VVD versus de rechtse kerk

De rechtse kerk

Verhaal van de Week

Onder de motorkap van het IDF

Documentaire

600 dagen de straat op

Verzet

Tijd voor scholierenprotest?

Jongerenpanel

Doe iets niet

Dolf Jansen

Dienstplicht

Chard van den Berg

Laat de boer rouwen

Hans Against the Machine

Veiligheidsraad

Verenigde Naties

Iedereen aan de marathon

Zeitgeist

Jacht op vreemdgangers

Digital Families

Interview
Had u ooit gedacht dat deze zaak u zo veel jaar zou gaan kosten?
‘Als ik dat van tevoren had geweten, was ik de taal gaan leren, zodat ik minder afhankelijk van tolken was geweest. Het duurde zo lang omdat er sabotagepogingen van de tegenpartij waren, en vaak was er domweg geen geld, waardoor we de zaak even moesten laten rusten.’
Waarom stapte Mohamed Sacirbey al in 1993 naar het Internationaal Gerechtshof?
‘Hij deed alles wat in zijn vermogen lag om de oorlog die toen in volle gang was, te laten stoppen. Sacirbey dacht dat via een kort geding bij het Internationaal Gerechtshof te kunnen bereiken. Ver­geet niet, in 1992 waren er al veel slachtoffers gevallen. Het gerechtshof oordeelde toen dat beide partijen de oorlog moesten staken. Dat gebeurde niet en Sacirbey wilde dat voor de toekomst vast zou komen te staan wie verantwoordelijk was voor deze massamoord.’
Inmiddels is er het Joegoslavië Tribunaal, is dat niet genoeg?
‘Nee, als de directeur van Ahold de boel tilt en daarmee zijn aandeelhouders dupeert, dan willen de benadeelden niet alleen dat hij de gevangenis in gaat, maar dan zullen ze ook schadevergoeding ­eisen van het bedrijf.’
Is dat waar het om gaat? Geld?
‘Nee, niet alleen. Nogmaals, voor de geschiedschrijving is het belangrijk vast te stellen dat de regering in Belgrado verantwoordelijk was voor de slachtpartij in Bosnië. Mensenrechtenorganisaties in Belgrado benadrukken voortdurend hoe belangrijk ze deze zaak vinden. “We moeten af van de leugens in ons land,” zeggen ze, “anders wordt het nooit meer wat.” Als wij deze zaak winnen, kan er niemand meer aan de haal gaan met een ­eigen versie van dit conflict.
Maar dat gebeurt zelfs met de holocaust.
‘Inderdaad. In Servië zie je nu ook al dat Srebenica wordt ontkend. Met een uitspraak van het Internationaal Gerechtshof stel je voor de geschiedenis vast wat er voor verschrikkelijks is gebeurd. Daar hebben niet alleen de Bosniërs iets aan, de verhoudingen op de hele Balkan zijn uiteindelijk met de waarheid gediend. Het is belangrijk om een eerlijke relatie met je buren op te bouwen. Dat gevoel leeft sterk in Sarajevo, en inmiddels ook in Belgrado.’
Zet u de oorlog door deze procedure bij het Internationaal Gerechtshof niet met andere middelen voort?
‘Het gevoel van de Bosniërs is juist dat die oorlog maar niet ophoudt, dat er nog steeds een soort veenbrand woedt. Verzoening kan alleen na erkenning van schuld. Een uitspraak van het gerechtshof is helemaal nodig nu beide landen tot de Europese Unie willen toetreden.’
Mohamed Sacirbey wordt beschuldigd van misbruik van staatsgelden, Bosnië heeft de Verenigde Staten om zijn uitlevering gevraagd. Hoe is het dat hij er niet bij kan zijn in Den Haag?
‘Ik vind dat heel jammer. Sacirbey heeft met zijn inzet en charisma heel veel bereikt en hij zou het verdienen om op de eerste rij te zitten.
Hij zal de zaak vanuit zijn woonplaats New York volgen, ik heb nog regelmatig contact met hem.’

Margalith Kleijwegt

De zaak van Sacirbey

Mensenrechtenles voor Irakezen

Interview Sybilla Dekker
‘Natuurlijk wijs ik het af als jongeren auto’s in de fik steken, maar je moet wel uitzoeken waaróm ze ontevreden zijn. Ze voelen zich slecht behandeld. Ze wonen in verpauperde wijken. Zulke jongeren voelen zich op geen enkele manier gerespecteerd. Als mensen het gevoel krijgen dat ze als uitschot worden behandeld, komen ze in opstand.’
Sybilla Dekker, minister van Volkshuis­­vesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu­beheer, zat eind vorig jaar aan de buis gekluisterd toen de rellen in de voorsteden van Parijs uitbraken. Ze vond het fascinerend om te zien hoe de onrust zich in een mum van tijd over heel Frankrijk verspreidde – met behulp van sms en e-mail. ‘Die jongeren konden op die manier overal waar ze wilden toeslaan. Het beangstigde me hoe snel de situatie daardoor uit de hand kon lopen.’
Dekker beschouwt zichzelf als een beroepsbestuurder, dus keek ze ook met die ogen naar Frankrijk: zouden de onlusten hiernaar toe overslaan? ‘Godzijdank is dat niet gebeurd. Maar ik besef dat het anders had kunnen aflopen. Die jongeren hebben internationale contacten. Een sms’je naar Nederland is zo gestuurd.’
En er zijn overeenkomsten met de achterstandswijken bij ons. ‘Ook daar doen zich alle problemen tegelijk voor: slechte huizen, te weinig speelplaatsen, te weinig groen, verloedering. Plus dat de bewoners zich miskend voelen. Het is én, én, én, én.’
Komt u vaak in achterstandswijken?
‘Nee, alleen als ik op werkbezoek ga. Van de zesenvijftig probleembuurten in Nederland heb ik er al veertig achter de rug. En dan praat ik echt niet alleen met de bobo’s. Als minister zeg ik: We moeten meer in die buurten investeren.’
Mooi gesproken, maar ondertussen neemt de segregatie hand over hand toe.
‘Dat is een rotprobleem, dat moeten we erkennen.’
Ook dat horen we al heel lang.
‘Toch is het belangrijk om in die buurten te blijven investeren.’
Is dat de enige les van Parijs? Dat we moeten doorgaan met wat we deden?
‘Vergeleken met Frankrijk doen we in Nederland al heel veel. Ik investeer veel tijd en geld in deze wijken. Maar door de rellen in Frankrijk vroeg ik me wel meteen af: is het genoeg?’
Het nieuwe jaar was nog niet begonnen of Amsterdam-West beleefde zijn eigen Parijsje: een Marokkaanse jongen reed zich op zijn scooter te pletter tegen een verkeerspaal. Zijn vrienden gaven de politie de schuld en sloegen aan het muiten.
Doodeng, vond de minister het. ‘Echt griezelig. Ik realiseerde me dat ook hier de vlam zomaar in de pan kan slaan. Van de accountmanagers van VROM hoorde ik hoe groot de problemen in buurten als Slotervaart zijn. Gelukkig was de gemeente Amsterdam alert, want als minister kun je op zo’n moment niet zoveel. Dat Cohen de stadsdeelbestuurders meteen bij elkaar haalde, vond ik een goed initiatief. Ik was alleen verbaasd dat hij expliciet zei dat hij bang was voor Parijse toestanden. Dat had ik zelf niet gezegd.’ Stoer: ‘Je moet je angst alleen uitspreken als je ook duidelijk zegt wat je aan het probleem gaat doen.’
De VVD-minister van VROM en de gemeente Amsterdam hebben niet de gewoonte elkaar te complimenteren. Toen Dekker de huren wilde liberaliseren, merkte PvdA-wethouder Duco Stadig meteen op dat ze de arme inwoners de stad uitdreef. Haar plannen zouden leiden tot gettovorming en segregatie. Een paar weken geleden dreigde de minister haar steun aan het Zuidas-project op te zeggen als Stadig vasthield aan zijn voornemen om op deze toplokatie sociale huurwoningen te bouwen. Waanzin, vond Dekker dat. De grond was daar veel te duur voor en er is al genoeg sociale woningbouw in Amsterdam. Onenigheid bestaat ook over de zogenaamde Rotterdam-wet die minister Pechtold van Bestuurlijke Vernieuwing en zij in de herfst door het parlement kregen. Een wet die de gemeenten de mogelijkheid biedt de komst van kansarmen naar achterstandswijken aan banden te leggen. Discriminatie, vindt de gemeente Amsterdam dat. Een unieke kans om de problemen in de grote steden nou eens echt aan te pakken, volgens Dekker. Heel dom dus van de hoofdstad om de geboden kans niet te grijpen. ‘Ik denk dat die wet ook voor Amsterdam heel goed zou kunnen uitpakken,’ zegt Dekker. ‘Als ze nee blijven zeggen, vind ik dat jammer. Een betere oplossing heb ik niet.’
De kritiek op de Rotterdam-wet is dat de grote gemeenten bepaalde buurten wel voor de kansarmen kunnen afsluiten, maar dat dat nog niet wil zeggen dat de buurgemeenten die sloebers zullen opnemen. Kortom: waar moeten de kansarmen naartoe?
Een akelig dilemma, erkent Sybilla Dekker. ‘Ik vind dat de grote steden met de buurgemeenten moeten afspreken dat daar meer sociale woningen worden gebouwd. Dat heb ik met ze afgesproken. Rotterdam zal op zeker moment het kabinet wel duidelijk moeten maken waar die mensen naartoe worden gestuurd. Het is een tijdelijke wet en als niet aan alle voorwaarden wordt voldaan, kan die weer worden ingetrokken. Maar de problemen in de achterstandswijken schreeuwen wel om een oplossing. Principes als iedereen moet overal kunnen wonen moeten zo’n oplossing niet in de weg staan. Dat ben ik in elk geval niet van plan.’
De minister bestrijdt de eenzijdige samenstelling van achterstandswijken ook door ‘gedifferentieerd’ te bouwen: luxe koopwoningen moeten de plaats innemen van de naargeestige portiekflats die er nu staan. Het probleem is wel dat hele straten tijdelijk elders onderdak moeten vinden. Dat leidt tot onzekerheid, angst en protesten. Dekker zegt: ‘De woningcorporaties moeten dat fatsoenlijk aanpakken en niet alleen een briefje in de bus stoppen, zoals nu wel gebeurt. Ze zouden huis aan huis moeten uitleggen wat de bewoners te wachten staat. Natuurlijk ligt de mededeling ‘ U moet hier weg’ emotioneel. Je komt aan het belangrijkste dat mensen hebben: hun plek, hun leven. Toch moeten we dat doorzetten.’
Waar Dekker niet één twee drie een oplossing voor heeft, is dat in de probleembuurten bewoners vaak nog nauwelijks wat hebben met elkaar. ‘Mijn accountmanagers, de woningcorporaties maar ook contactpersonen van moskeeën zeggen: het wordt steeds moeilijker mensen te betrekken bij zo’n buurt. Ik denk dat we op dit moment een hoge prijs betalen voor de individualisering die in Nederland lang is gepredikt. Mensen hebben zich in hun eigen kleine kring opgesloten en gaan liever niet meer met anderen om.’
Lekker jezelf zijn, is wel lang de leus van de VVD geweest.
‘Ja, maar dat mag niet gelijkstaan aan alleen doen wat je zelf wilt, zonder rekening te houden met je omgeving. Als iedereen zich isoleert, is dat riskant. Je loopt het gevaar dat de verhoudingen in zo’n buurt tot ontploffing komen.’
Allochtone buurtbewoners zullen zeggen: we hebben geen andere keus dan ons in onze eigen kleine kring opsluiten. We worden gediscrimineerd, de meerderheid respecteert ons niet.
‘Er wordt ook te weinig respect betoond. Ik zelf probeer altijd het goede voorbeeld te geven. Op werkbezoek praat ik altijd met vertegenwoordigers van de minderheden. Van je belangstelling blijk geven is heel belangrijk. Er bestaat zoveel argwaan over en weer. Wat zit er toch achter die islam, vragen veel autochtonen zich af. Waarom willen die moslimvrouwen per se een hoofddoekje dragen? Past dat wel bij Nederland? Ik vind dat een eenzijdige discussie. Al die jongens die overal hun pet ophouden, daar heeft niemand het over. Terwijl dat toch een tikkeltje onbeschoft is.’
Rita Verdonk vindt dat iedereen op straat Nederlands moet spreken. Bent u het daarmee eens?
‘Nee, maar zo heeft Rita het ook niet bedoeld. We zijn hier in Nederland, wilde ze zeggen. Dat moet iedereen zich realiseren. Maar dat laat onverlet dat mensen onderling Engels of Turks met elkaar mogen praten.’
De Kamer wil moslimvrouwen verbieden om in het openbaar een burka te dragen. Is dat geen inbreuk op de rechten van een minderheid?
‘Nee, ik vind dat dat echt verboden moet worden. Wij zijn hier in Nederland en we moeten niet toestaan dat hier mensen over straat lopen van wie het gezicht niet te zien is.’
Die vrouwen beroepen zich op hun geloof.
‘Dit is een uitwas van het geloof. In de koran staat nergens dat de vrouw een burka moet dragen. Het is een interpretatie. Ik vind: als je per se in Nederland wilt werken en wonen, dan moet je je ook aan de Nederlandse spelregels houden. Wij in Nederland willen elkaar kunnen aankijken en elkaar kunnen aanspreken, zo is de omgang hier en dat wil ik graag zo houden. Dat signaal moeten we ook afgeven, vind ik.’
Wat heeft u ermee te maken hoe iemand over straat gaat?
‘Het gaat me aan omdat ik onderdeel uitmaak van deze maatschappij.’
Dekker wil – desnoods met harde hand – de segregatie bestrijden. Ondertussen blijkt uit rapporten als ‘Uit elkaars buurt’ van het Sociaal en Cultureel Planbureau dat de verwijdering tussen de bevolkingsgroepen alleen maar toeneemt. Immigranten van de tweede en derde generatie blijken nog minder met Nederlanders om te gaan dan hun ouders.
‘Dat vond ik uiterst verontrustend om te lezen. Ik blijf mijn hoop vestigen op de mensen die actief zijn in zo’n buurt, die zich beijveren voor de samenhang. Maar natuurlijk is dat weefsel broos. We zullen hier nog een harde dobber aan krijgen.’
Sybilla Dekker (63) werd geboren in Alkmaar en is van katholieken huize. Ze studeerde personeelswerk en organisatiekunde. Van maatschappelijk werkster werd ze een kopstuk in het bedrijfsleven: directeur van de Algemene Werkgevers Vereniging Nederland en commissaris bij onder meer Heineken, de NS en de Rabobank. Op voorspraak van Neelie Kroes werd de VVD-vrouw in 2003 benoemd tot minister.

Max van Weezel

‘Ik heb al veertig probleembuurten achter de rug’

Nog nooit waren er zoveel discussiebijeenkomsten als afgelopen herfst tijdens de ramadan. Wie wilde, kon wel drie keer op een avond naar een iftar, de gezamenlijke maaltijd waarmee het vasten wordt doorbroken. Jongerencentrum Argan hield in die vastenmaand iedere week een debat over integratie of terrorisme. Eind oktober was Mohammed Cheppih, ooit beoogd voorzitter van de AEL, te gast. Cheppih keek vermoeid naar de opgewonden discussiërende jongeren. Hij praatte zachtjes, fluisterend bijna. De felheid van het publiek over moslimthema’s leek hem te ergeren. Alsof hij wilde zeggen: jongens rustig nu, verdiep je in je geloof, anders komen we nooit een stap verder.
Een paar weken na het verhitte debat in Argan kwam tout multicultureel Amsterdam weer bij elkaar voor de feestelijke oprichting van MoslimjongerenAmsterdam in Felix Meritis, en weer wat later organiseerde de groep IslaamAangegaam een goedbezochte bijeenkomst over integratie en radicalisering in Bos en Lommer.
Een man die bij al die bijeenkomsten opduikt, de ene keer als organisator, de andere keer als gespreksleider of deelnemer, is Ahmed Marcouch, nu nog ambtenaar jeugd en veiligheid van stadsdeel Zeeburg en voorzitter van de Ummao, de Unie van Marokkaanse moskeeën in Amsterdam en omstreken, maar als de PvdA de deelraadsverkiezingen wint, is hij vanaf 8 maart stadsdeelvoorzitter van Slotervaart.
Aspirant-voorzitter
Marcouch kwam in 1979 naar Nederland. Hij was tien jaar en analfabeet. Zijn moeder was acht jaar eerder gestorven en zijn vader hertrouwde. In totaal telde het gezin vijftien kinderen. Marcouch nam zijn lot al jong in eigen handen. Hij ging naar school, werkte en liet zich niet uit het veld slaan. Dat is de boodschap die hij onvermoeibaar aan anderen lijkt te willen overdragen.
Jonge Marokkanen reageerden dan ook enthousiast op zijn aspirant-voorzitterschap: ‘Gefeliciteerd Ahmed, Slotervaart,’ schreef Anass begin december op de Amsterdamse website van de PvdA. ‘Ik wens je veel succes met deze verantwoordelijkheid. Als ik moet helpen folders uitdelen&#8230; Een vredige groet!’
‘Met jou als lijsttrekker zijn we ervan overtuigd dat we actief een bijdrage kunnen leveren aan een beter Slotervaart,’ schrijft Khalil van IslaamAangenaam.
Natuurlijk, deze adhesiebetuigingen komen niet van de relschoppers uit Slotervaart, de jongens die een auto in brand staken uit woede over het dodelijke brommerongeluk van de zeventienjarige Salahedine. En het zijn waarschijnlijk ook niet de jongens die in datzelfde stadsdeel een week eerder met zijn twaalven op klaarlichte dag een vijftienjarig meisje verkrachtten.
Henk Goettsch, de huidige stadsdeelvoorzitter in Slotervaart, liet afgelopen zaterdag in NRC Handelsblad weten dat hij het helemaal gehad heeft met deze raddraaiers uit zijn buurt. ‘Therapieresistent’, noemde hij ze. Wat hem betreft mogen deze gevaarlijke gekken langdurig worden opgeborgen.
Marcouch reageert verlegen als de boude uitspraken van Goettsch hem worden voorgelegd. Hij wil en hij kan niet geloven dat deze jongeren echt voor zichzelf en de maatschappij verloren zijn. ‘Als je op tijd grenzen stelt en die jongens niet meteen als psychiatrische gevallen benadert, kun je wél wat bereiken. Nu staan ze bovendien eindeloos op wachtlijsten van instellingen waar ze eigenlijk meteen terecht zouden moeten kunnen.’
Dat Marokkaanse ouders moeite hebben met de opvoeding van hun kinderen beseft Marcouch al jaren. Sterker nog: hij heeft dat aan den lijve ondervonden en weet daarom als geen ander hoe belangrijk het is om vaders en moeders aan te spreken op het gedrag van hun kinderen. In zijn huidige baan als ambtenaar veiligheid van Zeeburg ontbiedt hij daarom regelmatig de ouders van kinderen die dreigen te ontsporen. ‘Ik confronteer de ouders, zeg ze dat ze te weinig bij hun kinderen betrokken zijn. In het begin keek men daar van op, maar in mijn ervaring werkt het wel.’
Hij formuleert het mooi: ‘We moeten die lastige kinderen teruggeven aan hun ouders.’ Even is hij stil. ‘Ook al zijn het niet allemaal van die grote pedagogen.’
Levensgevaarlijke geruchten
Zelfs oud-politieman Marcouch keek op van de razernij van de jonge opstandelingen in Slotervaart en van de ongekende felheid van de grote groep eromheen. Daags na het ongeluk van Salahedine werden er in Slotervaart pamfletten verspreid met daarop de tekst ‘Salehedine is gedood’, daarmee implicerend dat de politie medeschuldig zou zijn aan het tragische ongeval.
Dit soort geruchten zijn levensgevaarlijk, vindt Marcouch. Ze gaan een eigen leven leiden en voor je het weet is het waarheid geworden. Dus werd na een paar dagen een grote bijeenkomst gehouden in het Piet Mondriaan College, een middelbare school midden in de wijk. Het was een geëmotioneerde bijeenkomst waar zeshonderd jongeren hun hart konden luchten, vertelt Marcouch, die hen vanzelfsprekend weer toesprak.
Een hardnekkig probleem is dat de overheid voor veel Marokkaanse gezinnen de natuurlijke vijand is. Marcouch hoorde tijdens zijn rondgang door de buurt in de afgelopen weken een ander, steeds sterker wordend, gerucht. Marokkaanse ouders waren ervan overtuigd dat Bureau Jeugdzorg en de Raad voor de Kinderbescherming hun kinderen wilden afpakken. Vierhonderd gezinnen in Amsterdam-West worden op dit moment door Bureau Jeugdzorg begeleid, en tweehonderd kinderen staan onder hun toezicht.
De ouders waren ervan overtuigd dat Jeugdzorg met voorbedachten rade te werk ging. Hun redenering was als volgt: door in Slotervaart veel kinderen uit huis te halen, wilde Jeugdzorg goedmaken wat ze elders in Nederland, in gezinnen waar een kind door mishandeling om het leven was gekomen, had verzaakt.
De angst onder de Slotervaartse Marokkanen groeide buiten proportie en Marcouch besloot om samen met vrouwencentrum Nisa voor Nisa en de moskee een avond te organiseren in buurtcentrum Eigenwijks. ‘Die kloof moest gedicht. Instellingen zoals Jeugdzorg en de kinderbescherming moeten we vertrouwen, anders kunnen ze in zo’n buurt niet functioneren.’
Het initiatief van Marcouch had ook een pedagogisch doel: ‘Ik wil dat ouders leren zelf hun mond open te doen, ze moeten niet alleen op geruchten afgaan. Dan gaan ze roepen: zie je wel, die Nederlanders hebben het op ons gemunt. Als je niet bereid bent uit te zoeken wat er werkelijk aan de hand is, verval je heel snel in die slachtofferrol.’
Er kwamen zo’n honderd boze ouders, de kinderrechter was aanwezig, er waren imams, en er waren vertegenwoordigers van de Jeugdzorg en de kinderbescherming. De hele geruchtenmachine was op gang gekomen, zo bleek, toen bij twee gezinnen kinderen naar het idee van de ouders onterecht waren weggehaald. De ouders legden geëmotioneerd, en in hun eigen taal, uit hoe schandelijk, misdadig ze die ingreep hadden gevonden.
De ouders konden ook hun grieven kwijt. De rechter had niet verwacht dat het wantrouwen van de Marokkaanse ouders tegenover alles wat met de overheid te maken heeft, zo diep geworteld zit. De vaders en moeders begrepen ook helemaal niet hoe het hulpverleningssysteem hier werkt, zo bleek. In Marokko is het ondenkbaar dat je kind uit huis wordt weggehaald, daar bestaat geen bureau jeugdzorg. ‘Marokkaanse ouders hebben ook een andere zienswijze op de opvoeding en daar begrijpen de Nederlandse instanties weer niet veel van.’
Ouders beklaagden zich erover dat de jeugdzorgwerkers wel erg Nederlands en erg jong waren. Meisjes van drie-, vierentwintig hadden de gotspe hun te vertellen dat ze hun kinderen niet goed grootbrachten!
Zelfkritiek
Dit soort bijeenkomsten zou Marcouch vaker willen houden. De confrontatie opzoeken, een sociaal netwerk weven. Bruggenbouwer Marcouch gelooft erin. ‘Ik wil dat de Marokkaanse gemeenschap ervan doordrongen raakt dat ze de moeilijke situatie die in sommige wijken in Amsterdam is ontstaan, zélf moeten oplossen.’
Veel jonge mannen en vrouwen, zegt hij, lopen de laatste tijd ‘met een knoop in hun maag’. Ze willen graag wat doen, maar vragen zich af wát. Het waren deze mensen, volgens Marcouch ‘het middenkader’, die zondag een strikt besloten bijeenkomst in Bos en Lommer organiseerden, waar burgemeester Cohen ook even te gast was.
Tot grote opluchting van velen brachten de meesten het op de eigen gemeenschap kritisch onder de loep te nemen, ze legden de schuld van de problemen niet alleen buiten zichzelf. Er is een gebrek aan stages en banen, natuurlijk, dat zal niemand ontkennen. Maar er vielen ook harde woorden over ouders die zich te weinig van hun kinderen aantrekken. Die wel een mooi huis in Marokko laten bouwen maar geen geld willen besteden aan een sportclub voor hun zoon. Er was openlijke minachting voor de jongens die willekeurige meisjes op straat voor hoer uitmaken. En een van de jeugdige aanwezigen vroeg zich zelfs af waarom sommige Marokkanen toch zoveel kinderen krijgen. Toen er werd gevraagd wie hij daarmee bedoelde, wees hij tot grote hilariteit van de zaal een vader van elf kinderen aan die een paar rijen verder zat.
Marcouch was laatst met een delegatie jongeren op bezoek in het Europarlement. Bij aankomst vroegen de jongens en meisjes meteen aan de parlementariërs wat die voor hen konden doen.
Marcouch kwam meteen tussenbeide: ‘Ik probeerde hun uit te leggen dat ze zelf het heft in handen moeten nemen. Word lid van een politieke partij, zei ik ze, dan kun je zelf invloed uitoefenen.’

‘De kloof moet gedicht’

<div class="wpg-element paragraph">
12 januari 2005 Margalith Kleijwegt
Het is ijskoud in de residentie van de Iraakse ambassade te Wassenaar. Vanavond is er voor het eerst in jaren een ontvangst en nu blijkt de verwarming het niet te doen. De gasten nemen het ongemak voor lief. Iedereen applaudisseert extra enthousiast voor de negenendertig Iraakse rechters, directeuren van gevangenissen en politiefunctionarissen die vanavond hun Strategic Management Course afsluiten en morgen naar Bagdad terugvliegen.
‘Terug naar de hel’, verzucht een gevangenisdirecteur met de omvang van Jerommeke. ‘Er zitten vijfentwintighonderd gedetineerden in mijn gevangenis in Mosul’, zegt hij bijna trots. ‘En weet je wie het ergst zijn? De terroristen!’ 
</div>
<div style="width:451px; height:auto;" class="wpg-element image clear"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2005/12/4a03a2df-b5bc-4039-8721-6d1ec1b36ed3_1166105654322-Iraakse_rechters_01_4511.jpg" width="451" height="268" alt="Uiterst links medewerkster Rana Abbawi, rechts in blauw/roze jurk Parikhan Shawhi, eerste secretaris van de Iraakse ambassade" />Uiterst links medewerkster Rana Abbawi, rechts in blauw/roze jurk Parikhan Shawhi, eerste secretaris van de Iraakse ambassade</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Drie weken lang reisden de mannen door Nederland en spraken ze met Nederlandse politiefunctionarissen, gevangenisdirecteuren en rechters hier. De cursus, mede gefinancierd door de Europese Unie, werd om veiligheidsredenen in het diepste geheim gegeven.
Drie weken lang kregen de mannen uit Irak ingeprent hoe belangrijk mensenrechten zijn. ‘Dat kunnen jullie makkelijk zeggen. Veiligheid is voor ons op dit moment minstens even cruciaal’, roepen ze om de beurt. En dat hebben de meesten aan den lijve ondervonden. In de cellen van de gevangenis van Mosul bij voorbeeld, zitten ook de brute moordenaars van familieleden van de gevangenisdirecteur. ‘En wij moeten deze man ervan overtuigen dat het belangrijk is om humaan met je gevangenen om te gaan,’ zo schetst Marinus de Hart een van de dilemma’s. Hij is de politiefunctionaris die samen met Hans de Wit van the Hague Forum for Judicial Expertise, deze bijzondere cursus leidde.
De negendertig mannen zeggen bijna plichtmatig heel dankbaar te zijn voor de Hollandse gastvrijheid, al vonden ze het verschrikkelijk moeilijk om van huis weg te zijn. ‘We kregen nauwelijks informatie over de situatie in Irak!’, roept een van de rechters. Hun verlangen om terug naar huis te gaan is bijna voelbaar. Het ambassadepersoneel loopt blij rond met bladen vol sinas met prik. Voor de Nederlandse gasten zijn er goedgevulde glazen met ijskoude rode wijn. In de kamer naast de keuken staat de hard liquor, prachtige flessen Johnny Walker whiskey en uitmuntende cognac blijven vrijwel onaangeroerd. Als het Iraakse bandje begint te spelen, beginnen de mannen meteen te dansen, om de ronde tafel met chrysanten heen. Hand in hand nemen ze de vloer, later volgen de vrouwen. Twee oudere rechters kijken toe, hun netbehaalde diploma ligt op hun schoot.
</div>

Iraakse rechters op cursus in Nederland

Terug naar Amsterdam-West

<div class="wpg-element paragraph">
15-10-2005 Door Margalith Kleijwegt
Het verhaal is van alle tijden. Een jongen en een meisje worden verliefd, willen voor altijd bij elkaar zijn, maar de hindernissen zijn talrijk. Sofia is moslim, Maarten niet en hij wil het ook niet worden. De prijs van de liefde is hoog: de vader verstoot zijn dochter. Is zij een slachtoffer? Of een wegbereidster voor moslim-Julia’s na haar?
Ze leerden elkaar kennen in tramlijn 9. Zij was op weg naar de Erasmus Universiteit. Hij liep stage bij een architectenbureau. Weer of geen weer, elke dag stonden ze daar bij dezelfde halte in Rotterdam.
‘Hij leek me aardig,’ weet Sofia nog.
‘Ik vond haar leuk,’ zegt Maarten lachend.
Maanden bleef het bij ‘hoi’ en ‘dag’, vertelt Maarten (27) op hun kleine etage in Utrecht, tot hij haar op een ochtend tussen twee tramhaltes in vroeg of ze met hem naar de film wilde. Het werd Remember the Titans, een waar gebeurd verhaal over de integratie­problemen van een gemengd football-team, Denzel Washington speelt de hoofdrol. Voor Sofia, dochter van Marokkaanse ouders, was het de eerste keer dat ze uitging met een Nederlandse man.
In de maanden erna vervielen ze weer in hun oude routine en zeiden ze elkaar dagelijks beleefd gedag in de tram. Toen ze elkaar op een dag onverwacht op straat tegenkwamen, vertelde Maarten dat hij verder ging studeren aan de kunstacademie in Utrecht. Als ze hem nog een keer wilde spreken, moest ze snel zijn, zei hij. De volgende dag belde Sofia (23) hem. Vanaf dat moment ging alles snel, ze werden verliefd en probeerden steeds meer tijd met elkaar door te brengen. Maarten, die het geloof van Sofia respecteert en zelfs met haar mee wil vasten tijdens de ramadan, liet weten dat hij zich niet tot de islam zou gaan bekeren. Hoewel Sofia haar vriend begreep, besefte ze meteen het probleem. Een relatie met een niet-moslim is bij Sofia thuis onbespreekbaar. Haar ouders zijn traditionele, gelovige mensen, bovendien zijn ze gevoelig voor het geklets en geroddel in hun buurt. Vanaf het begin was het dus duidelijk dat haar vader de gedachte van een Hollandse schoonzoon onverdraaglijk zou vinden. In zijn dagelijkse leven doet hij graag zaken met Nederlanders. Maar privé houd je ze buiten de deur.
Het enige wat er opzat voor Sofia was Maarten stiekem te ontmoeten. Dat hielden ze een paar jaar vol. Op 24 december 2004 verliet Sofia definitief haar ouderlijk huis en trok bij Maarten in. ‘Het moeilijkste moment was toen ik de deur achter me dichttrok, in het volle besef dat ik mijn ouders misschien nooit meer zou zien. Ik voelde me zo zwaar toen ik eenmaal buiten stond, het was een verschrikkelijk moment.’
In de voorafgaande maanden was de druk, zowel van haar moeder als van Maarten, groot. ‘Ik wist dat ik moest kiezen en dat thuisblijven me alleen maar ongelukkiger zou maken. Maar het was heel moeilijk om mijn familie pijn te doen. Mijn moeder wist van Maarten, ze smeekte me om niet weg te gaan. Ik zei tegen haar dat ik van haar hield en vertelde haar hoezeer ik haar zou missen. Als je werkelijk om me geeft, zei ze tegen me, dan zou je me niet in de steek laten. Ze was zo bang dat mijn vader haar de schuld van mijn vertrek zou geven. Hij vond dat mijn moeder me te veel vrijheid gaf.’ Stilte. ‘Ik vind het gemeen dat ik ben verstoten,’ zegt ze strijdlustig. ‘Wat heb ik nou fout gedaan? Als Maarten een Marokkaanse man was geweest, weet ik zeker dat mijn vader trots op hem was geweest. Maarten is niet lui, hij wil wat van zijn toekomst maken en hij zorgt goed voor me. Alleen omdat hij een Nederlander is, vallen al zijn kwaliteiten in het niet.’
Het is eind juni, een warme avond, Maarten en Sofia zitten er jong en kwetsbaar bij. Over een week gaan ze trouwen. Haar ouders zullen er, net als haar broers, niet bij zijn; haar zusjes twijfelen nog. Sofia is gespannen, haar trouwjurk, voor de gelegenheid geleend van haar zus, blijkt niet op de goede lengte te zijn vermaakt. En de kapper heeft een dag eerder haar haar verknald, de kleur is bijna zwart terwijl ze om roodbruin gevraagd had. Maarten kijkt haar bezorgd aan en slaat zijn arm om haar heen. Ze hebben het goed samen, vertellen ze. Alleen de breuk met haar familie, die doet pijn.
Ze beseffen dat hun verbintenis veel moslims een doorn in het oog is. Als ze samen buitenlopen, worden ze soms nagestaard of nageroepen door allochtone buurtgenoten. Ze proberen zich er niets van aan te trekken, al lukt dat niet altijd. Het hóórt niet, een moslimmeisje met een Nederlander.
Minirokjes
In de maanden voordat ze van huis wegliep, nam Sofia stukje bij beetje al haar spulletjes mee naar Maarten. Ze hoopte dat haar vader niets in de gaten zou krijgen. ‘Mijn spiegel, de wekker, videobanden, ik stopte alles in grote tassen. Mijn moeder vond het wel raar dat ik mijn spiegel het huis uit sleepte, maar ik zei dat ik hem ging verkopen.’
Wat haar vader heeft vermoed, weet ze niet, hij koos voor de makkelijke weg door Maartens bestaan te ontkennen. ‘Mijn vader is heel dubbel. Aan de ene kant vond hij het belangrijk dat ik een goede opleiding kreeg, dat ik onafhankelijk zou zijn en goed voor mezelf zou kunnen zorgen. Maar ik moest ook onze cultuur in stand houden, volgens zijn normen en waarden islamitisch zijn. Hij is altijd bang geweest dat ik onze cultuur zou verloochenen en mijn geloof zou kwijtraken.’
Sofia was behalve lastig, ook haar vaders trots, ze was bijna meester in de rechten. Hij had er inmiddels vrede mee als ze hem vertelde dat ze af en toe voor haar studie een excursie naar bijvoorbeeld Duitsland moest maken. In werkelijkheid ging iedere buitenlandse reis van Sofia naar het bovenwoninkje van Maarten in Utrecht. Natuurlijk had ze haar ouders liever de waarheid verteld, maar wat moest ze?
De dag dat ze voorgoed vertrok, bracht haar zus haar naar de tram. ‘Ze wist dat ik niet meer terug zou komen. Ze stond wel achter mijn beslissing, maar was ongelukkig over de consequenties die mijn stap voor haar en mijn andere zusje had. Voortaan zaten zij met een boze vader en een verdrietige moeder, die bovendien ook nog een zwakke gezondheid heeft.’ Haar moeder spreekt maar een beetje Nederlands, omdat haar Frans redelijk is, zag ze de zin van taalles niet zo in. Bovendien, vertelt Sofia, vindt haar moeder Nederlands geen mooie taal. Van jongs af moest Sofia haar moeder naar artsen en ziekenhuizen begeleiden. Voortaan zullen haar zussen dat moeten doen.
Op een mooie zomermiddag begin juli trouwen Maarten en Sofia. Ze zien er gelukkig uit. Sofia is geroerd als er onverwachts Marokkaanse trommelaars de trouwzaal van Slot Zeist binnenkomen. Een gebaar van haar schoonouders. Als we een paar maanden na hun huwelijk ’s avonds door Lombok lopen, vertelt Sofia dat haar vader, toen hij jong was, werd uitgehuwelijkt aan een vrouw met wie hij niet kon en wilde leven. Een week na de plechtigheid ging hij ervandoor. Met haar moeder trouwde hij uit liefde. ‘Waarom begrijpt hij mij dan niet?’ vraagt Sofia zich wanhopig af. ‘Terwijl hij zelf weet hoe het is om met iemand te trouwen van wie je niet houdt!’
Dertig jaar geleden kwam haar vader naar Europa. Hij begon een kruidenierszaak in Brussel, daar werden haar vier broers geboren. Haar oma van moeders kant voedde de jongens bij haar thuis op, omdat haar vader wilde dat zijn zoons Frans leerden spreken. Later verhuisde hij naar Nederland.
Haar vader komt uit het Rifgebergte terwijl haar moeder in het zuiden van Marokko werd grootgebracht. Voor haar huwelijk was ze heel modern, ze droeg zelfs minirokjes. Toen ze een paar jaar getrouwd was, wilde haar vader dat zijn vrouw een hoofddoek ging dragen, en dat deed ze. In de loop der jaren zag ze haar ouders steeds traditioneler worden, vertelt Sofia, tegenwoordig gaat haar moeder nooit meer zonder lange jas het huis uit.
Van Sofia werd rond haar tiende ook verwacht dat ze haar hoofd zou bedekken, maar ze voelde daar niets voor. Ze was nog niet buiten of ze rukte de doek van haar hoofd. In het begin rende haar vader haar achterna, maar zelfs een pak rammel bracht haar niet tot inkeer. Na twee jaar gaf hij die strijd op.
Ze herinnert zich nog de ruzies over de schoolreisjes op de basisschool. Ze mocht niet mee als ze langer dan een dag duurden. Smeekbeden van de juf deden haar vader ook niet van gedachten veranderen. ‘In mijn herinnering heb ik dagenlang gehuild. Ik wilde zo graag mee!’
Sofia is gelovig, maar ze vond niet dat de strenge koranlessen die ze vroeger moest volgen daar ook bij hoorden. De imam was in haar ogen een akelige man die sloeg als ze iets fout deed. ‘Ik vond hem geweld­dadig, maar mijn vader dacht dat die discipline juist goed voor me was.’
Sofia is er trots op moslim te zijn, zegt ze met nadruk. Ze bidt vijf keer per dag, drinkt geen alcohol, eet geen varkensvlees. Haar geloof is haar houvast, het is ‘een vorm van meditatie’. ‘Ik voel me Arabisch, het doet me pijn dat er de laatste tijd zo negatief over mijn cultuur en geloof wordt gesproken. Ik zal mijn kinderen graag als moslim grootbrengen, mijn geloof is toch een stukje van mezelf.’
Boeman
Haar gedrevenheid en doorzettingsvermogen heeft ze van haar vader, vermoedt Sofia. Nadat ze met gemak haar eindexamen vwo haalde, besloot ze rechten te gaan studeren aan de European Law School in Maastricht. ‘Het internationale van die opleiding sprak me aan.’ Haar vader eiste wel dat ze iedere dag op en neer zou reizen. Maar Maastricht viel tegen, ze voelde zich er niet thuis en haar vader reageerde opgelucht toen ze vertelde dat ze zich alsnog in Rotterdam had ingeschreven. Daar werd ze lid van de Erasmus Debating Society en kon ze eindelijk naar hartenlust discussiëren. Natuurlijk was Sofia haar vader inmiddels in veel opzichten ontgroeid. Toen ze in de loop van haar studie bij de rechtswinkel ging werken en soms ’s avonds dienst had, begreep haar vader niet waarom dat niet overdag kon. Omdat meisjes ’s avonds niet alleen over straat mogen, wachtte hij haar altijd op. Samen liepen ze terug naar huis, meestal zwijgend. Vanaf haar tweede studiejaar betaalt Sofia zelf haar collegegeld. Haar vader wil en kan het makkelijk missen, maar op deze manier voelt ze zich onafhankelijker.
‘Gek genoeg zie ik hem niet als een boeman. Mijn vader is een fatsoenlijke man die ons zo goed mogelijk, volgens zijn waarden en normen, heeft grootgebracht. De laatste tijd zie ik dat hij steeds meer naar zijn eigen cultuur teruggrijpt. Hij kijkt niet alleen naar het Nederlandse nieuws, maar volgt ook Al Jazeera en het nieuws uit Saoedi-Arabië. Hij veroordeelt de daden van Osama bin Laden, maar heeft wel een zeker respect voor hem, dat is tenminste iemand die opkomt voor de Arabische wereld.’
Het is eind september, we zitten in een eet­café vlak bij haar huis. Sofia is alleen,
Maarten moet vanavond werken.
Haar huwelijk is wat ze ervan had verwacht: heel prettig. Maarten en zij bespreken alles samen. Ze voelt zich alleen verscheurd omdat ze haar familie niet kan zien. Ze legt haar hoofd in haar handen: ‘Ik mis de pannenkoeken van mijn moeder. De couscous. Iedereen in mijn familie negeert gewoon hoe ík me voel: Sofia moet zijn zoals zíj dat willen. Het is zo raar dat ik niet naar huis kan gaan als ik dat wil. Het schijnt dat mijn vader het er ook moeilijk mee heeft, maar wat heb ik daaraan? Ik weet niet wat hij denkt en voelt, maar ik weet wel hoe ík me voel.’
Maarten vindt het soms moeilijk te begrijpen dat Sofia nog met liefde over haar familie kan spreken. Haar familie heeft haar in zijn ogen zo aan haar lot overgelaten. Haar zusjes verschijnen niet altijd op afspraken, of ze zijn veel te laat. Maar Sofia vergeet snel, en ze houdt van haar familie. ‘Ik begrijp Maarten wel, in zijn ogen hebben mijn ouders me slecht behandeld.’
Zijn vader en moeder namen haar meteen in hun gezin op. Ze was verbaasd over de open sfeer die daar heerst. Geen onderwerp wordt uit de weg gegaan. ‘Ik wilde altijd in discussie met mijn vader, maar ik mocht hem niet tegenspreken. Soms werd hij gek van me, uit onmacht sloeg hij me soms. Dan sprong mijn moeder ertussen. Mijn vader vond dat ik zijn goede naam te schande maakte toen ik voor Maarten koos. Hij is een belangrijk man in de Marokkaanse gemeenschap en ik verpestte het voor hem. Mijn vader heeft veel grond in Marokko, en huizen. Dankzij zijn ondernemingslust lopen er Friese koeien rond in het kleine dorp waar mijn vaders familie vandaan komt. Er staan veertig huizen, allemaal van familie, die alleen in de zomer bewoond worden. Iedereen zit de rest van het jaar in Nederland of Duitsland. Ik moest er vroeger iedere zomer naartoe, maar verveelde me suf.’
Maar familie is familie en dat weegt nu eenmaal zwaar binnen de Marokkaanse gemeenschap. ‘Toen ik een keer bij de schoonfamilie van mijn zusje was, kreeg ik de wind van voren. Hoe kun je dit je vader aandoen, vroegen ze me. Ik antwoordde dat ik wist wat ik deed, dat ik oud genoeg was om voor Maarten te kiezen. De schoonouders van mijn zusje reageerden bikkelhard. “Hoe belangrijk kan een man zijn,” riepen ze verontwaardigd. “Je hebt maar twee ouders en er zijn miljoenen mannen.”’
Hypocriet
Sofia heeft niet bewust voor een Neder­landse man gekozen: ‘Ik wilde iemand die me in alle opzichten gelijkwaardig behandelt.’ Opstandig: ‘Vrouwen worden in de Marokkaanse cultuur vaak als minder gezien en ook zo behandeld. Mannen denken dat zij weten wat goed voor hun vrouw is. Alsof ik dat zelf niet weet.’
En dan de mythe van de maagdelijkheid. Die zit haar ook behoorlijk dwars: ‘Meisjes die gaan trouwen móéten maagd zijn, dat zit zo diep. Ze mogen modern zijn, korte rokken dragen, uitgaan, maar ze mogen niet met iemand naar bed. Voor mannen is dat geen punt, dat vind ik hypocriet.’
Haar moeder en haar oma deden hun uiterste best om Sofia aan een in hun ogen goeie man te helpen. Om de haverklap kwamen ze met een nieuwe naam. “Wat dacht je van Mustafa? Of van Ahmed?” Terwijl ze heel goed wisten dat ik iemand had.’
Ze heeft er nooit spijt van gehad dat ze is weggegaan. ‘Natuurlijk is het moeilijk als ik ruzie heb met Maarten. Want waar kan ik naartoe? Ik ben gelukkig met Maarten, maar de wetenschap dat ik mijn vader en moeder pijn doe, valt me soms zwaar.’
Ze mist Rotterdam, Utrecht is haar veel te saai. Haar vriendinnen wonen allemaal in Rotterdam, ze praat niet vaak met ze over haar eigen situatie. Zelfs niet met de Marokkaanse vriendin die met een Kaapverdiër trouwde en ook door haar familie werd verstoten. Nu, twee jaar en een baby later, mag die vriendin weer thuiskomen.
Volkomen onverwacht belde haar moeder Sofia vorige week op. Ze spraken af in de Bijenkorf, stiekem, haar vader mocht het niet weten. Ze zagen elkaar voor het eerst na een halfjaar, toch vertelt Sofia het heel neutraal. Ja, het was leuk om elkaar weer te zien. Nee, het was niet ongemakkelijk. Haar moeder maakte haar een compliment over de kleur van haar haar. En ze wilde weten of Maarten goed voor haar dochter zorgde. ‘Dat was het wel zo’n beetje.’
Sofia haalt haar schouders op. Ze vraagt zich af of het ooit nog echt goed kan komen met haar ouders. Dan recht ze haar rug: ‘Ik moet nu eerst afstuderen, alleen mijn scriptie nog. Ik wil aantonen dat het wetsontwerp over schaken eigenlijk uit de tijd is. Dat wordt vooral gebruikt tegen mannen die hun kinderen zonder toestemming van de moeder meenemen naar Turkije. Terwijl het vroeger was bedoeld om mannen die een vrouw tegen de wil van haar ouders hadden verleid, aan te pakken.’ Als ze klaar is, wil ze graag griffier worden bij de rechtbank: ‘Weet je, eigenlijk kan ik wel veel aan. Als ik goed voor mezelf zorg, heb ik behalve Maarten eigenlijk niemand nodig.’V
De ouders van Maarten hebben allebei een christelijke achtergrond die ze grotendeels van zich hebben afgeschud. Ze hebben drie zoons, het is een hecht gezin. Maarten is de middelste en de eerste die is getrouwd. Ze wonen in een smaakvol ingericht huis vlak bij Utrecht. De buurvrouw is Turks, ze werkt aan de universiteit en Maartens moeder gaat regelmatig bij haar te rade.
Halim el Madkouri is specialist religieuze zaken en identiteitsvraagstukken bij multicultureel instituut Forum. Hij denkt dat het uiteindelijk goed zal komen tussen Sofia en haar familie, ook al zal het misschien een paar jaar duren voordat haar vader het kan opbrengen Maarten bij hem thuis te ontvangen.
El Madkouri is ervan overtuigd dat Sofia een wegbereidster is. Steeds vaker zullen meisjes met een moslimachtergrond het conflict met hun ouders aangaan.
</div>

Romeo en Julia in Nederland

<div class="wpg-element paragraph">
Het kabinet-Balkenende zou weleens een pluimpje willen voor zijn voortvarende hervormingen. Maar deze coalitie valt slechts hoon ten deel. Het zit Maxime Verhagen dwars. De fractievoorzitter van het CDA: ‘Mensen willen gisteren al resultaat zien van de maatregelen die je morgen neemt.’
‘Sinds de opkomst van Pim Fortuyn is het vak van politicus he-le-maal veranderd. Je functioneert niet meer zoals vroeger. Toen had je het natuurlijk soms ook razend druk, bijvoorbeeld rond prinsjesdag. Maar er waren perioden van rust. Dan kwam je toe aan lezen en rapporten schrijven. Nu heb je geen moment rust meer. De afgelopen drie jaar is het alleen maar hollen geweest.’
Maxime Verhagen heeft net weer een hectische week achter de rug. In zijn zwaar gelambrizeerde kamer met uitzicht op het Haagse Plein hangt nog de sigarenlucht van het nachtelijke beraad over de WAO. Zo vlak voor het zomerreces moesten binnen de coalitie ook nog de kerncentrale in Borssele, de toekomst van de omroep en het rekeningrijden worden besproken. Een dramatisch politiek seizoen (de moord op Theo van Gogh, het massale nee tegen de Europese grondwet – MK/MvW) werd dankzij het door hem geregelde overleg achter gesloten deuren op het nippertje toch nog goed afgesloten.
De fractievoorzitter van het CDA is er achteraf niet gelukkig mee dat er een referendum over Europa is gehouden: ‘Jozias van Aartsen zegt nu dat het kabinet een slechte campagne heeft gevoerd, dat het meer eenheid had moeten uitstralen. Ik denk dat iedereen – inclusief Van Aartsen zelf – zijn rol bij de mislukking zou moeten evalueren. Niet het kabinet, maar de Tweede Kamer wilde een refendum. Het verbaast me dat niemand het daar meer over heeft. Het CDA was ertegen, maar heeft zich bij de beslissing van de meerderheid neergelegd. Vervolgens hebben we gedaan wat we konden: bijeenkomsten organiseren, folders verspreiden. Dan steekt het me dat de initiatiefnemers – PvdA, GroenLinks, D66, maar ook de VVD – nu zeggen: de mislukking gaat ons niet aan. Ze hebben het kabinet met de campagne opgezadeld en nu geven ze het kabinet ook nog de schuld. Ik vind dat de Kamer de hand in eigen boezem moet steken.’
Op de uitslagenavond in Hilversums Studio 24 verbaasde het Verhagen hoe enthousiast collega’s als Wouter Bos en Jozias van Aartsen – die toch net een flink pak slaag van de kiezer hadden gekregen – riepen om nog veel meer referenda: ‘Ze boden allemaal tegen elkaar op. De een wilde een referendum over Borssele, de ander over rekeningrijden. Ik werd als een halve gare afgeschilderd omdat ik me hardop afvroeg of het wel een goed idee was geweest, zo’n referendum. Ik plaats vraagtekens bij die hele staatsrechtelijke meccanodoos. Kijk, in Frankrijk wordt alles en iedereen rechtstreeks gekozen: de president, de burgemeester. Maar de kloof met de bevolking is daar net zo groot als hier. Als je alle heil van staatsrechtelijke vernieuwing verwacht, zit je aan de verkeerde knop te draaien.’ Lachend: ‘Als je denkt dat dat de oplossing is, moet je ook radicaal zijn. Dan moet het Binnenhof zeggen: hef de tent hier maar op en zet bij iedereen thuis een kastje neer. Het kabinet vraagt ’s ochtends “wilt u deze wet veranderen?— en de burger kan op de ja- of neeknop drukken. En dan kan het kabinet de rest van de dag rustig op een zonnig terras gaan zitten.’
Voor Verhagen hoeft de politiek geen permanente knieval voor de burger te maken: ‘Ik vat mijn vak serieus op. Je moet standpunten innemen en daarvoor verantwoording durven afleggen. Als de kiezer het niet met je eens is, sturen ze je naar huis. Dat is het leven van een politicus. Je moet niet voor de verantwoordelijkheid weglopen, niet bang zijn voor de burger.’
De gezondheidszorg is door de Eerste Kamer, de WAO is geregeld. Het kabinet-Balkenende zou weleens een pluimpje willen krijgen voor zijn voortvarende hervormingen. Maar volgens opiniepeilers als Maurice de Hond is de overgrote meerderheid van Nederland nu al uitgekeken op het kabinet. Op de vraag of Jan Peter Balkenende premier moet blijven, antwoordt nog maar negentien procent bevestigend. Vijfenzeventig procent ziet hem liever vandaag dan morgen vertrekken.
Verhagen noemt dat de ‘paradox van Balkenende’: zijn partijgenoot doet volgens hem wat nodig is maar wekt daarmee zoveel weerstand dat hij er zelf politiek aan onderdoor dreigt te gaan.
‘Met al die ingrepen in de WAO, de vut en het prepensioen maakt het kabinet zich niet populair. Terwijl het echt moet. Als je alles op zijn beloop laat, stort de hele verzorgingsstaat in. De vergrijzing van Nederland zorgt voor problemen. De verkleuring van Nederland ook: laagopgeleide allochtonen die niet aan het werk zullen komen en hun hand moeten ophouden. Dat valt op een bepaald moment niet meer op te brengen. Het kabinet durft dat aan te pakken. Dat vind ik het goeie van dit kabinet. Als je het nu niet oplost, krijg je over vijftien jaar de rekening gepresenteerd.’ Mensen hebben het gevoel: het gaat onder Balkenende veel slechter dan onder vorige kabinetten.
‘Geen wonder. Het gaat slecht met de economie, mensen voelen zich bedreigd door de globalisering. Daar bovenop komen nog eens harde maatregelen van het kabinet. Mensen willen direct resultaat zien en dat kan in dit geval niet. Toch moeten die maatregelen worden genomen omdat de situatie in het land anders nog slechter zal worden. Ik begrijp dat het een ingewikkelde redenering is. Dat is het lot van een politicus in deze tijd.’
En dan zit u ook nog opgescheept met een premier die weinig populair is bij de bevolking.
‘Ho ho! Balkenende heeft tot nu toe alle verkiezingen gewonnen: twee keer de kamerverkiezingen, één keer de gemeenteraden en één keer het Europees parlement. Het probleem is dat dag in, dag uit een negatief beeld van hem wordt opgehangen. Ook de media. Hoe kun je op die manier vertrouwen opbouwen? Ik vind dat Jan Peter onrecht wordt aangedaan.’
Dat gebeurt ook vanuit de coalitie zelf. Van Aartsen zei laatst weer dat hij Balkenende ziet worstelen.
‘Van Aartsen doet dat om zijn eigen positie in de polls overeind te houden. Niet dat dat erg veel helpt trouwens. Ik vind zo’n opmerking irrelevant. Het kabinet is bezig doorbraken te forceren en dat gebeurt wel dankzij Jan Peter.’
Samen met VVD’er Van Aartsen behoorde Maxime Verhagen tot de fractieleiders die groot alarm sloegen na het bloedbad in Madrid in maart 2004. Gewelddadige moslims konden ook bij ons toeslaan, zei hij. Nu wordt die stelling door bijna iedereen onderschreven. Toen waren er veel kamerleden die vonden dat hij niet zo moest overdrijven. ‘De aanslag op de Twin Towers had laten zien hoe kwetsbaar het Westen is. Toch dachten de meeste politici dat zoiets Nederland niet zou overkomen. Door Madrid kwam het gevaar akelig dichtbij. Vanaf dat moment wist ik zeker: dit kan in Amsterdam of Rotterdam ook gebeuren.’ Verhagen werd pleitbezorger van een weerbare democratie. Het kostbare goed van de democratie moest beter worden bewaakt. Moskeebesturen ontbinden, imams uitzetten, radicale moslims hun kiesrecht afnemen – in het landsbelang moest geen middel worden geschuwd. Bovendien was Verhagen niet alleen benauwd voor gewelddadige terreurgroepen als de Hofstadgroep. Even beangstigend vond hij de mogelijkheid dat moslims langs democratische weg hun sharia in Nederland zouden invoeren.
Boris Dittrich en Femke Halsema verweten u in de Kamer dat u paniek zaait. ‘Met mijn pleidooi voor een weerbare democratie blijf ik doorgaan, ook al krijg ik er de handen niet voor op elkaar. Ik verzin het niet, de AIVD heeft in december de nota Van dawa tot jihad uitgebracht. Daarin staat dit allemaal beschreven. Geen enkele politicus citeert dat belangrijke rapport ooit. Ik lijk wel de enige die het heeft gelezen.’
Zijn er bewijzen dat in Nederland de sharia sluipend wordt ingevoerd?
‘Het is geen angstvisioen, maar de realiteit. De AIVD voorspelt dat in de grote steden volledig geïslamiseerde wijken zullen ontstaan. Enclaves waar de sharia heerst. Je ziet het in Canada waar nu al sharia-rechtbanken bestaan. In Engeland kun je ook voor zo’n rechtbank gedaagd worden als het om familierecht gaat. Ik zeg niet: Amsterdam-West of Lombok in Utrecht is nu al een sharia-enclave. Maar ik zeg wel: dit is de tendens, het is reëel, het is geen angstdroom.’
Verhagen vindt dat politiek Den Haag in de gaten moet houden of er geen geïslamiseerde deelraden ontstaan. ‘De redenering in Nederland is altijd geweest: laten we maar niet optreden, dan blijven radicale groeperingen zichtbaar, anders gaan ze ondergronds. Dat was de reden om bijvoorbeeld de Koerdische PKK niet te verbieden. Ik vind dat je niet langer je kop in het zand moet steken.’
Bij zijn weerbare democratie hoort ook een ‘veeleisend en verplichtend integratiebeleid’. ‘Onze normen en waarden zijn gebaseerd op het protestantisme, het katholicisme, het humanisme. Nu dient zich opeens een nieuwe culturele bron aan: de islam. We hebben er een miljoen inwoners bijgekregen die uit een totaal andere wereld komen – meestal uit niet-democratische landen. Je zult ervoor moeten zorgen dat er verbondenheid met de Nederlandse rechtsstaat komt. Als dat niet lukt, krijg je tweespalt in de samenleving die tot enorme ongelukken zal leiden.’
Hoe ziet Nederland er over vijftien jaar uit als het niet lukt de brug te slaan?
‘Ik zie een land voor me waarin Nederlanders en allochtonen onderling tegenover elkaar komen te staan. Dan kun je niet meer van een samenleving spreken, dan heb je nog alleen botsende groepen. We zijn naïef geweest. Nonchalant. We hebben heel lang gedacht dat wij gevrijwaard zouden blijven van rassenrellen en aanslagen. De moord op Theo van Gogh heeft dat keihard gelogenstraft. Ik zeg: je moet de democratie weerbaarder maken, anders kom je in botsing met elkaar en dat kan heel explosief worden. Kijk naar de Franse banlieues, daar is de situatie nu al onbeheersbaar.’ Immigranten moeten zich van de CDA-leider onderwerpen aan een ‘veeleisend en verplichtend integratiepakket’. Moet daar van Nederlandse kant geen gebaar tegenover staan – bijvoorbeeld een vrije dag om in de huiselijke kring het Suikerfeest te vieren?
Met nadruk: ‘Nee, nee. Dan verloochen je je eigen traditie. Hans Dijkstal riep dat destijds: ruil tweede pinksterdag voor het Suikerfeest in. Als geste in de richting van de miljoen moslims in Nederland. Zo van: jongens, jullie horen er helemaal bij. Dat doodknuffelen hebben we nou wel genoeg gedaan. Als ik in Saoedi-Arabië ga wonen, krijg ik eerste pinksterdag ook niet vrij. En tweede pinksterdag al helemaal niet. Voor mij mag elke werknemer ter gelegenheid van het Suikerfeest vrij nemen. Maar tegen een nationale feestdag zeg ik nee. Je hoeft niet te ontkennen dat we hier in Nederland leven.’
De integratie wordt stevig aangepakt. De WAO. Het omroepbestel gaat op de schop. En toch valt deze coalitie alleen hoon ten deel. Frustreert dat Verhagen?
‘Wat me dwarszit, is dat er ontzettend veel gebeurt, maar dat de erkenning uitblijft. Mensen willen gisteren al resultaat zien van de maatregelen die je morgen neemt. Dat kan niet. We moeten bereid zijn heilige huisjes te slechten, maar dat lukt niet van de ene op de andere dag. Politici hebben Ausdauer nodig en dat zie je nu niet veel om je heen. We hollen van het ene naar het andere incident.’
Is dat niet ook een gevolg van de Fortuyn-revolte? Tweede-Kamerleden doen de gekste dingen om maar in de gunst van het volk te komen.
‘De gebeurtenissen van 2002 hebben de hijgerigheid doen toenemen. Je ziet dat naar aanleiding van incidenten veel vaker spoeddebatten worden aangevraagd. Belangrijke onderwerpen als twee op één cel en het gebruik van DNA-materiaal door de politie bleven maanden liggen omdat er steeds een spoeddebat tussendoor kwam. Uiteindelijk heb ik er een spoeddebat over aangevraagd. Toen kon het wel.’ De drive moet terugkomen in de politiek, vindt Verhagen. Juist nu er een potentiële bom onder de samenleving ligt. ‘Misschien wordt er niet genoeg vanuit hartstocht gewerkt. Die passie voor de politiek zit er bij mij in elk geval wel. En zeker bij Jan Peter.’
</div>

‘Ik vind dat Jan Peter onrecht wordt aangedaan’

<div class="wpg-element paragraph">
Onlangs verscheen de speciale zesde druk van Margalith Kleijwegts stille bestseller Onzichtbare ouders. <a href="https://bieslog.vpro.nl/programma/bieslog/news.jsp?news=21959589" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://bieslog.vpro.nl/programma/bieslog/news.jsp?news=21959589">Wim de Bie</a> las het boek en interviewde Margatlith Kleijwegt. <a href="https://www.vpro.nl/MediaController?media=21958940" onclick="this.target='_blank';" class="normal" title="https://www.vpro.nl/MediaController?media=21958940">Beluister</a> het interview. 
</div>
<div class="image clear"><a href="https://bieslog.vpro.nl/programma/bieslog/news.jsp?news=21959589" onclick="this.target='_blank';" class="caption" title="https://bieslog.vpro.nl/programma/bieslog/news.jsp?news=21959589"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2005/04/455bd22a-fe12-437b-b2d6-a883cb1fb07c_margalith_bieslog1.gif" width="130" height="173"alt="bron: bieslog.vpro.nl" border="0" /></a>bron: bieslog.vpro.nl</div>

Wim de Bie interviewt Margalith Kleijwegt

<div class="wpg-element lead-bold">
Onder onze ogen zijn grote delen van Amsterdam-West veranderd in getto’s. VN-redacteur Margalith Kleijwegt schrijft een boek over de ouders in die getto’s en bracht er het afgelopen jaar veel tijd door. ‘Zodra ze zestien zijn, vertellen ze je niet meer wat ze doen.’
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Amsterdam-West. Een paar minuten fietsen van het huis van Mohammed B. ‘Ik zou hier niet weg willen,’ zei een moeder een maand geleden tijdens de wekelijkse taalles. Elf Marokkaanse vrouwen in djellaba’s zaten rond een feestelijke tafel vol zelfgemaakte taarten en hartige hapjes. Ze vierden hun verhuizing naar een nieuwe ruimte in Geuzenveld. De meesten wonen hier al jaren en spreken nauwelijks Nederlands. Ze zijn tevreden, de huren zijn te betalen en veel huizen zijn geschikt voor gezinnen met veel kinderen. Nederlanders wonen er nauwelijks, de vrouwen hebben ze allemaal zien vertrekken.
‘Ik heb met niemand contact,’ zegt een van de vrouwen. ‘Ik woon tussen allemaal Turken.’
Allemaal hebben ze kinderen, in de leeftijd van twee tot dertig jaar. ‘Ik heb net een kleinzoon gekregen,’ vertelt een forse vriendelijke vrouw in een strenge, zwarte sluier. Ze heeft ook nog kinderen op de basisschool.
‘Mabrok,’ zegt iedereen. Gefeliciteerd.
Al hun kinderen zitten op een school in de buurt. Fatima moet diep nadenken als haar wordt gevraagd naar welke middelbare school haar zoon gaat. Ze draagt een mooie blauw-paarse lange jurk, haar hoofddoek heeft een bijpassende kleur. Ze weet het niet, zegt ze, verlegen lachend. De andere vrouwen proberen haar te helpen, ‘Is het misschien het ROC? Het Mondriaan College? Het Meridiaan?’ Ze haalt haar schouders op. ‘Echt,’ zegt ze, ‘ik weet het niet.’
Deze moeder is geen uitzondering. Een derde van de Marokkaanse moeders in Amsterdam-West heeft geen idee waar de school van hun kind staat.
Vorig jaar hield Foquz Etnomarketing, op verzoek van het Amsterdams Centrum Buitenlanders, een onderzoek onder deze moeders. Ze wilden weten hoe betrokken de moeders waren bij de school van hun kind. Maar ondanks het feit dat de enquêteurs Turks, Arabisch en Berbers spraken, bleek het moeilijk voldoende vrouwen te spreken te krijgen. De moeders waren heel moeilijk bereikbaar. De telefoonnummers, verstrekt door de school, klopten niet. De telefoon werd nooit opgenomen. De vrouwen wílden niet meewerken. De enquêteurs ondervroegen uiteindelijk een kleine honderd moeders. Wat hen opviel, was dat veel moeders het beantwoorden van de vragen aan hun man overlieten. ‘Hij gaat hier over,’ zeiden ze. Maar het ging bij dit onderzoek juist om de moeders. Die vonden het eng en waren geneigd overal alleen maar ‘ja’ of ‘nee’ op te zeggen, schreven de rapporteurs.
Vaak wisten ze ook niet welke vakken hun kind volgde. De meeste moeders zeiden betrokken te zijn bij het huiswerk van hun kind. Maar omdat de moeders de leerstof niet begrijpen, zeggen de onderzoekers, is controle op het huiswerk een onmogelijke opgave. Hun conclusie: ‘De moeders weten eenvoudig niet wát ze moeten controleren.’
Het is onder onze ogen gebeurd. Grote delen van Amsterdam-West zijn veranderd in getto’s. Troosteloze buurten waar gezinnen zijn afgezonderd van alles wat Nederlands is. En waar niet alle inwoners zo tevreden zijn als de vrouwen op de taalles. ‘Ik zou graag weg willen,’ zegt mevrouw Azaimi. ‘Dit is niet goed voor mijn kinderen.’
Sommige ouders voelen zich veroordeeld tot het getto, achtergesteld omdat hun kinderen op die manier geen kansen krijgen. Want ook de kinderen die niet naar het vmbo gaan, maar naar het havo of het vwo, kunnen in deze buurten alleen maar terecht op een zwarte school.
Meneer en mevrouw Dagarslan zijn kleinbehuisd. Zij werden de afgelopen jaren gillend gek van hun flatje in Geuzenveld. Ze sliepen zelf in een nis van de woonkamer. Hun zoon van vijftien en dochter van tien moesten een kleine slaapkamer delen zodat de oudste apart kon slapen. Een ramp, vonden de ouders, want waar moest de middelste zijn huiswerk maken?
Maar het ergste leden de ouders onder de strenge sociale controle in de buurt. ‘Ik ben moslim,’ zei meneer Dagarslan. ‘Maar wel op mijn manier.’ Er werd veel te veel op hem gelet, vertelde hij. Toen hij een keer met een paar biertjes thuiskwam, gingen zijn buren zich met hem bemoeien. ‘Jij bent een moslim,’ riepen ze. ‘Jij mag niet drinken!’ Op vrijdagmiddag hield hij het binnenshuis niet uit. ‘Boven ons werd zo hard gebeden, dat ik het wel móést horen.’
Drie jaar zochten ze naar een nieuw huis, maar keer op keer kregen ze iets aangeboden in diezelfde zwarte wijk. ’De regering zegt dat we ons moeten aanpassen,’ zei zijn vrouw. ‘Maar hoe kan dat als ze ons hier laten?’
Inmiddels hebben ze een huis buiten de stad gevonden.
Meneer Imjad, vader van vier kinderen, vertelde begin dit jaar hoe boos hij op de overheid is. Hij woont met zijn gezin in een vergelijkbare straat als die waar Mohammed B. opgroeide, niet in Slotervaart, maar in Bos en Lommer. ‘Deze buurt is onveilig, mevrouw,’ zei Imjad. ‘Er zijn hier benden. Ze dragen allemaal een mes. Van de straat leer je alleen maar slechte dingen. Maar wat wil je? Die jongens hier krijgen geen kans,’ zei hij. ‘Mijn zoon kan heel goed leren mevrouw,’ zei hij. ‘En weet u wat hij wordt? Banketbakker!’
Afgelopen maandag. De acht vrouwen die vandaag naar de taalles in Geuzenveld zijn gekomen, vasten. Over twee weken vieren ze met elkaar het suikerfeest. Een van de vrouwen heeft haar kleindochter bij zich, anderen kijken af en toe op hun horloge om te zien of ze hun kinderen al uit school moeten halen. Naast Nederlands leren enkele vrouwen ook Arabisch. Zo kunnen ze de koran beter bestuderen.
Een vrouw legt haar schrift open bij Melk-Morgen-Meer. Maar vandaag wil de juf praten over de gebeurtenissen van de afgelopen week.
Vreselijk vindt iedereen de moord op Theo van Gogh. Om vervolgens meteen in de verdediging te schieten. ‘Het was maar een eenling,’ zegt de een. ‘Een gek,’ zegt de ander. ‘Met de islam heeft het niets te maken.’
Dat Mohammed B. daar zelf anders over dacht, gezien de teksten die hij bij het lichaam van Van Gogh achterliet, maakt geen indruk op de vrouwen. Het lijkt of ze daar niet over wíllen praten. ‘Hij moet zijn straf krijgen,’ zeggen ze. ‘En wij willen er niet op worden aangekeken.’
Theo van Gogh, vinden ze, is eigenlijk het slachtoffer van Ayaan Hirsi Ali. ‘Die film met die vrouw en die koranteksten, dat mag niet,’ zegt een vrouw die zich in het Nederlands kan uitdrukken. En alles zeggen wat je vindt of denkt, vinden ze geen van allen een goed idee. ‘Mag niet beledigen,’ stelt een van de vrouwen kordaat. Daar zijn de anderen het hartgrondig mee eens.
Zijn jullie bang, vraagt hun lerares. Ze wordt bijgestaan door Fatima, een gedreven Marokkaanse, die alles vertaalt. ‘Voelen jullie je nog wel veilig op straat?’
‘Ik ben niet bang,’ zegt een moeder. ‘De enige die ik moet vrezen, is Allah.’ Haar buurvrouw werd afgelopen week uitgescholden op straat. ‘Een man in een auto riep rot-Marokkaan. Hij zei dat ik naar mijn eigen land moest oprotten. Ik stond te trillen op mijn benen,’ zegt ze in het Arabisch. ‘Maar ik heb niets teruggezegd.’
De vrouwen hopen vooral dat hun kinderen niets zal overkomen. De afgelopen week zijn er een paar uitgescholden voor rot-Marokkaan. ‘Geen mes,’ zegt een vrouw bangig. ‘Niet vechten,’ verzucht een ander.
En de oproep dan van wethouder Aboutaleb die vindt dat moeders zich in de strijd moeten gooien? Hij wil dat moeders hun kinderen beter in de gaten houden, opletten of ze niet radicaliseren. Ze wuiven zijn hartenkreet weg. Die radicalisering zien ze niet, zeggen ze. En hoe kan de wethouder van ze verlangen dat ze controle op hun kinderen houden? ‘Zodra ze zestien zijn, vertellen ze je niet meer wat ze doen,’ stellen de moeders vast. Is er in de moskee over de moord gesproken door de imam? De vrouwen kijken verbaasd. Nee. ‘Bidden en weg,’ beschrijft een vrouw haar gang naar het gebedshuis.
Slotervaart, afgelopen vrijdag. Op het fietspad naast de Cornelis Lelylaan staat een wit invalidenkarretje. Een Surinaamse vrouw met een vrolijke gele rozet achter op haar opgestoken haar, hangt snikkend over haar stuur. Ze heet Felicia. ‘Ik kan er niet meer tegen,’ zegt ze boos en verdrietig. ‘Ik heb net de politie gebeld, maar die kunnen ook niets doen. Ik vind het zo erg!’
Wat is er gebeurd?
Een groep van twintig Marokkaanse jongens terroriseert haar iedere dag als ze met haar karretje richting stad probeert te rijden. Ze laten haar stoppen en ze schelden haar uit. Vandaag gingen ze nog een stap verder. ‘De oudsten riepen tegen de jongeren dat ze op mijn auto moesten gaan liggen. Dat deden ze. Maar dat is heel gevaarlijk! Ik had ze wel omver kunnen rijden. Ik vroeg ze op te houden, ik zei dat er anders ongelukken zouden gebeuren. Maar ze luisterden niet en duwden en schopten tegen mijn autootje.’ En toen, snikt ze nog harder, ‘noemden ze me een kankerhoer en zeiden ze nog ergere dingen. Ik riep dat ik niet voor mijn lol in dit autootje zat, maar ook dat hielp niet. Vreselijk. Vreselijk, wat zijn jongens erg geworden. Vroeger werkte ik met dit soort kinderen in een buurthuis, maar nu&#8230; Wat is er toch aan de hand?’
De beveiliger van een nabij gelegen school komt erbij staan en luistert naar haar verhaal. Hij nodigt Felicia uit voor een kopje koffie, maar dat wil ze niet. Ze is niet bang, zegt ze. Ze is vooral ontdaan. Trouwens, haar zoon is een kickbokser. ‘Eigenlijk mag ik het niet zeggen,’ zegt hij laconiek, ‘maar neem hem gewoon een keer mee.’
Felicia twijfelt. Dan bedenkt ze dat haar zoon ook aan een wapen kan komen. ‘Dan schiet ik ze allemaal dood!’
De beveiliger schrijft de tijden van de schoolpauzes op een briefje. Zijn advies: ‘Op die tijden kunt u beter een andere route nemen.’
Op straat misdragen de jongens zich en thuis zijn ze poeslief. Het is een bekend patroon in Turkse en Marokkaanse gezinnen. Daarom reageren ouders meestal defensief als de school belt om te zeggen dat hun kind iets heeft uitgespookt. ‘Dat kan niet,’ zeggen ze dan. ‘Zoiets doet mijn zoon niet.’
Er is eigenlijk maar één richtsnoer en dat is de islam. Het is het houvast van alle vader en moeders. ‘Je aan de regels houden’, ‘op het rechte pad blijven’, het zijn de mantra’s in ieder gezin.
‘Opvoeden is lastig,’ zegt een vader. ‘Het is heel moeilijk,’ beaamt een ander, vader van zes kinderen. ‘Je weet nooit wat die jongens doen.’ Als ze nu maar wel bidden, vinden beide vaders. Als ze nu maar wel leven volgens de regels van de islam, dan komt het vast vanzelf goed.
De kinderen die in deze wijken wonen, hebben geen Nederlandse vrienden, sterker nog: ze groeien nauwelijks met Nederlandse kinderen op. Een Turks meisje van achttien jaar vertelt hoe jammer ze dat vindt. ‘Ik ging naar de islamitische basisschool, nu zit ik op het Europa College, daar zitten ook geen Nederlanders op. Eigenlijk ken ik ze nauwelijks, daarom vind ik het ook zo apart om met u te praten.’
De kinderen zien hun ouders met het leven worstelen en daar ergeren ze zich ook aan. Ze vinden het moeilijk dat hun ouders vaak losers zijn die gebrekkig Nederlands spreken, geen baan hebben en buiten de samenleving staan. Maar hun loyaliteit is bijna altijd groter dan hun verlangen om met de wereld van hun ouders te breken. In moslimkring is familie een heilig woord. Vaak streven kinderen hun ouders binnen de kortst mogelijke tijd voorbij, en als ze in verkeerde handen vallen, gaan ze zich wijden aan een pure, radicale islam.
Achmed is zo’n jongen. Hij is tweeëntwintig. Wat hij precies doet, houdt hij graag een beetje duister. ‘Ik ben bezig met allerlei zaken,’ zegt hij. Sinds zijn zeventiende voelt hij zich zeer sterk aangetrokken tot het geloof. Zelfs in de kantine van zijn school zat hij met zijn hoofd in de koran. Het liefst zou hij naar Saoedi-Arabië gaan om zich daar aan zijn geloof te wijden.
We spreken elkaar af en toe. Hij vertelt dat hij bijeenkomsten bezoekt bij mensen thuis of in sportzalen. In Amsterdam, in Rotterdam en in Tilburg. Ergens thuis of in een sportzaaltje valt minder op dan in de moskee – hij weet dat hij door de politie wordt afgeluisterd, gevolgd misschien zelfs. Maar het kan hem niet schelen. De moslims hier worden aangevallen, zegt hij keer op keer. Dus is het zijn plicht en die van zijn broeders om terug te vechten. ?
‘Er gebeurt van alles in die hoofden’ In juli dit jaar waarschuwde de Franse inlichtingendienst voor een islamitische radicalisering van moslims in kansarme wijken. De Direction Centrale des Renseignements Generaux (DCRG) onderzocht zeshonderd ‘gevoelige’ wijken in het hele land. De onderzoekers constateerden dat de secularisering van de islam krachtig doorzet. Maar ze zagen in meer dan driehonderd wijken (1,8 miljoen inwoners) dat er onwil is of gebrek aan mogelijkheden om te integreren.
In tenminste tweehonderd wijken neemt de invloed van radicale imams toe. Steeds meer scholieren zouden volgens het onderzoek weigeren lessen te volgen die zij in strijd met de islam achten, zoals gymnastiek en geschiedenis. Volgens de Franse inlichtingendienst hameren radicale imams erop dat de jongeren slachtoffer zijn van racisme. Zo steekt een fel anti-westers sentiment de kop op.
Sadik Harchaoui, directeur van het onderzoeksinstituut Forum, ziet hetzelfde in Nederland gebeuren. ‘Er gebeurt van alles in die hoofden,’ zei hij in april tegen Vrij Nederland. ‘Ze zijn woedend omdat ze er niet bij mogen horen.’ Samen met terrorisme-expert Frank Buijs schreef hij in het juridisch tijdschrift Proces over de mechanismen die jongeren in de armen van rekruteurs drijven. ‘Wij stuitten op de extreme ontvankelijkheid van jongeren in de middenklasse. Hun vermogen te relativeren is helemaal weg.’
</div>

De buurt van Mohammed B.

VN 80

<div class="wpg-element lead-bold">
Tijdens de eerste pauze vertelt Jacob Eikelboom dat zijn klas, 4-vmbo, vandaag erg druk is. ‘Ik weet niet wat het is,’ zegt de leraar Nederlands aan het Calvijn College in Amsterdam-West. ‘We bereiden een debat over racisme voor. De leerlingen willen dat racisme strenger wordt gestraft. Net schold een jongen zijn klasgenoot uit voor kankerjood. Ik riep meteen: dat is dan twee jaar cel!’
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Eikelboom (30) schreef op 12 september 2001 een brief aan Het Parool dat hij verbijsterd was dat een groot deel van zijn leerlingen de aanslag op het World Trade Center toejuichte. Hij vond het te makkelijk en zelfs ‘dom’ om hun reacties af te doen als voorbijgaand pubergedrag.
Hij bleek niet de enige die met dit probleem worstelde. De Anne Frank Stichting kreeg na 11 september 2001 steeds vaker verontruste leraren aan de lijn. Niet alleen het toenemende anti-semitisme baarde hun zorgen, ze zagen een verharding op alle fronten. De Anne Frankstichting organiseerde vorige maand een seminar voor leraren die moeite hadden met het groeiende anti-westerse sentiment. Jacob Eikelboom was daar, net als bijzonder hoogleraar hedendaags jodendom Evelien Gans een van de inleiders.
Naar aanleiding van die conferentie sprak burgemeester Job Cohen in de gemeenteraad zijn afschuw uit over het toenemende anti-semitisme op scholen. Samen met wethouder Rob Oudkerk schreef hij een brief aan zeventig scholen met het verzoek alle anti-semitische incidenten aan hen te melden. Mochten docenten problemen hebben bij het lesgeven, dan waren Oudkerk en Cohen graag bereid het van ze over te nemen.
Scholen doen die brief af als flauwekul. ‘Ik heb hem meteen in de prullenbak gegooid,’ zegt een directeur van een vmbo-school. Het probleem is veel omvangrijker dan alleen anti-semitisme, zeggen docenten, en moet bínnen de school worden opgelost. ‘Want wat zijn de heren precies van plan?’ vraagt Jacob Eikelboom zich af. ‘Wij kennen onze leerlingen, zij niet.’
<h5>&#8216;Ik heb thuis oorlog&#8217;</h5>
Hij behandelt inmiddels het boek Kinderjaren van Jona Oberski in de vierde klas. Leerlingen moeten vragen beantwoorden als: over welke oorlog gaat het boek Kinderjaren? Maar ook: wat denk je dat de schrijver met dit boek wil bereiken? Eikelboom is tevreden, de belangstelling voor dit project – ze moeten ook een gedicht over de oorlog uitzoeken en een film bekijken – is redelijk.
Zouden de kinderen vandaag zo druk zijn vanwege de ramadan, vraagt Eikelboom zich af aan het eind van de eerste pauze. Zijn collega Carolien van Aken vermoedt van wel. Ze geeft geschiedenis en deze weken behandelt ze de Tweede Wereldoorlog. Leerlingen vinden de oorlog vooral spannend, zegt Van Aken. Er wordt in gevochten, er vallen veel doden en uiteindelijk wint Nederland. Ze benadrukt in haar les dat de economische crisis van 1933 de oorzaak van de oorlog was.
Haar klaslokaal is op de tweede verdieping. De leerlingen werken vandaag in groepjes. De opdracht is om begrippen uit het lesboek bij elkaar te zoeken. Vorige keer ging het over emancipatie, dus Aletta Jacobs moest worden ingedeeld bij vrouwenkiesrecht. Deze les horen bijvoorbeeld jodenhaat en concentratiekampen bij elkaar. De leerlingen moeten er met elkaar over praten. Vier leerlingen besluiten na rijp beraad de Hongerwinter bij de Eerste Wereldoorlog te zetten.
De leerlingen moeten ook nog antwoord geven op een vraag van Van Aken. ‘Waarom is het belangrijk om het nu nog steeds over de oorlog te hebben?’
‘Discriminatie,’ roept een leerling. 
‘Van wie?’ vraagt Van Aken. ‘Van Chinezen? Van leraren? Ik wil dat je preciezer bent.’ 
De leerlingen vinden de vraag erg moeilijk: ‘Omdat prins Claus een Duitser is,’ schrijft de een op zijn blaadje. 
‘Omdat er veel burgers zijn vermoord.’ 
‘Als Hitler nog de macht had, waren we nu allemaal Duitsers.’ 
‘Als we het over de oorlog hebben, bedoelen we Afghanistan,’ zegt een meisje dat verder niks kan verzinnen.
Haar buurvrouw, spottend: ‘Ik heb thuis oorlog. Dag en nacht. Met mijn broers en zussen.’
<h5>Geen zicht op thuis</h5>
Het overgrote deel van de leerlingen van het Calvijn College is Marokkaans, de anderen zijn Turks, Surinaams en heel soms zit er een geboren en getogen Nederlander tussen. Zeven keer geeft Van Aken vandaag dezelfde les. Telkens aan een nieuwe groep matig tot ongeïnteresseerde pubers, die vaak ook nog eens moeite hebben met de Nederlandse taal.
Van Aken kijkt nergens meer van op. Haar leerlingen groeien vaak op zonder structuur en dus zonder bescherming. Soms lijken de ouders volstrekt afwezig of trekken de kinderen zich weinig van hen aan. Andere ouders zijn juist ongelofelijk streng waardoor de kinderen op school gaan rebelleren.
Het groeiende anti-semitisme is maar één facet van hun soms provocerende gedrag. ‘Afgelopen jaar maakten leerlingen elkaar ineens voor kankerjood uit,’ vertelt Van Aken. ‘Ik wist niet wat ik hoorde! In mijn lessen mag alles worden besproken, al probeer ik de Palestijnse kwestie wel buiten de discussie te houden. Ze zijn onredelijk, te vol van hun eigen onmacht en frustraties. Ze zijn niet bereid om naar de feiten te kijken. Al stellen ze soms natuurlijk ook goeie vragen, zoals waarom wij altijd blind Amerika steunen.
Ik heb er als leraar totaal geen zicht op wat ze thuis bespreken en zien. Ouders verschijnen ook zelden op school. Ik tekende een keer, als onderdeel van de les, een davidster op het bord. Een van de leerlingen eiste dat ik die weg zou vegen. “Ik haat joden,— was zijn simpele verklaring.
Natuurlijk ga ik erop in, vraag hoe hij dat bedoelt. Maar meestal kom ik niet ver. Waarschijnlijk weten ze zelf niet eens precies wat ze vinden. Ik wil hun graag bijbrengen hoe demagogie werkt en waar machtsmisbruik toe kan leiden. We vertonen een film van de Anne Frankstichting waarin je heel goed kunt zien hoe Hitler een stadion stil krijgt. We hebben die film één keer overgeslagen, er zat zo’n op macht beluste jongen in de klas dat we bang waren dat hij de beelden zou misbruiken.’
Rachid legt demonstratief zijn mobieltje op tafel. ‘Je hoeft je vriendinnetje niet te bellen,’ zegt Van Aken, terwijl ze de lesopdracht uitdeelt. Rachid peutert aan zijn telefoon en een paar minuten later ligt het apparaat in twee helften voor hem op tafel. Van Aken slaat er verder geen acht op.
‘Waarom veroverden de Duitsers Nederland?’ vraagt ze. 
‘Ze wilden macht,’ zegt een jongen. 
Zijn buurman: ‘Ze waren slim, ik wil ook macht.’ 
‘Hij wilde de baas zijn over heel veel landen,’ probeert Van Aken. 
‘Hoe werd Hitler de baas?’ 
Er gaat een hand omhoog: ‘Hij richtte een partij op.’ 
‘Net als de Taliban-strijders,’ roept iemand enthousiast. 
‘Maar als hij een partij oprichtte dan wisten de joden toch wat ze te wachten stond,’ oppert iemand. 
‘Juffrouw,’ roept een ander, ‘waarom was Hitler nou tegen de joden?’
Het is moeilijk om de scholieren bij de les te houden. Aan Van Aken ligt het niet. Ze is ontspannen en bevlogen. Achter haar rug om maken de leerlingen grappen, over Bin Laden, over Hamas en over joden die aan het gas moeten. Maar als Van Aken in hun richting kijkt, werken ze snel door.
Een groep meisjes heeft de vraag helemaal door. De oorlog is een waarschuwing, schrijven ze. Het laat zien wat er gebeurt als je blindelings achter een leider aan holt. ‘Je moet altijd een eigen mening hebben.’ 
De leerlingen van de derde groep deze ochtend zetten zich zuchtend en steunend aan het werk. Een jongen staat op en doet zijn gulp open. Een ander prijst de kwaliteit van de nieuwe dvd-speler in het lokaal, om er lachend aan toe te voegen: ‘Die staat er morgen niet meer.’
Ibrahim vertelt dat hij onder de indruk was van de film van de Anne Frankstichting die ze vorige week zagen. ‘De joden moesten tweehonderdzeventig dagen in een concentratiekamp. Dat hielden ze niet vol, want ze kregen allemaal ziekten.’
Een andere jongen wipt onrustig heen en weer op zijn stoel. Hij verwoordt wat veel klasgenoten waarschijnlijk denken: ‘De oorlog interesseert me niet. Ik wil geld verdienen, ik wil helemaal niet naar school.’
Als de scholieren van de derde groep hun lesopdracht inleveren, blijkt er twee keer een hakenkruis achterop het werkblad te staan. Van Aken is niet verbaasd, dat komt wel meer voor. Veel leerlingen hebben overal lak aan, dus zeker aan zaken die bij Nederlanders gevoelig liggen.
Tussen ieder lesuur door schuift Van Aken het raam helemaal open. IJskoude lucht stroomt het lokaal binnen. Om twee uur ‘s middags begint de laatste les. Van Aken legt de bedoeling nog één keer geduldig uit.
‘Joden, moeten we doden,’ zingt een Marokkaanse jongen zachtjes voor zich uit als Van Aken bij een ander groepje staat om iets over Hitler uit te leggen. De jongen, snelle kleren, een brutale blik, gaat nog een tijdje door, de anderen uit zijn groepje grinniken schaapachtig. Tien minuten later, hij is inmiddels gestopt, begint zijn Turkse overbuurman met een variatie op hetzelfde thema: ‘Joden, doden,’ roept hij, eerst zachtjes, dan harder. Van Aken moet het nu wel horen. Ze roept hem bij zich, de anderen van het groepje lachen. ‘Vind je dit normaal?’ vraagt ze streng.
De jongen zwijgt. 
‘Ik zegt toch ook niet: alle moslims aan de heroïne!’ 
‘Ze waren me aan het pesten,’ zegt de jongen timide.
Zijn overbuurman die met het scanderen was begonnen, doet nu of hij ijverig aan het werk is.
De Turkse jongen moet voor straf de laatste lesopdracht in zijn eentje afmaken. Hij is wanhopig. Hij heeft echt geen idee wat hij moet antwoorden op de vraag waarom de Tweede Wereldoorlog nog steeds belangrijk is. ‘Ik wil terug naar mijn groepje juf, ik kan dit niet alleen.’
<h5>privéhobby</h5>
Een dilemma voor veel leraren is de vraag wanneer wel en wanneer niet te reageren op zulke provocaties van hun leerlingen. Dat werd duidelijk tijdens de conferentie die de Anne Frankstichting begin oktober hield. ‘Sommige docenten zeiden eerlijk dat ze de confrontatie niet aan dúrven gaan,’ vertelt Karen Polak van de stichting. ‘Uit angst voor de reacties van hun leerlingen.’
Volgens Polak zijn er ook scholen die het probleem van de toenemende intolerantie liever verzwijgen. Of waar het niet belangrijk wordt gevonden. ‘De directeur zei tegen me: ga jij maar, want je bent joods,’ vertelde een van de deelnemers aan Polak. ‘Die directeur beschouwde het als een privéhobby.’
Bij docenten slaat steeds vaker de vermoeidheid toe als ze les moeten geven over de oorlog, is de indruk van Polak. ‘De Franse Revolutie is minder confronterend,’ zegt ze. ‘Wat gebeurd is, is gebeurd en kan weer gebeuren, schreef Primo Levi. Het kán niet dat kinderen geen les krijgen over de Tweede Wereldoorlog.’
Het liefst zou Karen Polak zelf naar de scholen toe gaan om dáár met leraren te praten. Leraren denken onderling heel verschillend over wat er aan de orde moet komen in een geschiedenisles, daar kunnen we dan ook op ingaan.’
Martine Uleman, docente Nederlands aan het Sweelinck College in Amsterdam-Zuid, had veel aan de conferentie van de Anne Frankstichting. Alleen al het uitwisselen van ervaringen met andere docenten vond ze leerzaam. Vroeger gaf ze les op een ‘witte’ vmbo-school. Leerlingen hadden daar ook weinig historisch besef, maar ze kon ze wel wat bijbrengen. ‘Ik legde uit dat Hitler veel van dieren hield. Eigenlijk was het een gewone man die rare dingen met mensen deed. Dat sprak aan.’
Pas na de gewraakte elfde september merkte ze dat allochtone leerlingen totaal anders in het leven staan. ‘Ze haalden informatie voor hun spreekbeurt over een actueel thema uit een krantje waarin zelfmoordenaars verheerlijkt worden. Ze beweerden dat Israëlische soldaten dronken op Palestijnen worden af gestuurd. Het verbijsterde me dat ze die verhalen voor waar hielden.’
Haar collega Gina Bruyne valt haar bij: ‘Niemand in hun omgeving legt ze uit hoe het wél zit.’ Ze geeft geschiedenis en ze merkt dat leerlingen het onderscheid tussen joden en Israëliërs gewoonweg niet kunnen maken.
‘Op mijn vorige school,’ zegt Uleman bijna verlegen, zei ik, om leerlingen met anti-semitisme te confronteren, nog wel eens dat een deel van mijn familie joods is. Nu durf ik dat niet meer zomaar. Eigenlijk vind ik dat heel laf. Zo moet je je dus hebben gevoeld eind jaren dertig. In je wezen aangetast.’
Surinaamse kinderen, vertelt Bruyne, zijn vaak goud waard tijdens moeilijke discussies. ‘Waarom haat jij joden zo?’ vragen ze islamitische leerlingen. ‘Jij bent toch geen Palestijn?’
Het Sweelinck College in Amsterdam-Zuid kreeg het de afgelopen weken hard te verduren. Een jonge leraar, werd na een ruzie met leerlingen ernstig mishandeld. De leraar zit voorlopig thuis, de vier allochtone daders zijn van school gestuurd. De school probeert wel een andere plek voor ze te vinden. De andere leraren laten zich er niet onder krijgen. Uleman en Bruyne zijn bezig samen met de lerares Frans, islamitisch mét hoofddoek, een project te ontwikkelen. ‘Woorden als respect wil ik niet meer horen, dat is inmiddels zo’n loze kreet,’ zegt Uleman. Bruyne: ‘We willen overeenkomsten zoeken, wederzijds begrip kweken.’ Uleman: ‘Mijn handen jeuken!’
Voor hij zijn lokaal in gaat, passeert Cor Meijer zijn naamgenoot en collega Bas Meijer. ‘Op mijn vorige school, een vmbo,’ vertelt Bas Meijer, dacht een aantal leerlingen dat ik joods was,’ zegt Bas Meijer. ‘Dat bén ik niet, maar ik voelde de haat als ik langs ze liep, ze sisten “vuile jood—. Ik vond het heel akelig.’
Op de school waar hij nu werkt, het Cartesius Lyceum in Amsterdam-Westerpark, tegen de binnenstad aan, komen zulke incidenten niet voor. Het is wat je noemt een leuke, multiculturele school. Er zijn Nederlandse, Turkse, Surinaamse en Marokkaanse leerlingen, twee meisjes dragen een niqaab (een zwarte sluier die het gezicht bedekt). In de school moeten ze die wel afdoen.
In de klas van Cor Meijer is de sfeer ontspannen. Hij legt een stapel gekopieerde krantenberichten voor zich op tafel. Hij geeft geschiedenis aan 4-vwo/gymnasium. De kinderen in de klas van Meijer zijn leergierig. Ze lezen kranten, boeken, ze debatteren. Kortom: ze denken na. Toch liggen bepaalde onderwerpen ook hier heel gevoelig. Meijer begint de les bijna plechtig: ‘Jullie weten dat ik joods ben, jullie weten ook dat ik er een hekel aan heb om de oorlog te behandelen.’ De leerlingen zijn muisstil. Meijers verleden is voelbaar aanwezig. ‘Soms vraag ik me af,’ gaat hij verder, ‘Of ik misschien laf ben. Want dat ik het niet doe, heeft met mezelf te maken. Ik ben bang dat ik te emotioneel word.’ De leerlingen weten niet goed hoe ze moeten kijken.
‘Moet je zeggen dat je joods bent?’ Meijer probeert zijn toon neutraal te houden. ‘Moet je het zeggen als je homo bent?’ 
‘Je moet er niet mee te koop lopen,’ antwoordt een leerling. ‘Vergeet niet, kinderen ruiken angst.’
‘Bestaat er homofobie?’ Meijer wil een eerlijk antwoord, maar de leerlingen zijn schroomvallig. Hij probeert ze via heksenvervolging, zijn eigenlijke onderwerp die ochtend, aan het praten te krijgen. ‘Wat werd er over heksen gezegd? Ze veroorzaakten ziekten en wat nog meer?’ 
‘Natuurrampen,’ zegt een Turkse meisje met hoofddoek en in een vormeloze jurk, zachtjes. ‘Goed,’ roept Meijer. ‘En welke stereotypen bestaan er over joden?’
‘Dat ze minder intelligent zijn,’ roept een jongen. 
‘Dat ze rijk zijn,’ zegt een ander. ‘Gierig!’ voegt een derde daaraan toe.
Meijer pakt De Telegraaf van 8 november waarin een artikel staat met de vette kop ‘Stop de Jodenhaat’. ‘Wangedrag islamitische jongeren op Amsterdamse scholen loopt spuigaten uit’, staat er ook te lezen ‘Wat vinden jullie van dit stuk?’ Ondanks zijn duidelijke afkeuring voor de opgeklopte presentatie van het artikel blijven de leerlingen opmerkelijk stil. 
‘Wie komt het wel eens tegen, jodenhaat?’ vraagt Meijer.
Een Surinaamse jongen, met zorgvuldig geblondeerde punten in zijn haar, steekt zijn vinger op. ‘Ik kwam het tegen bij een zwembad. Marokkaanse jongens vroegen aan anderen of ze jood waren.’
Asmae, zelf Marokkaanse, zegt kattig dat hij niet kon weten of het Marokkanen waren. ‘Ze kunnen ook Algerijns zijn geweest, of Egyptisch.’ 
‘Daar heb je gelijk in,’ valt Meijer haar bij. ‘Wie merkt zelf wel eens wat van discriminatie? De twee punkers uit de klas steken nu hun vingers op. ‘Ik word vaak voor junk uitgescholden,’ zegt de dunste van de twee.
‘Op mijn vorige school, het Barlaeus Gymnasium, bestaan veel vooroordelen over Marokkanen,’ zegt een Surinaamse jongen. De twee meisjes met hoofddoeken houden zich opvallend gedeisd. 
Asmae wil toch nog even kwijt waarom er volgens haar anti-joodse kreten worden geroepen. ‘Dat is vanwege Israël. Díé joden haten ze.’
Meijer behandelt vervolgens een krantenbericht met het nieuws dat Israël door de doorsnee-Europeaan wordt gezien als het grootste gevaar voor de wereldvrede.
‘Vinden jullie dat ook?’ vraagt hij zijn klas. Stilte. ‘Is er eigenlijk iemand die niet weet wat anti-semitisme is?’ Twee leerlingen steken verlegen hun vinger op.
Meijer kijkt ze vriendelijk aan. ‘Jongens, waarom zéggen jullie dat dan niet?’
</div>

Scholieren provoceren met openlijk anti-semitisme

<div class="wpg-element lead-bold">
Het schrijversechtpaar Jessica Durlacher en Leon de Winter wordt snel door emoties overmand als het om Israël gaat. Vredesdemonstranten? De actiegroep Een Ander Joods Geluid? Daar waarschuwen ze fel tegen. Een gesprek over &#8216;het duivelse&#8217; van de situatie in dat land.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
&#8216;Hoe je het wendt of keert,&#8217; zegt Leon de Winter, &#8216;je komt altijd weer uit bij de Tweede Wereldoorlog. Het beeld van de geschiedenis dat ik voor me zie is dat van een groot monster met ontelbare tentakels. De joden die nog in leven zijn, hebben het geluk gehad dat ze bij toeval door de tentakels van dat monster heen zijn geglipt. Het monster lette even niet op, dus bestaan ze nog. Het was de bedoeling dat ze er niet meer waren geweest. Dat is mijn uitgangspunt.&#8217; &#8216;In de jaren dertig had mijn familie naar Amerika gekund,&#8217; verduidelijkt zijn echtgenote Jessica Durlacher. &#8216;Ze zijn niet gegaan omdat mijn overgrootmoeder ziek was. Als ze wel waren vertrokken, had mijn familie misschien nog geleefd. Wij willen die fout niet maken.&#8217;
De Winter: &#8216;Ik word snel door emoties overmand wanneer het Israël betreft. Dat overkwam me ook toen ik daar voor het eerst was. Als ik die joodse jongens met zo&#8217;n uzi om hun schouders zie, ga ik meteen door de knieën. Dat vind ik aangrijpend omdat ik dat beeld niet los kan zien van wat de joden in de Tweede Wereldoorlog is overkomen. In één straat in Jeruzalem lopen bebaarde chassidim en jonge soldaten in uniform. Dat is voor mij de joodse geschiedenis van de twintigste eeuw in een notendop.&#8217;
Jessica Durlacher: &#8216;Toen ik er voor het eerst kwam, was ik geïntimideerd en ontroerd door die meisjes en jongens in groene legerpakken. Het tastbare bewijs: Israël wordt bedreigd, het moet zich verdedigen.&#8217; Leon de Winter: &#8216;Die mensen hebben op een dag besloten: we hangen ons helemaal vol met wapens want de holocaust zal ons niet nog een keer overkomen. Dat vind ik aangrijpend.&#8217;
Bestseller-auteurs zijn ze allebei – in binnen- en buitenland. De Winters laatste boek God&#8217;s Gym verkoopt goed van Berlijn tot St. Moritz. Van Durlachers De dochter zijn al meer dan honderdtwintigduizend exemplaren verspreid. Vooral hij heeft de laatste jaren ook naam gemaakt als polemist. Zijn waarschuwingen tegen moslimfundamentalisten, naïeve vredesactivisten en aanhangers van &#8216;de linkse kerk&#8217; halen niet alleen het katern &#8216;De Verdieping&#8217; van Trouw maar ook de opiniepagina&#8217;s van Die Welt, Der Spiegel en de Neue Zürcher Zeitung. Wat het onderwerp van zijn beschouwingen ook is, Israël komt er altijd in de een of andere vorm in voor. Die staat wordt bedreigd – door het islamitische anti-semitisme van de Arabieren en de onverschilligheid van de Europeanen. De Winter voelt zich geroepen daar tegenwicht tegen te geven – desnoods in zijn dooie eentje. Hij vindt het het niet leuk, maar hij kan niet anders.
De Winter voelt zich in Europa en in Nederland als jood steeds ongemakkelijker. Abou Jahjah die zonder schroom roept dat Israël maar van de landkaart moet verdwijnen, vredesdemonstranten die het Israël van Arik Sjaron net zo erg vinden als het Irak van Saddam Hoessein – het geeft hem allemaal een onbehaaglijk gevoel. Helemaal onbegrijpelijk vindt hij joden die zich en plein public tegen de politiek van Israël keren, zoals Harry de Winters actiegroep Een Ander Joods Geluid. &#8216;Waar ik me tegen verzet,&#8217; zegt de schrijver, &#8216;is dat die mensen zich vooral bezighouden met de perceptie die de niet-joden van hen hebben. Ik kom in opstand tegen de gedachte: we behoren tot een volk dat de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt en daarom behoren we ons beter te gedragen dan anderen. Dat sentiment proef ik bij Een Ander Joods Geluid: joden mógen geen land bezetten of huizen opblazen. En als Israël dat toch doet, schamen ze zich daarvoor.&#8217;
Durlacher: &#8216;Zij denken dat joden meer van de geschiedenis hebben geleerd dan niet-joden, alsof de joden de nazi&#8217;s dankbaar moeten zijn voor de les die zij hun in Sobibor gaven. Dat is een omgekeerd anti-semitisch argument.&#8217; De Winter: &#8216;Kijk naar Gretta Duisenberg. Zij zegt over Israël: hebben de joden dan niets van de Tweede Wereldoorlog geleerd?&#8217; Fel: &#8216;Néé, ze hebben níéts geleerd. En dat hoeven ze ook niet. Ze hebben er net als anderen recht op dat ze níéts van de geschiedenis hebben opgestoken.&#8217;
Durlacher: &#8216;Ik word er doodziek van dat de manier waarop de Palestijnen worden behandeld, met de Tweede Wereldoorlog wordt vergeleken. De westelijke Jordaanoever is geen Auschwitz, Israël is geen vernietigingsmachine.&#8217; De Winter: &#8216;Als Auschwitz op de westelijke Jordaanoever had geleken&#8230;&#8217;
Durlacher: &#8216;Zulke vergelijkingen zijn niet gepast. Dat maakt me heel kwaad.&#8217;
De Winter en Durlacher zeggen dat ze heel graag hadden gezien dat Israël een vredelievend land was geworden, vol kibboetsniks die in de zon nectarines kweken. Maar de Arabieren hebben de joodse staat die kans nooit gegund. Durlacher: &#8216;Israël is vanaf het begin tegengewerkt. Het land mocht niet ontstaan. De Arabieren hebben het nog steeds niet erkend.&#8217;
En dan geldt nu eenmaal het Franse spreekwoord à la guerre comme à la guerre.
De Winter: &#8216;Israël ligt niet tussen Denemarken en Zweden in. Het ligt in een extreem gebied. Dan ben je ook gedwongen je met extreme middelen te verdedigen.&#8217;
Dit is het soort uitspraken dat hem op kritiek van humanistisch gezinde joden als Freddy Lange (&#8216;De Winter gaat te kort door de bocht&#8217;) en Hans Fels (&#8216;De Winter polariseert&#8217;) is komen te staan.
De Winter: &#8216;Ik weet niet of ik polariseer.&#8217; Durlacher: &#8216;Leon houdt niet van schipperen.&#8217;
De Winter: &#8216;Ik heb ook weleens dagen dat ik probeer de gevaren die Israël bedreigen van me af te zetten. Maar dat kan niet. Want je wordt er door de feiten toch steeds weer mee geconfronteerd.&#8217;
Durlacher: &#8216;Dus zet Leon het zwart-wit neer.&#8217;
De Winter: &#8216;Gretta Duisenberg zegt: Israël bestaat alleen maar dankzij de steun van rijke Amerikaanse joden. Als het over de oorlog in Irak gaat, hebben de media het ook meteen over joodse thinktanks in Amerika die erachter zouden zitten.&#8217; De Arabieren waren nooit zo gebeten op Israël geweest als die staat door Engelsen of Italianen was opgericht in plaats van door joden. daarvan zijn ze allebei overtuigd.
De Winter: &#8216;In de islamitische traditie werd de jood altijd beschouwd als een laffe tweederangsfiguur. Daarom zijn de nederlagen die de Arabieren tegen Israël hebben geleden extra hard aangekomen. Tot het uitbreken van de intifada waren de Palestijnen in sociaal-economisch opzicht veel beter af dan de gemiddelde burger van Egypte of Jordanië. Toch lees je overal dat ze het onder de Israëlische bezetting zo slecht hebben. Dat klopt feitelijk niet. Als ze door hun eigen Arabische elite waren onderdrukt, waren ze niet in opstand gekomen. Het gaat hen erom dat het jóden zijn die dat doen.&#8217;
Vroege zionisten als Theodor Herzl droomden van een staat waar joden als gewone mensen veilig konden leven. Wiens schuld het ook is, daar is het nooit van gekomen. Moet je niet constateren dat Israël in die zin een mislukt experiment is? De Winter: &#8216;Ik ben een verschrikkelijke pessimist. De tragiek is: als Israel de Palestijnse gebieden blijft bezetten, leidt dat tot niets. Maar als ze zich terugtrekken, leidt dat ook tot niets. Want het gelazer en de aanslagen zullen gewoon doorgaan.&#8217; Durlacher: &#8216;Omdat Leon pessimistisch is, probeert hij te waarschuwen. Maar de meeste mensen willen zijn boodschap niet horen.&#8217;
De Winter: &#8216;Het is een dooddoener, maar ik houd mijn hart vast voor Israël. Zo&#8217;n permanente staat van oorlog houd je misschien nog een of twee generaties vol. Maar veel langer?&#8217;
Er is maar één oplossing volgens hem: de Arabische wereld zal uit de Middeleeuwen moeten stappen en zich aan de westerse democratie moeten aanpassen. Pas dan krijgen waarden als verdraagzaamheid en tolerantie een kans en wordt Israël misschien geaccepteerd.
Het lijkt op dit moment niet het meest voor de hand liggende scenario.
Dat erkent Leon de Winter: &#8216;Wat je nu in het Midden-Oosten ziet gebeuren, lijkt op een bijbels verhaal. Een volk dat naar een andere plek verhuist omdat het op zoek is naar veiligheid, treft daar alleen maar geweld aan. Geweld waar geen eind aan lijkt te komen. Dat volk kan het hoofd alleen boven water houden door te vechten, zich te bewapenen, desnoods met de atoombom te dreigen. Want anders is er geen hoop voor de toekomst. En zonder hoop kun je niet leven.&#8217; Durlacher: &#8216;Je kunt achteraf zeggen: ze hadden daar beter niet naar toe kunnen gaan. Maar er is nu een land met een volk, met wolkenkrabbers en klaverbladen. Dat terugdraaien kan niet meer.&#8217;
De Winter: &#8216;Het vreselijke is dat ze gedwongen zijn geweest de strijdmiddelen van hun vijanden over te nemen omdat ze anders ten onder waren gegaan. Dat is het duivelse van de situatie. Als je tussen de Arabieren woont en die niet met hun eigen middelen bestrijdt, overleef je daar niet. Of je hem aardig vindt of niet, Sjaron heeft dat begrepen. Een Ander Joods Geluid begrijpt dat niet.&#8217;
Voor de Palestijnen is de situatie niet leuk, beseft het echtpaar. Maar er worden zoveel volkeren onderdrukt – van de Hutu&#8217;s in Rwanda tot de Tsjetsjenen in Rusland. Maar daar hoor je de media niet over. Die hebben het liever over de wandaden van de Israëliërs omdat dat joden zijn.
Durlacher: &#8216;De ergernis in Europa over Israël is vooral zo groot omdat mensen de Tweede Wereldoorlog willen vergeten. Vroeger voelden ze zich schuldig en dus stonden ze achter Israël. Die tijd is voorbij. Dat schuldgevoel is in ergernis omgeslagen.&#8217;
De Winter: &#8216;Je zag het aan de reacties op de bestorming van het vluchtelingenkamp in Jenin. Er ging een golf van opluchting door Europa: zie je wel, de joden hebben niets van de geschiedenis geleerd, het is gewoon tuig.&#8217; Durlacher: &#8216;Natuurlijk vind ik het gruwelijk als er bij grensposten wordt geschoten, of als er gebulldozerd wordt.&#8217; De Winter: &#8216;Israël zal om te overleven een deel van zijn eigen ziel moeten vertrappen. Dat is de tragedie. Dat maakt me wanhopig.&#8217;
Hij wordt weleens moe van zichzelf. &#8216;Als ik in Nederland over straat loop, voel ik me niet meer op mijn gemak. Wijzen de mensen me niet na omdat ik joods ben? Ik ben voortdurend bezig de tekens aan de wand te lezen. Ik doe de raarste dingen. Ik bel het NOS Journaal op als ik ook maar één verkeerde zin over Israël heb gehoord.&#8217;
Durlacher: &#8216;Het is fysiek uitputtend om voortdurend te moeten opletten. Je loopt het gevaar dat je gaat overdrijven, dat je doorslaat.&#8217;
De Winter: &#8216;Maar ik overdrijf de gevaren liever dan dat ik ze onderschat. Noem dat maar een gezonde joodse afwijking.&#8217;
</div>

Jessica Durlacher en Leon de Winter, uit de tentakels van het monster

Waarom de PvdA Almere Haven verloor: de woede van de gewone man

Wat doen we met onze ouders?

<div class="wpg-element paragraph">
Met een gehaast &#8216;ik moet nu echt weg en ik bel je morgen zodra we in Dili zijn&#8217; beëindigde Sander Thoenes maandagavond 20 september het overleg over zijn verslaggeving uit Oost-Timor. Wij moesten ons niet ongerust maken als hij moeilijk te bereiken was, hij zou om de batterijen te sparen zijn mobiele telefoon slechts af en toe aanzetten. &#8216;Maar ik bel je hoe dan ook.&#8217;
Dat ene telefoontje van hem kwam niet meer.
Kort na aankomst stierf hij in een buitenwijk van Dili een snelle, gewelddadige dood. Voor zijn familie en vriend is een zwaarder verlies niet denkbaar en wij rouwen met hen mee. De internationale en nationale reacties &#8211; van VN-secretaris-generaal Kofi Annan en minister-president Wim Kok &#8211; worden door de familie van Sander Thoenes, maar ook door de Financial Times en Vrij Nederland als hartverwarmend beschouwd.
Voor kranten en weekbladen als de Financial Times en Vrij Nederland is de gewelddadige dood van een buitenlands correspondent &#8211; en dat was Sander Thoenes met volle overgave &#8211; een zwarte bladzijde in hun geschiedenis.
Een correspondent vormt de ogen en oren van een nieuwsorganisatie in veraf gelegen, soms gevaarlijke gebieden. Het verlies van een correspondent raakt dan ook iedereen bij de twee bladen. Sander voerde die dinsdag een race tegen de klok. Hij wilde per se voor het invallen van de duisternis voldoende van Dili gezien hebben om de lezers van de Financial Times en Vrij Nederland een betrouwbare indruk te geven van de toestand na de komst van de VN-vredesmacht. Energiek en bevlogen als hij was wilde hij de deadlines in Londen en Amsterdam halen.
Sinds de publicatie van zijn eerste verhaal in Vrij Nederland van 9 oktober 1993 had hij zich doen kennen als een journalist die van zijn werk hield en gefascineerd was door de wereld van zijn achtereenvolgende standplaatsen: Moskou, Centraal-Azië en Indonesië. De werkelijk goede correspondenten zijn herkenbaar aan hun stukken: goed geschreven, intelligent, afstandelijk, zonder vooringenomenheid, maar altijd blijk gevend van grote interesse in een land en een volk. Anders gezegd, uit zijn reportages bleek steeds opnieuw dat hij zijn werk met groot enthousiasme en plezier deed en ooit heeft hij zijn verbazing uitgesproken over het feit dat hij daar nog voor betaald werd ook.
Hij maakte fietstochten door brandend Moskou, hij reisde langs moskeeën en madrasahs, bazaars en boerderijen, de demonstraties en drugscontroles in de voormalige Sovjet-republieken. In zijn standplaatsen bouwde hij vriendenkringen op die hem toegang verschaften tot werelden van gevoelens, gedachten en ambities. Zowel in Moskou als in Jakarta ergerde hij zich aan corruptie, uitbuiting en schending van mensenrechten. Zijn boosheid kanaliseerde hij door daarover te schrijven op een geserreerde wijze, een opgeheven vingertje liet hij zelden zien.
Zijn besluit om voor de tweede maal naar Dili, Oost-Timor, te reizen was ingegeven door de wens wereldnieuws te verslaan, maar hij was ook van plan te schrijven over de vluchtelingenkampen. Sander was geen oorlogsverslaggever, maar had wel de noodzakelijke ervaring opgedaan met het werken in riskante gebieden. Hij was geen waaghals en hoefde van zijn werkgevers niet naar de frontlinies. Hij dacht net als tientallen andere correspondenten en hun hoofdredacties dat met de komst van de Australische vredesmacht de situatie in Oost-Timor onder controle was gekomen. De indruk was ontstaan dat de pro-Indonesische milities hun terreurcampagnes hadden gestaakt als gevolg van de aanwezigheid van de Australische troepen. Dat is een tragische misrekening gebleken, die vooral ook voor hoofdredacties een les is. Nog grotere voorzichtigheid en nog meer informatie zijn noodzakelijk alvorens verslaggevers naar brandhaarden te sturen.
Naar de moord op Sander wordt nu een internationaal onderzoek ingesteld. De voortvarendheid waarmee de Verenigde Naties en de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Van Aartsen aan de organisatie van dat onderzoek werken, wekt de hoop dat de daders zullen worden opgepakt en berecht. Dat onderzoek moet worden uitgevoerd, ondanks de laag gespannen verwachtingen. Het is een eerbetoon aan een journalist die niets meer of minder wilde doen dan de wereld vertellen over de internationale inspanningen vrede te stichten op Oost-Timor.
Wij hadden graag nog talrijke reportages, interviews en analyses van zijn hand willen afdrukken.
</div>

Buitenlands correspondent met overgave

<div class="wpg-element paragraph">
In 1987 stond John Demjanjuk in Israël terecht. Maar na een proces van maanden bleef de vraag of deze man werkelijk dezelfde is als Iwan de Verschrikkelijke, de kampbeul van Treblinka, nog steeds niet definitief en onweerlegbaar beantwoord.
Margalith Kleijwegt volgde het proces en deed destijds verslag in Vrij Nederland.
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<object codebase="https://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_110127884002501" name="doc_110127884002501" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle"height="600" width="450" ><param name="movie"value="https://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=15652788&#038;access_key=key-1syaqi29119nnq9jygep&#038;page=1&#038;version=1&#038;viewMode=list"><param name="quality" value="high"><param name="play" value="true"><param name="loop" value="true"><param name="scale" value="showall"><param name="wmode" value="opaque"><param name="devicefont" value="false"><param name="bgcolor" value="#ffffff"><param name="menu" value="true"><param name="allowFullScreen" value="true"><param name="allowScriptAccess" value="always"><param name="salign" value=""><param name="mode" value="list"><embed src="https://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=15652788&#038;access_key=key-1syaqi29119nnq9jygep&#038;page=1&#038;version=1&#038;viewMode=list" quality="high" pluginspage="https://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_110127884002501_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" mode="list" height="600" width="450"></embed></object>
U kunt dit artikel ook lezen in pdf (12MB): <a href="https://www.vn.nl/extra/pdf/demjanjuk.pdf">Is John Demjanjuk Iwan de Verschrikkelijke?</a> Het laatste grote oorlogsproces in Israël Door Margalith Kleijwegt VN, 05-09-1987
<hr>
</div>