Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips

Bill Clegg. Portret van een verslaafde als een jonge man. Contact, vertaling Ralph van der Aa, 224 p., € 17,95
****
door David Duijnmayer
Bill Clegg debuteert met zijn autobiografische roman Portret van een verslaafde als een jonge man weliswaar als schrijver, in de literaire wereld van New York was hij al jaren een bekende naam. Hij maakte als literair agent bliksemsnel carrière, om vervolgens even hard de afgrond in te storten door een verslaving aan crack.
Over die neergang schreef hij zijn boek, en met zijn achtergrond hoeft het niet te verbazen dat een uitgever snel gevonden was en een goede promotie gewaarborgd. Je zou haast denken: een vooropgezet plan. Maar Clegg schreef een rauw boek vol ranzige episodes in hotelkamers, waar hij liters wodka en duizenden dollars aan crack verstouwt, afgewisseld met flashbacks van zijn jeugd en zijn leven als literair agent. Clegg schrijft het allemaal op zonder enige vorm van romantiek, felrealistisch en aangrijpend. Als dit al een vooropgezet plan was, is het uitermate geslaagd.
Edem Awumey. Vuile voeten. Querido, vertaling Han Meyer, 151 p., € 17,95
**1/2
door Aart van Zoest
Vuile voeten, het is de uitdrukking die in Afrika gebruikt wordt om mensen aan te duiden die uit nood hun geboortegrond verlaten en rondtrekkend verder leven. Dat wordt beleefd als een door boze geesten opgelegde vloek, waaraan alleen de dood een einde maakt. Edem Awumey maakt in zijn roman Vuile voeten zo&#8217;n Afrikaanse migrant, die de naam Askia aanneemt, tot hoofdpersoon. Hij is weggetrokken om aan schuld en ellende te ontkomen, en wel naar Parijs omdat hij hoopt daar zijn al eerder weggelopen vader Sidi terug te vinden. Askia verdient zijn geld als taxichauffeur, hetgeen de lezer heel concreet door Parijs voert, maar vooral langs plekken waar immigranten aan de onderkant van de samenleving hun zorgelijkheden beleven. Daaronder ook het omgaan met hun herinneringen. Een spannend, sympathie wekkend verhaal. Goed verteld in een mooie heldere stijl. Het ontsluit voor westerse lezers specifieke, historische en psychologische, Afrikaanse realiteiten.
Pjeroo Roobjee. Een mismaakt gouvernement. Querido, 340 p., € 19,90
***
door Dries Muus
Odette Saudemont verruilt &#8216;de grauwe wankleurigheid van de Gentse kuip&#8217; voor de Languedoc. Tussen een partij tweedehands boeken ontdekt ze een exemplaar van Toergenjevs Eerste liefde, dat ze ooit aan haar Grote Liefde, vijand Winnie, cadeau deed. Het is het startschot voor een zoektocht naar Winnie, langs verfomfaaide dorpjes en een hoop mafketels in de Languedoc. Een mismaakt gouvernement is een liefdesgeschiedenis, een verzameling anekdotes en een fantasierijke schets van ruraal Zuid-Frankrijk ineen. Maar het lijkt niet uit te maken wat Roobjee beschrijft, de stijl vraagt de meeste aandacht. Krankzinnige, dolgedraaide zinnen. Veel Marten Toonder-achtige woorden: &#8216;een zerp als hazengerf snerkend mensengerucht, dat was het&#8217;. Roobjee is zó over the top dat de gekte nog net verteerbaar is. Een charmante aansteller, die zichzelf niet al te serieus neemt, en die bij vlagen nog weet te ontroeren ook.
Douglas Coupland. Player One. Anansi, 246 p., € 16,99
***
door David Kleijwegt
Zelfs voor grote fans, en die zijn er beslist, beginnen de romans van de Canadees Douglas Coupland steeds meer op elkaar te lijken. In Player One blijkt er wéér sprake van een ramp, dit keer iets met brandstof, of het gebrek eraan, die wij ondergaan door de ogen van een aantal personages. De personages zijn meer karikaturen, waardoor de dreiging nooit wezenlijk voelbaar wordt. Dat doet er ook niet echt toe. Zowel ramp als setting, een lounge van een vliegveld inclusief verlopen barkeeper, dienen slechts als vehikel voor de lenige geest van de schrijver. In het geval van Player One buigt hij zich vooral over het begrip tijd. Dat levert om de paar bladzijden wel een originele gedachte, een mooie zin of een bizar feitje op. Zoals bijvoorbeeld: &#8216;Een saaie dag is een overwinning van de menselijke geest.&#8217; Zelfs op de vraag die als ondertitel dient, What Is to Become of Us, heeft Coupland een &#8211; mogelijk &#8211; antwoord.
Nate Powell. Verzwelg me!, Sherpa, zw/w, 216 p., € 19,95
Mariko Tamaki en Jillian Tamaki. Skim, Sherpa, zw/w, 144 p., € 16,95
***
door Peter Breedveld
Weer twee mooie, sfeervolle existentialistische strips van de kleine uitgeverij Sherpa. Verzwelg me (Swallow me Whole), van de Amerikaan Nate Powell gaat over twee tieners, Ruth en Perry, die aan hallucinaties lijden en hard in aanvaring komen met hun omgeving. Die omgeving is niet per se &#8216;normaler&#8217; dan wat zich in hun hoofden afspeelt. Verzwelg me heeft veel prachtige, intense scènes, maar het is geen makkelijk stripboek. Het verhaal voelt als een boze droom, tegen een decor van langgerekte slagschaduwen en het continue geroezemoes van de mensen om hen heen.
In Skim van schrijver Mariko Tamaki en tekenaar Jillian Tamaki heeft tiener Kimberly &#8216;Skim&#8217; Keiko Cameron het moeilijk met het bekrompen conformisme van haar omgeving. Het wordt alleen maar erger na de zelfmoord van een jongen op haar school. De schoolleiding én de leerlingen proberen hun demonen te verdrijven met een nadrukkelijk beleden, dwingend christelijk positivisme, waartegen Skim stil in verzet gaat.

David Kleijwegt

Dries Muus

Aart van Zoest

Peter Breedveld

David Duijnmayer

Fictie

Daan Heerma van Voss. Een zondagsman. Atlas, 176 p., € 18,50
**
door Dries Muus
De vrouw van Oscar van Bohemen, voormalig celebrity-psychiater, raakt na een val in coma. Van Bohemen wordt gedwongen zichzelf en zijn relaties onder de loep te leggen. Hij is geen bijzonder kleurrijke hoofdpersoon en het verteltempo is weinig dwingend, maar de rake beeldspraak en de originele observaties maken dit debuut de moeite waard. Ongeveer op de helft raakt de auteur echter de grip op zijn verhaal kwijt. De momenten waarop Van Bohemen de controle verliest komen te plotseling en zijn te weinig in lijn met zijn karakter. Veel vragen blijven onbeantwoord, zodat de mysterieuze verwikkelingen uit de eerste helft (vreemde brieven, een hint van overspel) aanvoelen als een wat doorzichtige methode om spanning op te roepen. En die heeft Heerma van Voss niet nodig.
John Biguenet. Oester. Ailantus, vertaling Laura van Campenhout, 308 p., € 19,95
**
door Bouke Vlierhuis
De plot van Oester is knap bedacht en alle ingrediënten voor een lekkere thriller zijn aanwezig. Twee families van oestervissers, de goudeerlijke Petitjeans en de boze broers Bruneau, ieder met een donker verleden, staan tegenover elkaar in een conflict over de oesterbedden van een dorp in Louisiana. Al gauw blijken niet alleen de bloedbanden, maar ook de grens tussen goed en kwaad veel ingewikkelder te liggen. Echter, om alles te kunnen volgen heb je als lezer veel informatie nodig. Die presenteert Biguenet vaak in onnatuurlijke dialogen, met als dieptepunt een ellenlang nachtelijk gesprek tussen moeder en dochter Petitjean waarin alle familiegeheimen in één keer droogjes op tafel gelegd worden. Ook de couleur locale en de visserijweetjes liggen er dik bovenop en halen je keer op keer uit het verhaal, waardoor Oester maar niet meeslepend wil worden.
José Eduardo Agualusa. Het labyrint van Luanda. Meulenhoff, vertaling Harrie Lemmens, 334 p., € 19,95
****
door Hans van Wetering
Het labyrint van Luanda is de achtste roman van de Angolese schrijver José Eduardo Agualusa (Luanda, 1960) die met Mia Couto en J.M. Coetzee wel tot &#8216;de grote drie&#8217; van de Afrikaanse literatuur wordt gerekend. Een liefdesgeschiedenis tussen de schrijver Bartolomeu Falcato en zangeres Kianda ontvouwt zich tegen de achtergrond van een Luanda dat in het jaar 2020 het toneel is van corruptie en machtsmisbruik. De elite moordt er ongestraft en geeft zich over aan orgieën, drugs en hondengevechten. Een drugsdealer is er de belangrijkste raadgever van de vrouwelijke president, terwijl ondertussen de bevolking op straat leeft, te midden van het vuilnis, tussen de vanwege de crisis nooit afgebouwde karkassen van flatgebouwen. Dat het boek ondanks het apocalyptische decor niet aan zwartgalligheid ten onder gaat is te danken aan de virtuoze stijl van Agualusa, en vooral ook aan diens humor en gevoel voor het absurde. Bijzonderheid: het boek eindigt in Amsterdam, in het schrijvershuis op het Spui waar Agualusa in 2009 enige tijd verbleef.
Bernhard Schlink. Zomerleugens. Cossee, vert. Nelleke van Maaren, 272 p., € 19,90
**1/2
door Aart van Zoest
Zeven verhalen (compacte miniromans) waarin Bernhard Schlink personages neerzet in de Verenigde Staten, Frankrijk en Duitsland. Wat maakten ze van hun leven? Hoe oordelen ze over genomen beslissingen, vooral betreffende relatieproblemen? Een musicus moet verdragen dat zijn geliefde veel rijker is dan hijzelf. Verzwegen vreemdgaan komt aan het licht, en dan? Een schrijver moet ermee leven dat zijn vrouw, schrijfster, meer succes heeft dan hij. Iemand wil euthanasie plegen; moet die het verzwijgen? Het is de basale thematiek in alle verhalen: wat vertel de ander en wat niet? Een vorige generatie kon nog zeggen: &#8216;Liefde is geen kwestie van voelen maar van willen.&#8217; Maar voor Schlinks hedendaagse personages, allemaal welgesteld, bold and beautiful, is dat te weinig. Voor hen geldt: bij de liefde hoort dat je je uitspreekt, niets achterhoudt. De vraag is of het kan. Moet na de zomerleugens de waarheid een kans krijgen? In de levensherfst?
Ibrahim Selman. Laatste vlam. Meulenhoff, 252 p., € 18,95
**
door Eva Gerrits
Robert wordt op slag verliefd op Gitana na geflirt in de lift en doordat ze tijdens het zwemmen ostentatief voor hem haar benen spreidt en sluit. Zijn officiële geliefde Aline voelt nattigheid, met veel drama en soms slechte dialogen (&#8216;Jouw hartstocht voor een ander is een dolkstoot in mijn hart&#8217;) tot gevolg. De hoofdpersonages in Laatste vlam zijn rond de zeventig, maar &#8216;hoe ouder hoe wijzer&#8217; gaat voor hen niet op. Ook mensen op leeftijd hebben vuur in zich, moet de lezer weten. En dat móét blijkbaar branden. Andere boodschap: echte liefde bestaat niet. Voor ze elkaar ontmoetten hadden Robert en Aline al een slecht liefdeskarma &#8211; bedrogen worden (Robert), mishandeld en verkracht (Aline). Dan is er nog de zelfmoord van beide schoonouders van een van de zoons, en het mislukte huwelijk van een dochter. En dan heb je het wel gehad met de ellende.
Bart Koubaa. Maria van Barcelona. Querido, 312 p., € 19,95
**
door David Duijnmayer
Er zijn lezers die, eenmaal aan een boek begonnen, het koste wat het kost uit willen lezen. En dan zijn er lezers die, als een boek hen na de eerste zoveel pagina&#8217;s niet gegrepen heeft, het wegleggen en nooit weer oppakken. Uit de tweede groep zullen weinigen het eind van Bart Koubaas vijfde roman Maria van Barcelona halen.
Waarmee niet gezegd is dat het een slecht boek is, integendeel. Koubaa heeft iets te vertellen, doet dat met humor en stijl, maar tergt de lezer met een opzettelijk richtingloos plot. Een veelzeggende dialoog:
-&#8216;Elk vraagstuk heeft een oplossing. Je moet er alleen niet naar zoeken.&#8217;
-&#8216;Moet je dan zitten wachten tot ze komt?&#8217;
-&#8216;Nee, je moet gewoon doorgaan en je komt ze tegen.&#8217;
-&#8216;Of niet.&#8217;
-&#8216;Of niet, of niet.&#8217;
Doorlezen dus, of juist niet? Ja, of niet.
Robert Kirkman, Tony Moore en Charlie Adlard. The Walking Dead. Silvester, drie delen, 136 p., € 19,95 per deel
***
door Peter Breedveld
Rick Grimes, een politieman in een dorp in Kentucky, wordt meteen in het begin van de stripserie The Walking Dead neergeschoten. Als hij uit zijn coma ontwaakt, hebben zombies de wereld overgenomen. Rick gaat op zoek naar zijn vrouw en zoon, vindt die ook, en trekt vervolgens met een groep overlevenden door het land. Deze zombiestrip moet het vooral hebben van het soapelement &#8211; tussen het aan mootjes hakken van zombies door proberen de overlevenden van de zombieapocalyps nog iets van een bestaan op te bouwen. Daarbij wordt gevreeën, geruzied, vreemdgegaan en de kinderen moeten ook nog worden opgevoed. The Walking Dead is knap verteld, met geloofwaardige personages en levensechte dialogen. De tekeningen zijn vaardig, in stemmig zwart-wit met grijstonen.
Benjamin Black. De zwaan van Dublin. Boekerij, vertaling Arie Storm, 288 p., € 19,95
**1/2
door Anne Versloot
Een literaire thriller die literair is, kom je niet vaak tegen. Maar dit is er eentje. Geen wonder, want dit fijnzinnig geschreven boek is van Benjamin Black, alias John Banville, de Ier die in 2005 de winnaar was van de Booker Prize met The Sea. Moord, chantage, pornografie, wraak en onmacht; bakken ellende krijgt de lezer over zich heen in De zwaan van Dublin. Daarin heeft een schoonheidsspecialiste zich zojuist naakt van een pier geworpen en is op de snijtafel beland van patholoog Quirke, een eigenwijze Ier. Hij is wees, weduwnaar en heeft een meer dan gemiddelde belangstelling voor whisky. Een man die het vooral moeilijk heeft met zichzelf. Net als de andere (soms overbodige) personages in dit boek waarin het toeval een grote rol speelt. Vrolijk word je er niet van. De melancholische sfeer die Black oproept in het naoorlogse, mistig-grijze Dublin maakt echter veel goed. Geen pageturner, maar een boek dat je languit op de bank lekker langzaam uitleest.
Nicole Krauss. Het grote huis. Anthos, vertaling Rob van der Veer en Tjadine Stheeman, 343 p., € 21,95
***1/2
door Henk van Renssen
Een oud bureau vol laatjes is de &#8216;hoofdpersoon&#8217; in Het grote huis, de nieuwe roman van de Amerikaanse schrijfster Nicole Krauss, bekend van De geschiedenis van de liefde. In afzonderlijke hoofdstukken lezen we bekentenisgewijs het verhaal van de verschillende getroebleerde figuren die het meubelstuk bezaten of ermee te maken kregen: een eenzelvige Amerikaanse schrijfster, een jonge Chileense dichter, een Duitse vrouw in Engeland die haar hele leven iets geheim houdt voor haar man, een Israëlische vader die vervreemd is van zijn zoon. Wat zij verder met elkaar te maken hebben, en met de Israëlische antiekhandelaar George Weisz en zijn twee merkwaardige kinderen, wordt op de laatste pagina&#8217;s onthuld in deze zwaarmoedige, op de rand van melodrama balancerende, maar toch ontroerende en inventieve roman over verlies, oorlog, schrijverschap en jodendom.
Aifric Campbell. De schadeexpert. De Geus, vertaling Anneke Bok en Nan Lenders, 286 p., € 19,90
**
door Marte Kaan
&#8216;Bij ons thuis werd het leven bepaald door plotselinge sterfgevallen.&#8217; Zo&#8217;n zin belooft veel goeds. Aanvankelijk lijkt De schade-expert van de Ierse schrijfster Aifric Campbell, die debuteerde met het indrukwekkende De logica van het moorden, die belofte in te lossen. Caroline, schade-expert bij een verzekeringsmaatschappij, vormde een hechte drie-eenheid met de buurkinderen Cormac en Estelle. De jeugdvriendschap eindigt met de gewelddadige dood van Estelle. Langzaam wordt duidelijk hoe de verhoudingen tussen de drie lagen, en uiteindelijk weet de lezer wat er gebeurd is. Dat blijkt onbevredigend door de manier waarop de plot is uitgewerkt. De roman zou aan kracht winnen wanneer Campbell, opgeleid tot psychotherapeut, haar kennis minder expliciet etaleerde. Het zou de genadeloosheid, waar haar eerste roman zo om geroemd werd, ten goede komen.
Vatsyayana. Kamasoetra. Athenaeum &#8211; Polak &#038; Van Gennep, Vertaald door Herman Tieken, 224 p., € 14,50
****
door Anne Versloot
Hét Indiase seksboek gaat over meer dan standjes alleen. Ook komt er in het Sanskrit geen Viagra aan te pas. &#8216;Bewerk je penis tien dagen lang met de angels van in bomen levende insecten en smeer hem in met olie. (&#8230;) De zwelling, die voor het leven is, staat bekend als de wespensteek.&#8217; Zo komen er meer praktische tips voorbij. Hoe je een vrouw versiert zonder hulp van anderen &#8211; met uitgekiend stappenplan &#8211; en waarom een getrouwde vrouw niet meewerkt. Vaker nog laat de Kamasoetra je op het moment supreme in de steek. Bedenk de rest zelf maar. Dat is niet zo moeilijk want &#8216;wanneer het liefdesspel goed op gang is, telt alleen nog de passie&#8217;. Het lijkt nog wel het beste advies. Het boek, vermoedelijk uit de vierde eeuw na Christus, is volgens de vertaler eerder een persiflage op een ouder werk over het koningsschap dan een handleiding in de liefde. Openhartig en zakelijk is het zeker: het resultaat telt en het doel heiligt de middelen. Met een mooi subtiel gevoel voor humor is het opgeschreven. Nu nog op zoek naar de ideale minnaar. Die woont volgens schrijver Vatsyayana in de stad, is rijk, en nóg belangrijker: hij heeft zeeën vrije tijd.
Bernlef. Kanttekeningen. Querido, 64 p., € 19,95
***
door Rob Schouten
De poëzie van Bernlef doet altijd een beetje terloops aan. Geen grootse gedachten maar realistische overwegingen, ook in Kanttekeningen. &#8216;Het leven&#8217;: &#8216;Net zoiets als vragen aan een vis / hoe of het water is.&#8217; Gewone taal ook, nu al vijftig jaar. Tegelijkertijd opteert hij in &#8216;De poëzie&#8217; toch voor tien vogels in de lucht, niet voor die ene in de hand. In dat wankel evenwicht tussen realiteitszin en hogere opmerkingsgave balanceren veel van deze verzen, met als recentelijk toegevoegde waarde iets van de ouderdom, die gek genoeg ook weer jeugd blootlegt: &#8216;op de kalende schedel / van de oude vrouw wordt het witte streepje / zichtbaar dat een val van een schommel daar achterliet.&#8217; Vernieuwen doet Bernlef zich niet meer, maar het is degelijk spul vol interessante observaties en nog altijd als rode draad de verrassende werking van de werkelijkheid.

Henk van Renssen

Marte Kaan

Rob Schouten

Bart Moeyaert en Wolf Erlbruch. Het paradijs. Querido, 35 p., € 22,50, 10+
*
door Joukje Akveld
Met De schepping herschiepen Bart Moeyaert en Wolf Erlbruch in 2003 wondermooi het scheppingsverhaal. Nu is het de beurt aan het paradijs in het gelijknamige &#8211; ja, wat eigenlijk? Uitgeverij Querido afficheert Het paradijs als voorleesboek voor zesplussers, maar het lyrische idioom vereist minstens de leeservaring van een tienjarige. Een naamloze man en vrouw belanden in wat nog het meest lijkt op een moderne relatiecrisis. De zondeval ligt op de loer, appel en slang zijn echter nog nergens te bekennen. De sobere pentekeningen met steunkleur van naakten doen denken aan volwassen etsen. En dan die cd erbij van het Nederlands Blazers Ensemble dat Haydns jaargetijden speelt, doorspekt met Moeyaerts zalvend-Vlaamse voorleesstem. Een eclectisch amalgaam, deze uitgave, maar voor wie?!
Oscar van den Boogaard. Majesteit. De Geus, 192 p., € 17,90
***
door Hans van den Bergh
Majesteit van Oscar van den Boogaard is een heel eigenaardige roman. Hij is geschreven naar het verfilmde scenario van Ger Beukenkamp, die grossiert in films, tv-series en toneelstukken over ons koningshuis. Van den Boogaard las het script en voelde zich geroepen dezelfde story (over de bazige Beatrix in conflict met de minister-president) tot een roman uit te werken. Deze strijd verheldert veel van wat er wringt in een moderne monarchie. Welk staatshoofd met karakter kan er vrede mee hebben als een mechanische pop de Troonrede van de minister-raad te moeten voorlezen? Van den Boogaard heeft geraffineerd profijt getrokken van de door hem gekozen vorm. De lezer beleeft alles mee door de ogen van Beatrix. Wat een banale onderneming leek, het in woorden navertellen van een film, ontpopt zich als een subtiele aanvulling die de personages vermenselijkt.
John Grisham. De bekentenis. A.W. Bruna, vertaling Hugo de Vries, 352 p., € 19,95
**
door Anne Versloot
Dit is alweer de vijfentwintigste van megaseller John Grisham. Ditmaal over de 27-jarige gekleurde Donté Drumm die in Huntsville over vier dagen de dodelijke injectie krijgt, omdat hij een cheerleader heeft koud gemaakt. Maar dan krijgt predikant Keith bezoek van de échte, blanke moordenaar &#8211; tevens serieverkrachter, racist en dwangmatige leugenaar. Samen met advocaat Robbie, type straatvechter, probeert hij Dontés onschuld te bewijzen. Het duurt even eer Grisham de personages en situatie goed heeft neergezet (vooral de camerageile moeder van het slachtoffer is fijn), maar dan blijf je doorlezen. Ook al is het gegeven niet bijster origineel en druipt het bloed niet van de pagina&#8217;s. Wat Grisham wel heeft, is verteltalent. Hij schildert fraai hoe de sfeer in het stadje Slone steeds grimmiger wordt: kerken gaan in brand, protestmarsen volgen elkaar op en de dreiging van rassenrellen beheerst het nieuws. Jammer dat het moralistische gedoe gaat overheersen, waardoor de toon erg braaf wordt en de spanning wegbrokkelt.
Aristide von Bienefeldt. De zus die Anna Magnani niet was. J.M. Meulenhoff, 301 p., € 18,95
***
door David Duijnmayer
Na drie homo-erotische romans slaat Aristide von Bienefeldt met zijn vierde werk een compleet andere weg in. Alice Nola, de hoofdpersoon in De zus die Anna Magnani niet was, heeft ooit &#8216;gejeweetweld&#8217; met haar oudste broer, maar dat is dan ook de enige summiere verwijzing naar vleselijke genoegens. Goddank, zal menig lezer denken, want niet iedereen kon het rondvliegende sperma in zijn eerdere werk waarderen.
Nu hij woorden uit de categorie neuken, aars, roede en kringspier laat voor wat ze zijn, valt des te meer op wat een eigenzinnige stilist Aristide von Bienefeldt is. Zijn woordkeus en metaforiek geeft het op zichzelf wat gezapige verhaal een sprookjesachtige allure, en de vaak hilarische dialogen zijn merkwaardig genoeg herkenbaar en wereldvreemd tegelijk. Uiterst vermakelijk.
Albert Cossery. De mensen die God vergat. Coppens &#038; Frenks, vertaling Mirjam de Veth, 120 p. € 23,-
****
door Aart van Zoest
Vijf korte verhalen en een einleuchtend nawoord &#8211; een heel persoonlijke literatuurles! &#8211; van vertaalster Mirjam de Veth in dit juweeltje van uitgeverij Coppens &#038; Frenks, die zorg draagt voor het vertrouwdraken met het werk, klein maar fijn, van de Egyptisch-Franse auteur Albert Cossery. Hij is vergeleken met Dostojewski. Niet onterecht, voor wie denkt aan diens Vernederden en vertrapten. Maar er is groot verschil. Cossery, zelf zonder geldzorgen, schrijft met onderhuidse deernis en veelal ingehouden woede. Maakt dat dragelijk met volop zwarte humor. Hij schetst met verfijnd penseel de leefwereld van de arme hongerlijders in de sloppen van Caïro, hun uitzichtloze ellende, hun dromen en gedragingen. Zijn kostelijke personages zijn &#8216;trieste mensen gebrandmerkt door een meedogenloos lot&#8217;, zoals hij het uitdrukt. Dermate levensecht neergezet dat je ze als lezer, met al hun onvolkomenheden, aan je hart drukt, stuk voor stuk.
vn.nl/boeken
Deze week in Carel Peeters’ Literaire Kroniek:
&#8211; Directeur Neil MacGregor gaf honderd voorwerpen uit ‘zijn’ British Museum een eigen leven door ze te bespreken en tentoon te stellen. Nu is er het boek A History of the World in 100 objects.
&#8211; Tot 1970 had Nederland een eigen Index librorum prohibitorum, het sinds 1559 bestaande register van verboden boeken volgens de katholieke kerk.
Op de vernieuwde website van de Republiek der Letteren verder: de nieuwste recensies; aanvullingen op korte recensies; reacties; de best gewaardeerde boeken; dossiers en artikelen uit het archief

Joukje Akveld

Hans van den Bergh

José Saramago. Kaïn. Meulenhoff, 160 p., € 19,95
****
door Aart van Zoest
José Saramago, de Portugese Nobelprijswinnaar, schreef een roman waarin Kaïn, die zijn broer Abel doodde, hoofdpersoon is. Saramago&#8217;s Kaïn reist rond door het Oude Testament en laat de lezers meebeleven wat daarin allemaal met Gods goedvinden of op Gods bevel aan moreel onaanvaardbaars bedreven wordt. Abraham die bereid is zijn zoon te offeren. Het afslachten van de Midjanieten. De dood van de onschuldige kinderen in Sodom. Ook onwaarschijnlijkheden komen aan de orde. Kon Lot, dermate dronken dat hij niet in de gaten had dat hij het met zijn dochters deed, hem in die toestand wel omhoog krijgen? Dat het niet gaat vervelen, komt door Saramago&#8217;s originele stijl, zijn no-nonsensehumor. Hij biedt gniffelvoer voor atheïsten. Voor fundamentalistische gelovigen: zaken ter overdenking.
Peter Buwalda. Bonita Avenue. De Bezige Bij, 544 p., € 19,90
***
door David Duijnmayer
Bonita Avenue, de debuutroman van Peter Buwalda, draait om een vooraanstaande familie die de zaakjes ogenschijnlijk goed op orde heeft. In het centrum van die familie staat Siem Sigerius, rector magnificus van de Universiteit Twente, briljant wiskundige en voormalig judoka van olympisch niveau. Een man met het charisma van een godfather, die zijn enige echte zoon verstoten heeft en zijn stiefdochters uit een tweede huwelijk vertroetelt. Dat gaat natuurlijk goed mis. De trefwoorden: geweld, macht, jaloezie, psychoses, porno, wiskunde, toeval. Buwalda toont zich een uitstekende verteller, die 544 pagina&#8217;s lang veelvuldig heen en weer springt in de tijd en talloze zijsporen bewandelt, maar desondanks de vaart erin houdt. Het narratief mondt uit in een bruut gewelddadige passage, waarin een vader en zoon elkaar op leven en dood bevechten. Alleen al om deze huiveringwekkende vechtscène verdient deze roman gelezen te worden.
Gerbrand Bakker. De omweg. Cossee, 235 p., € 19,90
*
door Eva Gerrits
Een Nederlandse vrouw verlaat haar man na een schandaal op haar werk en slecht nieuws van de dokter. Ze belandt in Wales en huurt er een oude boerderij. Ze neemt zich van alles voor maar maakt niets af, leert mensen kennen maar knoopt geen banden aan. Ook niet met de jonge Welshman. Haar vlucht leek een uitweg, maar blijkt een opmaat voor het onherroepelijke einde.
In zijn vierde roman betoont Bakker zich opnieuw bekwaam in natuurbeschrijvingen. Zijn personages komen in die passages dan ook het meest tot leven. De afwikkeling van het verhaal stelt vergeleken daarbij teleur. Stukje bij beetje geeft Bakker het drama prijs, met cliffhangers en gezochte wendingen. Veel wordt niet benoemd maar de conclusie ligt steeds voor de hand; het show don&#8217;t tell-principe als trucje. Bakker beheerst zijn taal maar gaf De omweg geen vleugels. Daarvoor is het te overgeconstrueerd.
Richard Harvell. De klokken. Prometheus, 400 p., € 24,95
*
door Hans van den Bergh
Wie graag een historische roman leest die zich afspeelt in primitieve oorden vol modder en ongewassen mensen, kan zijn hart ophalen aan De klokken van Richard Harvell (vertaling Pim Lukkenaer). En wie houdt van een boek waarin je een begenadigd castraatzanger en diverse beroemdheden als Mozart en Gluck van dichtbij meemaakt, kan in dezelfde roman terecht. Het is alleen jammer dat die Harvell zo beroerd schrijft. Alles voltrekt zich steevast in de ultra-overtreffende trap. Klokken luiden zo hard dat ieders trommelvliezen scheuren. Een slechterik slaat de ik-verteller &#8216;als zijn woede overstroomde. Tranen omsluierden mijn ogen&#8217;.
Een sticker op de kaft suggereert dat dit boek een pendant is van Het Parfum van Süsskind omdat het hier draait om bovenmenselijk luisteren, zoals daar om geniaal ruiken. Alleen heeft Harvell ons niets te vertellen; het is een vat vol holle, volstrekt ongeloofwaardige bombast.
David Benioff. De duivel komt naar Orekhovo. Signatuur, 204 p., € 16,95
***1/2
door Bouke Vlierhuis
Een goed verhaal doet pijn. Weinig schrijvers weten dat zo goed als David Benioff. Als je een rol speelt in een van zijn verhalen ben je dan ook zo goed als zeker de sigaar. Maar in zijn verhalenbundel De duivel komt naar Orekhovo (vertaling Sandra van de Ven) zijn niet de intriges het belangrijkste. Zelfs het titelverhaal, dat speelt in de Tsjetsjeense oorlog, kent heel weinig harde actie. Benioff laat liever in detail zien wat er gebeurt als datgene wat er in het hoofd van zijn karakters zit, dat zorgvuldig gestapelde bouwsel van angsten, liefdes, plannen, herinneringen en ideeën over hoe de wereld in elkaar zit, in onzachte aanraking komt met de realiteit. Dat levert maar zelden een net, afgerond einde op. En niet alleen de hoofdpersonen staren in verbijstering naar de flarden van alles wat ze ooit voor lief namen, ook de lezer blijft verpletterd achter.
Paul Auster. Sunset Park. De Arbeiderspers, 256 p., € 19,95
**
door Kristien Hemmerechts
In Sunset Park (vertaling Ton Heuvelmans) schetst Paul Auster zijn gebruikelijk sombere beeld van de toestand in de Verenigde Staten en in New York, &#8216;die reusachtige, onbewoonbare stad&#8217;. Mensen zijn uit hun woningen gezet omdat ze de lening niet konden afbetalen, &#8216;uitmesters&#8217; slepen achtergelaten spullen weg en krakers worden door politieagenten hardhandig uit de leegstaande panden verjaagd. Auster introduceert een handvol personages en vertelt uitgebreid over hun pogingen om te overleven. We volgen vooral de intelligente Miles, die zich niet altijd kan beheersen. Niet de kredietcrisis, maar hijzelf verknalt zijn kansen. &#8216;Hij vraagt zich af of het de moeite waard is te hopen op een toekomst als er geen toekomst is.&#8217; Heel wat passages zijn overbodig uitgesponnen en kunnen worden beschouwd als een bijzonder lange aanloop naar het adembenemende slot.
Herman Brusselmans. Trager dan de snelheid. Prometheus, 236 p., € 17,95
*1/2
door Dries Muus
Hoofdpersoon Louis Tinner kwamen we eerder tegen in De man die werk vond. Daar was hij een nerveus, door angstaanvallen geteisterd wrak. Nu heeft-ie een rijke vrouw, voert hij het ene lulgesprek na het andere, en volgen we zijn krankzinnige associatieve gedachtestroom. Hij besluit dichter te worden. Natuurlijk gaat het allemaal nergens naartoe. Het genre: tragi-komische, plotloze roman, typisch Brusselmans, maar dan zonder de regelmatige schaterlach of de aanstekelijke treurigheid. In De man die werk vond werd Tinners aftakeling even dwingend als hilarisch beschreven. In Trager dan de snelheid is het een beetje als in een droom: omdat toch alles kan gebeuren, kijk je nergens van op. Tinners bizarre acties en beledigingen zijn zo willekeurig dat ze nauwelijks effect hebben. Je voelt de hele tijd dat Brusselmans je aan het lachen wil maken, maar daar geeft hij zelden aanleiding toe.
Andrej Longo. Tien. Van Gennep, 168 p., € 9,90
***
door Carolina Lo Galbo
Maak kennis met het leven in Napels. Met Papilú, die zo&#8217;n mooi vriendinnetje heeft dat het hem bijna fataal wordt. Met de criminele vader die zijn zoontje Diego tot zijn ontsteltenis hoort zeggen: &#8216;Ik wil net zo worden als jij.&#8217; Andrej Longo schetst in een paar pennenstreken tien levens in de bedompte Napolitaanse steegjes. Waar de Camorra de dienst uitmaakt en het dragen van een identificatieplaatje om je nek even vanzelfsprekend is als een spuitende junk in je portiek. Longo baseerde zijn verhalen op krantenknipsels en presenteert ze aan de hand van de tien geboden. Wat geforceerd, maar het geeft de verhalen over het katholieke Napels een extra, ironische, lading. &#8216;Gij zult geen onkuisheid doen&#8217; vertelt over een dertienjarig meisje dat zwanger is van haar vader. Uiteindelijk wijst ze hem de deur. Er is hoop, lijkt Longo tussen de regels door te willen zeggen. Al is het een glimp.
Jannie Regnerus. De ent. Contact, 188 p., € 16,95
**
door Marte Kaan
De ent, de debuutroman van beeldend kunstenaar en schrijver Jannie Regnerus, gaat over stilstand. Rixt groeit op in een landschap waar de rechtlijnigheid van het noordelijke landschap de aard van de bewoners verbeeldt, traag voorbij trekkende wolken onderstrepen het gebrek aan beweging in haar leven. Vanuit het slaapkamerraam zijn de populieren van het kerkhof te zien waar Rixts ouders al jaren contributie voor betalen. &#8216;Zolang de dood en zij belemmerd uitzicht op elkaar hebben, komt er van leven niets terecht.&#8217;
Met dit soort onderkoelde opmerkingen zet Regnerus Rixt neer als een eigenzinnig personage dat zich weet te ontworstelen aan haar versteende bestaan: ze gaat naar een kunstacademie honderden kilometers verderop.
De symboliek ligt er soms érg dik bovenop, maar dat is de schrijfster vergeven omdat haar beelden van originaliteit getuigen.
Andrew Porter. De theorie van licht en materie. De Bezige Bij, 223 p., € 18,90
**
door Hans van den Bergh
Met Andrew Porter (1972) zou er een nieuwe ster zijn verschenen aan het Amerikaanse firmament van korte verhalen-schrijvers. De theorie van licht en materie (vertaling Joop van Helmond) werd alweer vergeleken met werk van Raymond Carver en John Cheever. Maar dan is Porter onmiskenbaar het zwakkere broertje. Hij is het typische product van de Writers Workshop in Iowa: zijn tien verhalen beginnen telkens met een intrigerende openingszin; het dramatisch hoogtepunt wordt met bestudeerde nonchalance versluierd en de ontoereikendheid van liefdesrelaties staat steevast centraal. Het decor is de treurige middenklasse in riante buitenwijken. Een enkel gegeven springt eruit, zoals het titelverhaal waar Porter met behendig wisselende tijdsperspectieven de lezer weet in te spinnen.

Carolina Lo Galbo

Kristien Hemmerechts

Roman
Nadat de Chinese advocaat Lioe Shioei op zijn fiets was gestapt, gehuld in een Nederland maakte kennis met de Ierse schrijver Gerard Donovan in 2009, toen zijn roman Julius Winsome in Nederlandse vertaling verscheen. Het intrigerende verhaal over Julius Winsome, die op buitensporige wijze wraak neemt wanneer een jager zijn hond doodschiet, deed verlangen naar meer. En meer is er nu, met de vertaling van Donovans debuutroman Schopenhauer&#8217;s Telescope (2003), in zijn geboorteland onder meer gekozen tot Irish Novel of the Year.
De telescoop van Schopenhauer (vertaling Marion Op den Camp) begint opzettelijk clichématig, als een typische oorlogsroman. Een schijnbaar onschuldige man, bakker van beroep, wordt in alle vroegte van zijn bed gelicht door twee soldaten. Het is november, de dagen zijn kort, er woedt een sneeuwstorm. Onder supervisie van een leraar wordt de bakker op een afgelegen veld aan het werk gezet. Hij moet een kuil graven, waarvan direct duidelijk is dat het weinig anders kan worden dan een massagraf &#8211; een begin dat vaag doet denken aan de openingsscène van Het proces van Kafka, met name doordat onduidelijk blijft hoe en waarom de bakker in die situatie is beland.
Aanvankelijk zit je als lezer daarom te vissen naar aanwijzingen: welke oorlog hebben we het over, in welk land zijn we eigenlijk, aan wiens zijde staat die leraar? Maar de antwoorden komen niet, want De telescoop van Schopenhauer is allesbehalve een typische oorlogsroman. De bakker en de leraar krijgen nooit een naam, het land wordt nooit benoemd, de oorlog is gewoon de oorlog. En de narratieve ontwikkelingen blijven beperkt: de kuil wordt wat dieper, de sneeuwstorm neemt in heftigheid toe of juist af, de minuten verstrijken.
Wat resteert is het gesprek tussen de leraar en de bakker. Een dialoog die tegelijkertijd spel en strijd is, die afwisselend sympathie en antipathie uitdrukt. Want hoewel de leraar en de bakker lijnrecht tegenover elkaar staan in hun overtuigingen, delen ze wel een voorliefde voor historische kennis. Ze nemen elkaar quizzen af, spelen historische veldslagen na of vertellen een sprookje. Het uitdagen en aftasten culmineert in een briljant opgeschreven fictieve rechtszaak tegen de bakker &#8211; waarbij de laatste zowel verdachte als rechter moet spelen, terwijl de leraar tegelijkertijd de aanklager en alle getuigen voor zijn rekening neemt. In de nagespeelde rechtszaak komt het spel van de twee gevaarlijk dicht in de buurt van de werkelijkheid, want inmiddels is duidelijk dat de bakker een op zijn minst dubieuze rol heeft gespeeld in de bezetting van de stad.
De aanstekelijke speelsheid van de dialogen contrasteert met de overduidelijke ernst van de situatie. Terwijl de leraar en de bakker doodleuk filosofische boompjes opzetten over geschiedenis en oorlogvoering, is er immers ook een echte oorlog gaande en staat de bakker al urenlang in de bittere kou een massagraf te delven.
Een van de best geslaagde passages van het boek kan dit contrast illustreren. De bakker vertelt hoe hij, voordat de oorlog uitbrak, in zijn bakkerij te maken had met een lastige klant die haar handen niet van zijn taarten kon afhouden. In een hilarische, filmische scène beschrijft Donovan hoe de bakker op bloedserieuze wijze 2400 jaar oude oorlogsstrategieën van de Chinese generaal Sun Tzu toepast om zijn handelswaar te beschermen. Het voorval maakt echter ook pijnlijk duidelijk dat in het leven van de bakker geen klanten, buren, vrienden of familie bestaan &#8211; alleen vijanden die hem en zijn negotie kunnen bedreigen. Volgens die denkwijze is alles geoorloofd voor het eigen lijfsbehoud. &#8216;Ik wil leven!&#8217; roept de bakker meermaals uit, in de overtuiging dat daarmee zelfs gruweldaden gerechtvaardigd worden.
Donovan raakt daarmee aan de filosofische kernvraag &#8216;hoe te leven?&#8217;. En dan vooral: hoe te leven in extreme situaties, waarin het eigen lijfsbehoud op gespannen voet staat met het lijfsbehoud van anderen. Wat goed is en wat slecht, zo laat Donovan op verontrustende wijze zien, is dan opeens niet meer zo voor de hand liggend als we wel zouden willen. De bakker kan naar alle gangbare maatstaven immoreel worden genoemd. Toch wekt hij sympathie, vooral door zijn oprechte verlangen naar kennis en zijn tot het uiterste doorgevoerde logica.
Daarin lijkt de bakker uit De telescoop van Schopenhauer op de hoofdpersoon uit Julius Winsome, waarover Donovan zelf in een interview zei dat hij relentlessly sane is, oftewel &#8216;meedogenloos verstandig&#8217;. Donovan heeft duidelijk een voorliefde voor intelligente loners, kluizenaarstypes die hun kennis liever uit boeken dan uit het leven halen. Een externe gebeurtenis (respectievelijk de moord op een hond en de uitbraak van een oorlog) verstoort vervolgens het evenwicht in hun zelfgekozen afzondering, waarna zij met een buitenproportionele wreedheid reageren. Donovan presenteert die hardvochtigheid gelukkig met zo veel taalgevoel en humor, dat het leesplezier ruimschoots opweegt tegen het treurige mensbeeld.
T-shirt met de tekst &#8216;Eénpartijdictatuur is een ramp&#8217;, werd hij snel door de politie aangehouden. Tijdens een verhoor van vier uur moest hij zijn aanstootgevende kledingstuk uittrekken. Het werd voor zijn ogen in stukken gescheurd en in de vuilnisbak gegooid. Maar wat gebeurde er toen? Een politiefunctionaris spoedde zich naar de supermarkt om een nieuw T-shirt te kopen. Lioe kreeg opdracht het aan te trekken en werd met de vermaning &#8216;Nooit meer doen!&#8217; naar huis gestuurd.
In China mag het communistische systeem dan nog bestaan, het is beslist niet meer wat het geweest is. De critici die voorheen het jachtobject van harde terreur waren, worden meestal met waarschuwingen geïntimideerd en nog maar zelden gedood of opgesloten. Een enkele keer stelt het regime een voorbeeld. In december vorig jaar werd Lioe Ziaobo tot elf jaar hechtenis veroordeeld. Als initiatiefnemer van Charta 08 (naar het Tsjechische voorbeeld uit &#8217;77) had hij met zijn pleidooi voor politieke hervormingen een grens overschreden.
Deze represaille illustreert een belangrijke stelling van de Australische journalist Richard McGregor, medewerker van de Financial Times. In zijn verhelderende en anekdotenrijke boek The Party schrijft hij: &#8216;China still runs on Soviet hardware&#8217;. Er is heel veel veranderd sinds Deng Xiaoping in 1978 de introductie van de vrije markt afkondigde, maar de politieke alleenheerschappij van de Communistische Partij blijft onaantastbaar. Daarom voelen de machthebbers zich gedwongen op te treden tegen een belangrijke leider van Charta 08 die openlijk voor meer democratie pleit. Maar het lijkt of het regime deze maatregel met tegenzin neemt: toen tegen de bestraffing van Lioe Ziaobo protesten loskwamen, liet de overheid deze demonstranten begaan.
Imperiale traditie
De grote vraag is: hoe lang kun je de vrijheidsdrang beperken tot de economie en vermijden dat zij overslaat naar de politiek? In elk geval is er geen weg terug. Het regime is de gevangene van een paradox: de dynamiek van de nieuwe orde is de beste garantie voor de machtspositie van de partij. Hoewel nog honderden miljoenen Chinezen in grote armoede leven, heeft het gros van de burgers in de steden (de helft van de 1,3 miljard Chinezen woont nog op het platteland) de afgelopen decennia een onvoorstelbare welvaartsgroei doorgemaakt. Hun levensstandaard heeft de partij het krediet opgeleverd dat de belangrijkste stut is van het politieke systeem.
Met pragmatische maatregelen probeert het regime greep te houden op de doordenderende economische activiteit. De leiding hanteert het motto: wij zijn de Communistische Partij, dus wij bepalen wat communisme is. Het lidmaatschap is opengesteld voor ondernemers. Zij zijn inmiddels in groten getale doorgestroomd naar hoge posten, wat de orthodoxe uitgangspunten van het communisme (&#8216;arbeiders- en boerenstaat&#8217;) op losse schroeven zet. Kan de partij op deze wijze greep houden op de markteconomie of zal de geest van het kapitalisme de partij geleidelijk overnemen?
Het belangrijkste sturingsinstrument is de controle over het financiële systeem. Banken zijn in handen gebleven van de staat, die bepaalt hoeveel geld er geleend kan worden. De afgelopen decennia bood het Chinese regime met succes weerstand aan de druk van opeenvolgende Amerikaanse regeringen zich aan te sluiten bij de neoliberale &#8216;Washingtonconsensus&#8217;. Toen de kredietcrisis in de herfst van 2008 uitbrak, oogstte men de vruchten van dit politieke verzet tegen de liberalisering van het financiële stelsel. De inzakkende conjunctuur trof ook China, tot de Chinese overheid de kredietkraan opendraaide. Minder dan een jaar later had het land alweer de groeipercentages van voorheen te pakken. Bovendien hielpen Chinese banken, die als gevolg van een langdurige periode van succesvolle export bulken van het geld, westerse nood te lenigen.
Zonder die interventies van de Chinese staat had de economische crisis Amerika en Europa veel zwaarder getroffen. Deze demonstratie van westerse afhankelijkheid heeft de mondiale machtsverhoudingen flink verschoven. De Chinese machthebbers zijn er snel bij om hun nieuwe status te exploiteren. Hoge bezoekers als de Amerikaanse minister Hillary Clinton wordt te verstaan gegeven het onderwerp mensenrechten onbesproken te laten. Op de klimaatconferentie van vorig jaar in Kopenhagen maakte het Chinese regime duidelijk dat het zich ook op dit thema door het Westen niets laat zeggen.
Het nieuwe prestige is een bijdrage aan de nationale trots, die naast de economische voorspoed vorm geeft aan een ideologisch uitgekleed &#8216;socialisme&#8217; dat leeft van praktische resultaten. De partij werpt zich op als een verlicht verlengstuk van een imperiale traditie, die begin twintigste eeuw onderging in interne chaos. Pas in 1949, na de communistische overwinning in de burgeroorlog, heeft de Chinese natie zich volgens de hedendaagse propaganda weer herpakt.
De grote leider Mao Zedong, overleden in 1976, blijft een onaantastbaar icoon, ook in het huidige China van bloeiend kapitalisme. Het portret van deze communistische tiran prijkt op alle bankbiljetten. Dat hij verantwoordelijk was voor tientallen miljoenen doden tijdens de Grote Sprong Voorwaarts van eind jaren vijftig en de Culturele Revolutie van tien jaar later, mag niet worden besproken. Aanmerkingen op zijn staat van dienst zouden een lawine van kritiek op gang brengen die de partij snel kan doen wankelen. Geschiedenis, aldus McGregor, is de zachte onderbuik van de partij.
Nationalistische passie
Patriottisme is ook een middel om het leger in het gareel te houden. Hier ligt een direct verband met de kwestie Taiwan, het eiland voor de Chinese kust dat in 1949 politiek werd afgescheiden van het vasteland. De strijdkrachten krijgen van de partij uitgebreide financiële middelen, in de verwachting dat Taiwan uiteindelijk dankzij militaire druk zal kunnen worden ingelijfd. Zo wordt de nationalistische passie aangewakkerd die ook onder de bevolking op ruime schaal leeft. De machthebbers lopen op deze wijze het risico in conflict te raken over Taiwan met de Verenigde Staten, terwijl ze dit juist willen vermijden omdat rust in de buitenlandse politiek onmisbaar wordt geacht voor de binnenlandse stabiliteit.
Twee jaar geleden kwam de Amerikaanse China-specialiste Susan Shirk in haar veelgeprezen boek Fragile Superpower tot de conclusie dat het Chinese &#8216;socialisme&#8217; een breekbare constructie is met een onzekere toekomst. McGregor is veel optimistischer. Het Chinese stelsel is verrot en zelfs corrupt, zo schrijft hij, maar het is ook zeer flexibel. Het is in verval, maar het is ook in ontwikkeling. Het aanpassingsvermogen van de partij is volgens hem vrijwel onbeperkt. De machthebbers hebben een eigen stelsel van informatiekanalen ontwikkeld dat inlichtingen verschaft over wat er onder de bevolking leeft. De partij speelt in op signalen van onderaf. Twee jaar geleden werd het stakingsrecht geïntroduceerd, waarvan inmiddels ruimschoots gebruik wordt gemaakt.
De vraag die McGregor echter laat liggen, is wat er gebeurt als de sociale onvrede, die in een samenleving van grote ongelijkheid een vruchtbare voedingsbodem heeft, omslaat in politieke actie. Zo begon in Polen begin jaren tachtig een opstand die ruim vijf jaar later culmineerde in de politieke hervormingen van Gorbatsjov. Wat gebeurt er in China als fietsende advocaten met hun roep om democratie collectieve steun krijgen? Hoe ver kan de partij gaan met geleidelijke aanpassingen zonder de basis van het systeem, de politieke alleenheerschappij, te ondermijnen?
Eén ding is duidelijk: sinds de herfst van 2008 weten we zeker dat politieke onrust op grote schaal niet alleen de Communistische Partij van China in de problemen zal brengen. Als de economie van deze gigant als gevolg van maatschappelijke wanorde in het ongerede raakt, heeft ook het Westen veel te verliezen.
Gerard Donovan
De telescoop van Schopenhauer
Ailantus
344 p., € 20,50

Een meedogenloos verstandige loner

Roman
Dilemma&#8217;s van het hedendaagse moederschap, daarover gaat Noem het liefde, het derde boek van Beitske Bouwman. En daar zit hem ook meteen het probleem van deze roman: in de opbouw van het boek, in de keuze van de personages, ja in haast elke zin dringt de thematiek zich op. Bouwman wil op de eerste plaats de heersende ideeën over moederschap en vrouw-zijn ter discussie stellen en pas daarna literatuur schrijven; alsof ze een opiniestuk voor Opzij heeft verpakt als roman. Maar haar fictie overtuigt geen moment.
Hoofdpersoon Magda Steenhuis is een gerenommeerd wetenschapper en gaat op een acht maanden durende expeditie naar de Zuidpool. De catch: twee maanden voor haar vertrek is haar eerste kind geboren. Et voilà, een extreem voorbeeld van de ambitieuze carrièremoeder. Haar beste vriendin Nanne Karwist daarentegen, hád een zeer goede baan maar zegt deze op om fulltime voor haar kinderen te kunnen zorgen. Ta-daa, het andere stereotiepe uiterste. De man in het verhaal is al helemaal een eendimensionaal figuur. Boris, de echtgenoot van Magda, is continu voor zijn werk in het buitenland, had liever helemaal geen kind gehad en begreep niet dat Magda geen abortus wilde, het was zijns inziens tenslotte niet meer dan &#8216;een hompje cellen&#8217;. Je hoort bepaalde lezeressen al zuchten: &#8216;ja, zo zijn ze, die gevoelloze mannen&#8217;.
Een belangrijk deel van de vertelling bestaat uit de mailwisseling tussen Magda en Nanne, waarin ze twijfels over hun moederschap, carrière en geluk delen. Inhoudelijk soms interessant, maar ook hier staat alles in dienst van de boodschap. Stilistisch is er nauwelijks verschil te ontdekken in de epistels van de twee vriendinnen; ze hebben van Bouwman geen eigen toon gekregen en dat is een kwalijke misser voor iemand die zich romanschrijfster wil noemen. Er valt overigens wel meer te klagen over Bouwmans stijl. Zo kiest ze ervoor om momenten waarop Engels gesproken wordt herkenbaar te maken door half Nederlands, half Engels te schrijven, wat bijvoorbeeld de volgende draak van een zin oplevert: &#8216;Yeah, the war was awful. He had to kill verschillende Irakese kinderen.&#8217; Enough said, lijkt mij.
Beitske Bouwman
Noem het liefde
Querido
168 p., € 16,95

Et voilà, de carrièremoeder

Roman Jonathan Lethem doet een Baudrillard
Jonathan Lethem is als schrijver onlosmakelijk verbonden met Brooklyn. Met zijn romans Motherless Brooklyn (1999) en The Fortress of Solitude (2003) zette hij de wijk op de literaire kaart en vereenzelvigde hij zich met de buurt. Dat zijn nieuwste roman Chronic City nu eens niet over Brooklyn, maar over Manhattan gaat, was daarom reden genoeg voor zijn Amerikaanse uitgever om het boek simpelweg te promoten met de slogan Lethem does Manhattan.
Met evenveel recht had het boek gepromoot kunnen worden met de slogan Lethem does Baudrillard. In De chronische stad (vertaling Rob van Moppes) gaat Lethem namelijk volledig op de hyperreële en intertekstuele toer; de simulacra vliegen je om de oren.
Dat levert een lichtelijk absurd, in zichzelf gekeerd Manhattan op dat door de inwoners zelden tot nooit wordt verlaten. Dat lijkt een overzichtelijk leventje, maar is voor de types die Manhattan bevolken een verwarrende en zelfs verontrustende ervaring. Verteller Chase Insteadman is een werkloze acteur die als kindsterretje in een televisieserie genoeg heeft verdiend om royaal te kunnen leven van de honoraria van herhalingen. Zijn vriend Perkus Tooth is een aan lager wal geraakte cultuurcriticus die een dagtaak heeft aan het bedenken van complottheorieën, maar dat met zo veel charme doet dat het hem de nodige volgelingen oplevert, onder wie Chase Insteadman.
De plot wordt voortgedreven door de hersenspinsels van Perkus, die in al hun onzinnigheid de personages in elk geval iets te doen geven. De verhandelingen van Perkus, door wiet en koffie opgewekt, zijn op prettige wijze volgepropt met postmoderne filosofie, film, literatuur en muziek. Perkus is in de veronderstelling dat Manhattan een schijnwereld is en dat hij een of ander complot op het spoor is, maar Chase ontbeert het begripsvermogen om de verbanden te overzien waarvan zijn vriend beweert dat ze bestaan. Daarmee wordt ook voor de lezer nooit helemaal duidelijk of er waarheid schuilt in wat Perkus allemaal denkt te weten, want de vergeetachtige Chase is de verteller waar we het meestentijds mee moeten doen.
Ondertussen wordt Manhattan niet alleen in het hoofd van Perkus steeds absurder. Er dwaalt in Lethems versie van Manhattan een tijger door de straten die hele gebouwen met de grond gelijk maakt, een astronaute zit gevangen in een baan om de aarde en schrijft van daaruit liefdesbrieven aan Chase, en een mysterieuze grijze mist onttrekt de Twin Towers aan het zicht &#8211; wat nou terroristische aanslagen? Bovendien sneeuwt het voortdurend en raakt de vriendengroep van Chase en Perkus een tijd lang volledig in de ban van een virtuele vaas.
Uiteindelijk neemt de rondzwervende tijger ook het gebouw van Perkus te grazen, waarna hij komt te wonen in een appartementencomplex voor honden, waar hij uiteindelijk ten onder gaat aan chronische hik. Om het soort onzin waar Lethem mee komt aanzetten maar eens te illustreren.
Maar De chronische stad is meer dan een verzameling bevreemdende nonsens, want het is misschien wel de eerste kunstzinnige uiting waarin de simulacrumtheorie van de Franse filosoof Jean Baudrillard goed tot zijn recht komt. De simulacrumtheorie, waarmee Baudrillard het leven in een hoogtechnologische, door de media beheerste wereld tracht te beschrijven, vindt nogal eens in karikaturale vorm zijn weerslag in film en literatuur. Meestal is dat een virtuele realiteit die bestaat naast de &#8216;echte&#8217; werkelijkheid, maar waaruit in elk geval nog valt te ontsnappen &#8211; zoals in films als The Matrix en The Truman Show.
Lethem gebruikt het concept daarentegen zoals het bedoeld is: de simulacra die hij ons voorschotelt beïnvloeden handelen en denken van zijn personages direct, en uiteindelijk moet Chase concluderen dat er geen zinnig onderscheid te ontdekken valt tussen echt en nep. Ontsnapping is uit dit Manhattan dan ook niet mogelijk.
De Nederlandse lezer kan wellicht de indruk krijgen dat De chronische stad een boek voor insiders is; veel van de personen, media, gebouwen en straten die voor een New Yorker direct herkenbaar zijn, zeggen de gemiddelde Nederlander weinig. En dan gaat in de vertaling ook nog het nodige verloren, want de stilist Lethem komt er in het Nederlands bekaaid van af. Een voorbeeld is de taalkundige charme van verteller Chase. Die spreekt in het origineel een onberispelijk, net iets te formeel Engels, waarmee Lethem zijn rol als acteur in zijn eigen leven versterkt. In de Nederlandse vertaling is van deze opvallende manier van praten maar weinig terug te vinden.
Desondanks schetst De chronische stad een wereld die in al zijn absurditeit een vervreemding voelbaar maakt, die ook voor Nederlandse stadsbewoners herkenbaar is. Lethem lijkt daarmee een van de weinige schrijvers die de pointe van Baudrillard werkelijk begrepen hebben &#8211; al weet hij dat aardig te verbloemen door een verteller te kiezen die er juist niets van snapt.

Simulacra in Manhattan

Roman
In Mama Tandoori, zijn tweede roman onder eigen naam, schetst Ernest van der Kwast een sterk gefingeerd beeld van zijn familiegeschiedenis, waarin de voornaamste rol is weggelegd voor zijn Indiase moeder. Bij het lezen is het te verleidelijk om het niet te doen: zo nu en dan een fragment voorlezen aan vrienden, familie, onbekenden in de trein. Steeds opnieuw wordt er smakelijk om gelachen. Laat het duidelijk zijn: dit is voor alles een sterk staaltje komisch schrijven.
Het romanpersonage Veena van der Kwast-Ahluwalia is niets minder dan onuitstaanbaar: ze maakt het leven van haar man tot een hel en bezorgt haar jongste zoon Ernest consequent plaatsvervangende schaamte. Mama Tandoori gaat echter ook over Indiase ooms en tantes, over een verstandelijk gehandicapte broer, over een Nederlandse oom die naar Canada emigreerde, over een dementerende overgrootmoeder.
Meer dan een portret van zijn moeder lijkt dit boek daarom geschreven als een queeste van de verteller naar zijn herkomst.
Die zoektocht komt helaas niet lekker uit de verf. Dat komt deels door het hoge grapgehalte en deels doordat hij verzuimt de verhaalfragmenten tot een compositorisch geheel te smeden, maar vooral doordat Ernest van der Kwast zichzelf lang op de achtergrond houdt. Hij is vaker aanwezig als toeschouwer en chroniqueur dan als deelnemer. De momenten waarop hij zichzelf wel expliciet in en niet buiten het verhaal van zijn familie plaatst, behoren tot de interessantste van het boek.
Van der Kwast is een groot komisch talent, en dan ligt het gevaar op de loer dat andere aspecten die van literatuur een genot kunnen maken niet meer zo nodig hoeven. En ja, de personages in Mama Tandoori zijn karikaturaal, een plot ontbreekt, de diepgang is beperkt. Tussen de regels door spreekt genegenheid voor zijn excentrieke familieleden, toch lukt het Van der Kwast niet de slapstick te ontstijgen. Maar als het gaat om stijl, timing en taalgevoel kan Van der Kwast zich meten met de besten. Zijn dialogen zijn van een grunbergiaanse absurditeit én kwaliteit, en in een enkele korte zin weet hij de halve familiegeschiedenis samen te vatten: &#8216;Waar wij kwamen, was verwarring nooit ver weg.&#8217;
Ernest van der Kwast
Mama Tandoori
Nijgh &#038; Van Ditmar
216 p., € 17,50

Queeste met hoog grapgehalte

Roman
Al op de tweede pagina van zijn nieuwe roman Barnsteen heeft Guido van Heulendonk mijn volle aandacht dankzij, kan het Vlaamser, een scène bij een Gentse frietkraam. Als de uitbater de frieten in het vet gooit, beginnen ze volgens Van Heulendonk &#8216;te ruisen als een aanzwellende zomerbui&#8217;. En verdomd, je leest het, je speelt de geluiden eens af in je hoofd, en je hoort opeens de overeenkomst tussen frituurvet en regen. Vervolgens schudt de frietverkoper nog even met de zoutbus alsof het een sambabal is, en schenkt hoofdpersoon Dorian Dewit zijn laatste restje cola uit in de bek van een hond die zo hevig smakt &#8216;dat het leek alsof hij een vacuüm moest overwinnen om zijn kaken te scheiden&#8217;.
Nu zijn dergelijke observaties niet helemaal representatief, want heel talrijk zijn ze niet in Barnsteen. &#8216;Een compromisloze roman, die leest als een thriller,&#8217; houdt het begeleidend schrijven van de uitgeverij ons voor. Dat lezen als een thriller valt nogal tegen. Het kenmerk van de thriller is, kort gezegd, dat je tegelijkertijd net genoeg en net te weinig weet om verder te willen lezen. Maar aanvankelijk weet je als lezer in Barnsteen zo weinig dat onduidelijk is wat je dan precies zou willen weten. En zodra je dat wel weet, stokt de ontwikkeling.
Op een goed moment is het volgende bekend. De moeder van Dorian Dewit was een Vlaamse dichteres die zelfmoord pleegde toen Dorian zeventien jaar was. Zij liet Dorian een beduimelde Letse dichtbundel na, met daarbij een in barnsteen ingekapselde mug. De bijbehorende brief heeft hij in een aanval van woede verscheurd, zodat hij nooit zeker zal weten wat ze hem heeft willen zeggen. Een Engelstalig gedicht, opgedragen aan zijn moeder, bewijst dat zij in Riga geweest moet zijn en de dichter op amoureus vlak gekend moet hebben. Heeft deze man iets te maken met zijn moeders zelfdoding? Dat willen we dus weten. Dorian reist naar Riga om er achter te komen.
Van Heulendonk heeft echter een hoofdpersoon gekozen die niet de beste papieren heeft om ooit ergens achter te komen. De werkloze makelaar Dorian Dewit, begin dertig inmiddels, neigt naar depressie, slikt slaappillen en is in het algemeen niet vooruit te branden. Een eerste kennismaking: &#8216;Hij zette thee, dronk een kop, nam een boek van de plank, plaatste het terug. Toen dat allemaal gebeurd was, voelde hij zich hondsmoe. Hij kroop terug in bed.&#8217;
Barnsteen is dooraderd met ultrakorte zinnetjes als &#8216;hij sliep&#8217; of &#8216;hij at forel&#8217; of &#8216;het werd november&#8217;. Vaak komen ze in groepjes van twee, drie, vier tegelijk: &#8216;Hij nam een Zolpidem. Hij sliep. Het werd avond. Het werd elf uur.&#8217; En soms beperkt Van Heulendonk zich eenvoudigweg tot &#8216;het werd later&#8217;. Ja, allicht. Het verhaal sleept zich voort, zoals Dorian Dewit zich voortsleept.
Van Heulendonk heeft de geschiedenisboekjes van Letland en België erbij gepakt, zodat hij tussen de forel en de Zolpidem door in elk geval nog wat kan verhalen over de historische relatie tussen de twee naties. Maar dat is informatie, geen ontwikkeling. Oké, Dorian wordt in Riga verliefd op de Letse studente Ineta die daar als stadsgids werkt, en dat geeft het verhaal nog wat stuwing. Maar, het zal geen verrassing zijn, de liefde wordt niet beantwoord. Wat wel verrassend mag heten, is dat Dorian zonder Ineta reddeloos verloren blijkt. &#8216;Zonder Ineta zal het niet gaan,&#8217; denkt hij meer dan eens. Wat precies niet zal gaan en waarom niet, is een volstrekt raadsel. Hij heeft een dag of drie met haar doorgebracht, en dan alleen nog in de hoedanigheid van toerist en gids.
Maar toch, juist die overtrokken pathetiek maakt Dorian wel een aantrekkelijk personage. Zijn beweegredenen worden nooit echt grijpbaar, hij is een man zonder houvast. Hij is liever afhankelijk van mensen of gedichten die hem kunnen verzorgen en gidsen, wat hem onvoorspelbaar maakt. En bij zo&#8217;n personage past Van Heulendonks traag meanderende verteltrant uitstekend.
Er schuilt daarom iets onmogelijks in de combinatie die Van Heulendonk in dit boek heeft willen stoppen. Enerzijds, en ik citeer de flaptekst, &#8216;een queeste, drijvend op mysterie en passie&#8217;. Anderzijds een portret van een stuurloze dertiger met een permanent bewolkt gemoed. Het eerste vereist richting, vaart en uiteindelijk antwoorden. Het tweede vraagt om precies het tegenovergestelde, en daarin is Van Heulendonk veel beter. Zijn zinnen zitten vol prachtige moedeloosheid, en echte antwoorden zijn er niet. En dan, als je het eigenlijk niet meer verwacht, heeft Van Heulendonk toch nog een ontknoping in petto die doet denken aan Roald Dahl of Edgar Allen Poe. Dus vergeet dat predicaat &#8216;thriller&#8217;, dan valt in Barnsteen nog genoeg te genieten.
Guido van Heulendonk
Barnsteen
De Arbeiderspers
238 p., € 22,50

Hij zette thee, nam een boek

Debuut
Van een beetje romanschrijver mag verwacht worden dat hij zijn thema&#8217;s niet letterlijk benoemt. Dat wil zeggen, in een boek over verlangen wil je bij voorkeur het woord &#8216;verlangen&#8217; niet tegenkomen. Tonie Mudde gaat in zijn debuutroman Spaghetti Spoetnik nog een stap verder. Hij heeft het namelijk voor elkaar gekregen om een boek over seks te schrijven waarin niet alleen het woord, maar zelfs de daad ontbreekt.
Dat zit zo. Hoofdpersoon Thomas Vonk is een zesentwintigjarige sterrenkundige met een beperkt sociaal leven. Hij is bovendien nog maagd, hoewel dat niet met zoveel woorden gezegd wordt. Thomas wordt verliefd op de mooie, populaire Silke en doet zijn stinkende, maar onhandige best om haar het hof te maken. En daar wringt hem nou net de schoen, want van seks moet Silke helemaal niks hebben. Ze heeft, zoals dat in de seksuologie heet, non-libidoïsme. Overigens komt ook dat woord in Spaghetti Spoetnik godzijdank niet voor.
Het moet gezegd, het is in alle opzichten een gouden vondst om een roman te schrijven over een geile maagd die zijn zinnen gezet heeft op een aseksueel meisje. En ook tegen de uitwerking valt weinig in te brengen, of het moet zijn dat Tonie Mudde meer vakman dan kunstenaar is.
Als wetenschapsjournalist is hij duidelijk gewend voor een groot publiek te schrijven: korte zinnen, efficiënt maar weinig fantasievol taalgebruik, en op het juiste moment een kwinkslag.
Hij slaagt er zo in een aandoenlijke promovendus neer te zetten, die ontwapenend uit de hoek kan komen met speelse, ondeugende zinnetjes. Als een kennis Thomas vraagt naar een naaktfoto die Silke van hem heeft genomen: &#8216;Ik had zo&#8217;n zin om het te zeggen dat ik het zei: &#8220;Zij was ook naakt.'&#8221; Je ziet zijn oogjes al twinkelen.
Maar het blijft niet twinkelen in Spaghetti Spoetnik. Halverwege het boek is het weliswaar nog &#8216;helemaal oké&#8217; als ze zijn pik alleen maar eventjes aanraakt, ook van een lieve jongen is het geduld eindig.
De afloop laat zich raden, en het is prijzenswaardig dat Mudde het aan de lezer laat om daar iets van te vinden.
Tonie Mudde
Spaghetti Spoetnik
Podium
172 p., € 16,–

Tot het geduld op is

Roman
Op zijn sterfbed gaf de Haarlemse schrijver Louis Ferron (1942-2005) zijn vrouw Lilian Blom de opdracht een boek over hem te schrijven. Dat werd De tuinkamer (2007), waarin ze de laatste weken van zijn leven en zijn niet eerder gedocumenteerde jeugd beschrijft.
Strijkend licht is opnieuw ontstaan vanuit een opdracht van Ferron: twee jaar na zijn dood verschijnt de schrijver in een droom aan Blom en draagt haar op een filmscript te schrijven over haar psychotherapeut Charles Voorduin. Ferron is wel uitgeschreven, droomt Blom, en wijdt zich nu van gene zijde aan de filmkunst.
Een maf gegeven om een boek mee te beginnen. Gedurfd ook, om weer met Ferron aan te komen. Op literaire gronden zou het zomaar beoordeeld kunnen worden als een blijk van thematische armoede. En de lezer zou zomaar kunnen denken: zo&#8217;n opdracht vanaf het sterfbed, soit, maar hoelang blijf je nog over je overleden echtgenoot schmieren?
Wat mij betreft mag Blom echter nog honderd boeken beginnen met een opdracht van Ferron als ze daardoor dit niveau haalt. Strijkend licht geeft een openhartig inkijkje in het langdurige verdriet van een weduwe. Ze vermijdt daarbij al te tranentrekkerig te worden, maar de pijn komt wel over: &#8216;Ik staarde naar een zwanenechtpaar, dat statig en zachtjes voorbijgleed. &#8220;Ruilen?&#8221;, fluisterde ik.&#8217;
Maar die autobiografische elementen zijn slechts deels de reden dat dit boek intrigeert. Blom zet in Strijkend licht namelijk een flinke stap in de richting van de fictie. Autobiografische delen worden afgewisseld met fragmenten uit Bloms filmscript, waarin ze er op los fantaseert over het slechte huwelijk van haar overspelige psychotherapeut. Die filmdelen zijn in vorm weliswaar strikt gescheiden van het eigenlijke verhaal, over de scheidingswanden vloeien werkelijkheid en fantasie in elkaar over &#8211; zowel binnen als buiten de grenzen van het boek.
Nu kan men zich bij elke roman wel afvragen in hoeverre fictie en realiteit door elkaar lopen. Meestal heb je daar helemaal niets aan, maar in dit geval is de werkelijkheid van Bloms rouwproces simpelweg niet te negeren. Blom speelt met die werkelijkheid door er fictie doorheen te prakken en dat als een soort hutspot in boekvorm aan ons op te dienen.
Dat scheppingsproces werkt therapeutisch, zowel voor de schrijfster Lilian Blom als voor het personage Lilian Blom. Want hij mag dan de opdrachtgever zijn, Louis Ferron is in Strijkend licht geenszins de hoofdpersoon, en de psychotherapeut is eerder lijdend voorwerp dan onderwerp. Het enige werkelijke personage is Blom zelf, zoals Ferron zegt als hij in haar droom verschijnt: &#8216;Ik ga je filmen. Vanaf nu draait het letterlijk en figuurlijk om jou. Jij lijdt aan mij… en zolang jij niet gelukkig bent kan ik niet verder op reis.&#8217;
Het slot van Strijkend licht suggereert dat Blom inderdaad de weg naar het geluk heeft hervonden. Als dat betekent dat er in de toekomst geen opdrachten meer van Ferron komen, is dat een gemis voor de Nederlandse literatuur. Maar volgens mij kan Blom het inmiddels helemaal zelf.
Lilian Blom
Strijkend licht
Contact
204 p., € 18,95

Maf gegeven, mooi resultaat

Roman
Oscar van den Boogaard gold in de jaren negentig als een veelbelovend fictieschrijver, met de heerlijkheid van Julia (1995) als meest gewaardeerde roman. Sindsdien schrijft hij noest door, maar in het afgelopen decennium wist hij binnen zijn oeuvre geen echte uitschieters meer te produceren. Meer dan een minnaar, zijn negende roman, brengt daar geen verandering in.
Toch is Van den Boogaard onmiskenbaar een vaardige schrijver. Zijn stijl is nergens opzienbarend, maar wel doeltreffend. Hij bezit de gave om in enkele rake typeringen zijn personages neer te zetten. Zoals Elsie Bouvy, zwanger van haar eerste kind dat met een keizersnee gehaald moet worden: &#8216;Het paste wel bij haar. Een afspraak maken om de baby te gaan halen. Ze kon het gewoon in haar agenda schrijven. 29 maart, 14.00 uur: baby wordt geboren. […] Ze wilde geen vloedstromen, omdat die oncontroleerbaar zijn. Liever een helder concept. Zoals een schilderij van Lucio Fontana. Een snee in het canvas. Trefzeker, koel en verfijnd.&#8217;
Behalve met deze onderkoelde kunstkenner maken we kennis met de wijsneuzige charmeur Rudolf Bouvy en de seksueel ontspoorde Lilly, Rudolfs dochter uit een eerder huwelijk. Ernaast wonen de Poppes. Leon Poppe is de simpele natuurmens vol goede bedoelingen, zijn vrouw Regina een ex-prostituee die slechts uit dankbaarheid bij hem blijft. Zoon August Poppe, ten slotte, is een getourmenteerde puber met dwangneurotische neigingen.
Meer dan een minnaar begint aldus veelbelovend. In no time waan je je in het Oost-Vlaamse Sint-Martens-Latem van 1987, opgescheept met zes triestige types die vol zijn van hun eigen onuitgesproken verlangens en twijfels. Onderling is het onbegrip en geheimhouding wat de klok slaat. Lekker, laat het drama maar komen.
Maar dan. Het drama komt wel, maar in plaats van verder in te zoomen op de innerlijke wereld van zijn personages, neemt Van den Boogaard steeds meer afstand. Naarmate de emoties groter worden, worden ze ook vager. Adolescente onzekerheid of prille verliefdheid heeft Van den Boogaard in de vingers, het grote verdriet van een sterfgeval niet, in dit boek.
Uiteindelijk relativeert hij alle sores zelfs naar de prullenbak door het boek te beginnen en te eindigen met de suggestie dat het vanuit een kosmisch perspectief toch allemaal wel meevalt. Met als apotheose niets meer of minder dan een zoetsappig happy end, waarin August, Lilly en Regina elkaar vinden in hun gedeelde verlangen naar een nieuw leven.
Als lezer voel ik me dan toch een beetje belazerd. Dat menselijke problemen vervagen als je maar genoeg afstand neemt, is een waarheid als een koe. Maar waarom moest dit boek zo nodig vanuit dat perspectief geschreven worden? Denkt Van den Boogaard soms dat de lezer behoefte heeft aan geruststelling?
Aan het woelige gevoelsleven van met name August, Lilly en Regina verleent deze roman zijn bestaansrecht; je mag daarom van de schrijver verwachten dat hij hun gevoelens niet bagatelliseert. Daartoe moet hij zijn blik wel scherp kunnen stellen op de innerlijke rimpels en littekens, en geen satellietfoto maken.
Oscar van den Boogaard
Meer dan een minnaar
De Bezige Bij
230 p., € 18,90

Fictie

Fictie

Fictie

Fictie

Een meedogenloos verstandige loner

Et voilà, de carrièremoeder

Simulacra in Manhattan

Queeste met hoog grapgehalte

Hij zette thee, nam een boek

Tot het geduld op is

Maf gegeven, mooi resultaat

Laat het drama maar komen