VVD versus de rechtse kerk

De rechtse kerk

Verhaal van de Week

Onder de motorkap van het IDF

Documentaire

600 dagen de straat op

Verzet

Tijd voor scholierenprotest?

Jongerenpanel

Doe iets niet

Dolf Jansen

Dienstplicht

Chard van den Berg

Laat de boer rouwen

Hans Against the Machine

Veiligheidsraad

Verenigde Naties

Iedereen aan de marathon

Zeitgeist

Jacht op vreemdgangers

Digital Families

Interview

Goedlachs wenst journalist Jaïr Ferwerda Mark Rutte een goedemorgen. Het zijn de nadagen van zijn demissionair-premierschap. Op de achtergrond klinkt het zoete, nostalgisch stemmende Tous les garçons et les filles van (die week overleden) Françoise Hardy. Na vijf jaar is dit de laatste wandeling van de twee mannen die elke vrijdag van koffiezaak Caffè Almondo naar het Binnenhof lopen. Ferwerda en Rutte lachen veel, Rutte noemt Ferwerda ‘lieve Jaïr’.
De toon blijft amicaal – ook als Ferwerda en Rutte over het toeslagenschandaal of de aardbevingen in Groningen spreken.
Jaïr Ferwerda (1976) loopt al een kwart eeuw rond op het Binnenhof. Die periode (en alle ervaringen die daarmee samenhangen) is het onderwerp van het net verschenen boek Het Binnenhof van Jaïr, waarin hij vertelt over zijn ervaringen als documentairemaker en politiek verslaggever.
In de 25 jaar die Ferwerda beschrijft is de Nederlandse politieke verslaggeving (net als de Nederlandse politiek) ingrijpend veranderd. Ferwerda veranderde mee. De documentairemaker (van o.a. Mark vs. Rita, De dag dat Pim Fortuyn won en het recentst Caroline) trad steeds meer op de voorgrond als presentator van korte, politieke video’s voor Jinek en andere talkshows.
Ferwerda zegt altijd voor het nieuws te gaan, al blijft de toon lollig en luchtig. Dat levert hem ook kritiek op. Zijn houding zou te vriendelijk zijn. Zo noemde Haro Kraak hem in de Volkskrant de ‘spreekstalmeester’ van het politieke circus.
Laat je wel eens vragen achterwege om je netwerk goed te houden?
‘Nee. Als een minister een moeilijk debat heeft gehad, is de Haagse reflex om te vragen: “Vindt u dat u aan kunt blijven?” Als je die vraag krijgt, ga je defensief reageren. Als je open begint en vraagt: “Zeg, je hebt het ook zwaar gehad vandaag?”, dan voer je een ander gesprek. Ik probeer origineel te zijn in mijn vraagstelling en ik hou me absoluut niet in. Het is de kunst om mensen af en toe op hun gemak te laten voelen zodat ze net wat meer zeggen dan dat ze bij anderen doen.’
Je krijgt ook kritiek op je toon. Zo parodieerde Roel Maalderink je in zijn programma Plakshot als Clown Jari. In de Volkskrant zei hij: “Je hebt toegang tot de macht, je mag ze alles vragen en dan kies je ervoor het vooral luchtig te houden. Als kijker erger ik me daar mateloos aan.” 
‘Ik ben het daar niet mee eens. Ik doe het op mijn manier en ik stel alle vragen die ik wil stellen. Als je het anders doet, hebben heel veel mensen een mening over je. Inmiddels heb ik geleerd om niet op social media te kijken. Als je drie à vier keer per week met je hoofd op tv bent, dan heeft iedereen een mening over je. Dat hoort erbij.’
<blockquote>‘Een programma is ook items maken en onderwerpen creëren’</blockquote>
In je boek beschrijf je hoe je PVV’er Barry Madlener tijdens een kopje koffie overtuigt om minister (van Infrastructuur en Waterstaat) te worden: ‘Dit is je kans, Barry’, ‘Je krijgt straks spijt als je nee zegt’ en ‘Ik bleef maar benadrukken dat deze trein maar één keer voorbijkomt’. Hoe journalistiek is het om een politicus – van een niet-rechtsstatelijke partij — aan te moedigen om minister te worden?
‘Nou, heel veel mening dit. Moedig ze aan… Ik heb gewoon een open gesprek met iemand en wat hij doet is zijn eigen keuze.’
In 2006 belt Ferwerda als redacteur van Barend &amp; Van Dorp VVD-Kamerlid Jelleke Veenendaal en stelt hij voor dat ze zich kandideert als lijsttrekker: ‘Jelleke, moet jij er niet voor gaan? (&#8230;) Dan bied ik je een podium bij Barend &amp; Van Dorp’. Ze doet het. 
‘In het geval van Veenendaal is dat natuurlijk journalistiek, ze komt het in ons programma bekendmaken. Ik zeg het tegen haar, maar ze neemt zelf de beslissing om dat te doen. Een programma is ook items maken en onderwerpen creëren.’
<h5>Gidi Markuszower en de rechtsstaat</h5>
In de week van 11 mei deed Gidi Markuszower extreme uitspraken in een interview met Left Laser, die net als jij politici voor een camera bevraagt.  Hoe kijk je naar dat moment?
‘Markuszower is voor het grote publiek relatief onbekend. Die man is gebaat bij dit soort extreme uitspraken, zodat zijn naamsbekendheid groter wordt. Dat facet is totaal onderbelicht. Ik weet zeker dat Markuszower bewust dit soort uitspraken doet. Knap van die jongen van Left Laser (Bob Sneevliet, red.), maar die uitspraken had Markuszower ook ergens anders kunnen doen.’
Zegt het iets dat Sneevliet die vragen stelt en anderen niet?
‘Nee, nee, nee. Kijk: Marjolein Faber zei voor mijn camera ook dat Zelensky niet democratisch verkozen is, daar is ook de nodige ophef over ontstaan.’
<blockquote>‘Wat ik meer zie is dat uitspraken steeds extremer worden’</blockquote>
In Het Binnenhof van Jaïr valt het woord rechtsstaat nul keer. De democratische rechtsstaat is de afgelopen decennia onder vuur komen te liggen. Hoe kijk je daar tegenaan?
‘Dat zijn hele grote woorden. Wat ik meer zie is dat er een ruk naar rechts is gekomen en dat uitspraken steeds extremer worden. Voorstellen die Fortuyn in 2002 deed, staan nu gewoon in het PvdA-programma.’
Welke voorstellen?
‘Dan moet ik even nadenken. Chargerend: Fortuyn zei dat er een grens was aan het opnemen van vluchtelingen, eigenlijk zegt de PvdA dat nu ook.’
In het laatste PvdA-programma uit 2025 pleitte de partij voor actieve sturing op een gemiddeld migratiesaldo van 40 duizend tot 60 duizend per jaar. In het verleden had de PvdA het (net als andere partijen) nog niet over zo’n saldo.

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
 <div class="teaser__content__container">
 <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
 
 <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
 </div>

 <div class="teaser__btn__container">
 <div class="teaser__btn">
 <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
 href="/service/nieuwsbrieven"
 data-ga-category="banner-newsletter-button" 
 data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
 data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
 </div>
 </div>
</div>
<h5>Self-fulfilling prophecy van de media</h5>
Je beschrijft in je boek hoe ‘flinterdun’ de politiek is. Politici als Thierry Baudet en Pieter Omtzigt werden in korte tijd erg populair en daalden daarna weer in de peilingen. Welke rol spelen de media daarin? 
‘Het is media-eigen om het wiel van de winnaar te kiezen. Het is interessant om over winnaars te schrijven. Dan moet uiteindelijk die persoon het waar gaan maken en dan maakt die persoon het niet waar en huppakee: die persoon is weer afgeschreven.’
Bedenk je weleens bij het opnemen van items: moeten we niet naar iemand toe die minder in de spotlights staat?
‘Het is een self-fulfilling prophecy. Media volgen iemand die veel in het nieuws is, en vervolgens gaat het mis. Neem Caroline van der Plas. Ik dacht dat ik een documentaire zou maken over hoe zij naar het Torentje zou gaan (na de afgetekende winst van BBB bij de Provinciale Statenverkiezingen in 2023, red.). Uiteindelijk werd het een documentaire over een campagne in downfall, omdat alles mis ging wat mis kon gaan. Ook interessant, maar niet wat ik van tevoren had verwacht.’

Just Pallandt

Jaïr Ferwerda: ‘Het is media-eigen om het wiel van de winnaar te kiezen’