MAGA-miljoenen ontwrichten Europa

MAGA in Europa

Verhaal van de Week

'Een slimme rekenmachine'

Aritificial Intelligence

De zomer van de klimaatcrisis

Hannah Prins

Heinens denkfout

Hans against the machine

Publieke omroep

Onderzoek

Laurens Dassen

Essay 

Is het tijd voor een avondklok voor mannen?

Debat op dinsdag

Uit het strafkamp in Belarus: Martin

Kort verhaal

Dit moet je deze maand zien, lezen of bezoeken

Cultuurtips

Rondgang

<div class="info-box">
<p><iframe src="https://w.soundcloud.com/player/?url=https%3A//api.soundcloud.com/tracks/1603392315%3Fsecret_token%3Ds-Lejrnjyh5D5&amp;color=%23ff5500&amp;auto_play=false&amp;hide_related=false&amp;show_comments=true&amp;show_user=true&amp;show_reposts=false&amp;show_teaser=true" width="100%" height="120" frameborder="no" scrolling="no"><span data-mce-type="bookmark" style="display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;" class="mce_SELRES_start">﻿</span></iframe><br />
<em>Dit verhaal is ook te beluisteren.</em></p>
</div>
<p>In het klaslokaal van de Amsterdamse openbare basis- en middelbare school DENISE werken leerlingen in kleine groepjes aan een opdracht. Naast een jongen die volgens het basisschooladvies prima vwo aankan, zit een meisje dat binnenkwam met een vmbo-advies. ‘Zij kan zo naar de universiteit,’ denkt Luc Sluijsmans. ‘Ze heeft alleen een taalachterstand waardoor ze nog wat extra tijd nodig heeft om haar taalvaardigheid bij te spijkeren.’</p>
<p>Luc Sluijsmans is schoolleider van DENISE, een school met nieuwkomers- en internationaal onderwijs. Zijn leerlingen hebben dikwijls een internationale achtergrond en zijn bij uitstek gebaat bij een latere selectie. Sluijsmans: ‘Kinderen die net in Nederland zijn, hebben logischerwijs vaak enorme taalachterstand. Ze hebben tijd nodig om op niveau te komen. Op een reguliere school beland je dan direct onderaan de ladder, waardoor je al je vakken op het laagste niveau moet doen. Zonde, want dat je de taal nog niet beheerst, wil niet zeggen dat je op andere gebieden niet heel sterk bent. Hier kijken we pas na drie jaar op welk niveau een leerling eindexamen kan doen. Dat geeft leerlingen veel meer perspectief.’</p>
<h5>Laatbloeiers</h5>
<p>Sluijsmans doet precies wat de Onderwijsraad adviseerde. Om kansenongelijkheid en segregatie tegen te gaan, pleit de raad ervoor om de selectie van leerlingen uit te stellen tot na een brede driejarige brugperiode. Op dit moment wordt in groep acht van de basisschool bepaald op welk niveau een leerling instroomt op de middelbare school. Dat gebeurt op basis van het schooladvies en het resultaat van de doorstroomtoets. Vooral kinderen met een minder gunstige sociaaleconomische achtergrond en laatbloeiers stromen hierdoor dikwijls en onterecht door op een laag niveau.</p>
<blockquote><p>Steeds minder scholen bieden alle niveaus aan en als ze dat wel doen, gebeurt dit steeds vaker op verschillende locaties.</p></blockquote>
<p>Dat zou niet zo’n probleem zijn als een leerling makkelijk kan switchen van niveau of diploma’s kan stapelen. Maar dat gaat in de praktijk niet zo soepel. Steeds minder scholen bieden alle niveaus aan en als ze dat wel doen, gebeurt dit steeds vaker op verschillende locaties. Het gevolg is dat veel leerlingen onderwijs volgen dat niet past bij wat zij in hun mars hebben. En dat niet alleen, jongeren met verschillende achtergronden komen elkaar niet meer tegen op school. Zorgelijk, oordeelde ook het Sociaal Planbureau, want op die manier staat het onderwijs ver af van het doel om leerlingen als burgers te leren samenleven in een complexe en diverse samenleving.</p>
<h5>Realistische afspiegeling van de samenleving</h5>
<p>Van ‘hokjes’ en ‘bubbels’ is op DENISE geen sprake. Met een keur aan nationaliteiten in huis, vormt het schoolplein er een realistische afspiegeling van de samenleving. Op het vlakbij gelegen Spring High is ook iedereen welkom. Deze school werd zeven jaar geleden opgericht door Camyre de Adelhart Toorop en werkt ook met een driejarige brugperiode. De opdracht om zoveel mogelijk ‘schotten’ weg te nemen nam ze letterlijk. Leerlingen krijgen geen les in gescheiden lokalen, maar werken allemaal samen op een leerplein.</p>
<p>‘Op elk leerplein werken zo’n vijftig à zestig leerlingen onder begeleiding van twee of drie docenten. Ze krijgen in kleine groepjes instructies van de docent en werken ondertussen zelfstandig aan hun opdrachten en projecten.’</p>
<p>Omdat leerlingen van verschillende leeftijden en niveaus bij elkaar zitten, is het makkelijk om per vak te differentiëren. De Adelhart Toorop legt uit: ‘Een eersteklasser die met vmbo binnenkomt en heel goed is in Engels, kan zo aanschuiven bij een groepje leerlingen uit het tweede jaar die taken op vwo-niveau doen. En andersom: wanneer een leerling toch wat extra oefening in de basisvaardigheden nodig heeft, krijgt hij dat zonder gelijk te hoeven blijven zitten.’</p>
<p>Met een flexibel leerprogramma waarin flink gedifferentieerd wordt, zorgt ze dat elk kind voldoende wordt uitgedaagd. ‘Ook de snelle en sterkere leerlingen die met een vwo-advies binnenkomen,’ benadrukt ze. ‘Want dat is waar het met de middenschool misging. Deze leerlingen werden niet goed bedeeld waardoor zij onder hun niveau gingen werken.’</p>
<p>Precies waar veel ouders nu bang voor zijn, weet ze. Uit angst dat hun zoon of dochter in een brede brugklas afzakt, melden zij hun kind liever aan op een categoraal gymnasium of, op zijn minst, een homogene vwo-klas. Dit is één van de redenen dat scholen een brede brugperiode uitstellen.</p>
<p>Zonde en onnodig, denkt De Adelhart Toorop. ‘De vmbo is niet besmettelijk, hè? Sterker nog: ik denk dat een vwo-leerling bij ons juist heel veel kan leren. De puberteit is bij uitstek de tijd om te oefenen om samen te leven met verschillende mensen. Een brede brugklas is de perfecte manier om te beseffen dat de wereld niet een grote witte hoogopgeleide bubbel is. Als jij zorgt dat er goed gedifferentieerd wordt zodat elk kind zijn capaciteiten kan benutten, plukt een kind alleen maar de vruchten van gemengde klassen.’</p>
<h5>Breder opleiden</h5>
<p>Het achterliggende idee van een driejarige brugperiode is namelijk niet alleen dat jongeren meer tijd krijgen om te bepalen op welk niveau ze eindexamen doen. Sluijsmans: ‘Het doel is ook om beter en breder op te leiden. Leerlingen laten ontdekken wie ze zijn, wat ze kunnen, wat hen raakt en motiveert en wat ze kunnen leren van een ander. Ik denk dat we in Nederland te ver zijn afgedwaald van de vraag wat we willen met ons onderwijs. Hoe we willen bijdragen aan de persoonsvorming van een kind. We zijn te veel gaan denken in cijfers en resultaten. We laten onze inhoud leiden door wat er in de lesmethodes staat en vergeten te kijken naar waar een kind op een bepaald moment behoefte aan heeft.’</p>
<blockquote><p>‘In een volle klas van dertig leerling is het lastig differentiëren. Je zou je onderwijs dus zó moeten inrichten dat je leerlingen in kleine groepjes kunt begeleiden.’</p></blockquote>
<p>Het hadden de woorden van De Adelhart Toorop kunnen zijn. Zij zet ook sterk in op socialisatie en persoonsvorming. Voor zo’n brede opleiding ontwierpen beide schoolleiders een eigen programma met bijbehorend lesmateriaal. In plaats van vakken geïsoleerd aan te bieden, werken leerlingen aan grotere projecten die meerdere vakken omvatten. ‘Jongeren worden uitgedaagd de diepte in te gaan, samen te werken en verbanden te leggen. Voor elk project gaan verschillende vaksecties bij elkaar zitten om een vakoverstijgend project te ontwerpen waarin alle leerdoelen terugkomen,’ legt Sluijsmans zijn aanpak uit.</p>
<h5>Haalbaar?</h5>
<p>Zelf lessen ontwerpen die zijn afgestemd op het niveau van elk kind. Lessen die niet alleen de cognitieve vaardigheden trainen, maar ook de persoonlijke en sociale ontwikkeling aanspreken. Het klinkt als een flinke opgave voor docenten die doorgaans al heel wat op hun bordje hebben: volle klassen, hoge werkdruk en een structureel gebrek aan tijd en handen. Dit waren voor voormalig minister Wiersma genoeg redenen om de landelijke invoering voorlopig op de lange baan te schuiven, ondanks het advies van de Onderwijsraad. Zijn argument: een stelselwijziging zou te veel vragen van het onderwijs dat al behoorlijk onder druk staat. Zijn de ideeën van de schoolleiders Sluijsmans en De Adelhart Toorop wel haalbaar voor andere scholen?</p>
<p>‘Alles valt of staat bij goede docenten die voldoende tijd, ruimte en vertrouwen krijgen om het werk te doen waarvoor ze zijn opgeleid.’ De Adelhart Toorop ziet dat veel scholen nog niet aan die voorwaarde voldoen. ‘In een volle klas van dertig leerlingen is het lastig differentiëren. Je zou je onderwijs dus zo moeten inrichten dat je leerlingen in kleine groepjes kunt begeleiden.’</p>
<p>Sluijsmans denkt dat zo’n kentering tijd kost. ‘Als nieuwe school konden we alles vanaf het begin af aan opbouwen. Voor bestaande scholen is het een enorme organisatorische opgave. We hebben ons onderwijs de afgelopen vijftig jaar zo ingekaderd met lessentabellen en categorale scholen, dat je heel wat lef moet hebben om die heilige huisjes omver te schoppen.’ Toch hoopt hij op meer curriculumbewustzijn in het onderwijs zodat leerlingen die meer tijd nodig hebben zoveel mogelijk kansen krijgen.</p>

<h5>Hoogopgeleide ouders op je dak</h5>
<p>Of scholen zelf de handschoen oppakken is de vraag. ‘Scholen willen wel aan de slag met een brede brugklas, maar worden tegengehouden door een vastgeroest denken in cijfers en rendementen,’ ziet De Adelhart Toorop. ‘Ze vrezen de inspectie aan de ene kant en de ouders aan de andere kant. Het vraagt moed om je klassen heterogeen te maken als je weet dat je daarmee hoogopgeleide ouders op je dak krijgt.’ Ze denkt dat een verplichte invoering uiteindelijk de beste manier is om als school bij te dragen aan een meer inclusieve en harmonieuze samenleving. ‘Het is een illusie om te denken dat hoogopgeleide ouders massaal voor een brede brugperiode kiezen als er ook een homogene optie is, en tot die tijd zullen scholen terughoudend zijn.’</p>
<blockquote><p>‘We schuiven op naar een welzijnseconomie waar je het niet gaat redden met alleen een flinke portie kennis en een mooie cijferlijst.’</p></blockquote>
<p>Of een landelijke invoering er ooit gaat komen en de brede brugklas straks gemeengoed is? De Adelhart Toorop verwacht van wel. ‘Je ziet al een verschuiving in het maatschappelijke debat,’ zegt ze. ‘Langzaam beginnen we te beseffen dat de kenniseconomie zijn langste tijd gehad heeft. We schuiven op naar een welzijnseconomie waar je het niet gaat redden met alleen een flinke portie kennis en een mooie cijferlijst.’ De Adelhart Toorop denkt dat de behoefte aan veerkrachtige burgers die inzicht hebben in hun eigen handelen en met elkaar en elkaars verschillen kunnen omgaan, alleen maar zal groeien. ‘Uiteindelijk vraagt dat om onderwijs dat breder opleidt. Een brede school waar de ontmoeting centraal staat.’</p>


Marijn Ruhaak

Waarom een brede brugklas leerlingen meer perspectief geeft