MAGA-miljoenen ontwrichten Europa

MAGA in Europa

Verhaal van de Week

'Een slimme rekenmachine'

Aritificial Intelligence

De zomer van de klimaatcrisis

Hannah Prins

Heinens denkfout

Hans against the machine

Publieke omroep

Onderzoek

Laurens Dassen

Essay 

Is het tijd voor een avondklok voor mannen?

Debat op dinsdag

Uit het strafkamp in Belarus: Martin

Kort verhaal

Dit moet je deze maand zien, lezen of bezoeken

Cultuurtips

<div class="lead">
Hét Inhaal Zomer UEFA 2016 Kijkschema.
</div>
Anders zit je daar ook maar op de bank, te kijken naar niks. Of nog erger, naar een EK zonder Nederland. Houd je keurig aan het schema van Micha Wertheim en het is net alsof er niets is gebeurd.
<a href="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/06/Micha-VN23.pdf" target="_blank">Download &#8216;m hier, print &#8216;m, en start. </a>

Micha Wertheim

Zo kijk je je het EK door

<div class="lead">
Wat een hoofdpijndossier, dat ontwerp voor een nieuw monument waarbij stilgestaan wordt bij de Jodenvervolging. Het móét ons tot in lengte van dagen blijven achtervolgen alsof het de dode zielen zijn die nooit rust kunnen vinden.
</div>
De discussie over het door sterarchitect Daniel Libeskind ontworpen namenmonument heeft een nieuwe wending gekregen nu sterarchitect Rem Koolhaas een ontwerp heeft gemaakt waarin nóg veel uitgebreider wordt stilgestaan bij de Jodenvervolging.
In het plan van Koolhaas zou er voor iedere vermoorde Jood een dichtgemetseld huis in Amsterdam moeten komen te staan. De huizen zouden symbool staan voor de families en nabestaanden die de slachtoffers van de shoah nooit gehad hebben. Volgens de actiegroep die Koolhaas vroeg met het ontwerp te komen, is dit de enige manier waarop recht kan worden gedaan aan de slachtoffers. Kenners zijn het erover eens dat het plan van Koolhaas de namenwand van Libeskind overtreft, en concluderen ook dat Koolhaas zo meer recht doet aan de slachtoffers. De gedachte dat er voor iedere vermoorde Jood, Rom en Sinto alleen een naam in een muur staat, is in het licht van het plan-Koolhaas eigenlijk een belediging.
<q class="pull-left">Honderdtweeduizend schaduwen over Amsterdam kunnen niet ongedaan maken wat in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd.</q>
Het plan van Koolhaas maakt het voor burgemeester Eberhard van der Laan extra moeilijk om tot een beslissing te komen in wat steeds meer een hoofdpijndossier lijkt te worden voor de Amsterdamse burgemeester. Zeker nu er geruchten gaan dat weer een andere comité in gesprek is met sterarchitect Frank Gehry. Gehry is op hun verzoek al een paar weken bezig met een schets voor honderdtweeduizend zeppelins die boven de stad zouden moeten komen te zweven, om zo een symbolische schaduw te werpen over Amsterdam. Sommige critici zetten het plan van Gehry weg als megalomaan, maar de opdrachtgevers wijzen erop dat honderdtweeduizend schaduwen over Amsterdam niet ongedaan kunnen maken wat in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd. Het is ook vanuit die gedachte dat weer een andere groep sterarchitect Richard Meier bereid heeft gevonden na te denken over een plan om voor alle tijdens de Tweede Wereldoorlog vermoorde Joden, Roma en Sinti een kuil te graven die zo diep is dat er voortdurend lava uit omhoogspuit. Een indrukwekkend plan dat verbleekt bij de plannen van sterarchitect Renzo Piano, die op verzoek van weer een andere actiegroep heeft voorgesteld om een berg onder Amsterdam te bouwen die de hele stad honderdtweeduizend meter optilt. Critici zijn het erover eens dat het plan van Piano het meeste eer doet aan de volkerenmoord die zich 75 jaar geleden in Europa afspeelde.
In dit licht is het een opluchting voor de Amsterdamse burgemeester sterarchitect Zaha Hadid nog niet klaar was met haar ontwerp toen ze eerder dit jaar onverwacht overleed.
Wat het dossier nog gecompliceerder maakt, is dat alle plannen gefinancierd zouden moeten worden uit de tien miljoen euro aan erfpachtboetes die Amsterdam ten onrechte oplegde aan overlevenden van de Jodenvervolging. Wat in eerste instantie een mooi bedrag leek, verbleekt als het gaat om de miljarden die nodig zijn om het plan van Piano te verwezenlijken. Daarom heeft hij het stadsarchief opdracht gegeven te onderzoeken of er niet nog een ander potje te vinden is met geld dat eigenlijk van overlevende Joden is.
Als dat geld niet gevonden kan worden, zal de burgemeester misschien toch zijn toevlucht moeten zoeken tot het plan de zoektocht naar een monument zelf te verheffen tot monument. Dit conceptuele performance-monument zou eruit bestaan dat juist het oneindige soebatten over de vraag wanneer er genoeg monumenten staan, een passend monument is. De discussie over een passend monument zou Amsterdam tot in lengte van dagen moeten blijven achtervolgen alsof het de dode zielen zijn die nooit rust kunnen vinden.
Micha Wertheim vond dit artikel. Waar precies doet er niet toe. 
<figure id="post-328989 media-328989" class="align-center"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/06/Schermafbeelding-2016-06-03-om-15.27.06.png" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/06/Schermafbeelding-2016-06-03-om-15.27.06-320x396.png 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/06/Schermafbeelding-2016-06-03-om-15.27.06-640x792.png 640w" alt="" /></figure>

Namenmonument moet namenwijk worden

Vrij Nederland kiest ook de mínst spannende thriller van 2016

<div class="lead">Micha Wertheim zet per direct een onafhankelijke ombudsman in voor zijn column</div>
Zijn de columns die Micha Wertheim op deze pagina schrijft eigenlijk wel relevant? En zo ja, voor wie? Terechte vragen die het verdienen om te worden beantwoord. Tot nu toe verscheen deze column iedere week zonder dat vragen of reacties serieus werden genomen. Daar komt nu verandering in. Om alle legitieme vragen en opmerkingen op neutrale wijze te behandelen, heeft Wertheim besloten een onafhankelijke ombudsman aan te stellen die wekelijks reageert op wat deze pagina beoogt en op hoe de pagina dat doet. Zowel stijl als inhoud zullen tegen het licht worden gehouden.
Door een ombudsman in te zetten, wil Micha Wertheim lezers het gevoel geven dat ze serieus worden genomen. De ombudsman zal dat zorgvuldig maar vooral onafhankelijk doen. Die onafhankelijkheid is van groot belang en is daarom in een redactioneel statuut vastgelegd. Als de ombudsman om wat voor reden dan ook tot de conclusie komt dat Wertheim zich stilistisch of inhoudelijk vergaloppeert, dan is het zijn taak Wertheim daarop aan te spreken. Ook mag de ombudsman Wertheim erop aanspreken wanneer zijn satire door luiheid, desinteresse of een gebrek aan kennis tekortschiet.
Overigens staat het de nieuwe ombudsman vrij om lezers van deze pagina ter verantwoording te roepen wanneer ze met de inhoud op de loop gaan, of anderszins verkeerde conclusies trekken. Als deze paginaspecifieke ombudsman een succes blijkt, is het de bedoeling dat alle andere pagina’s in Vrij Nederland ook een eigen ombudsman krijgen.
<q class="pull-left">Het is de bedoeling dat alle andere pagina&#8217;s in VN ook een eigen ombudsman krijgen.</q> Vandaag behandelt de ombudsman de vraag of Micha Wertheim er verstandig aan doet zichzelf als ombudsman aan te stellen. Allereerst geeft de ombudsman toe dat dit geen ideale situatie is. Liever had de ombudsman gezien dat de functie van ombudsman bekleed zou worden door iemand anders dan Micha Wertheim zelf. Vooral doordat Wertheim in het verleden vaak ongemakkelijke vragen ontdook met een beroep op ironie en het onvermogen van lezers om de column te interpreteren zoals bedoeld. Anderzijds is het voor een ombudsman belangrijk dat die bekend is met de stijl, intentie en opvattingen van Wertheim zelf. Juist op dat gebied is Wertheim de aangewezen persoon om als ombudsman dienst te doen. Wertheim was al ver vóór hij voor VN actief was betrokken bij en bekend met het werk van Micha Wertheim. Er moest dus een afweging gemaakt worden tussen totale onafhankelijkheid en totale kennis van zaken. Daarbij is een keuze gemaakt voor kennis van zaken. Dat neemt niet weg dat de kritiek dat Wertheim twee petten op heeft, legitiem is. Toch is het goed om niet uit het oog te verliezen dat er tijd en ruimte zit tussen het moment waarop Wertheim zich aan satire waagt, en het moment waarop hij daarop reflecteert. Als we ervan uitgaan dat mensen voortdurend veranderen, kunnen we verdedigen dat Micha Wertheim de satiricus en Micha Wertheim de ombudsman technisch gesproken twee totaal verschillende mensen zijn.
Het is terecht om tegen te werpen dat dit niet het geval is op het moment dat Wertheim de satiricus deze pagina aanwendt om een satire te schrijven op het fenomeen ombudsman. Op dat moment trekt hij in wezen van leer tegen het instituut dat hij zelf in het leven heeft geroepen en dient te verdedigen.
In een ideale wereld zou Wertheim voortaan twee pagina’s tot zijn beschikking krijgen: één voor de door u zo gewaardeerde satiricus en één voor de ombudsman die op die satire reageert. Helaas heeft de redactie van VN aangegeven dat daar vooralsnog geen ruimte voor is.
Het moge duidelijk zijn dat Wertheim zich kwetsbaar opstelt, niet alleen door een ombudsman aan te stellen, maar ook door zelf als ombudsman op te treden. Dat brengt mij bij de belangrijkste vraag: wie controleert de ombudsman? Die vraag kan ik gelukkig beantwoorden. Wertheim heeft namelijk aangekondigd per direct een ombudsman ombudsman in het leven te roepen. Die positie zal ingevuld worden door Wertheim zelf. Of dat een slimme beslissing is kunt u volgende week lezen, als de nieuwe ombudsman ombudsman hier voor het eerst aan het woord komt.

Micha Wertheim stelt ombudsman in

<div class="lead">
Met grote tegenzin begint Micha Wertheim aan deze bekentenis. Maar nog voor de rest er over begint, wil hij toch tóch nog even wat kwijt over de afterparty van dat satire-congres in Turkije. Zijn kant van het verhaal.
</div>
Laat ik beginnen met te verklaren dat ik deze bekentenis met grote tegenzin opschrijf. De reden dat ik toch van mij laat horen is dat het niet lang zal duren voordat er een filmpje opduikt waarin te zien is hoe een aantal zelfverklaarde satirici seksuele handelingen met elkaar verrichten. Het is niet ondenkbaar dat – als de bewuste opnamen opduiken – ook ik herkenbaar in beeld verschijn, zij aan zij met Recep Tayyip Erdogan. De beelden staan nog niet eens online en iedereen heeft er al een mening over. Daarom hecht ik eraan hier alvast mijn kant van het verhaal te vertellen.
Toen ik mij vorig jaar opgaf voor het congres Satire in het Tijdperk Van De Manische Reproduceerbaarheid, deed ik dat ook omdat het een kans was om weer naar Istanbul af te reizen. Ik was twee keer eerder in Turkije geweest en het land is betoverend: het heerlijke eten, het warme weer, de paradijselijke stranden, de archeologische schatten en natuurlijk de vriendelijke mensen. Ik weet het, ik klink alsof ik en reisbureau heb, maar geloof me: het is waar. Het is niet moeilijk te begrijpen dat Turken trots zijn op hun land. Ik besloot eerst een paar dagen rond te trekken om af te sluiten met het driedaagse congres.
Nu moet ik er bij zeggen dat congressen voor satirici een stuk minder leuk zijn dan je zou verwachten. Niet alleen is er veel onderlinge afgunst, de meeste satire die je tijdens zo&#8217;n congres voorbij ziet komen is obligaat, voorspelbaar of onbegrijpelijk. Daar komt bij dat het nogal een apenrots is: veel blanke mannen, waarvan vooral de politieke satirici zich zelf vele malen belangrijker en relevanter vinden dan zij die zich bijvoorbeeld beperken tot slapstick of het maken van poepgeluiden. Terwijl iedereen zal moeten beamen dat juist die laatste twee vaak vele malen grappiger zijn. Ik zou zelfs willen betogen dat ze ook belángrijker zijn, omdat zij erin slagen met minimale middelen het menselijk tekort te tonen.
Dit jaar was er nog al wat gedoe over wie er wel en niet aanwezig mocht zijn bij het satire-congres. De organisatie had besloten om iedereen toe te laten die interesse had. Zelf was ik het daar niet helemaal mee eens, omdat ik erg bang ben voor vervaging van de disciplinaire grenzen. Zo zijn er de laatste jaren steeds meer columnisten die de ene keer beweren ernstig te zijn, en op het moment dat je ze daarop aanspreekt, zich verschuilen achter de ironische ongrijpbaarheid van satire. Toch begreep ik de beslissing van de organisatie wel: als wij, als satirici, willen dat onze mening serieus genomen wordt, dan moeten we niet spastisch doen als de mensen wiens werk bestaat uit het formuleren van meningen zich op ons terrein begeven. Achteraf denk ik dat het dáár fout is gegaan.
Je zou je af kunnen vragen waarom er nog een congres wordt georganiseerd voor mensen die het bijna in alles met elkaar oneens zijn. Waarom? Nou ja, misschien omdat het op ten duur verstikkend is om je te omringen met mensen die overal hetzelfde over denken.
Het congres begon met een mooie lezing over zogenaamde &#8216;Entartete <a href="http://www.michawertheim.nl/2007/05/entartete-tv/" target="_blank">Kunst</a>&#8216; van de door mij zeer bewonderde professor dr. Arnold Ratsberger. Ratsberger lukt het kunstwerken van Klee, Kandinsky, Kirchner, en Chagall inzichtelijk te maken. Kunstwerken die wij nu vooral mooi en volslagen ongevaarlijk vinden, maar in 1937 door brede lagen van de Duitse bevolking als afstotend, obsceen en zelf immoreel werden gezien. Ratsberger gebruikte deze voorbeelden om duidelijk te maken dat dictatoriale regiems vaak door brede lagen van hun eigen bevolking worden gesteund, als het gaat om wat gezien wordt als het naleven van fatsoen en goede smaak. Wat opviel was dat iedereen na afloop van de lezing uitermate tevreden met zichzelf aan het congresdiner zat.
<q class="pull-right">Satire werkt alleen bij publiek dat de mening van de satiricus deelt.</q>
Prikkelend was ook de Powerpoint-presentatie die dr. Naomi Sluizer gaf over de ontvangst van The Great Dictator. De toentertijd zeer controversiële film, waarin Charlie Chaplin de draak stak met het bevriende staatshoofd Adolf Hitler. Sluizer hielp haar gehoor er fijntjes aan herinneren dat Chaplin niet alleen veel tegenwerking kreeg bij het maken van wat inmiddels wordt gezien als zijn meesterwerk, maar dat hij door het maken van die film uiteindelijk ook slachtoffer werd van de communistenjacht die het naoorlogse Hollywood in zijn greep hield. Conservatieve denkers namen het Chaplin kwalijk, zo toonde Sluizer aan, dat hij door stelling te nemen tegen Hitler, indirect <a href="http://www.youmustrememberthispodcast.com/episodes/youmustrememberthispodcastblog/2015/3/17/star-wars-episode-xi-charlie-chaplin" target="_blank">het communisme zou hebben gediend</a>. Wat de Powerpoint-presentatie vooral duidelijk maakte was dat satire alleen werkt bij publiek dat de mening van de satiricus deelt.
Sluizers presentatie sloot aan bij het <a href="https://www.vn.nl/gerard-reve-ironie/" target="_blank">verhaal dat Simon Retspih</a> hield over de ironie van ironie. Het probleem met ironie (geveinsde onwetendheid ), zo betoogde Retspih, is dat het een stijlvorm is die per definitie alleen werkt bij mensen met een zelfde culturele achtergrond en opleiding. Ze gaat er vanuit dat de ironicus en diens gehoor er allemaal hetzelfde over denken. Onder gelijkgestemden is ironie een bindmiddel dat de gelijkgestemdheid bevestigt. Maar wat als die achtergrond divers is? Dan leidt deze stijlvorm, hoe goed bedoeld ook, per definitie tot misverstanden en wantrouwen. 
En alsof dat nog niet genoeg was, werden we er in de aansluitende paneldiscussie door professor Ratsberger aan herinnerd hoe populair het <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Zondagmiddagcabaret_van_Paulus_de_Ruiter" target="_blank">NSB cabaret van Paulus de Ruiter</a> was. Ratsberger wees erop dat het persifleren van de macht lang niet altijd subversief is, maar vaak ook reactionair; zoals Jacques van Tol, die met succes de draak bleef steken met Joden, ook toen toen vrijwel alle Joden allang uit Nederland gedeporteerd waren.
De tentoonstelling van cartoonisten over religie was gek genoeg vorig jaar wél aangekondigd, maar nú nergens te vinden. In plaat daarvan gaf Hans Teeuwen een goedbezochte en zeer overtuigende presentatie over orale sex als vorm van satirische <a href="https://www.youtube.com/watch?v=_6jW2cIMfos" target="_blank">zelfverdediging</a>.
Zelf zou ik een workshop geven met als titel: One liners; how the democratization of satire has helped anti-democratic populism find its vernacular. Gebaseerd op het boek: How intellectualism can help us postpone the urgency of immediate action. Daarin wilde ik onderzoeken in hoeverre het een bedreiging voor de democratie is dat de grens tussen satire en het politiek discours steeds meer <a href="http://www.michawertheim.nl/2010/11/tv-dvd-voor-de-grap/" target="_blank">vervaagt</a>. Met als gevolg dat satirici bij talkshows en op Twitter menen te weten hoe politici hun werk moeten doen, zonder stil te staan bij de compromissen en paradoxen die nu eenmaal onvermijdelijk zijn in een democratie. Dit maakt dat politici zich verdedigen door steeds meer oneliners te gebruiken, om te verhullen dat hun werk er nu eenmaal uit bestaat compromissen met de werkelijkheid te sluiten.
<q class="pull-left">Erdogan is geïnfiltreerd in de politiek door zichzelf democratisch te laten kiezen.</q>
Helaas werd mijn workshop afgelast vanwege een totaal gebrek aan inschrijvingen. Dat had er misschien ook mee te maken dat ik geprogrammeerd stond tegenover de workshop van Tayyip Erdogan. Een radicale Turkse satiricus die verder gaat waar Sasha Baron Cohen ophield. Erdogan is geïnfiltreerd in de politiek door zichzelf democratisch te laten kiezen. Nu gebruikt hij zijn positie om te laten zien waar de zwakheden van diezelfde rechtstaat zitten, om die rechtstaat zo van binnenuit te ontmaskeren als een paradoxale constructie vol tegenstrijdigheden. De satirische centrifuge heette zijn workshop. Het kwam er op neer dat je met een paar strategisch gekozen aanvallen, en een beroep op loyaliteit en fatsoen, een soort politieke centrifuge in gang kan zetten die mensen dwingt partij te kiezen in een conflict waar ze liever niet bij betrokken zouden worden. Behalve Jan Roos, zaten ook Putin, Wilders, Órban, Netanyahu en Trump in de zaal aandachtig mee te schrijven met de inzichten van Erdogan. Waarbij ik wel moet aantekenen dat zij zich na afloop stuk voor stuk distantieerden van de politiek van Erdogan, wat overigens een tip was die Erdogan zelf aan zijn publiek had meegegeven.
Na afloop van het congres was er een groot feest om wat stoom af te blazen. Dat is ieder jaar zo. <a href="http://nos.nl/artikel/2001300-grootste-presidentiele-paleis-ter-wereld-voor-erdogan.html" target="_blank">Dit jaar</a> was het in het paleis van Erdogan zelf. Ik ben niet zo goed in feesten, maar ik was toch blijven hangen. Ook omdat ik dacht dat het een besloten feestje was.
Inmiddels weet de halve wereld dat er tijdens dat feest allerlei seksueel handelingen hebben plaatsgevonden. Maar ik hecht er aan te verklaren dat dat op vrijwillige basis gebeurde. Dat ik zelf geen intiem contact met Erdogan heb gehad, heeft er vooral me te maken dat ik heel de nacht werd aangerand door een zekere Bart Nijman, van de website GeenStijl, die daarmee wilde bewijzen dat hij geen antisemiet is. Wel zag ik hoe Erdogan zichzélf op een gegeven moment terugtrok om zich te bevredigen door te kijken naar foto’s van gevangengenomen <a href="https://www.amnesty.org/en/countries/europe-and-central-asia/turkey/report-turkey/" target="_blank">journalisten en mensenrechtenactivisten</a>.
Omdat Erdogan zijn mond niet kon houden, liggen er nu allemaal apenverhalen op straat. En straks is er dus dat filmpje, waar half Nederland zich nu al op af zit te trekken, terwijl de andere helft er schande van spreekt. Nu is het heel simpel, wie aanstoot neemt aan het filmpje kan ook besluiten er geen kennis van te nemen. Maar omdat ik waarschijnlijk zélf ook op de beelden sta, voel ik mij gedwongen iets te zeggen om dat beeld te herstellen. Al snap ik het ook heel goed dat sommige satirici die op het feest waren juist geen zin hebben om er iets over te zeggen. Het is onzin om te beweren dat zij daarom geen goede satirici zouden zijn. Sterker nog, als het congres mij één ding geleerd heeft is het wel dat een ‘goede satiricus’ een contradictio in terminis is. Zoals gezegd, een goed getimede scheet kan vele malen effectiever zijn dan de scherpste politieke belediging.
Erdogan moet alleen niet doen alsof hij het slachtoffer is. Sterker nog, het feest was bij hem thuis en wie goed kijkt ziet hem met volle teugen genieten.

Ja, Micha was erbij, maar een beetje context kan geen kwaad

<div class="lead">
Abu Jahjah, Peter Vandermeersch, Leon de Winter, Marcel Möring, allemaal mensen die vinden dat ze heel erg gelijk hebben. Prima, vindt Micha Wertheim, maar hij steekt er de vlag van de vrijheid van meningsuiting niet voor uit. Geef hem maar twijfelende satirici.
</div>
Het ongenoegen van Leon de Winter, Theodor Holman en Marcel Möring over de beslissing van hun uitgeverij om een pamflet van Dyab Abou Jahjah uit te geven, is volgens NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch een aanval op de vrijheid van meningsuiting. In zijn wekelijkse <a href="https://blendle.com/i/de-standaard/treurig-over-nederland/bnl-destandaard-20160416-2cdb4dc8_02ed_11e6_86b9_c18c5523e58b" target="_blank">column</a> (€) in De Standaard vergelijkt Vandermeersch De Winter, Holman en Möring met degenen die met doorgeladen machinegeweren de redactie van Charlie Hebdo monddood wilden maken. Zij die eerst nog opstonden voor het recht van Charlie Hebdo om een profeet de beledigen, aldus Vandermeersch, willen nu &#8216;een moslim monddood maken&#8217;.
Het is, geloof ik, deze week mijn burgerplicht om de Turkse president een geitenneuker te noemen, maar eerlijk gezegd voelde ik die behoefte niet zo. Ik was niet zo heel verbaasd over de lange tenen van Erdogan. De manier waarop hij democratie, corruptie en islam gebruikt om Turkije de afgrond in te sturen, is al jaren huiveringwekkend. Dan had ik liever mijn pijlen gericht op Angela Merkel, die niet bereid was haar satiricus te vuur en te zwaard te verdedigen. Maar ook dat verbaasde mij veel minder dan ik zou hebben gewild. Merkel houdt al jaren het Duitse homohuwelijk tegen. Fatsoen is zeg maar echt haar ding. De columns van sommige collega-grappenmakers die zich vrolijk maakten over het bestaan van een Duitse komiek, vond ik in hun onnozelheid en gemakzucht trouwens nog vele malen stuitender dan het gedicht van Böhmermann.
Nee dan toch liever de hoofdredacteur van NRC Handelsblad. De krant waar ik sinds mijn twintigste een abonnement op had, tot ze in december 2012 in haar hoofdredactioneel commentaar liet weten dat er niets racistisch was aan zwartepiet. En die er vervolgens voor pleitte niets te veranderen aan een Nederlandse volksfeest dat al jaren van vorm verandert. Ouders die zich eraan stoorden dat Piet een knecht is, konden hun kroost volgens NRC troosten met, en ik citeer, &#8216;verwijzing naar machtige zwarte mensen, zoal president Obama.&#8217;
Nu ben ik voor de vrijheid van meningsuiting, dus het kwam geen moment in me op om met een doorgeladen machinegeweer de redactie binnen te vallen. Ook voelde ik geen behoefte NRC een proces aan te doen. Toch besloot ik mijn abonnement op te zeggen, omdat ik geen zin had een krant te steunen die cryptoracistische onzin in haar hoofdredactionele commentaar zet. NRC lees ik met enige regelmaat, en ik heb nog nooit iemand verboden dat ook te doen. Zoals ik ook nooit iemand zal verbieden op GeenStijl te kijken. Sterker, dat doe ik zelf ook regelmatig. Maar toen ze daar Sonja Barend afbeeldden met een Hitler-snorretje, omdat ze het had gewaagd in een televisieprogramma te verklaren dat haar politieke denken gevormd was door het feit dat Hitler haar vader had laten vermoorden, besloot ik het ministerie van Defensie op te roepen niet langer op die site te adverteren. Geen moment kwam het in mij op om GeenStijl te laten verbieden.
<h5>De verzetsstrijder van de ander</h5>
Voor zover ik het begrijp is De Bezige Bij voor een substantieel deel opgebouwd met geld dat de Winter en Möring met hun boeken hebben binnengehaald. Als zij het een ongemakkelijk idee vinden dat daarmee een boek wordt uitgegeven waar ze zich bedreigd door voelen, is het volkomen legitiem een ander onderkomen te zoeken.
Betekent dit dat ik ook weg zou gaan bij De Bezige Bij als die mijn boeken uit hadden gegeven? Dat weet ik, zoals zo veel zaken in het leven, niet zeker.
Vandermeersch heeft namelijk gelijk dat Abu Jahjah een interessant geluid laat horen. Hij slaagt erin duidelijk te maken dat veel dogma’s die progressieve en liberale intellectuelen inzetten om hun gelijk te halen, zonder veel moeite gebruikt kunnen worden om hun eigen opvattingen onderuit te halen. Een goed voorbeeld is de tweet die hij verstuurde naar aanleiding van de controverse over zijn publicatie bij De Bezige Bij:
<div class="gpdr-overlay-wrapper">
 <script type="text/plain" class="gpdr-iframe gdpr-service-twitter">
<blockquote class="twitter-tweet" data-width="500">
Wat ik niet begrijp is wat al die &quot;schrijvers&quot; die de bezettende racistische apartheidstaat &quot;Israel&quot; steunen bij een verzetsuitgeverij doen.
&mdash; Dyab Abou Jahjah (@Aboujahjah) <a href="https://twitter.com/Aboujahjah/status/718115353826627584">April 7, 2016</a></blockquote>
<script async src="//platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script> </script>
<div class="row">
<div class="col-sm-12">
<div class="gdpr-content">
<h4>Twitter</h4>
Deze dienst is alleen beschikbaar wanneer alle cookies zijn geaccepteerd
 <a href="javascript: Cookiebot.renew()" class="gdpr-settings btn btn--primary button--primary">Wijzig cookie voorkeur</a>
 </div>
</div>
</div>
</div>
Tja, daar heeft hij een punt, zou je kunnen zeggen. De terrorist van de één, is de verzetsstrijder van de ander. Een prikkelende gedachte die erop neerkomt dat Abu Jahjah de Winter en Möring het liefst had weggehouden bij die uitgeverij, als de rollen omgekeerd waren geweest. Abu Jahjah is, met andere woorden, heel goed in het gelijk hebben. Wat dat betreft kan hij Leon de Winter de hand schudden, want ook die is goed in jij-bakken, sorry debatteren.
Leve het vrije woord, zou je kunnen roepen.
<h5>Wat is eigenlijk kolonialisme?</h5>
Wat overblijft is de vraag of Abu Jahjah een antisemiet is of niet. Journalist Sunny Bergman belde hem op voor vpro.nl en <a href="http://www.vpro.nl/lees/smaakmakers/sunny-bergman/hoe-gevaarlijk-is-een-radicaal-" target="_blank">vroeg het hem</a>. Zijn antwoord: ‘Haha. Nee, helemaal niet.&#8217; Een knap stukje onderzoeksjournalistiek, zoals je dat verder alleen nog aan talkshowtafels tegenkomt.
Abu Jahjah voegde daar vervolgens aan toe dat hij antizionist is. Gelukkig weet niemand in Nederland, en dus ook Sunny Bergman niet, precies wat zionisme is. Dus over die opmerking sprong ze opgelucht heen. &#8216;Het zionisme is een ideologie,&#8217; legde Abu Jahjah uit. &#8216;Tegen het zionisme zijn, is een duidelijke positie innemen tegen het kolonialisme van de staat Israël.&#8217; Maar waren er niet ook zionisten die pleiten voor een seculier, multicultureel Midden-Oosten, juist als reactie op het nationalisme waarvoor zij uit Europa waren gevlucht? Is Abu Jahjah daar ook tegen? En wat is eigenlijk kolonialisme? De gedachte dat burgerschap belangrijker is dan tribale en etnische afkomst, is afkomstig uit het Westen. Die exporteren naar Israël, waar etniciteit en religie belangrijker zijn, is dat kolonialisme? En zo ja, waarom is Abu Jahjah dan voor een koloniaal begrip als burgerschap?
Weer een alinea later stelde Abu Jahjah dat zijn vriend David van Reybrouck geen controverse oproept omdat hij blank is. Maar als Abu Jahjah donker is, dan zijn de meeste Joden dat ook, kan ik hem verzekeren. Hoe kan het dan dat de Joodse lobby hier zo sterk is?
&#8216;Radicaal&#8217; noemde Abu Jahjah zijn manier van denken. &#8216;Prikkelend&#8217; noemde Vandermeersch het. Semantische acrobatiek, zou ik zelf zeggen. Acrobatiek in die zin dat het capriolen zijn die niet noodzakelijk een ander doel dienen dan het voortdurend herhalen en bevestigen van het eigen gelijk en het ongelijk van de ander.
&#8216;Allochtonen moeten zich gedragen als een Martin Luther King. Of liever nog: als een Gandhi. Praten over hoe we bij elkaar kunnen  komen,&#8217; constateerde Jahjah verongelijkt tegenover Bergman. &#8216;En vooral: de hand in eigen boezem steken. Kijk naar Aboutaleb. Hij is soft in het algemeen, maar hard tegen de eigen gemeenschap. Zo maakt hij het.’
Dus Martin Luther King en Gandhi staken de hand in eigen boezem? En Aboutaleb moet zijn achterban oproepen niet in de spiegel te kijken maar alleen naar de ander te wijzen?
Het is in ieder geval wel een adagium waar Abu Jahjah zich graag aan houdt. Een Libanees die op zijn eigen site meer dan twee keer zo vaak over Israël spreekt dan over het land waar zijn eigen wortels liggen, kijkt inderdaad liever naar de ander dan naar zichzelf.
<h5>Benieuwd naar het pamflet van Abu Jahjah? Nee.</h5>
Prima, als Abu Jahjah voor confrontatie en polarisatie is. Dat is zijn goed recht. Sterker nog, soms is het verfrissend te horen hoe mensen zonder twijfel de wereld zien. Zijn wortels liggen in Libanon, dus ik hoef hem niet te waarschuwen hoe gruwelijk een burgeroorlog is. Zoals ik ook heel goed begrijp dat het fijne van een oorlog is dat alle partijen vast kunnen houden aan hun eigen gelijk.
Maar om nou te zeggen dat ik heel erg benieuwd ben naar dat pamflet van hem? Nee. Daarvoor ben ik te veel een pragmaticus die twijfelt aan zijn eigen gelijk.
Daarom heb ik lang geaarzeld om dit alles op papier te zetten, omdat ik zeker weet dat alle mensen die ik besprak een pen hebben die scherp genoeg is om aan te tonen dat ik er niets van begrepen heb.
Als satiricus is mijn wereldbeeld er een van tegenstrijdigheden. Daarom voel ik mij ook beter thuis bij Charlie Hebdo en Jan Böhmermann, wanneer zij op zoek zijn naar twijfel in plaats van zekerheden. Dat al die anderen ook gebruik willen maken van de vrijheid van meningsuiting is ze van harte gegund, maar vergeef het me als ik niet bij iedere mening de vlag van het vrije woord hijs.
N.b. Ten slotte nog even over dat monddood maken van een moslim, waar de hoofdredacteur van NRC over schrijft. Ik ben gelukkig nog nergens een tekst tegengekomen waarin staat dat Abu Jahjah niet bij De Bezige Bij zou mogen omdat hij moslim is. Dergelijke insinuaties voeden enkel en alleen het wantrouwen tussen Joden en moslims. Dat hij dat wantrouwen mag aanwakkeren, is ongetwijfeld een zegen voor het vrije woord, maar wat Vandermeersch daarmee te winnen heeft is mij vooralsnog een raadsel.

Ik hijs niet bij elke mening de vlag van het vrije woord

<div class="lead">
Micha Wertheim deed een greep in zijn boekenkast en vond dit korte verhaal. Toevallig, nu heel Europa in de ban is van die ene vermiste terrorist. The man with the hat.
</div>
Boven de wasbak van het kamertje waar hij nu al meer dan een week verbleef, had ooit een spiegel gehangen. Nu alleen nog een scherf. Maar een scherf was genoeg. Dat was het wonderlijke van spiegels. Je kon ze in duizend stukken slaan, maar in elke scherf kon je opnieuw de hele wereld terugzien. Hij zette het hoedje op, zette een stap naar achteren, bukte een beetje en bekeek zichzelf.
Het hoedje had hij vijf jaar geleden gekocht op de markt. Er hadden zeker vijftig verschillende modellen in het kraampje gelegen, maar meteen was zijn blik op dat ene hoedje gevallen. ‘LL Cool J,’ had de man die de hoeden verkocht gezegd toen hij het opzette. Het voelde meteen goed. De verkoper overhandigde hem een handspiegeltje waarin hij zichzelf voor het eerst zag met het hoedje op. Het hoedje zat eerst nog iets te ver naar achter, maar toen hij het een klein tikje naar voren had gekanteld, verscheen er als vanzelf een grijns op zijn gezicht. Hij knikte tevreden naar zijn eigen spiegelbeeld. 
Niet veel later was het hoedje van hem. Hij wist meteen dat het een goede koop was. Het was alsof het hoedje hem lichter maakte. Of eigenlijk: soepeler. Zijn hele tred kreeg er iets ritmisch van. Een beetje zoals een giraf loopt, zo voelde het. Zijn hoofd met hoed wiegend op de rest van zijn lijf.
Op weg naar huis zag hij zichzelf zo nu en dan in een raam gereflecteerd, en steeds verscheen er een glimlach op zijn gezicht. Ja, dit hoedje was een blijvertje. Zoveel was zeker.
Het liep anders. De eerste die wat van zijn hoedje zei, was zijn broer. ‘Ga je auditie doen voor een cowboyfilm?’ had hij gezegd toen hij de voordeur opendeed. Ook zijn vader en moeder hadden het hoedje maar niets gevonden. ‘Je hebt zulke mooie krullen,’ had zijn moeder gezegd, ‘daar zet je toch geen hoedje op.’
De volgende dag had hij het hoedje nog een keer opgezet toen hij naar school ging. Maar het leek wel of de toverspreuk verbroken was. Er waren twee meisjes geweest die hem complimenteerden met het hoedje, leuke meisjes, wier mening hij op prijs stelde. Maar toen hij in de pauze naar de wc ging en bij het handenwassen zichzelf in de spiegel terugzag, voelde hij dat dit de laatste keer was dat hij het hoedje op zou zetten. Er was twijfel geslopen tussen hem en het hoedje. Het hoedje hoorde bij iemand die hij misschien had willen zijn, maar hoe beter hij zichzelf in de spiegel bekeek, hoe meer hij zich afvroeg of hij die persoon wel was.
Daarna was het hoedje boven op de klerenkast beland. Hoe langer het er stond, hoe minder het opviel.
Een paar maanden later maakte de onzekerheid over het hoedje plaats voor een groot gevoel van zekerheid en rust. Steeds meer was hij tot de conclusie gekomen dat kleren er niet toe doen. Dat ze afleiden van waar het in dit leven echt om gaat: hoe een mens van binnen is. Wie, zoals hij, op zoek was naar innerlijke zuiverheid, hoefde niet langer van winkel naar winkel te struinen op zoek naar de juiste gympen en jassen en hoedjes. 
Zijn oude kleren maakten plaats voor een nieuwe garderobe die paste bij wie hij was geworden.
Hij had zijn oude kleren al zeker vier jaar niet gedragen toen ze hun opdracht hadden gekregen. Bij de opdracht hoorde de instructie dat ze zich moesten aanpassen. Ze mochten niet opvallen, ze moesten eruit zien zoals iedereen.
Toen de taxi al voor de deur stond en zijn vrienden bezig waren de koffers in te laden, moest hij opeens aan het hoedje denken. Hij liep terug naar binnen, pakte het hoedje van de klerenkast en zette het op. Zijn vrienden keken hem even verbaasd aan toen hij terugkwam met het hoedje op, maar ze zeiden niets.
Achter in de taxi zag hij zichzelf in het achteruitkijkspiegeltje van de chauffeur. Opnieuw verscheen er een glimlach op zijn gezicht. Alsof het hoedje een oude grap was die hij lang niet had gehoord.
Toen ze met hun karretjes de vertrekhal binnenreden, was de soepele tred weer terug. Dat dansende gevoel dat hij had gehad toen hij het hoedje voor het eerst had opgezet.
Waarom hij de opdracht niet had uitgevoerd, zoals de anderen, maar was weggerend, wist hij nog steeds niet. Kijkend in wat er over was van de spiegel bekroop hem het vermoeden dat het hoedje er misschien iets mee te maken had.
<div class="info-box">
Kijk, zo staat het in het boek:
<figure id="post-322528 media-322528" class="align-center"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/04/201614Wertheim01_preview.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/04/201614Wertheim01_preview-320x240.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/04/201614Wertheim01_preview-640x480.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/04/201614Wertheim01_preview-1280x960.jpg 1280w" alt="" /></figure>
<figure id="post-322529 media-322529" class="align-center"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/04/201614Wertheim02_preview-2.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/04/201614Wertheim02_preview-2-320x240.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/04/201614Wertheim02_preview-2-640x480.jpg 640w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/04/201614Wertheim02_preview-2-1280x960.jpg 1280w" alt="" /></figure>
</div>

Het Hoedje

<div class="lead">
Micha Wertheim herinnert zich Wim Brands. Het boegbeeld van een wereld waar een jonge Micha zo graag bij wilde horen. De man die hem altijd, kraakhelder, uit kon leggen wat er nou eigenlijk aan de hand was.
</div>
Wim Brands leerde ik kennen in het bos tussen Maarn en Zeist. Iedere dag zat ik twee uur op de fiets. Een uur naar school, een uur naar huis. Op dinsdag fietste ik zo langzaam mogelijk, dan luisterde ik op mijn walkman naar De Plantage. Het VPRO-radioprogramma waarin Ischa Meijer zijn talkshow had, en waar Wim Noordhoek en Wim Brands schrijvers interviewden over boeken. Lange gesprekken, afgewisseld met reportages, die gemaakt werden met een enthousiaste vorm van nieuwsgierigheid die aanstekelijk werkte. Toen het ging over Antilliaanse schrijvers besloot ik Tip Marugg, Boeli van Leeuwen en Frank Martinus Arion te gaan lezen. Ook John Irving las ik omdat Wim Brands zo aanstekelijk had geklonken. Achteraf denk ik dat veel in die boeken mij ontging, maar door ze te lezen voelde ik dat ik in de buurt kwam van een wereld waar ik vermoedde mij thuis te zullen voelen.
Mijn studie cultuurwetenschappen koos ik omdat ik ergens hoopte dat die mij op een pad naar De Plantage-studio zou zetten. Tegen de tijd dat ik stage mocht lopen was het boekenprogramma van Wim Brands verhuisd naar de avond en van de Plantage Middenweg naar de Amstel. Het programma heette nu De Avonden en mijn taak was om de opnamebanden naar Hilversum te sturen. In ruil daarvoor mocht ik erbij zijn wanneer Wim Brands in de studio een schrijver interviewde.
Als we zaten te wachten tot zijn gast kwam vertelde Wim altijd even wat hij van plan was. &#8216;Het is heel eenvoudig,&#8217; begon hij zijn plan dan. &#8216;Kijk ik zal je vertellen wat er aan de hand is. Die Dave Eggers heeft natuurlijk een heel knap boek geschreven, maar de reden dat het zo een succes is, is natuurlijk dat het helemaal past bij het soort persoonlijke ontboezemingen waar Oprah Winfrey zo dol op is.&#8217; Een paar minuten later zat Eggers in de studio en hoorde ik hem dat letterlijk tegen Eggers zeggen. &#8216;You wrote a beautiful book, but the reason people like it so much is&#8230;&#8216; Tot mijn verbazing verscheen er een grijns op het gezicht van Eggers. Eindelijk een interviewer die echt een gesprek wilde voeren. Want het risico een Oprah-boek te schrijven was precies waar Eggers mee geworsteld had.
Een andere keer kwam Judith Herzberg langs. &#8216;Het is heel eenvoudig,&#8217; zei Wim. &#8216;Kijk, ik zal je vertellen wat er aan de hand is. Die Judith Herzberg heeft natuurlijk helemaal geen zin om over die poëzie te praten. En daar heeft ze gelijk in. Dus dat gaan we ook helemaal niet doen.&#8217; Een paar minuten later zag ik Judith Herzberg ontspannen, toen ze in de studio in plaats van over poezië mocht praten over boodschappen doen en over kinderen naar judo brengen. Tot Wim midden in het gesprek een bundel van Herzberg pakte en zei: &#8216;Zou je nu dit gedicht voor willen lezen, dat gaat namelijk over waar we het net over hadden.&#8217;
Het is die vanzelfsprekende combinatie van wezenlijke interesse en gedegen voorbereiding waar Wim Brands zich mee onderscheidde.
Een beetje aarzelend besloot ik in die tijd een dichtbundel van hem te kopen, bang dat ik mijn weg niet zou weten te vinden in de gedichten van iemand wiens smaak ik zo waardeerde. Gelukkig voelde ik mij meteen thuis in zijn heldere verhalende stijl. Ook in zijn eigen werk wilde hij met zijn eigen eruditie de lezer niet in de weg zitten. Alleen al de titel van de bundel – De schoenen van de buurman – schetst kraakhelder zijn nieuwsgierigheid, en het vermoeden dat je via de schoenen van de buurman net iets verder kan komen. Net iets dichter bij daar waar je wezen wilt.
<q class="pull-right">Wie iets wil bereiken, vertelde hij mij een keer, zal de kans om te mislukken zo groot mogelijk moeten maken.</q>
Sinds mijn stage bleven Wim en ik elkaar tegen gekomen. Eerst omdat hij mij een dagelijkse column gaf bij De Avonden. Dan vertelde hij mij waar ik mee bezig was: &#8216;Kijk het is heel eenvoudig, ik zal je vertellen waar dat stukje eigenlijk over ging.&#8217; Later steeds sporadischer. Een poosje las ik dagelijks het blog dat hij bijhield. Een blog waarop hij zijn eigen gedichten en observaties afwisselde met aanstekelijke tips om een boek of artikel te lezen.
Hij was eigenlijk steeds opzoek naar advies, en gaf dat even zo graag weer door. Wie iets wil bereiken, vertelde hij mij een keer, zal de kans om te mislukken zo groot mogelijk moeten maken. Het was voor mij aanleiding te stoppen met schrijven voor anderen, en zelf een solovoorstelling te maken.  De laatste jaren zagen we elkaar niet vaak. De gesprekken die we hadden gingen steeds vaker over de gecompliceerde relatie met zijn ouders en het onvermogen daar met ze over te spreken. Voor de Ikon radio schreef hij een <a href="http://www.npo.nl/de-andere-wereld/14-07-2013/POMS_IKON_368225/POMS_IKON_378372" target="_blank">brief</a> aan zijn jongere ik. Een brief die terecht ook in zijn laatste bundel gedichten terecht kwam en waarin deels duidelijk wordt waarom hij schreef, las en interviewde.
&#8216;De kunst is om in het leven mensen te kiezen op wie je wilt lijken,&#8217; vertelde hij mij meer dan eens. &#8216;In je poging die ander te imiteren ontdek je een betere versie van jezelf.&#8217; Het was, vermoed ik, om die reden dat hij altijd boeken las en schrijvers ondervroeg. Omdat het natuurlijk allemaal een stuk minder eenvoudig is dan het lijkt.
Onbedoeld werd hij op die manier iemand zonder wie ik nooit geworden was wie ik nu ben.

‘Het is heel eenvoudig’, zei Wim Brands

<div class="lead">
Het kabinet maakt per direct 3 miljard euro vrij om vertrouwen uit te stralen. Dat liet minister Dijsselbloem via zijn nieuwe woordvoerder dinsdagavond weten. Door 3 miljard vrij te maken, hoopt het kabinet duidelijk te maken dat er meer speelruimte is in de begroting dan tot nu toe werd aangenomen.
</div>
Eerder werd al gespeculeerd dat het kabinet een groot bedrag zou vrijmaken om te laten zien dat als het nodig is, er altijd wel een potje geld te vinden is. Maar dat het bedrag zo groot zou zijn, was eigenlijk door niemand voorzien. Het is niet ongebruikelijk dat de minister van Financiën tijdens het parlementaire jaar de begroting openbreekt om ergens geld vandaan te halen. Soms gaat dat om een meevaller, die kan worden aangewend om aan verkiezingsbeloftes te voldoen. Vaak gaat het ook om geld dat om onvoorziene redenen plotseling op tafel moet komen omdat er onvoorziene kosten gemaakt moeten worden. De vluchtelingencrisis is daar een goed voorbeeld van.
Als geld echt nodig is, dan is het altijd wel te vinden. Dit is echter de eerste keer dat de minister geld vrijmaakt puur om te laten zien dat zoiets kan. Volgens analisten probeert het kabinet zo vertrouwen uit te stralen. In zichzelf, maar ook in de economie. Daar komt bij dat dergelijke bedragen toch het voorstellingsvermogen van velen te boven gaan. Weinig mensen weten hoeveel een miljard is. Laat staan dat ze zich kunnen voorstellen wat er met dat geld allemaal gedaan kan worden.
Toch was er ook kritiek op het bericht. CDA-fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma liet weten dat hij het bedrag nogal vindt tegenvallen. ‘Juist nu het beter gaat met de economie en het kabinet vertrouwen probeert uit te stralen, is het opmerkelijk dat men het niet aandurft een groter bedrag vrij te maken,’ aldus Buma. Hij kreeg bijval van D66-voorman Alexander Pechtold, die bovendien aangaf sterk het gevoel te hebben dat het kabinet juist nu 3 miljard vrijmaakt. ‘Het lijkt me een politieke beslissing die ingegeven wordt door opportunisme. Natuurlijk is het fijn dat de minister die 3 miljard heeft weten vrij te maken, maar het is wel erg laat. Het was chiquer geweest als hij dat op een ander moment zou hebben gedaan,’ aldus Pechtold.
<q class="pull-left">Je moet het zien als rondlopen met een portemonnee vol briefjes van honderd, maar dan keer miljoen.</q>
Bij de SP is men juist verbolgen over de hoogte van het bedrag. Volgens financieel woordvoerder Arnold Merkies getuigt het van weinig respect voor mensen die de afgelopen jaren voortdurend geconfronteerd zijn met bezuinigingen. Mensen die al jaren op de nullijn zitten, en dan moeten toezien hoe de minister plotseling 3 miljard euro vrijmaakt. Dat is iets waar mensen terecht woedend over zijn.
PVV-leider Geert Wilders liet via Twitter weten het een schandalig staaltje symboolpolitiek te vinden. &#8216;3 miljard is doekje voor het bloeden. Schandalige symboolpolitiek. #verkwisting!&#8217;
<div class="figure--right">
<figure id="post-320828 media-320828" class="align-center"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/03/Schermafbeelding-2016-03-25-om-14.30.59.png" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/03/Schermafbeelding-2016-03-25-om-14.30.59-320x78.png 320w" alt="" /></figure>
</div>
<figure id="post-320828 media-320828" class="align-center"></figure>
Dijsselbloem zelf is niet onder de indruk van de kritiek. ‘Je moet het zien als rondlopen met een portemonnee vol briefjes van honderd, maar dan keer miljoen. Dat voelt gewoon fijn. Het kabinet is ervan overtuigd dat de kritiek snel wegebt als dat gevoel bij iedereen is doorgedrongen.’
Waar de vrijgemaakte 3 miljard precies gestald gaat worden, wordt om veiligheidsredenen niet bekendgemaakt.

3 miljard voor vertrouwen

<div class="lead">
Deze column wordt een theatermarathon van achttien dagen. Dat meldt het Noord Nederlands Toneel vandaag. &#8216;We willen theater weer relevant en urgent maken.&#8217;
</div>
Het Noord Nederlands Toneel (NNT) gaat de column die u nu leest omwerken tot een achttien dagen durende theatermarathon. Ola Mafaalani, artistiek directeur van het NNT, wil op deze manier iets dat al bestaat en voor iedereen toegankelijk was, ook onder de aandacht brengen van een klein publiek dat op zoek is naar iets dat het al kent.
Het idee om deze column om te werken, ontstond oorspronkelijk bij Micha Wertheim, die geen inspiratie had voor weer een column over vluchtelingen, Wilders, Samson, DWDD, Trump of het klimaat. Wertheim, die vaak te laat aan zijn column begint, zocht op internet wanhopig naar een onderwerp om de draak mee te steken, en kwam toen terecht bij een lovende bespreking van het tien uur durende toneelstuk Borgen, dat afgelopen week in première ging bij het NNT.
Eigenlijk had Wertheim een parodie willen schrijven op leesclubjes waar het nauwelijks om lezen gaat en waar de helft het boek niet gelezen heeft. Maar Wertheim besefte al schrijvend dat hij een dergelijk stukje ooit in The New Yorker las. Uit angst plagiaat te plegen, besloot Wertheim toen zijn satirische pijlen op het NNT te richten.
De achttien dagen durende theatermarathon zal worden geregisseerd door Ola Mafaalani, die al heeft aangekondigd niet uit te willen gaan van de kracht van haar eigen spelers. ‘Bij Borgen hebben we Renée Soutendijk gevraagd voor de hoofdrol omdat ze heel bekend is. Dat sloot goed aan bij het voornemen een toneelstuk te maken over een dvd-serie die iedereen al gezien heeft. We willen theater weer relevant en urgent maken. Dat doe je nu eenmaal niet door te vertrouwen op toneelteksten en onbekende acteurs. Zeker als je zoals ik ambitie hebt om in het buitenland aan de slag te kunnen, moet je iets maken wat veel media-aandacht trekt. Wat dat betreft kijk ik al jaren met ontzag naar Ivo van Hove, aan wie Wertheim ook een hekel schijnt te hebben.’
<div class="figure--right">
<figure id="post-319209 media-319209" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/03/George-Clooney.jpg.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/03/George-Clooney.jpg-320x228.jpg 320w" alt="" /><figcaption>Wie de rol van beeldredacteur gaat spelen, is vooralsnog onbekend.</figcaption></figure>
</div>
Hoe de toneelbewerking van deze column die u nu leest er precies uit gaat zien, is vooralsnog niet helemaal duidelijk. Waarschijnlijk zien we hoe Micha achter zijn laptop voortdurend naar nu.nl surft in de hoop daar iets aan te treffen waar hij de spot mee kan drijven. Na drie uur surfen komt hij (op dag zeven van de toneelmarathon) via blendle.com terecht op de site van het NNT. De toeschouwers krijgen vervolgens de toneelversie van Borgen vier keer integraal te zien. Een voorstelling die Wertheim overigens zelf nooit zag. Op die manier wil Mafaalani het publiek deelgenoot maken van de gemakzuchtige wijze waarop Wertheim een theatervoorstelling afserveert die hij zelf niet eens bezocht heeft.
Net als de column van Wertheim die u nu leest, zal de theatervoorstelling vol metagrapjes zitten. Een methode die Wertheim zelf graag aanwendt als hij de schijn wil wekken dat een vrij matig idee eigenlijk zeer ingenieus en gelaagd in elkaar zit.
Zoals het er nu naar uitziet, zal Gérard Depardieu de rol van Wertheim op zich nemen (hij zal speciaal voor deze rol Nederlands leren). De eindredactie van Vrij Nederland, die alle spelfouten van de zwaar dyslectische Wertheim verbetert, zal waarschijnlijk gespeeld worden door Scarlett Johansson en Justin Timberlake. Wie de rol van beeldredacteur gaat spelen, is vooralsnog onbekend.

Deze column wordt een theatermarathon

<div class="lead">
Een half jaar is Roger van Boxtel nu bezig als interim president-directeur van de Nederlandse Spoorwegen. Zijn doel: de reiziger weer centraal stellen. Reden voor een gesprek met Micha Wertheim.
</div>
‘Toen ze mij vroegen, heb ik meteen aangegeven dat ik geen bonus hoef. Dat had ik binnenskamers kunnen houden, maar ik hechtte eraan om dat in de publiciteit te brengen. De NS is van de staat, dan dien je je als bestuurder bescheiden op te stellen. Het is ook een signaal van mij aan de reizigers en de medewerkers van de NS dat je van 430.000 euro prima kan rondkomen. Minder dus dan drie keer de Balkenendenorm.
Verder heb ik laten vastleggen dat ik in mijn hoedanigheid van bestuurder geen kinderen zal mishandelen of zelfs maar onzedelijk betasten. Bij mijn vorige baan (Van Boxtel verdiende als topman bij Menzis 391.000 euro + 27.888 euro als Eerste Kamerlid, red.) heb ik trouwens ook nooit kinderen mishandeld. Daar ben ik heel principieel in. Natuurlijk, als senator besliste ik over wetgeving in de zorg, waar ik als bestuurder actief was, maar je moet met principes altijd oppassen dat ze je werk niet in de weg komen te staan.
Maar belangrijker dan mijn bescheiden salaris zonder bonussen of kindermishandeling is dat ik de reizigers op nummer één wil zetten. We hebben natuurlijk heel lang nagedacht hoe we aan die ambitie gestalte zouden kunnen geven. Eén suggestie was om OV-chippaaltjes op de perrons te plaatsen, zodat reizigers die zijn vergeten in te checken niet alle trappen weer af hoeven. Voor oude reizigers is dat nogal een opgave. Toch hebben we besloten dat niet te doen.
Er waren ook stemmen die voorstelden om treinen later door te laten rijden, zodat mensen die laat naar huis moeten nog een goede aansluiting kunnen krijgen. Gaan we ook niet doen. Zoals we ook het plan hebben afgeschoten om op kleine stations weer permanent iemand van de NS te hebben om reizigers van dienst te zijn. Dat zou allemaal cosmetisch zijn.
Bij Nieuwsuur heb ik daarom laten weten dat we de reizigers tegemoet gaan komen door de horeca te verkopen die we op de grotere stations hebben ingericht. Veel personeel dat nu op NS-stations werkt, valt onder de CAO van de spoorwegen. Dat was veel reizigers een doorn in het oog. Nieuwe exploitanten hoeven dat personeel straks minder te betalen. Op die manier hopen we de reiziger wezenlijk tegemoet te komen.
Ik kan natuurlijk geen garanties geven, maar de kans is groot dat verzelfstandigde horeca op den duur minder lang open zal blijven, waardoor de stations in de avond weer wat ruiger gaan aanvoelen. Ook dat is iets waar reizigers volgens ons naar zullen uitzien.
Ten slotte ga ik met alle universiteiten en hogescholen praten om te kijken of studenten niet in de avond kunnen gaan studeren. Dat zou heel veel passagiers in de spits schelen. Docenten kunnen dan ook ’s avonds aan de slag. Dan zullen ze hun kinderen minder zien, maar dat lossen ze dan maar op door oppas te regelen. Wat niet eenvoudig zal zijn als alle studenten straks in de avond studeren. Maar dat is mijn probleem niet.
Over mijn eigen kinderen maak ik mij geen zorgen; door zuinig te leven kan ik ze zo nu en dan een beetje van die 430.000 euro zonder bonus toeschuiven zodat ze niet hoeven te werken als oppas. Als er ooit kleinkinderen komen, ga ik zelf oppassen. Mijn kinderen weten dat ik voor minder dan drie keer de Balkenendenorm de grootst mogelijke onzin durf uit te kotsen bij Nieuwsuur, dus oppassen is dan een makkie.
Wat betreft die andere kinderen en ouders? Die hebben pech, maar de reiziger staat nu eenmaal op één bij ons. En ik heb het mijn advocaten laten nakijken: technisch gezien is dit geen kindermishandeling.’

‘Reizigers van dienst zijn, dat zou cosmetisch zijn’

<div class="lead">
Micha Wertheim blikt alvast terug op het eerste Nederlandse Correspondents&#8217; Dinner, vanavond in de Beurs van Berlage.
</div>
Alhoewel de langverwachte Nederlandse versie van het White House Correspondents&#8217; Dinner nog een paar uur op zich laat wachten, is het nu al een goed moment om terug te kijken op wat ongetwijfeld een geslaagde avond met Amerikaanse allure zal worden.
Net als in Amerika zal de minister-president een toespraak houden waarin hij grappen over zichzelf, zijn kabinet en natuurlijk de aanwezige pers zal maken. Net als in Amerika zal hij daarbij geholpen worden door de beste tekstschrijvers die ons land te bieden heeft. Net als in Amerika zal blijken dat Rutte een goed gevoel voor humor heeft, en zichzelf lekker kan relativeren. Net als in Amerika zal iedereen het erover eens zijn dat het net als in Amerika getuigt van kracht, dat een staatshoofd grappen kan maken over zijn ambt. Net als in Amerika zal niemand verwachten dat Rutte inhoudelijk iets gaat zeggen. In tegenstelling tot Amerika doet Rutte dat namelijk nooit. Maar net als in Amerika zal Rutte voor, na en tijdens het diner gewoon doorgaan met het gooien van bommen op Irak.
<q class="pull-right">Niemand minder dan de door vriend en vijand gevreesde Dolf Jansen zal net als in Amerika laten zien dat er net als in Amerika hier ook veel te lachen valt.</q>
Na Rutte zal net als in Amerika de vloer met hem en de aanwezige pers worden aangeveegd door het beste wat het Nederlandse cabaret te bieden heeft. Eigenlijk had de vlijmscherpe Youp van het Hek op &#8216;t podium moeten staan, maar die is ziek en net als in Amerika hoeft hij daarom niet op te treden. Niemand minder dan de door vriend en vijand gevreesde Dolf Jansen zal net als in Amerika laten zien dat er net als in Amerika hier ook veel te lachen valt. En net als in Amerika zal het publiek soms &#8216;ohhhh&#8217; roepen, maar na afloop niet kunnen ontkennen dat het net als in Amerika genadeloos grappig was.
Net als in Amerika zal iedere zichzelf iets te veel respecterende journalist van de partij willen zijn, en net als in Amerika zal een grote krant (Hier NRC, daar The New York Times) niet aanwezig zijn omdat de hoofdredacteur de indruk wil voorkomen dat media en politiek al te zeer verstrengeld zijn. Dat is trouwens dezelfde hoofdredacteur die er nooit een probleem mee heeft dat hij en zijn tv-recensent regelmatig te gast zijn in de talkshow waar hij en zijn krant geacht worden kritisch over te schrijven.
<q class="pull-left">Net als in Amerika lukt het Twan om iedereen te krijgen die toevallig zelf iets te verkopen heeft.</q>
Maar net als in Amerika zullen alle journalisten die er wel zijn, een smoking dragen. Dat is heel belangrijk voor organisator Twan Huys, die er net als in Amerika van overtuigd is dat een goed pak belangrijker is dan een goed idee. Net als in Amerika is voor Twan vorm nu eenmaal belangrijker dan inhoud. Daarom heeft Twan ook een tv-programma waarin hij het woord &#8216;College&#8217; gebruikt zonder dat het programma iets met intellectuele vorming van doen heeft. Net als in Amerika heeft Twan namelijk begrepen dat om succesvol te zijn, het handig is om zo veel mogelijk naast succesvolle mensen te zitten – of ze nu uit de onderwereld of uit de showbizz komen. Net als in Amerika telt voor Twan alleen de roem. En net als in Amerika snapt Twan dat je beter geen kritische vragen kan stellen als je naast al die beroemde mensen wilt zitten. Net als in Amerika lukt het Twan om iedereen te krijgen die toevallig zelf iets te verkopen heeft. Zo slaagde hij erin Tina Turner te interviewen vlak voor die met cultureel ondernemer Joop van den Ende een musical ging maken. Je zou kunnen denken dat dat schaamteloze reclame was voor de musical, maar net als in Amerika hoor je daar niemand over zolang de kijkcijfers goed zijn.
Net als in Amerika zal er hier ook wel een gefrustreerde cabaretier op een of andere irrelevante website bloggen dat dat hele correspondentendiner potsierlijk is en niets voorstelt. Maar net als in Amerika zal dat zijn omdat de betreffende cabaretier niet is uitgenodigd om mee te doen. En net als in Amerika geldt trouwens dat alle publiciteit goede publiciteit is.
Na afloop zal iedereen daarom Twan Huys feliciteren met zijn originele idee, en hem verzekeren dat het bijna net als in Amerika was. Dat is trouwens iets dat men in Amerika nooit doet. Maar daar ligt Twan niet wakker van, want net als in Amerika is hij alweer bezig met een nieuw project. Volgend jaar organiseert hij een Nederlandse Super Bowl.
Net als in Amerika zal Twan er dan op toezien dat in de pauze het beste wat Nederland op showbizz te bieden heeft op komt treden. De Koninklijke Nederlandse Korfbal Bond heeft al toegezegd mee te doen. En dan weet je genoeg. Net als in Amerika zal ook dat een groot succes blijken.

Het correspondentendiner: net als in Amerika

<div class="lead">
Het vluchtelingendebat ontspoort. Beide kampen dreigen de realiteit uit het oog te verliezen. En die realiteit is juist het probleem, stelt Simon Sluizer, docent realiteitszin aan de International University Collegetour, in zijn boek Really? How Reality Impacts the Way we Live.
</div>
Waarom komt u juist nu met een boek over de realiteit? 
‘Ik deed onderzoek naar opvang in de eigen regio. Wat bleek: zelfs in Aleppo wilden mensen het liefst opgevangen worden in hun eigen regio. Of om precies te zijn, in hun eigen huis. Dat verbaasde mij, want waarom zou je je leven wagen om naar Europa te gaan, waar niemand op je zit te wachten, als je het liefst in je eigen huis wilt blijven wonen.’
En hoe zat het? 
‘Het bleek dus dat de realiteit het onmogelijk maakte voor die mensen om in hun eigen huis te blijven.’
Kunt u dat uitleggen? 
‘De realiteit heeft ervoor gezorgd dat veel huizen zijn ingestort omdat er reële bommen op zijn gegooid. Als je een beetje op internet zoekt, blijken daar ook ­reëel foto’s van te zijn. Ik wil mijn eigen vakgebied niet bij iedereen opdringen, maar je zou kunnen stellen dat het oorlogsgeweld in Syrië een reëel probleem is. En de realiteit dwingt mensen te vluchten. Wat dat betreft snap ik best dat steeds meer mensen zich tegen de realiteit keren.’
Hoe keren mensen zich tegen de realiteit? 
‘Met argumenten. Ik denk dat argumenten eigenlijk het enige middel vormen om met de realiteit om te gaan. Het alternatief is ontkenning. Probleem is dat als je de realiteit ontkent, de realiteit je op den duur gewoon weer inhaalt.’
In welke argumenten heeft u zelf het meeste vertrouwen? 
‘De jij-bak.’
Is de jij-bak niet het makkelijkste argument dat er is? 
‘Nee wat jij zegt is makkelijk!’
U doet nu al meer dan tien jaar onderzoek naar de realiteit. Wat voor beeld heeft u er inmiddels van gekregen? 
‘Ik moet zeggen, hoe meer ik mij in de realiteit verdiep, hoe minder respect ik er voor op kan brengen.’
Past het een wetenschapper zo’n mening te hebben over zijn of haar onderzoeksgebied? 
‘Als wetenschapper moet je natuurlijk proberen zo neutraal mogelijk tegenover je onderwerp te staan. Maar ik schaam mij niet om te zeggen dat ik geen liefhebber ben van de realiteit. Ik geloof dat je ook wel een hart van steen moet hebben om vrede te hebben met de realiteit. Ik heb, als ik eerlijk ben, steeds meer sympathie voor mensen die een loopje nemen met de realiteit.’
Maar als mensen een loopje nemen met de realiteit, gaat dat niet ten koste van de feiten? 
‘Breek mij de bek niet open over de feiten. Ook daar heb ik mij beroepshalve in verdiept. En geloof mij, die liegen er niet om. Probleem met de feiten is dat ze zich nogal makkelijk laten verdraaien.’
Bij de publieke omroep in Nederland heeft men nu besloten dat de feiten er niet toe doen. 
‘Ik kan daar wel begrip voor opbrengen. Hun taak is om veel kijkers en luisteraars te trekken. Dat gaat niet lukken als je je tot de feiten beperkt. De realiteit maakt een goede discussie vaak onmogelijk. Dat neemt niet weg dat er zo nu en dan iets feitelijks gezegd wordt. Maar als de feiten geweld wordt aangedaan, is er niemand die zich daar verantwoordelijk voor voelt.’
Weer de realiteit dus. 
‘Precies, we zullen toch langzaam moeten gaan beseffen dat de realiteit het probleem is.’
Waarom wordt er dan niets aan de realiteit gedaan?
<div class="figure--right">
<figure id="post-313280 media-313280" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/01/Really-Micha.jpg" alt="" /></figure>
</div>
‘Het probleem met de realiteit is dat zij weerbarstig blijkt. Er is weinig tegen te beginnen. Wat dat betreft snap ik best dat mensen hun toevlucht nemen tot argumenten, daar kan je meer kanten mee op. Toch vrees ik dat we de realiteit onder ogen moeten zien te komen.’
<div class="info-box">
Professor Simon Sluizer, <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Satire" target="_blank">Really? How Reality impacts the way we live</a>, University Collegetour Press, 2015, 355 p., € 34,80.
</div>

‘We moeten de realiteit niet onderschatten’

Akkoord op tafel, iedereen naar huis. Maar wel volgens het hotel, eh het groene boekje.

Micha’s duurzame hotelkamer

Micha Wertheim VN #48

<div class="lead">
Scant u mee? Een paginaatje uit Vrij Nederland.
</div>
<figure id="post-304690 media-304690" class="align-none"></figure>