VVD versus de rechtse kerk

De rechtse kerk

Verhaal van de Week

Onder de motorkap van het IDF

Documentaire

600 dagen de straat op

Verzet

Tijd voor scholierenprotest?

Jongerenpanel

Doe iets niet

Dolf Jansen

Dienstplicht

Chard van den Berg

Laat de boer rouwen

Hans Against the Machine

Veiligheidsraad

Verenigde Naties

Iedereen aan de marathon

Zeitgeist

Jacht op vreemdgangers

Digital Families

Hoofdredactioneel
Dit is een historisch nummer. Nee, niet de verkiezingen. Die laten we over aan andere media en aan dat ene weekblad dat voor de gelegenheid later naar drukker en lezers gaat om het nieuws maar &#8217;te hebben&#8217;.
Nee, het is een historisch nummer omdat het zoveel historie beslaat. Terwijl de wereld de adem even inhield, biedt VN de chronische actualiteit van het verre en nabije verleden als inspiratiebron.
Dat kan ook voor de nieuwe president van de Verenigde Staten gelden. Ko Colijn houdt hem zeven lessen voor op basis van het doen en laten van zijn voorgangers (pagina 24). In het buitenlands beleid zal hij hun rotzooi moeten opruimen. Zelfs de machtigste man op aarde heeft het niet altijd voor het kiezen.
Na de euforie van de overwinning wacht de realiteit. De president zal blijken mens te zijn. Maar zal hij ook een mens zijn naar het voorbeeld van Erasmus &#8211; ingetogen, gematigd en altijd op zoek naar het redelijke? Carel Peeters portretteert de man die vijfhonderd jaar geleden in Europa zijn humanisme ontvouwde (pagina 28).
Tot &#8216;de rotzooi van de voorgangers&#8217; behoren twee oorlogen. De twijfels over de zin knagen. Er is niks waarvoor we nog willen vechten, zegt hoogleraar Geert Buelens. Hij schreef een boek over de poëzie ten tijde van de Eerste Wereldoorlog (pagina 56). Dichters waren toen propagandisten van aanzien. Hun lust tot oorlog werd ook gevoed door een drang af te rekenen met een tijdperk van decadentie.
De geschiedenis lijkt soms akelig nabij.
Voor uitgever Johan Polak moesten er eigenlijk eeuwen verstrijken voordat de kwaliteiten van een auteur konden worden vastgesteld. Maar zo lang wachten wij niet met een schets van de levensloop van deze mysterieuze, unieke man &#8211; een uitgever om uit te geven wat hem hoogst noodzakelijk leek (pagina 42). Nieuws? Actueel? Eeuwig.
fvexter@vn.nl

Frits van Exter

Bij VN

Hoofdredactioneel
In de donkerste jaren van George W. Bush was ik verslingerd aan The West Wing &#8211; zeven seizoenen televisiedrama over het Witte Huis zoals het had kunnen zijn. Ik keek ze achter elkaar op dvd, vaak tot diep in de nacht. Terwijl in het echte Witte Huis iedereen neoconservatief verblind was geraakt, bewaarden op de set president Bartlet en zijn medewerkers de hoop op een wereldmacht die deugt. Natuurlijk maakten ook de acteurs in hun episoden vuile handen. Zij moesten deals sluiten met corrupte dictators en zelfzuchtige senatoren, maar zij weken zo min mogelijk af van hun morele kompas: laat het betere niet de vijand van het goede worden. Een vriend in New York bekende mij destijds dat hij Bartlet en de zijnen niet meer kon aanzien. Het verschil tussen fictie en feit was hem te pijnlijk. In 2006 eindigde de serie met de beëdiging van de eerste president met een (Mexicaanse) kleur.
Barack Obama speelt niet in een tv-serie. Zijn handen zullen misschien vele malen vuiler worden. Op de euforie volgt ongetwijfeld teleurstelling. Maar de gedachte aan zijn verkiezing is te opwindend om daar nu al op vooruit te lopen; het is het man-op-de-maangevoel van 1969.
Dat was ook het jaar waarin Max van Weezel zich op de Universiteit van Amsterdam liet meevoeren &#8216;op de golven van een even idealistische als onverdraagzame tijdgeest&#8217; (pagina 13). Hij schrijft daarover naar aanleiding van het overlijden van de politicoloog Hans Daudt op 18 oktober. Daudt was een doelwit, omdat hij niet links, maar wetenschapper wilde zijn. Tien jaar later diende Stephan Sanders zich bij dezelfde universiteit aan. Hij kon de vruchten van de revolte plukken: Daudt was inmiddels een &#8216;huisspook&#8217; en het onderwijsaanbod bevatte &#8216;zestig procent marxisme en de rest feminisme of kraken&#8217; (pagina 81).
De lezer kan zich nu afvragen: heeft The West Wing iets te maken met de universiteit? Hopelijk niet.
fvexter@vn.nl

Hoofdredactioneel
&#8216;Van achteren kijk je een koe in zijn kont&#8217;, was volgens de Texelse Courant (opgericht in 1887) de reactie van de wethouder van financiën op de commotie over de acht miljoen euro die het eilandbestuur bij de omgevallen IJslandse bank had weggezet.
Als we de koe toch nog even van achteren benaderen, wordt duidelijker hoe het zover heeft kunnen komen met deze crisis. Uit mijn favoriete krant blijkt dat Texel in 2006 vierentwintig miljoen heeft geleend bij de Bank Nederlandse Gemeenten ter financiering van enkele grote projecten zoals een nieuwe school, een gemeentehuis en een nieuw gebouw voor politie, brandweer en ambulancedienst.
Het geld was niet direct nodig, maar de rente bedroeg nog geen 4,2 procent en dat buitenkansje wilden de ambtenaren op de afdeling financiën niet laten lopen. Na zo&#8217;n anderhalf jaar te hebben aangespekt op een aardig, maar toch wat braaf deposito, kwam het geld weer vrij. Nog te vroeg, want de gebruikelijke procedures hadden geleid tot de gebruikelijke vertragingen in de grote werken. En dus gingen de ambtenaren iets creatiever te werk. Zij schakelden een geldmakelaar in en die wist ze te overreden wat grootser te denken: een deel ging naar een Ierse bank, een ander naar een Deense bank en de laatste acht miljoen werden gestald in IJsland tegen bijna 6 procent rente. Alles keurig volgens de regels, bleef de wethouder van Texel roepen in het koor van andere gedupeerde wethouders en provinciebestuurders.
De wethouder zelf had zich overigens niet met de transacties beziggehouden. De gemeenteraad had immers al jaren geleden besloten geldzaken geheel aan de ambtenaren over te laten. Op 1 augustus werd het Texelse geld naar IJsland overgemaakt. De eerste berichten over de crisis in de IJslandse bankensector verschenen al in april, ook in de Nederlandse pers. De koe is oud en achterwaarts de sloot in geduwd.
fvexter@vn.nl

Hoofdredactioneel
Misschien ligt het aan de stralende herfstdagen of is het de eigen natuur, maar de behoefte om iets goeds in deze crisis te zien, is sterk. Gelukkig, blijkt ook uit dit weekblad, hoef je jezelf daarvoor niet eens zo voor de gek te houden.
Om te beginnen is er natuurlijk het gedeelde besef dat het zo niet langer kon. Hebzucht dient beteugeld te worden, anders gaat het mis.
De terugkeer van de staat als &#8216;schild ende betrouwen&#8217; van de burger is dan ook goed nieuws (pagina 14). Nog beter misschien is de terugkeer van het multilateralisme. Het duurde even, maar staten lijken nu tenminste effectiever samen te werken. Dat zou tot herstel van vertrouwen kunnen leiden dat nog van pas kan komen als we het weer over andere crises (klimaat, energie, armoede) moeten hebben (pagina 21).
De ideoloog Karl Marx moet maar niet terugkeren, maar de econoom is er al weer. In debatten valt zijn naam alsof hij nooit is weggeweest. Historisch misschien wat ongelukkig, maar hij is het voor de hand liggende symbool voor de fundamentele kritiek op Wall Street. Het is begrijpelijk dat het stof van Das Kapital wordt weggeblazen. Maar voor werkbare alternatieven moeten we toch elders zijn.
Misschien is de tijd wel rijp voor de terugkeer van klassieke sociaal-democraten zoals Hans Spekman (pagina 26). In zijn slobbertrui moet hij het opnemen tegen de krijtstreepjes. Hij weet alles van de oude wijken, maar niemand wil het horen. Volgens hem zijn de idealen van de PvdA ver naar de achtergrond gedreven in de drang alle politieke risico&#8217;s te beheersen.
Nu nog de terugkeer van de eigen verantwoordelijkheid van de burger, het parlement en de media. Want om het nu helemaal aan de staat over te laten, gaat ook weer wat ver.
fvexter@vn.nl

Hoofdredactioneel
Is er behalve een crisis op de beurzen ook een crisis in de rechtszalen? Uit het derde onderzoek van Vrij Nederland naar de opvattingen van rechters en aanklagers (pagina 26-49) blijkt in ieder geval dat degenen die de wetten moeten toepassen er vaak heel anders over denken dan degenen die de wetten maken. De scheiding van verantwoordelijkheden is in juridische zaken vast beter geregeld dan in financiële, maar zulke sterke verschillen in opvattingen over het recht lijken niet gezond.
In tijden van crisis zoekt een mens houvast. Dat valt niet mee voor degenen die pogen te doorgronden wat er aan de hand is in de financiële wereld en wat dat voor een burger kan betekenen (pagina 13-17). De analyses over oorzaken en gevolgen lopen voorlopig nog te ver uiteen. Economische wetenschap heeft dan ook meer met overtuiging dan met wetenschap te maken en kan dus niet veel houvast bieden (pagina 18-19).
In tijden van crisis zoekt een mens ook verpozing. De terugkeer van Evelien (pagina 82) is dan ook het goede nieuws van deze week. In juni liet zij de lezer achter in onzekerheid. Zij zocht verlichting voor de pijn in haar rug bij een masseuse. Ondanks de zure lucht die de opdringerige dame verspreidde, raakte Evelien op de tafel in een staat van ontspanning.
Daarna werd het stil.
Martin Bril, de schepper van het feuilleton, moest stoppen om de terugkeer van een oude vijand het hoofd te bieden. &#8216;In juni werd het ontdekt en de hele zomer ben ik onder de pannen geweest met een chemokuur die me behoorlijk van de kaart heeft geveegd,&#8217; schreef hij in de Volkskrant. Bril werkt niet vooruit, maar schrijft zijn feuilleton van week tot week. Na vier maanden pakt hij nu de draad weer op. Waar was Evelien? O ja, op de massagetafel. Hij laat haar nu ontwaken en terugkeren naar haar vertrouwde wereld.
fvexter@vn.nl

Hoofdredactioneel
Ja, u mag het nu echt ronduit zeggen: het zijn Marokkaanse rotjongens die de boel verzieken. Ahmed Aboutaleb is blij dat nu ook de laatste sociaal-democraten het &#8216;M&#8217;-woord over de lippen hebben gekregen (pagina 24). Volgens hem een noodzakelijke stap in &#8216;het leerproces&#8217; waar zijn PvdA doorheen moet. De &#8216;strenge maar rechtvaardige&#8217; staatssecretaris van Sociale Zaken zou willen dat zijn partij even goed als Wilders in staat is &#8216;de pijn in de samenleving&#8217; te agenderen. Het is ongetwijfeld belangrijk zaken bij de naam te noemen, maar wat dan? Hoe gaan we de pijn bestrijden?
Hoe diep de pijn kan zitten, blijkt ook uit de reportage over de Londense deelgemeente Southwark (pagina 30). Redacteur Margalith Kleijwegt keerde terug naar het gebied waar zij in de jaren tachtig actief was als maatschappelijk werkster. Southwark is een van die gebieden in de Londense regio waar rivaliserende jeugdbenden hun strijd voeren. Dit jaar zijn er al zevenentwintig tieners vermoord. Geweld is een van de schaarse manieren om status te veroveren. Londen is niet zo ver weg, beamen Nederlandse deskundigen.
En hoe zit het met de pijn van het geld? Mogen we nu ronduit zeggen dat de wereld is verziekt door het Amerikaanse neoliberale kapitalisme? Is de ineenstorting van banken een noodzakelijke stap op de weg die ons terug zal voeren naar een gereguleerde markteconomie &#8211; het einde van het taboe op het &#8216;K&#8217;-woord? Vergeet het, betoogt columnist Kees Kraaijeveld (pagina 19): wij zijn allemaal Wall Street. &#8216;Elke vermogende wereldburger heeft boter op zijn hoofd.&#8217;
En mocht de Nederlandse vlag weer in top gaan boven ABN AMRO, dan is het misschien goed in herinnering te roepen (pagina 13) dat het Nederlandse kabinet destijds weigerde tussenbeide te komen om de pondsgewijze verkoop van de bank te voorkomen &#8211; de vrije markt moest zijn werk doen. Over leerprocessen gesproken.
fvexter@vn.nl

Hoofdredactioneel
&#8216;Rechts heeft gewonnen&#8217;, luidde maandag de eerste zin van een verslag in de Volkskrant over een bijeenkomst van GroenLinks over de affaire-Duyvendak. Femke Halsema was zelfs zozeer in de verdediging gedrongen dat zij elke vorm van buitenparlementaire actie had afgewezen. Dat ging partijleden te ver en ze stelde het zaterdag dan ook weer wat bij: GroenLinks mag ook best trots zijn op haar actieverleden.
Rita Verdonk wil alleen trots zijn op Nederland. Kennelijk verdraagt zich dat niet met een links verleden, want zij wekt de indruk dat zij haar eigen linkse jaren grondig wil herschrijven. Zo was zij altijd al rechtdoorzee. Met krakers heeft zij bijvoorbeeld nooit iets te maken gehad, vertelde zij drie weken geleden op tv. Ja, ze had een keertje op de PSP gestemd, een jeugdzonde. Nee, dan minister Cramer! Als het waar was dat zij ooit haar handtekening heeft gezet onder een steunbetuiging voor een clubblad van linkse activisten, dan zou zij, wat Verdonk betreft, subiet moeten opstappen.
Rechtdoorzee als wij ook willen zijn, herinnerden we Verdonk aan het twee jaar oude VN-artikel over haar rode jaren. Daarin zei ze dat zij had meegedaan aan acties tegen de ontruiming van kraakpanden en door de mobiele eenheid werd weggesleept. Hoewel ze haar citaten voor publicatie had geautoriseerd, blijkt nu dat VN er weinig van heeft begrepen. Ze had helemaal niet geprotesteerd tegen de ontruiming, maar slechts tegen de nieuwbouwplannen voor die plek. En zij was na sommatie niet weggesleept; een aardige agent had haar alleen maar een hand gegeven om haar overeind te helpen. Stom van ons.
Hoe onverbeterlijk wij zijn, blijkt deze week. Een duik in de archieven leert dat Rita Verdonk in de jaren tachtig niet alleen een keertje op de PSP heeft gestemd, maar ook lid was (pagina 16). Niets om je voor te schamen, zou je denken. Maar tegenwoordig kun je daar niet meer zo zeker van zijn.
fvexter@vn.nl

Hoofdredactioneel
Met de koopkracht zit het wel goed. De minister van Financiën heeft flink wat moeten rommelen in zijn koffertje, maar hij kan de meeste burgers tevreden stellen.
En de dreigende versoepeling van het ontslagrecht valt ook al zo mee. Het is weer fijn in de polder.
Je zou bijna vergeten dat er sprake is van een wereldwijde economische neergang, aangewakkerd door energieschaarste en een Amerikaanse kredietcrisis; dat er twee grote gewapende conflicten zijn zonder zicht op een goede afloop; dat alle dijken verhoogd en verbreed moeten worden; de arbeidsmarkt door vergrijzing uit het lood wordt geslagen; een nieuwe koude oorlog dreigt; een fatsoenlijke gezondheidszorg en sociale zekerheid niet meer betaald kunnen worden; starters op de woningmarkt geen kans hebben; niemand meer weet hoe het verder moet met Europa; de files langer worden; het land in kennis en kunde achterop raakt en nog zo wat van die zaken.
Er zijn deze week zeker behartenswaardige woorden gewijd aan de echte uitdagingen van deze tijd, maar het kabinet brandt er verder de vingers niet aan. Het schijnt dat als je zo&#8217;n beetje alles hebt gedaan wat in het regeerakkoord is afgesproken, je dan verder vooral stil moet blijven zitten wil je zonder kleerscheuren de eindstreep halen. Het kabinet heet &#8216;uitgeregeerd&#8217;. Dat is een belediging voor de kiezer.
Grote woorden, misschien. Maar ze komen vanzelf naar boven als je Frank Kalshoven (pagina 18) leest over de zeer betrekkelijke betekenis van &#8216;koopkrachtplaatjes&#8217;, René Paas van het CNV over de krakkemikkige wijze waarop het kabinet de sociale rust denkt te bewaren (pagina 14) en Max van Weezel (pagina 13) over een minister van Financiën die veel te veel schik heeft in de fijne kneepjes van het begroten.
Wie roept daar om leiderschap?
fvexter@vn.nl

Hoofdredactioneel
&#8216;Ik ben van een generatie die graag en veel leest, maar dan moet het wel ergens over gaan,&#8217; schrijft een lezer uit Utrecht. Hij vond een aantal zomerse omslagartikelen zo lichtvoetig dat hij meende daar verstrekkende conclusies aan te moeten verbinden. Vrij Nederland dient wat hem betreft een opinieblad te zijn dat vooral ingaat op de politieke actualiteit &#8216;met meer distantie en diepgravender dan een dagblad&#8217;.
Reportages over het reptiel als huisdier (leven met een luipaardgekko) of de nabije geschiedenis van house (veel beats en pilletjes) zijn aan hem niet besteed. Hopelijk wil hij nog wel de opening van het nieuwe politieke seizoen meemaken om met de nieuwe held van redelijk-liberaal Nederland, Alexander Pechtold (pagina 10), vast te stellen of het tenminste weer &#8216;ergens over mag gaan&#8217;.
Rupert Murdoch zal vermoedelijk geen tevreden lezer zijn. Het portret van deze mediamagnaat (pagina 44) is weinig vleiend. Het belooft weinig goeds voor de redactie van zijn laatste aanwinst, The Wall Street Journal. Maar nog erger misschien is dat het weer zo&#8217;n lang artikel is en dat dit nummer verder ook zo weinig &#8216;korte, krokante scoops&#8217; bevat. Dat spot met zijn overtuiging dat de journalistiek alleen nog een toekomst heeft als zij zich toelegt op bevattelijke primeurs van het kaliber: &#8216;Minister was milieuterroriste&#8217;. Om de volgende dag te vervolgen met: &#8216;Actrice in ontwenningskliniek&#8217;. Met ingewikkelder verhalen moet je de mensen niet lastigvallen.
Maar goed, dan hebben we het ook niet over inhoud maar over &#8216;content&#8217;, wat blijkens het artikel een grondstof is &#8216;waarvan de waarde grotendeels bepaald wordt door de mate waarin het tot handelswaar kan worden gesmeed&#8217;. Ook al betekent het hetzelfde, &#8216;content&#8217; heeft dus niets met inhoud te maken.
Murdoch begrijpt het, Vrij Nederland wil het maar niet begrijpen.
fvexter@vn.nl

Hoofdredactioneel
De zoemer op het bureau van de hoofdredacteur wekt enige jaloezie. Hij kan er een schel dingdong mee voortbrengen waarvoor niemand op de burelen van de krant doof kan blijven. Maar het signaal is slechts bedoeld voor de theejongen. Die haast zich dan naar de kamer waar de hoofdredacteur en zijn gasten zijn weggezonken in diepe fauteuils om de bestelling op te nemen: thee, water, een enkele keer oploskoffie. Het tempo ligt hoog &#8211; de hoofdredacteur wil zijn gasten voortdurend laven.
Ik ben in Suleymania, een stad in Koerdisch Noord-Irak. Het is de bedoeling dat ik de staf van het dagblad Kurdistani Nwe enig advies geef over allerlei journalistieke en organisatorische vraagstukken. Na vijf lange ochtendsessies en hectoliters zoete thee komen de hoofdredacteur en ik gebroederlijk tot de conclusie dat hier eigenlijk niets goed functioneert behalve de theejongen: zijn taakomschrijving is tenminste helder. Dat het verder een zootje is op de krant komt vooral door de eigenaar: de in de regio heersende politieke partij PUK. Journalistieke vrijheid staat hoog in het vaandel, maar politieke vrienden moeten wel een baantje hebben. Daardoor zitten de verkeerde mensen op de verkeerde plaats en worden veel onderwerpen afgeserveerd omdat ze &#8217;te gevoelig&#8217; zijn. De hoofdredacteur weet het, hij wil veranderen, maar hoe?
Bij het weekblad Awene in dezelfde Koerdische stad is de theejongen weg. Hij is het jongste slachtoffer van een bezuinigingsronde &#8211; het scheelde toch weer zo&#8217;n 250 dollar per maand. Awene wil onafhankelijk zijn en dat kost geld. De journalisten doen niet anders dan schrijven over &#8216;gevoelige&#8217; onderwerpen en zetten intussen zelf thee.
Zondagavond teruggekeerd in Nederland, maandagochtend begonnen bij Vrij Nederland. Geen zoemer op het bureau gevonden, geen theejongen te bekennen.
Dat begint goed. Bedankt Emile Fallaux!
fvexter@vn.nl