nederlands helemaal niet van, ze maken alleen het woordenboek een pietsie langer.</p>
<p>Aan nieuwe woorden is sowieso weinig bijzonders te ontdekken, die ontstaan bijna dagelijks. Bijzonder is eigenlijk alleen dat we van “denkraam”, “doemdenken” en de rest van dat stel weten wie de bedenkers waren, dat is namelijk bijna nooit zo. Wie ooit het &#8216;mobieltje&#8217; muntte of de &#8216;Grexit&#8217; bedacht, of zelfs &#8216;eurofiel&#8217; en &#8216;geitenneuker&#8217;, weet niemand. Zelfs het door oercolumnist Simon Carmiggelt beroemd gemaakt &#8216;epibreren&#8217; had hij naar eigen zeggen niet van zichzelf, maar van een anonieme ambtenaar. Het doorsnee nieuwe-woord is er op een dag gewoon, overal. En soms valt dat op.</p>
<p>Maar nu Rutte. Die is stiekem bezig ons Nederlands echt te veranderen. En zo hardnekkig dat het lijkt of het voor hem een pólitieke doelstelling is met économische en sóciale gevolgen voor elke ópenbare en párticuliere órganisatie. Dat zijn typisch Ruttiaanse klemtonen, die daar aan het begin van die woorden helemaal niet thuishoren, net zomin als we over prémier Ruttée praten. In al die Ruttiaanse termen hoort de klemtoon juist aan het eind of daar heel dichtbij: het zijn politíeke en económische kwesties met sociále gevolgen, over openbáre, protestánte en katholíeke particulíere scholen en organisáties.</p>
<p>Rutte knoeit aan de regels van onze taal, zonder dat het opvalt. Inmiddels is het Ruttiaans al ongemerkt overgenomen door half Nieuwspoort en heel Hilversum, zonder dat één patriot het vingertje hief of op Facebook een campagne ontketende. Onlangs had een zegsman van Boink, de club van gebruikers van kinderopvang, het op Radio1 over “wántrouwig” geworden ouders. En zelfs het ministerie van Búitenlandse Zaken is om, hoorde ik laatst op de radio. Maar niet dat van Veiligheid en Justitie, die lui ontbreekt het zelfs daarvoor aan de benodigde íntelli&#8230; Stop, da’s een té flauwe grap.</p>
<p>Hoort u het ook?</p>
<p><iframe width="500" height="281" src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/9C87oCTuEH0?feature=oembed" frameborder="0" allowfullscreen></iframe></p>


Hoe Mark Rutte aan onze taal knoeit, zonder dat het iemand opvalt