Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips

Martje Breedt Bruyn

De gelukkige schrijfster

Literaire berichten
Al lange tijd lag het onderop de stapel nog te lezen boeken. Het maar eens opengeslagen, achter elkaar uitgelezen en er diep door getroffen. Wat een man, wat een literair talent, wat een godvergeten eerlijke zelfontleding. Het gaat om het dagboek van de jong gestorven schilder Gerard Bilders (1838-1865), door uitgeverij IJzer twee jaar geleden uitgebracht onder de titel Zo ben ik nooit eens gelukkig. Met Snikken en grimlachjes van Piet Paaltjens een hoogtepunt van de Nederlandse Romantiek.
Gerard Bilders, die nu wordt gezien als een van de wegbereiders van de Haagse School, heeft tijdens zijn korte leven niets gemerkt van enige waardering voor zijn werk. In zijn dagboek brengt hij in levendig, tintelend proza zijn twijfel aan eigen kunnen onder woorden. ‘Ik zoek naar een toon,’ schrijft hij, ‘die wij gekleurd-grijs noemen: dat is alle kleuren, hoe sterk ook, zodanig tot één geheel gebracht dat ze de indruk geven van een warm, geurig grijs.’ Wat hij ook probeert, hij slaagt er maar niet in. Verachting en smaad zijn het loon voor zijn ploeteren, zwoegen en lijden, noteert hij. Bilders had vast niet voorzien dat het verslag van zijn getob nu als prachtige literatuur wordt gezien. Johannes Kneppelhout (de schrijver Klikspaan) was jarenlang een mecenas voor Bilders. Bilders hield hem in brieven op de hoogte van zijn geworstel. Kneppelhout schreef hem: ‘Uw pen zou misschien iets oorspronkelijkers kunnen leveren dan uw penseel.’
Na Bilders’ dood liet hij een keuze uit de brieven en dagboeken uitgeven in een piepkleine oplage. Een van de lezers was Vincent van Gogh. Aan zijn broer Theo schreef hij, dat hij Bilders ‘heel geestig vond’ maar ‘beroerd’ werd van zijn voortdurende geklaag. Een eeuw later noemde Gerrit Komrij de schrijver een natuurtalent: ‘Zwierig zwelgt hij in zijn eigen onheil.’

Wie? Gerard Bilders. Wat? Schildersdagboek. Waar? Onderop de stapel

Interview
1. Het geheugen is onbetrouwbaar
&#8216;Een paar maanden geleden vertelde ik een groep brugklassers in Zwolle over mijn herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog. &#8220;Op een kruispunt gebeurt een ongeluk, een fietser en een auto botsen,&#8221; zei ik. &#8220;Een paar van jullie hebben het gezien. Na een week wordt jullie gevraagd naar de toedracht. Kwam die fietser nu van links of van rechts, en reed die auto hard of niet? Geheid dat er dan vijf à zes versies komen.&#8221; Die kinderen begrepen dat heel goed. Maar valse herinneringen zijn hardnekkig. Nog altijd wordt die befaamde radio-uitspraak van Colijn aangehaald, aan de vooravond van de inval van de Duitsers: &#8220;Gaat u maar rustig slapen.&#8221; Maar dat zei hij vier jaar eerder, na de bezetting van het Rijnland.&#8217;
2. Houd een archief bij
&#8216;Ik ben gefascineerd door archieven; ik knipte al op de HBS. Een halve eeuw geleden ben ik echt een archief gaan aanleggen. Maar ja, 1962, dat is gewoon gisteren. Overheidsarchieven zijn er al veel langer en die bezoek ik frequent. Ik heb honderden mappen met brieven, knipsels, agenda&#8217;s en allerhande notities. Die zijn een levensader, daarin komen mensen tot leven. Mijn belangstelling gaat uit naar voetnoten in de geschiedenis, de rafelrand van de samenleving, onofficiële geschiedschrijving, de meest obscure linkse en rechtse figuren en groepjes. Mijn huis bezwijkt bijna onder de mappen. Een van mijn motto&#8217;s, een Chinees spreekwoord, luidt: &#8220;De bleekste inkt is sterker dan het sterkste geheugen.&#8221;&#8216;
3. Een sleutelroman is ook een roman
&#8216;Mijn personage Ernst Stempher, in Pennegoor &#8220;een gepensioneerd journalist van een weekblad&#8221;, is ontstaan als tussendoortje. Begin jaren tachtig had ik mijn boek De GPOe op de Overtoom, over Nederlanders die voor de oorlog spioneerden voor de Sovjet-Unie, af. Maar ik had een belangrijke bron, de weduwe Bernie Pieck, moeten beloven dat ik het pas na haar dood zou publiceren. Zij was toen 80. Toen ze 88 werd, belde zij me: &#8220;Ik hoop dat je boek gauw kan verschijnen.&#8221; In die tussentijd heb ik twee romans geschreven met Stempher als hoofdpersoon, toen nog &#8220;een oudere weekbladjournalist&#8221;. Dit genre werd faction genoemd: je gaat uit van iets dat echt heeft bestaan, gaat op onderzoek uit, en daarna fantaseer je over wat er echt gebeurd had kunnen zijn. Dat moet je wel leesbaar en geloofwaardig opschrijven.&#8217;
4. Het koningshuis is het laatste taboe
&#8216;Mijn map &#8220;Pennegoor&#8221; was dik. In het boek gaat het onder meer over &#8211; alweer &#8211; een onecht kind van prins Hendrik. Hendrik zou een dochter hebben bij Zwarte Marie, die werkte op de bontafdeling van een Zwolse preparateur van opgezette dieren en (jacht)vriend van prins Hendrik. Deze man, die de prins als het ware gelegenheid gaf, kreeg van Wilhelmina de onderscheiding &#8220;ridder in de Huisorde van Oranje&#8221;, die alleen kan worden uitgereikt aan burgers die zich belangeloos verdienstelijk hebben gemaakt voor een lid van het Koninklijk Huis. De stukken bevinden zich in mijn archief. Daarover gaat mijn derde Stempher-faction Pennegoor. Wat het koningshuis betreft: de feiten blijven onzeker, ook al bezit ik een aantal documenten. Fasseur schreef een biografie van Wilhelmina en een boek over het huwelijk van Juliana en Bernhard. Maar ook Fasseur weet, ondanks zijn toegang tot de archieven van het Koninklijk Huis, niet wat hij níét weet.&#8217;
5. Koester je passies
&#8216;Het beschrijven van feiten is mijn grootste liefhebberij. Ik heb veel passies: een liefde voor vertellen, de levensloop van randfiguren, de literatuur, jazzmuziek, wilde tuinen, aantrekkelijke vrouwen. Maar ik heb vooral veel belangstelling voor geschiedenis en rechtvaardigheid. Ik ben een gemankeerde historicus die van mensen houdt die zich niet laten plooien. Zelf ben ik ook een beetje zo. Misschien zijn mijn hoofdfiguren minder belangrijk dan bekende politici, maar ze zijn zeker zo interessant en levendig. Zoals die Zwolse preparateur.&#8217;

De 5 leefregels van Igor Cornelissen

Interview
1. Luister naar een goede leraar
‘Op het gymnasium in Alkmaar hadden we een fantastische leraar klassieke talen, Klaas Vondeling. Hij was ook dichter, kon prachtig vertellen, je pikte er altijd wat van op. In de klas had hij het over Syntactic Structures van Noam Chomsky, een revolutionaire visie op het taalvermogen van de mens. Chomsky ging niet als een boekhouder te werk die de regels van een specifieke grammatica wil beschrijven. Hij ging op zoek naar het gewone, stelde zich de vraag: hoe zit het fenomeen taal in elkaar? Dat leidde hem tot de conclusie dat het taalvermogen een biologisch verankerde eigenschap is. Vondeling gaf daarbij hoog op van de faam van het Massachusetts Institute of Technology, waar Chomsky werkte. Dat boek moet ik lezen, dacht ik, en dáár moet ik heen. Twaalf jaar later zat ik er.’
2. Betaal de prijs
‘Eind jaren tachtig was het op de universiteit ook al crisis. Ik was net gepromoveerd op Eurogrammar en er was geen baan te krijgen. Ik dacht: eindeloos gaan zitten wachten tot er ergens een vaste baan vrijkomt – vergeet het maar. Het leven is te kort, je moet verder, je moet ergens afstand van nemen. Zorgen dat je niet mies wordt, de prijs betalen. Ik besloot van de pen te gaan leven, dat wil zeggen van een abstracte pen, de computer. Ik ben een ander soort taalkunde gaan doen dan ik eigenlijk gedacht had. Dat bleek een groot genoegen. Over taal schrijven is zo leuk omdat je je met veel dingen gaat bezighouden waar je anders niet aan zou zijn toegekomen. Zelf kiezen wat je wilt gaan doen, is, ondanks het onzekere bestaan, heel veel waard.’
3. Houd vol
‘Jaren geleden tekende ik in een café de contouren van het boek dat Dageraad werd op een kladblaadje. Ik wilde een zoektocht beginnen naar hoe ons taalvermogen in de evolutie moet zijn ontstaan. Ik bedacht, denkend aan Darwin en Chomsky, hoe het verhaal zou moeten lopen. Vanaf de groei van de hersenen van onze verre voorvaderen – van een pond tot anderhalve kilo – tot de ontwikkeling van de fictieve binnenwereld. Dat woord gebruik ik voor het begrip “psyche”, maar dat vond ik te beladen. Over de term “binnenwereld” heb ik niet echt nagedacht, ik koos ervoor op zijn janboerenfluitjes. Daarna moet je gaten in je relaas opvullen, zoals: wat is de rol van het toeval? Ik begon in 2007 te schrijven, anderhalf jaar later was het boek er.’
4. Ga zelf kijken
‘Mensen zeggen weleens: moet jij niet eens een roman schrijven? Tja, men doet alsof non-fictie een minder genre is. Maar er is zoveel in de echte wereld dat de moeite waard is. Vragen stellen vind ik het interessantste. O ja, is dat wel zo? En waarom is dat zo? Niets zomaar iets klakkeloos overnemen, niet overal achteraan hollen, maar zelf kijken hoe het zit, gewoon je boerenverstand gebruiken. Piet Vroon, de schrijver van De tranen van de krokodil – doodzonde dat hij te vroeg is overleden – had dezelfde instelling. Je moet zelf nagaan hoe iets in elkaar steekt, en dat zo opschrijven dat andere mensen kunnen nagaan of het waar is wat je zegt.’
5. Neem niets zomaar aan
‘Vraag je altijd af: klopt het wel wat hier staat? Onlangs stond er een interview met hoogleraar forensische psychiatrie Andries Korebrits in NRC Handelsblad. Een van de vragen luidde: “Nu Buikhuisen is gerehabiliteerd, mogen we weer zeggen dat agressie ook een biologische component heeft.” Hoezo is Buikhuisen gerehabiliteerd? Er zijn altijd een paar lieden die elkaar napapegaaien, en als het gedrukt is, lijkt het al bijna waar. Toch: neem iets nooit zomaar aan. Dageraad is ook een impressionistisch en speculatief verhaal. Want er zijn maar weinig betrouwbare forensische gegevens van het ontstaan van het taalvermogen bij de mens. Mijn bedoeling was een voorzet te geven, in de hoop dat iemand er iets uit oppikt. Maar als je wilt dat iemand zijn tanden erin zet, moet hij wel iets te bijten hebben. Ik hoop dat ik voor stevige kost heb gezorgd.’

De 5 leefregels van Rik Smits

Guus ‘geluk’ Kuijer
Een oude man, zijN gezicht omkranst met sneeuwwit haar, de voeten verborgen onder een lang gewaad, beweegt zich moeizaam voort met twee stokken in een rotsachtig landschap. Een tekening van Goya, gereproduceerd in het nieuwste boek van Guus Kuijer Hoe word ik gelukkig? &#8216;Ik leer nog steeds,&#8217; zette de schilder er als motto bij. &#8216;Niet omdat hij jong wilde zijn,&#8217; geeft Kuijer als commentaar, &#8216;ouderdom had in zijn tijd status, maar omdat hij graag leefde.&#8217; Het opschrift vindt hij uitdagend, zelfbewust, onverwoestbaar levenslustig. &#8216;Ik kan daar niets anders in zien dan de uitspraak van een gelukkig mens.&#8217;
Wanneer en waarom is iemand gelukkig? Op die vragen probeert Guus Kuijer een antwoord te geven. Kuijer (1942) is een vele malen gelauwerd kinderboekenschrijver, en ook zijn essays en boeken voor volwassenen werden bekroond. Het geminachte kind, een bundel essays waarin hij het opnam voor het onbevangen en leergierige kind en de vloer aanveegde met de gangbare opvoeding en de verpestende invloed van het onderwijs, veroorzaakte flink gekrakeel. Pedagogen reageerden woedend op zijn rebelse opvattingen, sympathisanten noemden hem liefkozend een dolende ridder van het individualisme.
In Hoe word ik gelukkig? toont Kuijer zich milder dan in zijn jonge jaren, maar hij is bij zijn standpunten gebleven. &#8216;Het lessenpakket moet niet tot doel hebben een beetje van veel aan te leren, maar integendeel veel aan te bieden op het gebied dat de belangstelling heeft, of waarvoor belangstelling is gewekt.&#8217; Voor die gebieden kan een kind talent ontwikkelen, een passie. Om dat soort leren, om ergens goed in te worden, gaat het. Leren van, over of met een ander is de basis voor een rijk leven. Wie zich met hart en ziel ergens in verdiept, heeft een goede kans op geluk. De school zou zich moeten gedragen als een scout.
Het boek staat vol van dit soort tegeltjeswijsheden. &#8216;Alles is elitair wanneer je weigert leerling te zijn.&#8217; &#8216;Elk kennisgebied trekt andere kennisgebieden aan.&#8217; Maar na het poneren van zo&#8217;n aforisme gaat Kuijer aan het werk. Hij stelt vragen, veel vragen &#8211; hoezo? waarom niet? hoe werkt dat? hoe weten we dat? &#8211; en knoopt daar verrassende en provocerende betoogjes aan vast. Pleidooien voor aandacht voor het individu, voor schoonheid en tijdloze ervaringen, voor inspanning en hartstocht: &#8216;een ongeïnteresseerd leven is geen leven&#8217;. Afkeer van ethische bagger, het harnas van de lesstof op scholen, de massacultuur, verveling.
Om het geluk op te sporen, heeft hij kunstschilders als voorbeeld genomen. Goya en Vincent van Gogh onderwerpt hij aan een eigenzinnige analyse. Sommige kunsthistorici hebben deze schilders, gezien hun levensloop, tot martelaren gemaakt. Kuijer ziet dat anders. Neem Van Gogh. Droevige ervaringen verminderden zijn werklust niet. Vincent volgde een onweerstaanbare passie en hij had daarin gelijk. &#8216;De zekerheid van dat gelijk heeft hem zijn hele leven begeleid. Wat een geluk!&#8217; Goya heeft hard moeten vechten om Goya te worden. Juist door zijn gebrek aan opleiding werd hij een en al oog. &#8216;Velázquez was wellicht een groter schilder, maar Goya was een groter ziener. Hij zag wat niemand anders onder ogen durfde te zien.&#8217; Ondanks verdriet en nachtmerries. Maar, weer zo&#8217;n tegeltjeswijsheid: geluk en verdriet zijn niet elkaars tegengestelden. &#8216;Je kunt een gelukkig mens zijn met verdriet en al.&#8217;
Zoek en volg een passie, is de boodschap van Kuijer in, zoals hij het zelf noemt, &#8216;een luchtig zelfhulpboek&#8217;.
Guus Kuijer, ‘Hoe word ik gelukkig?’, Athenaeum-Polak &#038; Van Gennep, 176 pagina’s, € 17,95

Geef kinderen een hartstocht

Literaire berichten
In het strakst denkbare pak staat Mai Spijkers, directeur van Prometheus/Bert Bakker, al klaar. Deze middag zullen drie historici hun licht laten schijnen over de rol van de historicus als biograaf, essayist en medespeler. Dit ter gelegenheid van het verschijnen van Een vredelievend volk, de nieuwste bundel van H.L. Wesseling. Deze erudiete historicus en groot stilist, auteur van meer dan twintig boeken en honderden artikelen, moet zich ongemakkelijk hebben gevoeld bij de woorden waarmee Spijkers de bijeenkomst opende. ‘In de vorige eeuw zou iemand als Wesseling voor zijn oeuvre de P.C. Hooft-prijs hebben gekregen.’ Het kwam over als een verwijt – hebben de jury’s Wesseling (1937) over het hoofd gezien?
Beetje sneu ook voor een van de sprekers, Cees Fa­sseur, die eveneens zijn sporen heeft verdiend. En een extra veer in de reet van Abram de Swaan. Hij hééft de P.C. Hooft­-prijs al, benadrukte Volkskrant­-redacteur Remco Meijer, die de drie geschiedkundigen introduceerde bij het publiek. Meijer: ‘Omdat De Swaan in zijn columns en essays zo toegankelijk is.’
De Swaan reageerde daarop. ‘Die prijs wordt eens in de drie jaar uitgereikt voor “beschouwend proza”. Dat heb ik altijd een idiote term gevonden, die doet me denken aan chirurgisch ingrijpen.’ De derde spreker was historicus en schrijver Bastiaan Bommeljé.
Henk Wesseling zelf sprak het slotwoord uit. Hij negeerde Spijkers voorzet voor de P.C. Hooft-prijs, die trouwens voor essayistiek pas in 2011 aan de orde is. ‘Ik heb deze middag drie opdrachten meegekregen. Van Fasseur moet ik een biografie schrijven, in twee delen, met leeslint. Maar over wie? Volgens Bommeljé moet ik van medespeler tegenspeler worden. En De Swaan vindt dat ik geheime dagboeken moet gaan schrijven. Daar begin ik vanavond nog aan, met terugwerkende kracht. En ik zal mijn medehistorici erin fileren.’
Helaas is hij daar te veel gentleman voor.

Wie? H.L. Wesseling. Wat? Alweer een bundel. Waar? Spui25 in Amsterdam.

Interview
1. Accepteer geen onrecht
&#8216;Ik kom uit een geassimileerd Duits-joods gezin. Mijn vader was advocaat in Bielefeld. Daar zat ik op het gymnasium, maar na de Kristallnacht moest ik als jood van school. In januari 1939 kwam ik als vluchteling naar Nederland. Net als nu mochten vluchtelingen niets doen, alleen in tehuizen zitten. Na veel zeuren mocht ik, met een groep van dertig joodse kinderen, naar werkdorp Wieringen. Ik werd machinebankwerker. Er was ook een student uit Wenen die mij wiskundeles gaf. In 1941 hebben de Nazi&#8217;s de vluchtelingen eruit gegooid en velen van ons in de eerste razzia opgepakt. Ik had geluk, ik kreeg de kans om mijn hbs-diploma te halen. De dag na mijn staatsexamen dook ik onder, maar na verraad moest ik op transport naar Auschwitz. De gedwongen schoolverlating en dat men probeerde mij tot kakkerlak te reduceren in Auschwitz maakt mij tot ervaringsdeskundige die weet wat een Palestijn doormaakt als vernederd tweederangsburger.&#8217;
2. Zorg dat je leert
&#8216;Mijn ouders stuurden me, toen ik in Wieringen was, een prachtig boek, Umsturz im Weltbild der Physik, van Ernst Zimmer. Hij beschreef de ontwikkeling van de quantummechanica, volkomen begrijpelijk, met citaten uit Faust. Dat boek heeft mijn leven beïnvloed. Na Auschwitz ben ik theoretische natuurkunde gaan studeren, en gepromoveerd. Tien jaar was ik directeur van het NatLab van Philips.&#8217;
3. Voer actie
&#8216;Op een conferentie in Noorwegen kreeg ik het manuscript van het Rapport van Rome in handen en heb dat in driehonderd exemplaren in Nederland verspreid. Dat was het begin van de milieubeweging, waarin ik vrij lang actief ben geweest. Ik zat in een bezinningsgroep over kernenergie, maar trok niet op sandalen in een walmende 2CV van conferentie naar conferentie. Ik was voorzitter van de commissie technologie van D66. Uiteindelijk werd ik moe van de weerstand tegen de milieubeweging. Die technische leken zeiden steeds weer: daar vindt de techniek wel wat op. In die tijd herkende ik al de fascistoïde elementen in Israël: Sharon, die toestond dat er een massamoord werd gepleegd in de Palestijnse kampen Sabra en Shatila, de agressie van premier Begin. Als lid van een linksige joodse discussiegroep kreeg ik, bij het begin van de tweede intifada, een brief over de oprichting van Een Ander Joods Geluid, dat onder meer het stilzwijgen van Nederlandse joden over de bezettingspolitiek van Israël wilde doorbreken. Ik heb me daar meteen voor opgegeven.&#8217;
4. Kritiek op Israël is geen antisemitisme
&#8216;In een brief aan de NRC schreef ik: &#8220;Van Bommels oppositie tegen de vernietiging van Gaza stoelt op dezelfde waarden als zijn afschuw van Auschwitz. Kritiek op de huidige Israëlische politiek is onontbeerlijk voor internationale pressie op Israël om gelijkwaardigheid en vrede toe te staan in zijn relaties met de Palestijnen.&#8221; Ik ondertekende als &#8220;onderduiker en overlevende van Auschwitz&#8221; in de hoop het stuk sterker te maken. Ik kan niet verdrágen wat de Israëliërs in Gaza doen. Wij in Nederland zijn géén vrienden van Israël als we het land niet op zijn feilen wijzen. Maar dat doen we niet en Maxime Verhagen al helemaal niet. Dat is een schijnheiligheid, daar word ik niet goed van.&#8217;
5. Idealistisch geneuzel helpt niet
&#8216;Ik heb mijn leven lang altviool gespeeld. Na mijn pensionering werd ik vioolbouwer, ik heb er zo&#8217;n vijftig gebouwd. Maar nu gaat al mijn aandacht uit naar Gaza. Ik maak mij buitengewoon kwaad over de ontmenselijking van de Palestijnen in de publieke discussie in Israël. Nee, dat orkest van Daniel Barenboim met jonge Arabische, christelijke en joodse musici, helpt niet. Dat is van dat idealistische geneuzel. Dat zet geen zoden aan de dijk. Integendeel, het suggereert dat het niet zo erg is. Het enige dat zou kunnen helpen, zijn sancties tegen Israël. Desinvestments. Boycot.&#8217;

De 5 leefregels van Hajo Meyer

De beste boeken van 2008 / Schrijvers over het beste boek
Jan Siebelink
Kester Freriks, De valk. Over valkerij en wilde vogels, Athenaeum-Polak &#038; Van Gennep, 223 pagina&#8217;s, € 22,50
&#8216;De valk is zo bijzonder omdat het boek verschillende onderdelen soepel in zich verenigt. Het is zowel een roman als non-fictie. Je vindt er drieduizend jaar cultuurgeschiedenis, in prozafragmenten, poëzie en afbeeldingen. Van alles komt ter sprake: de traditie van de valkenjacht, gebruiken aan het hof, de ecologie van de wilde vogel, neergeschreven in gebeeldhouwde taal. De platen zijn zo ontzettend mooi, ik heb De valk steeds open liggen.
Op twee momenten wordt het boek een roman. Een jongen van een jaar of achttien vindt in de velden boven Vriezenveen een gewonde valk. Het dier is overstuur. Heel gedetailleerd wordt de ochtend van die vondst beschreven, het weer, het licht, het landschap, alle zintuigen van de jongen zijn gespannen. Hij neemt de roofvogel mee, verzorgt hem en leert het dier voor zichzelf te zorgen. Op de laatste dag van die maand &#8211; het tweede moment, tevens het slot van het boek &#8211; geeft de jongen, na enige tweestrijd, het dier zijn vrijheid terug. Hij kijkt de vogel na en denkt: Ik mis je nu al. Dat ontroerde mij. Het boek is een biografie van de vogel en van de schrijver zelf. Een projectie van zijn gevoelens op dat dier. Een soort queeste, een zoektocht naar een eerste liefde.&#8217;
Van Jan Siebelink (1938) verscheen in september de roman &#8216;Suezkade&#8217; (De Bezige Bij, 384 pagina&#8217;s, € 24,90)
Aravind Adiga
Salman Rushdie e.a., Aids Sutra, Untold stories from India, Vintage, 352 pagina&#8217;s, € 13,99
&#8216;Dit is een bloemlezing van essays over de problematiek van hiv en aids in hedendaags India, geschreven door beroemde Indiase schrijvers als Salman Rushdie en Kiran Desai. Ze benadrukken het belang van het onderkennen en tegenhouden van de verspreiding van hiv in India, waar homoseksualiteit nog steeds wordt beschouwd als een illegale praktijk en waar seksuele taboes en misvattingen miljoenen mensen kwetsbaar maakt voor deze ziekte.&#8217;
Aravind Adiga (1974, India) won dit jaar de Man Booker Prize met &#8216;The White Tiger&#8217; (&#8216;De witte tijger&#8217;, De Bezige Bij, 288 pagina&#8217;s, € 18,90)
Ali Smith
Stefan Zweig, Beware of Pity, Pushkin Press, 356 pagina&#8217;s, € 13,05
&#8216;Het boek dat mij dit jaar in zijn greep hield, is geschreven in 1939: Stefan Zweigs schrikbarend aangrijpende Beware of Pity (Ungeduld des Herzens), vertaald door Phyllis en Trevor Blewitt. Het is onderdeel van het onverschrokken voortgaande herdrukken door Pushkin Press hier in het Verenigd Koninkrijk van het verzameld werk van Stefan Zweig. Dit bedwelmende, moreel onthutsende boek over menselijke verantwoordelijkheden is een waardige herinnering aan wat fictie op zijn best kan doen.&#8217;
Ali Smith (1962, Schotland) won onder meer de Whitbread Novel of The Year Award voor &#8216;The Accidental&#8217; in 2005. &#8216;Girl meets boy&#8217; (2007) verscheen in Nederland als &#8216;Meisje ontmoet jongen&#8217; (De Bezige Bij, 160 pagina&#8217;s, € 14,90)
Karen Russel
Rivka Galchen, Atmosferische storingen, Anthos, 254 pagina&#8217;s, € 19,95
&#8216;Dit is het boek dat ik aan iedereen cadeau heb gegeven afgelopen jaar. Psychiater Leo Liebenstein gaat op zoek naar zijn vrouw Rema, omdat hij gelooft dat haar plaats is ingenomen door een simulacrum. Er staan zinnen in dit boek die zo perfect geconstrueerd zijn dat je ze in een museum zou willen hangen, en de verhouding tussen verdriet en humor is wat mij betreft perfect. Het lezen over Leo&#8217;s psychiatrische afwijking &#8211; het dubbelganger-effect &#8211; zette me aan het denken over mijn eigen angsten over mijn familie, mijn geheugen, het wispelturige karakter van verliefdheid en de universele angst dat je geliefde een vreemde voor je wordt. Ook zijn er fantastische beschrijvingen over van alles en nog wat, van puppies tot Patagonië. Een geniaal boek, sterk aanbevolen!&#8217;
Karen Russel (1981, Verenigde Staten) debuteerde dit jaar met de verhalenbundel &#8216;St Lucy&#8217;s Home for Girls Raised by Wolves&#8217; (&#8216;Het astronomisch logboek voor zomermisdaden&#8217;, Artemis, 272 pagina&#8217;s, € 19,95)
Ross Raisin
Joseph Smith, De wolf, Anthos, 139 pagina&#8217;s, € 16,95
&#8216;Dat we van dit boek leren over de aard van het jagen en van het beschutting zoeken tegen de kou, is mooi meegenomen. Maar meer nog dan een herverbeelding van de fysieke wereld, gezien door de ogen van een wolf, is dit een overdenking van grotere, menselijke thema&#8217;s &#8211; dat is wat het tot zo&#8217;n geweldig boek maakt. Het is een onderzoek naar wat honger als meest basale instinct, en angst, en de dood, echt betekenen. Anders, meditatief en onvergetelijk.&#8217;
Ross Raisin (1979, Groot-Brittannië) debuteerde dit jaar met de roman &#8216;God&#8217;s own country&#8217; (&#8216;Aards paradijs&#8217;, Nieuw Amsterdam, 240 pagina&#8217;s, € 16,50)
Maarten &#8216;t Hart
Vasili Grossman, Leven &#038; Lot, Balans, 1200 pagina&#8217;s, € 39,95
&#8216;Het bijzonderste boek dat dit jaar is verschenen, is zonder enige twijfel Leven &#038; Lot van Vasili Grossman, het enige boek dat ooit gearresteerd is geweest (door de KGB) en waarvan het droeve lot zelf al een roman blijkt te zijn. Dit epos over Rusland in de Tweede Wereldoorlog, met de nadruk op het beleg van Stalingrad, is bepaald geen vrolijk boek, het montert je niet op, het is het tegendeel van lichtvoetig of sprankelend, maar wat een onvergankelijk meesterwerk.&#8217;
Van romanschrijver en essayist Maarten &#8216;t Hart (1944) verscheen vorig jaar &#8216;Het dovemansorendieet. Over zin en onzin van gewichtsverlies&#8217; (Arbeiderspers, 168 pagina&#8217;s, € 16,95)
Moshin Hamid
Joseph O&#8217; Neill, Netherland, HarperCollins Publishers, 265 pagina&#8217;s, € 24,99; in februari 2009 verschijnt bij De Bezige Bij de vertaling Laagland
&#8216;Netherland gaat over Hans van den Broek, een Nederlander die op Manhattan woont en werkt. Na de aanslagen van 11 september komt zijn huwelijk met een Britse vrouw onder druk te staan. Om zijn zinnen te verzetten, speelt Hans in zijn vrije tijd cricket in parkjes. Langzamerhand wordt hij deel van de New Yorkse cricket-gemeenschap van Pakistaanse en Caribische immigranten. Dit is een van de beste boeken over hoe de aanslagen op de Twin Towers het leven van mensen in New York beïnvloedden. De schrijver, Joseph O&#8217; Neill, is een interessante man. Hij is half Turks, half Iers, groeide op in Nederland en woont nu in New York. Netherland is een heel elegant en subtiel boek. Ik heb het in één ruk uitgelezen, terwijl ik helemaal niet zo&#8217;n snelle lezer ben. Mijn vrouw overkwam hetzelfde. Meestal zijn we het hartstochtelijk oneens, maar in dit boek vonden we elkaar volkomen. En het mooie is: je hoeft helemaal niet van cricket te houden om het boek te waarderen. Net zoals je niet hoeft te kunnen sabelvechten en paardrijden om van Oorlog en vrede te houden.&#8217;
Moshin Hamid (1971, Pakistan) stond met zijn tweede roman &#8216;The Reluctant Fundamentalist&#8217; op de shortlist van de Man Booker Prize van 2007 (&#8216;De val van een fundamentalist&#8217;, De Bezige Bij, 208 pagina&#8217;s, € 10,-)
Marieke van der Pol
Anna Enquist, Contrapunt, De Arbeiderspers, 205 pagina&#8217;s, € 18,95
&#8216;Ik bewonder Anna Enquist, ben al lang een fan van haar. Met dit boek, over zo&#8217;n beladen onderwerp als de dood van een kind, is ze er weer in geslaagd mij te ontroeren. De vrouw die Enquist beschrijft, duwt haar verdriet opzij en probeert de hels lastige Goldbergvariaties van Bach onder de knie te krijgen. Zo, aan de piano, zet ze haar hersens op een ander spoor. Het zijn niet de muziektheoretische gedeelten die me boeiden, daar moest ik moeite voor doen, noch de caleidoscopische fragmenten over het leven van de dochter. Wat me raakte is het beeld van de vrouw die zich vastbijt in het instuderen van de variaties om niet ten onder te gaan. Aan het einde speelt de vrouw het hele, met noeste arbeid ingestudeerde muziekstuk voor haar gestorven dochter. De manier waarop Enquist dat beschrijft, is van een grote schoonheid. Het treft je als een mokerslag. Indrukwekkend hoe Enquist dat in geserreerde, kale taal voor elkaar heeft gekregen. Ik ga naar een optreden van Anna Enquist en pianist Ivo Janssen, die de Goldbergvariaties speelt. Dat voltooit het lezen van Contrapunt.&#8217;
Marieke van der Pol (1953) schreef de roman &#8216;Bruidsvlucht&#8217; (Arbeiderspers, 416 pagina&#8217;s, € 18,95) en het scenario voor de film &#8216;Bride Flight&#8217; van Ben Sombogaart
Herman Brusselmans
Christophe Vekeman, Lege jurken, Arbeiderspers, 192 pagina&#8217;s, € 17,95
&#8216;Het leesboek van 2008 voor iedereen is Lege jurken van Christophe Vekeman. Omdat het een diepgravende, komieke, niet te dikke roman is over relaties, liefde en zwangerschappen bij wijven.&#8217;
Van Herman Brusselmans (1957, België) verscheen dit jaar &#8216;Een dag in Gent&#8217; (Prometheus, 196 pagina&#8217;s, € 17,95)
Hafid Bouazza
Bram Stoker, Leslie S. Klinger (red.), The New Annotated Dracula, Norton &#038; Co, 613 pagina&#8217;s, € 32,95
&#8216;Ik kan moeilijk weerstand bieden aan boeken met uitvoerige annotaties. Niet alleen omdat ze verklaringen geven, maar omdat het boek daardoor veel meer gaat leven. Ik gebruik zelf ook graag noten, ik wil dat een lezer mijn boek leest met míjn ogen en oren. Op de middelbare school las ik Dracula van Bram Stoker, uit 1897. In 1992 zag ik de schitterende film die Francis Ford Coppola maakte van het Dracula-verhaal, heel trouw aan Stokers boek. Helaas hebben critici die film zwaar onderschat. Als kind was ik dol op horrorverhalen, wat dat betreft ben ik een kind gebleven. In mijn boeken Momo en Salomon zit ook horror. Ik geloof niet in monsters, maar wel in de angst ervoor. En ik geloof in de angst voor duisternis, ook de &#8211; seksuele &#8211; duisternis die in onszelf zit. The New Annotated Dracula had ik al op Amazon besteld voordat het boek uit was. Het viel niet tegen. De noten zijn inspirerend, daardoor ontvlammen er beelden in je hoofd. Wat Leslie Klinger er niet allemaal in heeft gezet: de context van die tijd natuurlijk, maar ook stilistische, geografische en historische gegevens. Je leest niet alleen Bram Stoker, maar alles over die hele wereld rond dat boek. De scenarioschrijver van Coppola&#8217;s film zei ook dat hij Stokers boek beter begreep nadat hij &#8220;The Annotated&#8221; had gelezen. Het boek is bovendien prachtig uitgegeven, met oude foto&#8217;s en gravures.&#8217;
&#8216;Arabische lyriek&#8217;, gekozen en vertaald door Hafid Bouazza, drie delen in een cassette, € 35,00 inclusief cd met voordracht van Katja Römer-Schuurman, is het recentste boek van Hafid Bouazza (1970, Marokko)
Jackie Kay
Gerard Donovan, Julius Winsome, Faber and Faber, 224 pagina&#8217;s, € 12,99; volgend jaar verschijnt de Nederlandse vertaling bij Ailantus
&#8216;Afgaande op mijn eigen ervaring van afgelopen jaar, denk ik dat Gerard Donovans Julius Winsome zo&#8217;n mond-tot-mondbestseller wordt. In mei gaf mijn zoon van twintig het aan mij en zei: &#8220;Mam, dit moet je lezen&#8217;; ik las het en herlas het en las het daarna op vakantie in Whitstable voor aan mijn partner, iets wat ik in jaren niet had gedaan. Eenmaal terug gaf mijn zoon het aan onze buurvrouw die veel van boeken houdt. Zij gaf het vorige week terug en ik gaf het weer door aan mijn achtenzeventigjarige moeder die het net uit heeft. Iedereen vond het prachtig; iedereen wilde het wanhopig graag aan iemand anders laten lezen om erover te kunnen discussiëren. Het zou het boek geen recht doen om te veel erover te vertellen, maar zelden bleef een personage zo lang in mijn hoofd doorspoken als Julius Winsome, die zich heeft teruggetrokken in een blokhut in de bossen van Maine. Zo sterk en meeslepend beschreven dat je zelf in dat besneeuwde woud lijkt te lopen. Dit is een boek dat je laat broeden op kwesties van liefde en verlies, lang nadat je het uitgelezen hebt.&#8217;
Jackie Kay (1961, Groot-Brittannië) schrijft romans, verhalen en poëzie. Dit jaar schreef ze mee aan &#8217;52, een Midzomernachtsdroom&#8217;, dat onder andere verscheen in Vrij Nederland

Thijs Niemantsverdriet

Padu Boerstra

Lezen!

Schrijvers over het beste boek van 2008

40 jaar Peter van Straaten bij VN

Peter, het merk en het mannetje

Interview
1. Er moet magie zijn
&#8216;Ik jaag een droom na. Ik wil het ultieme verhaal schrijven, zoals dat van mijn vader in Knielen op een bed violen, maar alle woorden en scènes die ik bedenk, zijn slechts een benadering. Je lijdt altijd een nederlaag. Je weet niet wat er gebeurt in het hoofd van zo&#8217;n man die zegt dat hij God heeft gezien. Maar de lezer ontdekt die droom wel. Dat kan zin geven aan iemands bestaan. Een roman moet glashelder zijn, maar ook iets raadselachtigs behouden. De werkelijkheid is niet te vatten, het gaat altijd om een keuze. In het leven moet magie zijn. Tussen man en vrouw, tussen leraar en leerling, tussen ouders en kinderen. Magie gaat niet altijd via woorden. Ik ben daar hypersensibel in, ik heb vaak met mensen intuïtief contact. Lesgeven, kennis overdragen, is ook een soort magie. Ik ben iemand die hunkert naar contact, naar vriendschap.&#8217;
2. Wees redelijk
&#8216;Sommige lezers werden woedend op mijn vader: hoe kon hij zijn gezin te gronde richten voor zijn geloof? Ik kan geen kwaad woord over hem horen. Ik verdedig niet de romanfiguur, maar de lijfelijke vader. Maar het is waar: zijn drang om naar bijeenkomsten van zijn geloofsgenoten te gaan, was monomaan, een redeloze passie. Die ken ik zelf ook. Er komt iets op in je hoofd en je wilt dat per se doen. Toen ik rond de veertig was, werd mijn vrouw &#8216;s nachts alleen in bed wakker. Ik was in mijn lelijke eendje gestapt, op weg naar Parijs. Ik had een bepaald boek in mijn kop, ik moest en zou het hebben. Het was alleen daar te krijgen. Zo ben ik ook een keer in een opwelling naar Parijs gereden omdat ik Sartre op straat een blaadje wilde zien verkopen, La cause du peuple. Ik kon daar geen weerstand aan bieden, alle redelijkheid wuifde ik weg. Dat heb ik natuurlijk niet van een vreemde. Tegenwoordig heb ik het wel in de hand.&#8217;
3. Leven is verleidingskunst
&#8216;Als schrijver verleid je de onbekende lezer. Je moet hem overhalen de eerste bladzijden om te slaan en verder te lezen. Leven is verleidingskunst.
Ik heb twee windhonden, whippets. Ze zijn vriendjes, zo mooi en aanhankelijk. Soms neem ik ze mee als ik moet voorlezen. Dan liggen ze aan weerszijden van het spreekgestoelte. Dat is natuurlijk een vorm van theater, van effectbejag. Ik houd ook van mooie kleren, daarmee val ik op. En ik heb een olijfgroene sportwagen, een Mazda MX-5, beige van binnen, met een dashboard van notenhout. Ook daarmee verleid ik. Ik houd erg van schoonheid.&#8217;
4. Bewegen is een voorwaarde voor een gelukkig bestaan
&#8216;Wat die hang naar mooie kleren betreft: het is mooi dat ik niet corpulent ben. Daar ben ik veel te onrustig en te beweeglijk voor. Ik probeer steeds mijn bureau te ontvluchten om nieuwe dingen mee te maken, nieuwe mensen te ontmoeten. Lange fietstochten maak ik niet meer, want de honden moeten naar buiten. Ik loop nu dagelijks een uur hard, met de whippets, en doe oefeningen in het bos. Hoe drukker ik het met verplichtingen heb, hoe gelukkiger ik me voel.&#8217;
5. Memento mori
&#8216;Ik heb geen moment gedacht: Knielen op een bed violen zal ik nooit overtreffen. Op een ochtend ben ik aan Suezkade begonnen. Het boek zat al in mijn hoofd. Ik moest nog één keer vertellen over mijn ervaringen als jonge leraar. Er waren scènes die ik niet wilde meenemen in het graf. Ik heb het in een flow geschreven. Het ligt nu in de winkel.
Elke dag zijn er wel een paar momenten dat ik in gedachten mijn handen vouw uit dankbaarheid. Ik kan niet goed meer bidden. Dan ben ik aan het overdenken, aan het mediteren. Hoe zal ik sterven? Zo kom ik even tot inkeer. Ik overdenk de zin van mijn bestaan. En ik besef dat ik er bén, dat ik leef, dat ik mijn volle verstand heb. Tegelijkertijd neemt het diepe besef van mijn sterfelijkheid toe.&#8217;

De 5 leefregels Jan Siebelink

Fotodocument / Langs de spoorlijn
&#8216;Ik heb de zeldzaamste planten gezien en de prachtigste tuinen in de hele wereld, maar de mooiste combinatie van bloemen blijft voor mij die van cosmea, kattenstaarten, afrikaantjes en zonnebloemen reikend tot aan de staalblauwe hemel. Daar verdrink je in.&#8217; Deze hartveroverende combinatie trof fotograaf en &#8216;horticultureel onderzoeker&#8217; Gina Kranendonk (1960) aan in schooltuintjes in eigen land. Zij maakte er een feestelijk boek over, De schooltuin. 100 jaar schooltuincultuur in Nederland. Op de omslagfoto knalt het hardroze van de cosmea en het fel oranje van de afrikaantjes je tegemoet. Je wilt meteen met de kinderen meewroeten in de grond.
Net zo&#8217;n aanstekelijk effect bereikt zij met de fotoserie die vanaf 6 juni te zien is in Foam in Amsterdam: Do me a garden, please! Portretten van spoortuintuiniers en de zelfgemaakte hutjes en kassen waar zij groenten en bloemen in verbouwen. &#8216;Het begint spelenderwijs,&#8217; zegt Gina Kranendonk, &#8216;op een voelsprietenmanier ontdek je een wereld, en daar zoom je op in. Ook bij de spoortuintjes gaat het om ogenschijnlijk gewone cultuur. Iedereen weet dat het bestaat, maar je ziet er nooit beelden van. Ik ben erin geïnteresseerd hoe wij de natuur in cultuur veranderen.&#8217;
Op een zomerse dag, twee jaar geleden, bracht zij een van haar zoontjes naar tennisles aan de rand van Rotterdam. &#8216;Ik verveelde me, ging struinen door de omgeving en stuitte op zo&#8217;n tuintje langs het spoor. Daar stond een tafel met een schitterend tafelkleed, waar munt op lag te drogen. Ik raakte in gesprek met de Marokkaanse vrouw van wie het tuintje was en vroeg of ik haar mocht fotograferen. Sindsdien ben ik doelbewust spoortuintjes gaan spotten, in heel Nederland.&#8217;
Ze vertelt geestdriftig over de mensen uit alle hoeken van de wereld met wie zij kennismaakte. &#8216;Het is verbazingwekkend dat van die kleine lapjes grond enorme hoeveelheden voedsel komen, bijna het hele jaar door. Daar zit kennis achter die van generatie op generatie is doorgegeven. Het is ook een vorm van micro-economie. Kijk, deze vrouw teelt uien, zij verkoopt ze in bosjes voor een euro aan de kleinschalige winkeltjes hier in de buurt.&#8217; Helaas worden veel van deze spoortuintjes ontmanteld, sinds de privatisering van de NS.
Voor de expositie stelde Kranendonk tweeluiken samen &#8211; een portret van de tuinier naast een stilleven: de oogst, bonen, bloemen of een rozerood raamkozijn in een verveloos schuurtje. &#8216;Het portret van de Marokkaanse uienteelster heb ik gecombineerd met een doorgeschoten uienbol waar een vlinder op is neergestreken. Die atalanta correspondeert met een vlinderachtig motiefje in haar sjaal. Je hart juicht als je dat opeens ziet. Ik raakte ook gefascineerd door die bouwseltjes. Allemaal gemaakt van hergebruikt materiaal, met tender loving care, Piet Hein Eek-achtig, maar dan echt. Prachtig.&#8217;
De dubbelportretten worden getoond op digitale schermpjes, als slideshows. Zo wordt recht gedaan aan de enorme hoeveelheid beelden die Kranendonk maakte. &#8216;De portretten komen niet in een lijstje. Dat haat ik, het blijft digitaal. Deze mensen zijn zo vrij.&#8217;
Kranendonk noemt zich &#8216;een mooi weer-fotograaf. De lucht is bij mij altijd stralend blauw. Bij voorkeur fotografeer ik in mei en juni, dan is alles is op zijn mooist, in full bloom. Het liefst maak ik foto&#8217;s om twaalf uur &#8216;s middags, dan krijg je de felste kleuren. Ja, zo krijg je als fotograaf meteen een look. Ik houd van de goedkoopste digitale camera&#8217;s die er te krijgen zijn. Ik houd van simpelheid. Van het cameraatje, en van de &#8211; verdwijnende &#8211; cultuur die ik vastleg.&#8217;
Gina Kranendonk, ‘Do me a garden, please!’, van 7 t/m 22 juni in Foam, Fotografiemuseum Amsterdam, Keizersgracht 609, Amsterdam

dierbare tuintjes

Interview met Elvin Post
Ruim twintig jaar geleden interviewde Rinus Ferdinandusse de thrillerschrijver Jacques Post uitvoerig voor VN&#8217;s Detective &#038; Thrillergids. Post had in 1987 vijf spannende boeken op zijn naam staan &#8211; eentje met vier sterren. Ze spelen allemaal in Rotterdam. &#8216;Vreemd,&#8217; zegt Elvin Post (1973), die vier jaar geleden met zijn debuut Groene Vrijdag meteen de Gouden Strop won, &#8216;dat toen ik op het toneel verscheen zo weinig mensen mij in verband brachten met het werk van mijn vader.&#8217; Toch zijn er heel wat overeenkomsten tussen vader en zoon. Beiden schreven recensies van niet-Nederlandse misdaadromans en interviewden buitenlandse thrillerschrijvers. Elvin Post doet dat nog steeds, voor het AD. Beiden waren in hun jonge jaren actief in de muziek: Elvin als amateurgitarist, Jacques als drummer. Elvin: &#8216;Ik houd van blues en rockmuziek, mijn vader ook van jazz. Hij heeft mij genoemd naar zijn favoriete Amerikaanse jazzdrummer, de legendarische Elvin Jones.&#8217; En allebei hielden ze zich bezig met het beoordelen van manuscripten van thrillerschrijvers in spe. Jacques is nu uitgever. Elvin: &#8216;Na mijn opleiding boekhandel en uitgeverij kreeg ik de mogelijkheid om te gaan werken bij de grote literaire agent Ralph Vicinanza in New York. Zij verzorgen onder meer de buitenlandse rechten van Stephen King. Ik maakte een voorselectie uit de aangeboden manuscripten. Veel van wat ik voorbij zag komen, maakte mij duidelijk hoe het in ieder geval níét moet.&#8217;
Absurde dingen
Verschillen zijn er ook. Jacques zei destijds: &#8216;Als je een poosje redigeert en vertaalt en veel leest, ga je denken: dat kan ik ook.&#8217; En hij voegde met succes de daad bij het woord. Voor Elvin ging het anders. &#8216;Mijn vader las op jonge leeftijd al heel veel. Ik hield meer van voetballen. Op school stond op de verplichte boekenlijst veel zwaar werk over de oorlog en trauma&#8217;s. Daar was ik op dat moment nog niet aan toe. Ik was een jaar of twintig toen mijn vader mij Stick van Elmore Leonard gaf. Dat veranderde alles. Ik vond dat geweldig, zo mooi van perspectief, en dan die personages met hun particuliere gektes. Ook Merg en been van Gerben Hellinga maakte grote indruk op me.&#8217;
Maar zelf schrijven, zoals zijn vader, daar dácht Elvin niet aan. Dat gebeurde bij toeval. &#8216;In mijn New Yorkse jaren stuurde ik veel e-mails naar huis en naar vrienden, waarin ik de absurde dingen die ik meemaakte, beschreef. Een vrouw in Manhattan deed bijvoorbeeld aan het merkwaardige Ivy League Dating, waarmee je afgestudeerden aan een Amerikaanse topuniversiteit aan de haak kon slaan. En de secretaresse van het agentschap vertelde mij over een ijscoman die connecties had met de maffia en in wapens handelde. Als je om een magnum vroeg, was het van belang te specificeren wat voor magnum je precies bedoelde: de witte, die met amandelsmaak, chocola of de&#8230; Ik mailde over het cheque cashing-bureautje waar ik naartoe ging, met die stapels krasloten overal en zo&#8217;n zonderlinge chef, die raar rondsloop. Veel elementen uit Groene Vrijdag had ik al. Die ben ik later bij elkaar gaan vegen voor mijn eerste boek. Maar ik moest er wel iets aan toevoegen: een conflict als thema. En kleine conflicten tussen de personages onderling.&#8217;
Daarin is hij geslaagd. Na de juichende ontvangst van zijn debuut schreef Elvin Post nog twee misdaadromans. Vals beeld, een geromantiseerd verhaal over een werkelijk uitgevoerde kunstroof in Boston met een boeiend portret van kunstvervalsers in de VS en hun onderlinge wrijvingen (ook genomineerd voor de Gouden Strop, en voor de Diamanten Kogel). En in januari van dit jaar verscheen Geboren verliezers. Daarin beschrijft hij de levens van kleine criminelen in het drugscircuit in Washington Heights, New York, zeer geloofwaardig &#8211; en spannend. Elvin Post is inmiddels in zes talen vertaald en de eerste twee boeken worden verfilmd. Logisch, want de recensenten waren vol lof over zijn filmische montagetechniek en over zijn lichtvoetige humor.
Kunstvervalsers
Jacques Post zei in 1987: &#8216;Mijn eerste drie boeken heb ik geschreven met het idee in mijn achterhoofd dat het eigenlijk ook een scenario moest zijn.&#8217; Elvin Post: &#8216;Dat heb ík nooit gedacht. Ik ben daar van tevoren niet mee bezig geweest.&#8217; Toch schrijft hij nu zelf het scenario voor de verfilming van Vals beeld. &#8216;Ik ben nog maar in de eerste fase. De kracht van het verhaal zit in de wrijving tussen de personages. Ik doe mijn best om ze net zo neer te zetten als Elmore Leonard en zijn 10 Rules of Writing. Ik moet er nog veel uitfilteren. Zo nodig schrijf ik er een nieuwe scène in. De rol van de vrouw in het verhaal bijvoorbeeld, echtgenote van de museumdirecteur en uiteindelijk de geliefde van een van de kunstvervalsers, moest ik flink naar voren halen. Ik vind het leuk om vanuit een ander gezichtspunt naar mijn boek te kijken. En ik verbaas me erover hoeveel er nog uit kan. Dat heb je trouwens bij veel boeken. Volgens Scott Turow geldt dat alleen niet voor Moby Dick. &#8220;Daar staat geen woord te veel in,&#8221; zei hij tegen mij. &#8220;Dat is zo briljant. Ik lees het steeds opnieuw en blijf me verbazen.&#8221;&#8216;
Elvin Post wijst op een grote crayontekening in zijn woonkamer, gesigneerd: Henri Matisse. Het is het portret van een vrouw, lange hals, fraaie lippen, half geloken ogen, een hand speelt met een kralensnoer. Een vervalsing van Matisse speelt een rol in Vals beeld. &#8216;Dat portret heb ik gekocht van Geert Jan Jansen. Ik las Magenta, avonturen van een meestervervalser van Jansen om mij in die wereld te oriënteren. Wij hebben nog steeds contact.&#8217; Voorin Vals beeld staat een citaat van Jansen: &#8216;Dit boek geeft zoveel informatie over kunstdiefstal en kunstvervalsing: het zou verboden moeten worden.&#8217; Een mooi compliment voor de research van Elvin Post.
Favorieten Elvin Post
Elmore Leonard Get Shorty
Charles Willeford Miami Blues
Scott Turow Presumed Innocent
Frederic Forsyth De dag van de Jakhals
Jay McInerney Bright Lights, Big City
Gerben Hellinga Merg en been
Michael Connelly De dichter
Thomas Harris Rode draak
George Pelecanos Tuinier van de nacht
Dennis Lehane Gesloten kamer
Bret Easton Ellis American Psycho
Favorieten Jacques Post (1986)
Len Deighton The Ipcress File
Raymond Chandler The Big Sleep
Eric Ambler Journey into Fear
Frederick Forsyth The Day of the Jackal
Dashiel Hammett The Maltese Falcon
James M. Cain The Postman Always Rings Twice
Paul Cain Fast One
Trevanian The Eiger Sanction
Damon Runyon On Broadway
Hunter S. Thompson The Great Shark Hunt
De boeken van Elvin Post verschijnen bij uitgeverij Anthos

Zo vader zo zoon; SPECIAL DETECTIVE & THRILLERGIDS 2008

Jeroen Vullings

Carolina Lo Galbo

Tomas Vanheste

Marian Husken

Henk van Renssen

Marijn van der Jagt

Sarah Meuleman

Maurits Martijn

A TOT Z; D&TGIDS 2008

Michael Moore redux
&#8216;Die dagen vlak na de inval werd ik op straat bespuugd&#8217;
Michael Moore staat karakteristiek licht gebogen in het midden van restaurant Four Seasons op de 52ste Straat aan Park Avenue &#8211; volgens New York Magazine &#8216;absoluut de mooiste zaal&#8217; voor een lunch te midden van de &#8216;town&#8217;s power menagerie&#8217;. In dit keurige gedeelte van Midtown eten vrouwen in smetteloze deux-pièces en mannen in pak &#8211; uitgezonderd Moore, die gewoontegetrouw is gekleed in een iets te ruime, vale spijkerbroek. Zeventig man zijn uitgenodigd door filmproducent Harvey Weinstein &#8216;to do lunch'(drukke New Yorkers hebben geen lunch maar doen lunch) met Michael Moore, ter ere van de Oscarnominatie voor zijn documentairefilm Sicko.
Weinstein, stoppels en zwart pak, is de aangename mogul-versie van die andere bigger-than-life-New Yorker: Donald Trump. Zichtbaar thuis in de Four Seasons is hij aan het werk. Oscarseizoen = lobbyen en dat doen Weinstein en Moore vandaag. Aan de witte vis en Franse wijn zitten enkele matig bekende gezichten uit kabel-tv-hel (Court TV), minder geslaagde documentairemakers en een enkele verlopen televisiester: leden van de Oscar Academy die mede zullen beslissen of Moore gaat winnen.
In 2003 kreeg hij een Oscar voor Bowling for Columbine en als hij dit jaar weer wint, vertelt Moore de gasten, dan kan hij de speech van toen (&#8216;Wij zijn tegen deze oorlog, Mr. Bush. Shame on you, Mr. Bush, shame on you&#8217;) letterlijk herhalen. &#8216;Vijf jaar later zitten we immers nog steeds in Irak.&#8217;
Die speech was een week na de inval van Irak en bij het verlaten van het podium schold een toneelknecht in de coulissen hem uit: &#8216;Asshole!&#8217;
Moore vervolgt: &#8216;Die dagen vlak na de inval werd ik op straat bespuugd, ik werd bedreigd en FoxNews-koning Bill O&#8217;Reilly zei op de radio dat hij &#8220;tegen de doodstraf is, behalve voor Moore&#8221;. Mijn leven met negen bodyguards begon, maar nu, vijf jaar later, is alles anders &#8211; het land is veranderd: geen enkele president is zo lang zo onpopulair geweest als Bush.&#8217;
Met zijn speech was Moore zijn tijd vooruit: dit jaar gaan drie van de overige vijf genomineerde documentaires over de tragedie in Irak. Met een bijna vrouwelijke giechel besluit Moore dat hij jaren later te gast was bij de Jay Leno Show en dat na afloop diezelfde toneelknecht naar hem toekwam om zich te verontschuldigen voor zijn gedrag tijdens de Oscars een paar jaar eerder: &#8216;&#8221;Jij had gelijk,&#8221; zei hij, &#8220;ik had ongelijk.&#8221; Ik antwoordde: &#8220;Je hebt niks verkeerds gedaan: you believed your president.&#8221;&#8216;
Michiel Vos
Taalles voor moeders
&#8216;Doe het voor je kinderen&#8217;
In het overblijflokaal van de St. Lukasschool in Osdorp hebben zich elf moeders (vier Turks, zeven Marokkaans) verzameld. Terwijl zij boven Nederlandse conversatieles krijgen via een speciaal door de Stichting Taalvorming ontwikkelde methode, leren hun kinderen beneden lezen en rekenen.
Naast me zit de Turkse Nurdesen. Ze is al achttien jaar in Nederland, maar dat is niet te horen. Haar jongste twee kinderen zitten op deze school. Een fijne school, zegt Nurdesen, en alle andere moeders beamen dat. Waarom gaat ze niet naar de ROC-cursus, vraag ik. Dan krijgt ze drie keer taalles in de week, maar dan leert ze wel serieus Nederlands.
Nurdesen heeft een te druk leven, vindt ze zelf. De kinderen, het huishouden, daarnaast maakt ze nog drie uur per dag schoon op Schiphol. Waar zou ze de tijd vandaan moeten halen? &#8216;Doe het voor je kinderen,&#8217; fluister ik, want de les is al begonnen. &#8216;Dan kan je met hun leraren praten.&#8217; Nurdesen kijkt me niet begrijpend aan, en haalt haar schouders op. Alsof ze wil zeggen dat ze zich zo ook wel weet te redden.
Een paar van de aanwezige vrouwen staan wel op de wachtlijst voor de echte taalles, sommigen zelfs al meer dan een half jaar.
Lisa en Maaike, de enthousiaste juffen van de Stichting Taalvorming, reizen van school naar school. Met stempeldozen en potten met pennen proberen ze hun cursisten in ruime zin alvast vertrouwd te maken met de Nederlandse taal. Ze maken ook uitstapjes, naar de bibliotheek, of naar het museum. Persoonlijke verhalen en ervaringen van de moeders zelf worden als lesmateriaal gebruikt.
Vandaag is er een hoofdrol weggelegd voor de maan. Alle cursisten hebben er een verhaaltje plus tekening over gemaakt. Hayat leest als eerste voor: &#8216;Ik vind het licht van de maan leuk en prachtig.&#8217;
Juf Lisa gaat in op het woord prachtig, er worden synoniemen gezocht. De vrouwen doen enthousiast mee, iets té. Een juf komt vragen of het wat zachter kan, de achtstegroepers zijn namelijk bezig met hun Cito-toets.
Directeur Roland Schut van de St Lukasschool doet er alles aan om ouders (bijna allemaal van niet-Nederlandse komaf) meer bij zijn school te betrekken. Ze mogen bij hem op school de lessen volgen, er zijn speciale opvoedcursussen in school en drukbezochte koffieochtenden. Een paar vaders en moeders zijn onlangs ook op cursus gegaan. Ze hebben geleerd wat een ouderraad is en hoe je moet vergaderen. Als er feesten worden georganiseerd, zegt Schut, is er altijd eten voor een weeshuis. Maar voor een verantwoordelijke functie als de ouderraad is zelfvertrouwen nodig. En dat is bij deze ouders nog een heikel punt.
Margalith Kleijwegt
De wereld vanachter het bureau
&#8216;Wel, mijn vraag is nu: kent u een rijke Rus?&#8217;
Met een Siberische kennis eet ik een kop soep in een tentje aan de Tverstraat. Met een glas Kaukasisch bronwater erbij. Nee, nog geen wijn, het is pas halftwee. De rekening bedraagt zestienhonderdachttien roebel. Vierenveertig euro. Ik geef honderdvijftig roebel extra. De bediende &#8211; in witte voorschoot &#8211; brengt het geld even later in het leren mapje met gouden letters beleefd terug. &#8216;Meneer, wilt u mij met uw vier lullige euro fooi soms beledigen?&#8217; zegt zijn muizengezicht.
Terug aan mijn schrijftafel gaat de telefoon. &#8216;Hallo, met Eén Vandaag hier. Wij hebben zojuist besloten dat we iets moeten doen aan de Russische presidentverkiezingen. We willen komen met een cameraploeg. Zeg, u woont daar toch? Nu hadden we als redactie het volgende idee bedacht: we maken een portret van een miljonair. En van een arme Rus. En waarom ze allebei zo van Poetin houden.&#8217;
Ik zwijg. Een week eerder was ik al gebeld door een andere vaderlandse actualiteitenrubriek. Met exact hetzelfde idee. Lang leve de clichés.
&#8216;Wel, mijn vraag is nu: kent u een rijke Rus?&#8217;
Ik mompel dat ik zeer veel rijke Russen ken. Met paleizen, zwembaden, vliegtuigen. Maar dat ze niet zo snel op televisie willen en al helemaal niet op de westerse. &#8216;Kent u ook arme Russen?&#8217; Wagonladingen, antwoord ik. Zo stop ik in mijn portiek een behoeftig gezin af en toe wat toe. Ze hebben twaalf poezen. Maar ook daarover zwijg ik.
&#8216;We willen u vragen voor de productie &#8211; afhalen van het vliegveld, leggen van contacten, en de vertalingen natuurlijk. O ja, de vergoeding bedraagt tweehonderd euro bruto per werkdag van tien uur. Wat? Nee, nee, nee… Wat dacht u wel? Daaraan wordt niet getornd!&#8217;
Mijn homerische geschater klinkt vanaf mijn flatje tot ver over het Rode Plein. Ik moet bijkomen op de bank, kijk even naar de vallende sneeuw buiten, terwijl ik peins over de miljoenen verslindende bekende koppenparade dagelijks op de Nederlandse tv.
Bereidt u zich de komende weken voor op legers arme en rijke Russen op de buis. Bedacht door specialisten aan de Hilversumse burelen, geproduceerd door een of andere stumper voor de prijs van acht koppen Moskouse restaurantsoep per dag. Toch goed dat er een BBC is.
Pieter Waterdrinker
Absurdistische gedachtesprongen
&#8216;Vanavond zullen we er achter komen hoe, wie of wat dood vogeltje is&#8217;
Een dichtbundel die van kaft tot kaft wordt voorgelezen &#8211; dat overkwam een bundel van Kees Ouwens, van Lucebert. Ook het complete werk van Gertrude Starink werd hier al eens integraal voorgedragen. Maar deze avond neemt het Amsterdamse Poëziecentrum Perdu voor het eerst een werk van een levende dichter ter hand. Een &#8216;heterogeen koor&#8217; van twaalf zeer verschillende dichters&#8217; zal Dood vogeltje van Marc Kregting tot leven brengen. Het publiek zit op banken die in een cirkel zijn opgesteld. De dichters, zes mannen en zes vrouwen van uiteenlopende leeftijd, hebben zich onder het publiek gemengd. Ook Kregting zelf, gehuld in een rood T-shirt met de raadselachtige tekst CTFD.EST-04, zit tussen de belangstellenden. Vanavond zullen we er hopelijk achter komen hoe, wie of wat dood vogeltje is. Het heeft geen veren, vleugels of een snavel, begrijpen we al snel, wel wenkbrauwen en tanden. Het wezentje is kennelijk het alter ego van de dichter, &#8216;dat zich uitgebreid verliest in alle hoeken en gaten van de wereld&#8217;.
Om de beurt lezen de twaalf stemmen stukjes voor van de drieëndertig prozagedichten waaruit Dood vogeltje bestaat. Het gaat om &#8216;een taaldelirium&#8217;, vond de ene recensent van de bundel, een bizar relaas. &#8216;Een gedurfd literair experiment,&#8217; vond een ander. &#8216;Maf,&#8217; schreef iemand.
De twaalf dichters lezen de absurdistische gedachtesprongen &#8211; &#8216;buitendattelijkheidjes&#8217; &#8211; van Kregting afstandelijk voor. De dichter zelf, hand aan kin en mond, staart onderwijl aandachtig naar het plafond. Het publiek is een wonder. Ruim anderhalf uur horen ze het braaf aan. Beschaafd en gehoorzaam gaan ze mee in deze gestapelde associatieve teksten.
Alleen het piepkleine dochtertje van de dichter verlaat op de arm van haar moeder de zaal. Zíj slaakte als enige kreetjes van opwinding. Anneke Brassinga, een van de twaalf dichters, na afloop: &#8216;Het is leuk als je in een heel eenvoudige setting vrij moeilijke teksten levend kunt maken. Je raakt al doende gewend aan de toon, aan de registerwisseling. Het werk zit slim in elkaar, het rijm is doordacht.&#8217;
Het dode vogeltje zelf, na afloop: &#8216;De bundel was vanavond als nieuw voor mij. Ik herkende het niet als van mezelf. Dat was grappig, maar ook doodeng. In mijn eentje had ik die aandacht waarschijnlijk niet weten vast te houden.&#8217;
Martje Breedt Bruyn

Margalith Kleijwegt

Pieter Waterdrinker

De kleine wereld