Lesje begroten van Wennink

Verhaal van de Week

Prinsjesdag

Essay

Gooi die nazi-omroep uit het bestel!

Teun van de Keuken

Brommers in zee

Kort verhaal Rob van Essen

Elke tijd kent zijn splijtzwam

Niet wolf, wel wolf

Mikpunt van de twijfelbrigade

Hans against the machine

We legde de vraag voor aan vijf deskundigen

Is een kiesdrempel een goed idee?

De nieuwe Connie Palmen

Cultuurtip

Nieuwsanalyse

<p>Onze democratie is te koop voor de hoogste bieder. De rijken worden steeds rijker en elk jaar zijn er meer miljonairs en miljardairs. Niet alleen het saldo op hun bankrekening groeit. Door het toenemende aantal giften aan politieke partijen, groeit de invloed van de superrijken. Ook in Nederland.</p>
<p>In het verkiezingsjaar 2025 waren elf personen en hun bedrijven, allemaal behorend tot de 0,003 procent rijkste Nederlanders, verantwoordelijk voor 20 procent van de grote donaties aan politieke partijen. Dat blijkt uit een rapport dat Oxfam Novib deze week presenteerde. Van de in totaal 2,3 miljoen euro die de afgelopen drie jaar door (ex-)<i><span style="font-weight: 400;">Quote 500</span></i><span style="font-weight: 400;">-leden of hun bedrijven werd gedoneerd, ging het merendeel naar rechtse partijen (57 procent), 21 procent ging naar radicaal-rechts. Slechts 9 procent van de giften ging naar linkse partijen als Volt, PvdD en Denk. Grote uitzondering in de lijst zijn GroenLinks-PvdA en de SP, zij accepteren geen giften van bedrijven. </span></p>
<p>Voor partijen als de VVD, SGP en BVNL geldt dat driekwart van de vorig jaar ontvangen giften afkomstig zijn van bedrijven. Deze donaties, zo blijkt uit het onderzoek, worden bovendien strategisch ingezet om verkiezingen (en mogelijk zelfs formaties) naar hun hand te zetten. Zo werd de politieke campagne van D66 mede mogelijk gemaakt door een groepje ondernemers dat een voorkeur had voor een centrumrechts kabinet, zonder GroenLinks-PvdA.</p>
<p>Grote giften – zoals de 1,2 miljoen die ondernemer Hans van der Wind in 2021 doneerde aan het CDA met als doel om Wopke Hoekstra (en niet Hugo de Jonge) tot lijsttrekker te laten verkiezen – zijn inmiddels verboden. Sinds 2023 is het maximum sponsorbedrag waarmee de rijken de politiek mogen beïnvloeden, op 100 duizend euro vastgesteld.</p>
<h5>Scheefgroei</h5>
<p>Door bloot te leggen dat de superrijken ook in Nederland vooral (radicaal) rechtse partijen financieren, en niet de linkse partijen, toont het onderzoek dat er niets zoiets bestaat als een ‘linkse elite’. ‘Wanneer mensen denken aan de verwevenheid tussen superrijken en de politiek’, zegt Winne van Woerden, expert nieuwe economie bij Oxfam Novib, ‘denken ze al snel aan figuren als Elon Musk in de Verenigde Staten. Daardoor lijkt wat hier gebeurt minder extreem, maar juist hier moeten we ons er ook over opwinden. Want het probleem zit in de ongelijkheid van het systeem.’</p>
<p>De scheefgroei in Nederland beperkt zich niet tot politieke partijen. De vijfhonderd rijkste mensen van Nederland zijn er in 2025 weer met 8 procent op vooruit gegaan. Zij beschikken over een gezamenlijk vermogen van 273 miljard euro. Deze 0,003 procent van de bevolking bezit daarmee 9 procent van het totale vermogen van het land. De rijkste 10 procent van Nederland bezit meer dan de helft van het totale vermogen. Het armste deel, 50 procent van de bevolking, blijft steken op een schamele 2 procent van het totale bezit.</p>
<p>Belastingongelijkheid versterkt deze scheefgroei. Werknemers betalen relatief gezien veel meer belasting dan zij die hun geld verdienen met rendement op kapitaal, zoals vastgoed, een bedrijf of aandelen. Werkenden met een modaal inkomen dragen gemiddeld 45 procent van hun inkomen af aan de belastingdienst. De meest kapitaalkrachtigen betalen slechts 20 procent. De fiscus werkt de ongelijkheid zo verder in de hand.</p>
<p>Critici waarschuwen voor de politieke implicaties van de ongelijkheid. Door de scheefgroei via belastingmaatregelen te vergroten, creëert de overheid een schaduwoligarchie die het democratisch proces omzeilt.</p>
<blockquote><p>&#8216;Een kleine groep mensen met veel geld beïnvloedt de politiek, en dat is gewoon niet democratisch&#8217;</p></blockquote>
<p>Transparency International Nederland pleit al jaren voor de verbetering van integriteit, transparantie en verantwoording naar de Nederlandse samenleving. ‘Er is geen gelijk speelveld in Nederland, het is veel makkelijker voor kapitaalkrachtigen en bedrijven om toegang te krijgen tot beleid&#8217;, zegt directeur Lousewies van der Laan. ‘We moeten niet denken dat we beleid kunnen maken in het algemeen belang als private partijen de toegang tot de besluitvorming kunnen kopen. Het moet duidelijk worden dat een kleine groep mensen met veel geld de politiek beïnvloedt, en dat is gewoon niet democratisch’, aldus Van der Laan.</p>
<p>Volgens haar is transparantie, heldere communicatie en leiderschap nodig om de oligarchie te bestrijden.</p>
<p>Vorig jaar bond Zohran Mamdani, tijdens zijn overwinningsspeech als aankomend burgemeester van New York, meteen de strijd aan met de valse rechtse frames. Hij zei: ‘Zoals zo vaak is gebeurd, heeft de miljardairsklasse geprobeerd degenen die 30 dollar per uur verdienen ervan weten te overtuigen dat hun vijanden degenen zijn die 20 dollar per uur verdienen.’ Hij liet zien hoe de rijken er baat bij hebben dat politici en burgers onderling ruzie maken en afgeleid blijven van het werk dat nodig is om het ​kapotte ​systeem te herstellen. Tijdens zijn inauguratie beloofde hij verantwoording te zullen afleggen aan ‘alle New Yorkers, niet aan een miljardair of oligarch die denkt dat ze onze democratie kunnen kopen’.</p>
<p>Dit probleem speelt niet alleen in de Verenigde Staten. Ook in Nederland moeten we oppassen. Het is daarom tijd voor leiderschap. Allereerst moeten we de grote werkende meerderheid ervan overtuigen dat een rechtvaardig belastingstelsel hun inkomen juist vooruithelpt. Maar het is ook tijd om de kapitaalkrachtige eenlingen die politieke invloed kopen publiekelijk aan te wijzen als schuldigen. Om te voorkomen dat ze de democratie blijven manipuleren, omkopen of misschien zelfs opvreten.</p>


Louise Haagh

Ook Nederlandse democratie blijkt te koop

<p>In de documentaire <em>2000 Meters to Andriivka</em> (2025) plaatst de Oekraïense journalist en filmmaker Mstyslav Chernov (1985) – ook bekend van zijn eerdere documentaire <em>20 Days in Mariupol</em> (2023) –  zichzelf en zijn camera in het hart van het Oekraïense offensief. Door confronterende &#8216;point of view&#8217; beelden van de camera’s op de helmen van de soldaten af te wisselen, komt het verloop van de strijd volledig in beeld, van het begin tot het einde van de gevechten.</p>
<p>Tweeduizend meter. Oftewel: tien minuutjes hardlopen. Twee minuten rijden. Ongeveer twintig voetbalvelden lang. Dat is de omvang van het apocalyptische niemandsland dat de Derde Aanvalsbrigade van de Oekraïense Grondtroepen moet oversteken om het dorpje Andriivka te bevrijden.</p>
<p>Medio 2023 begon Oekraïne aan het langverwachte tegenoffensief. Een grootschalige militaire operatie met het doel om bezette gebieden terug te veroveren op de Russen, waaronder ook Andriivka. Al lag het dorp slechts twee kilometer verderop, zou de oversteek van het strookje bos en bevrijding uiteindelijk drie maanden in beslag nemen. Het belang van Andriivka – een strategische basis voor Rusland ten zuiden van Bachmoet – raakte tijdens de strijd achterhaald, als blijkt dat alleen de naam van het dorp nog intact is. Alles. Is. Verwoest.</p>
<p>De kijker waant zich midden in de oorlog. Handgranaten ontploffen links en rechts, kamikazedrones suizen je om de oren, soldaten schelden op ‘de Russische eikels’ en blazen hun laatste adem uit. Richting het einde van de strijd sluit Chernov zich aan bij het bataljon. Hij wil het hijsen van de Oekraïense vlag boven Andriivka vastleggen. De soldaten waarschuwen hem: het dorp betreden is alsof je een planeet betreedt waar alles en iedereen je probeert te vermoorden. Alleen is dit geen buitenaardse planeet, reflecteert Chernov. Dit is Europa.</p>
<p>Centraal staan de soldaten van het Oekraïense leger, waar ze vandaan komen, wat ze van de toekomst verwachten. Leunend tegen de wand van een loopgraaf, met een kalashnikov in zijn hand en onder het geluid van vallende bommen, merkt een strijder op dat hij thuis de wc nog moet repareren. De hoop voor de Oekraïense overwinning en het laatste beetje menselijkheid kijken je recht in de ogen.</p>
<p><em>2000 Meters to Andriivka</em> is een belangrijke documentaire. De oorlog wordt zonder poespas in je gezicht geduwd. Chernov herinnert ons aan de mensen achter de geweren. Met een blik op de trouwring van een doodbloedende soldaat, met soldaten die verlangen naar een warme douche, met humor in tijden van complete waanzin. En dat op slechts tweeduizend kilometer van Nederland.</p>
<p>Dit moet je zien.</p>
<p>De documentaire draait vanaf 15 januari in het lokale filmhuis.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>


Tweeduizend meter door niemandsland