Nie wieder is nu

Meebuigen is zinloos

Verhaal van de Week

Van burgerverzet tot dictators

Social media als geheim wapen 

Klimaat, klimaat, klimaat!

Teun van de Keuken

Wat gebeurt er nu>

Europa na de AfD

Weg met de model-minderheid

Interview Pete Wu

Sport wordt almaar duurder

Hans Against the Machine

Schieten en huilen in Israël

Cultuurtip

Staken is winnen

Debat op Dinsdag

De eerste dode zag ik ontspannen op een zonnig terras zitten. Ze dronk een kop koffie en bevond zich in een gezelschap waarvan ik verder niemand kende. Haar kende ik wel, maar niet erg goed. Ze was de zus van een schrijver met wie ik bevriend was.
Bij hem kwam ik weleens thuis, maar daar had ik haar nooit gezien; ik zag haar bij gelegenheden als boekpresentaties van hem. Dat waren altijd grote gebeurtenissen met veel mensen, voorlezen, mijn vriend liet zich interviewen, iedereen kreeg een boek cadeau, en daarna signeerde hij ze. Stond je niet meer in de rij voor een handtekening, dan ging je aan de drank. Het eindigde steevast in een dronkenmansbende.
Bij zo’n gelegenheid moet ik haar voor het laatst in levenden lijve hebben gezien. Ik meende dat me zelfs precies te herinneren. Ze had een nieuwe geliefde, die stond een tikkeltje sukkelig naast haar. Dat was een terugkerend iets, die geliefden: ze had geloof ik een wat ingewikkeld liefdesleven. En ze rookte veel, heel veel.
<blockquote>Ik was toen veel jonger dan nu, maar ik was geen kind, dan zou je zoiets ongestraft kunnen zeggen.</blockquote>
Toen ik haar voor het eerst zag, mocht dat nog overal binnen. In deze herinnering – maar ik sta er niet voor in dat die helemaal correct is; het geheugen is een raar iets, dat is al vaker opgemerkt – stond ze te roken, had ze die geliefde dus die naast haar stond en er was nog iemand bij, ze richtte zich tot die vierde persoon, een hem of een haar, dat zie ik niet voor me, en ze zei, terwijl ze knikte naar mij: ‘Hij heeft altijd zo’n guitig hoofd. Met dat lachje en zo…’
We wisten allemaal niet zo goed hoe we hierop moesten reageren. Ik was toen veel jonger dan nu, maar ik was geen kind, dan zou je zoiets ongestraft kunnen zeggen, maar nu – het was zo’n opmerking die midden in een gesprek uit de lucht kwam vallen en waardoor alles even stil werd gezet.
Ik zag haar op dat terras, maar zij zag mij niet, en ik kende haar niet goed genoeg om op haar af te lopen en haar te groeten. Daar ben ik al helemaal niet zo van: de spontane begroetingen. Ik vind dat als er geen sprake is van een afspraak of een officiële en van tevoren aangekondigde bijeenkomst iedereen min of meer zijn gang moet kunnen gaan. De rol van het toeval is in ons leven al groot genoeg, spontaneïteit wordt overschat, want dergelijk gedrag maakt het allemaal nog erger dan het al is.
Ongeveer twee weken later werd de rouwkaart door onze brievenbus geduwd. Een moment waar ik vanzelfsprekend niet bij was, ik zit immers niet de hele tijd achter de voordeur. De kaart lag tussen de andere post (tegenwoordig bijna uitsluitend bestaande uit reclamekrantjes).
Zie ik een rouwkaart, dan moet ik altijd aan een roman van Willem Brakman denken. Ik beweer niet dat zijn romans op rouwkaarten lijken, al is het waar dat hij door niemand meer wordt gelezen, maar in Leesclubje beschrijft hij dat de ‘ik’ in dubio staat als hij een rouwkaart tussen de post ziet. Wat moet hij doen? ‘Hem een tijdje laten wennen op het gangtafeltje, op het aanrecht tegen de muur zetten of direct maar de afvalbak in, maar wel met de nodige meewarigheid en eerbied.
Ik koos voor het laatste.’ Dat gaat mij doorgaans wat te ver, ik lees de meeste rouwkaarten gewoon meteen, waarna ik ze op de grote tafel in de woonkamer leg, zodat iedereen zich op de hoogte kan laten brengen over wie ons ontvallen is. Ik haalde de kaart uit het envelopje, en zag haar naam, die mij even niets zei – ik meldde het al: zo goed kenden we elkaar niet – maar mijn oog viel al snel op de naam van mijn vriend, de schrijver die altijd van die grote boekpresentaties liet organiseren, zijn naam stond afgedrukt tussen een rijtje andere namen van treurenden.
<blockquote>Ongeveer twee weken later werd de rouwkaart door onze brievenbus geduwd. Een moment waar ik vanzelfsprekend niet bij was, ik zit immers niet de hele tijd achter de voordeur.</blockquote>
‘Dat is toevallig,’ zei ik zachtjes tegen mezelf. ‘Ik zag haar, wanneer was het, twee weken geleden nog op dat terrasje zitten in de Beethovenstraat. Toen leek er niets aan de hand te zijn.’ Ik praat niet vaak tegen mezelf, maar dit leek me wel een goede gelegenheid om dat ook eens een keertje te doen, ik keek er peinzend bij.
<h5>buurtjes</h5>
Vroeger hadden we buren met wie we stevig bevriend waren. De man leek nogal op mij, vaak dachten mensen dat we broers waren. De vrouwen leken niet op elkaar, maar om de een of andere reden hadden ze het wel over elkaar als ‘zusjes’, en zo stelden ze zich ook aan anderen voor. Dat leverde altijd enige verwarring op, want wij, de twee mannen leken toch op elkaar, en dan waren zíj de zusjes? Hoe dan ook, ze waren geen familie van ons: de ‘buurtjes’, zoals we ze noemden. Maar we leerden wel familieleden van hen kennen, bijvoorbeeld de vader en de moeder van de buurvrouw.
Dit begint een wat ingewikkeld verhaal te worden. Het gaat me hierom: ik vond die vader, een man van ergens een eind in de zestig, toen, bijzonder sympathiek. Hij zat vol levenslust, hij was huisarts, hij probeerde me altijd sigaretten te geven zodat ik die op kon roken, in die tijd rookte ik nog.
Door verhuizingen verloren we de buurtjes uit het oog. Wij kregen een kind, zij kregen kinderen, we gingen allemaal groter wonen. De ouders van onze vriendin, onze voormalige buurvrouw moet ik misschien zeggen, zagen we niet meer. Tot ik op een dag door de stad fietste. Ik hou niet van fietsen, ik ben meer van het lopen – en om helemaal precies te zijn: ik ben nog meer van het gewoon thuis blijven zitten – maar soms moet je ergens heen.
Ik weet niet meer precies waar ik toen naartoe ging. De route voerde door onze oude buurt en onwillekeurig keek ik naar het huis waar we jaren hadden gewoond, en tot mijn stomme verbazing zag ik daar iets verderop de vader van onze voormalige buurvrouw naast een auto staan, rokend, autosleutels in zijn andere hand, monter om zich heen kijkend. Ik had het idee dat hij een bezoek had gebracht aan een minnares van hem die nog in de oude buurt van zijn dochter woonde. Tenminste, ik weet dat ik dat dacht terwijl ik verder fietste. Ik houd er soms ideeën over mensen op na die elke grond in de werkelijkheid ontberen.
<blockquote>Hij was huisarts en hij probeerde me altijd sigaretten te geven.</blockquote>
Het toeval – ik weet ook niet hoe ik het anders moet noemen, dit woord dient zich weer als eerste aan – wilde dat ik onze ex-vriendin of voormalige buurvrouw toen ik een week of twee later door de stad liep tegenkwam. Ik vind haar erg aardig, maar ik betrapte me desondanks op een vluchtreactie. Maar er was geen ontkomen aan: ze had me gezien, en ze begroette me buitengewoon hartelijk, een tikkeltje emotioneel zelfs. We spraken wat over vroeger, over onze oude buurt, de lol die we er hadden gehad, de drank die we er met zijn vieren naar binnen hadden gegoten, hoe we soms op een zomeravond in de achtertuin van hen of van ons zaten en dan onder het genot van een vierde of vijfde fles wijn de zon achter de huizen aan de overkant zagen verdwijnen – en plotseling vertelde ik haar dat ik haar vader had gezien.
‘Wanneer was dat?’ vroeg ze geschrokken.
In plaats van antwoord te geven vroeg ik op mijn beurt: ‘Hoezo?’ 
‘Ik wilde het niet zeggen,’ zei ze, ‘maar hij is gisteren overleden. Ik loop nu wat buiten rond omdat ik even wat rust nodig had, tot mezelf moet komen.’ 
‘Twee weken geleden,’ zei ik. ‘Twee weken.’ 
‘Dat kan dus kloppen,’ zei ze. ‘Toen leefde hij nog.’
<div class="info-box">
<h5><a href="https://www.vn.nl/sterke-verhalen/">Sterke verhalen</a></h5>
Dit is een van de twaalf sterke verhalen uit een speciale VN-uitgave, getiteld (geloof het of niet) &#8216;Sterke verhalen&#8217;. Meer sterke verhalen van onder anderen Minka Nijhuis, Arnon Grunberg en Daan Heerma van Voss lees je <a href="https://www.vn.nl/sterke-verhalen/">hier</a>.
</div>
<h5>Dood</h5>
Ik begon er een patroon in te zien. Ik zag iemand heel lang niet, ik kende die persoon ook maar vaag, ik was bevriend met iemand uit zijn of haar omgeving, en dan kwam ik die persoon opeens tegen, of in feite kwam ik hem (of haar) niet eens tegen, maar zag ik hem zonder met hem te praten, en twee weken later was hij (of zij) dood.
Toen ik erover na begon te denken schoten me nog enkele gevallen te binnen. De filmregisseur die ik niet zo goed kende maar met wie ik weleens een praatje had gemaakt op een feestje. In een café kwam hij opeens naast mij aan de bar zitten. We hadden een buitengewoon intensief gesprek over het belang van kunst in het algemeen en van film en literatuur in het bijzonder. ‘Fijn je een keer wat uitgebreider te hebben gesproken,’ zei hij toen hij afscheid van me nam. ‘We zien elkaar wel weer.’ Dat was dus niet zo: twee weken later was hij dood.
De vrouw die ik nauwelijks kende, een schrijfster, die bij ons in de buurt woonde en die ik al een tijd niet meer op straat had gezien. Ik zag haar lopen, deed niets, en twee weken later was ze dood. De jongen met wie ik had gestudeerd, jaren geleden. Ik kwam hem tegen in een boekhandel in de buurt. Hij maakte een enigszins manische indruk, maar niet iets om me direct zorgen over te maken, meende ik. Later hoorde ik dat hij zich zo’n twee weken na onze ontmoeting had opgehangen.
Ik vroeg me af hoe het zat. Zag ik mensen en gingen ze daarna twee weken later dood of gingen ze dood en herinnerde ik me vervolgens dat ik ze twee weken daarvoor nog had gezien? Het werd een obsessie voor me. Ik durfde nauwelijks nog iemand toevallig tegen te komen, maar een kenmerk van iemand toevallig tegenkomen is natuurlijk juist dat je dat niet kunt regisseren, want dan zou het niet meer toevallig zijn.
<h5>op weg naar de kapper</h5>
Onze dochter is inmiddels twintig en ik legde haar de kwestie voor toen we op een terras bij ons om de hoek Italiaans zaten te eten. Voortdurend keek ik, terwijl ik praatte, schichtig om me heen; ik was bang dat ik een vage bekende op de fiets voorbij zou zien schieten. Mijn dochter luisterde aandachtig naar me – ze heeft een nuchter gevoel voor de juiste verhoudingen, iets wat ik soms kwijt lijk te zijn.
<blockquote>&#8216;Jij had haar voor iets willen waarschuwen, vertelde je. Je had willen zeggen dat ze niet moest gaan. Je had er een vreemd voorgevoel bij.’</blockquote>
Mijn dochter onderbrak me opeens en greep me vast bij mijn arm. ‘Het komt allemaal door…’ en ze noemde de naam van een vriendin van ons, van haar en van mij en van mijn vrouw – ze was een zeer goede en lieve vriendin van het hele gezin geweest, ik durf haar naam hier niet eens op te schrijven want dan grijpt het me weer te veel aan, we waren kortom alle drie enorm op haar gesteld… toen ze nog leefde.
‘Je vertelde dat je haar toen op straat was tegengekomen. Je was op weg naar de kapper. We hadden haar een tijdje niet gezien. Er was geloof ik geen reden of iets, het was gewoon zo.’ Mijn dochter keek even van me weg de straat op. Toen ging ze verder: ‘Je kwam haar tegen en ze vertelde je dat ze op reis ging. Vakantie. Naar Argentinië. Met haar familie. Haar vader en haar moeder en haar broer en haar schoonzus en haar nichtjes. Jij had haar voor iets willen waarschuwen, vertelde je. Je had willen zeggen dat ze niet moest gaan. Je had er een vreemd voorgevoel bij.’
‘Wanneer heb ik dat aan je verteld? Toen ze al dood was of…?’ 
‘Nee. Meteen. Je kwam terug van de kapper en je zei dat je haar tegen was gekomen.’ Ze aarzelde even. ‘En je vertelde toen ook meteen over dat voorgevoel. Toen ze twee weken later dood was, hebben we het er nooit meer over gehad. Wel over…’ – weer noemde ze haar naam, weer greep die me aan – ‘…natuurlijk, maar nooit meer over je… voorgevoel…’
Ik wil niet beweren dat ik in de toekomst kan kijken of dat ik in contact sta met een hogere macht. Maar ik kan nooit meer onschuldig uit mijn ogen kijken. Soms sta ik voor ons raam. We wonen op tweehoog en we kijken uit op een mooi plein. Het is een rustig plein; het doet me altijd denken aan een plein uit de jaren vijftig of zoals ik me een plein uit de jaren vijftig voorstel. Ik hoop dat het plein leeg is, dat er niemand loopt. Komt er toch iemand aan, dan wend ik mijn blik snel af, loop naar mijn bureau, staar naar het scherm van mijn computer en begin te schrijven. Niet dat het helpt, maar anders weet ik het ook niet. Ik kan mezelf moeilijk naar beneden storten.
<div class="info-box">
<h5 class="kader">Arie Storm</h5>
Arie Storm (1963) is criticus, schrijver en vertaler. In mei van dit jaar verscheen Het horrortheater van de Nederlandse literatuur, een essay in de vorm van een roman.
</div>

Arie Storm

Een sterk verhaal van Arie Storm: De dood in de ogen kijken

<div class="lead">Waarover heb je het op het sterfbed van je vader? ‘Het enige waarover we het met elkaar konden hebben, was die vermaledijde sport. Zelfs in november, een zalige periode zonder sport, in zijn laatste uren, kreeg hij het voor elkaar.’</div>
Mijn vader overleed op 18 november 2015. Het was een geschikte dag om dood te gaan. Het was buiten guur, grijs en naargeestig. Er was op die dag geen afleidend sportevenement op tv, iets zo groot als de Olympische Spelen, de Tour de France of een Europees of wereldkampioenschap voetbal, iets waar we over hadden kunnen praten, sámen, ter afleiding. Natuurlijk, het dammen, de denksport, dat ging altijd door. Mijn vader en ik waren verwoede dammers. We waren lid van een vereniging, beiden zaten we al jaren inmiddels bij een andere club, maar via internet en de verschillende damsites hielden we elkaars uitslagen nauwlettend in de gaten, hoewel mijn vader daar iets fanatieker in was dan ik. Maar daar hoefden we allemaal niet over te praten. Ik was erbij op de dag dat mijn vader stierf en we konden het nu echt ergens over hebben.
Ik had mijn vader al vaak dood laten gaan, of me in elk geval voorgesteld hoe dat was, maar dat was in mijn romans geweest, fictie, of eigenlijk wist ik het niet eens meer precies, misschien leefde mijn vader in mijn boeken nog wel en is hij in die boeken nooit echt doodgegaan: familieleden komen en gaan in mijn werk, en niet altijd tot hun genoegen, het is maar net hoe het schikt. Zo komen er ook twee of drie zussen in mijn boeken voor, twee gezonde en een zelfmoordenares, ik weet het nooit helemaal precies, misschien moet ik er toch meer systeem in aanbrengen. Maar zo werkt dat in fictie, ik zou bijna zeggen: ik doe maar wat, en dat alles om me de werkelijkheid zo goed mogelijk van mijn lijf te houden.
Wat niet te ontkennen valt, is dat ik in het werkelijke leven altijd volledig van slag ben door de dood – de dood is niet iets waar ik gemakkelijk overheen stap of waar ik gezellig over kan doen. De dood vervult me niet zozeer met vrees, als wel met afkeer. Ik herinner me de slotzin van de requiemroman Tonio van A.F.Th. van der Heijden; ik prevel hem tegenwoordig bijna dagelijks voor me uit. Een vriendinnetje van Tonio zegt: ‘Ja, ik geloof echt dat de doden een bepaalde energie voor ons achterlaten.’ En dan is het boek af. Er komt niets meer. Maar er is een opening geboden.
Misschien moet ik dat ook maar doen, een opening forceren. Op zoek gaan naar die energie die is achtergelaten. Maar ik krijg het niet voor elkaar. Ik merk niets van wat voor energie dan ook die er voor mij is achtergelaten, er zijn geen wolken waarop overledenen zitten die naar me gluren en er lopen evenmin schimmen door mijn huis.
Ik denk ook vaak aan de openingszin van een verhaal van Saul Bellow: ‘Wat moet je met de dood – in dit geval: de dood van een oude vader?’
Zo oud was mijn vader overigens niet, zesenzeventig; ik had altijd begrepen dat wij, de mannen in onze familie, minstens tachtig jaar werden.
Even zie ik al mijn doden voor me.
Een aantal jaren geleden is een vriendin van me plotseling dood neergevallen, ze was nog geen veertig. Mijn vroegere vriend, een jongen, een man inmiddels, hij was even oud als ik geweest, vier maanden jonger om precies te zijn, heeft zich nu bijna een jaar geleden van het leven beroofd door zich op te hangen – mijn vriend, de dichter, de romanschrijver, de kunstkenner, die als in een roes zijn laatste dagen moet hebben doorgebracht. De mensen om je heen, je hoort ze wel en je ziet ze wel, maar je luistert en kijkt niet naar ze. Je zit volledig opgesloten in je eigen gedachten en handelen. Je weet precies wanneer het gaat gebeuren. Je voelt je de hele tijd zacht zweterig.
Ik moet denken aan iemand die ik nog langer geleden heb gekend. Ik was toen veertien of vijftien. Ook toen was ik lid van een damvereniging. Ik reed vaak met de penningmeester van de club, een rustige man van een jaar of dertig, mee naar uitwedstrijden. Het was een man met een kalme rijstijl en een slechte muzieksmaak. De radio stond in de auto altijd aan. De man had het met mij over de damwedstrijd die we gingen spelen of die we zojuist hadden gespeeld, en over hoe het met me op school ging, hij informeerde naar de dingen die me bezighielden. En op een dag had hij zich plotseling opgehangen. Omdat hij het moeilijk had gehad met zijn homoseksualiteit, legde mijn moeder me later uit. Het was mijn eerste dode geweest. Ik had er niet veel van begrepen en ik begrijp er nog steeds niet veel van.
<figure id="post-334460 media-334460" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/07/tafeltennis-dam_preview.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/07/tafeltennis-dam_preview-320x436.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/07/tafeltennis-dam_preview-640x872.jpg 640w" alt="" /><figcaption>Illustratie: Tammo Schuringa</figcaption></figure>
Ik houd van ons huis, het huis waarin we wonen, ik houd van het huis als het warm is, op een dag zoals vandaag en zoals op de voorafgaande dagen, mijn slaapmoeilijkheden neem ik voor lief. Het is licht in ons huis, mooi, en als de buren niet te veel keet maken, is het stil. Het ruikt lekker in ons huis, naar papier – er staan hier enorm veel boeken – en naar hout, oud hout. Dat is een fijne geur. De katten zijn rustig – die liggen de hele dag voor pampus, door de hitte. Ik werk. Ik werk aan mijn nieuwe roman, die Een diadeem van dauw zal gaan heten. Dat is een citaat uit het gedicht ‘Lamia’ van de romantische dichter John Keats (1795-1821). In de vertaling van Jan Kuijper staat er: ‘Voordat de feeën er de kans toe zagen / nimfen en saters uit het bos te jagen, / voor koning Oberons diadeem van dauw’. Het is een tijdsaanduiding, vóór koning Oberons diadeem komt, Oberon is de koning van de schaduwen en de elfen. En om het helemaal compleet te maken: de Lamia, waarnaar het gedicht is vernoemd, is een demon uit de Griekse mythologie die kinderen opat.
Het is precies de associatie die ik moet hebben voor mijn roman. Daarin worden weliswaar niet letterlijk kinderen opgegeten, maar hij gaat wel over de tijd die zijn eigen kinderen opeet, over een dichter die te vroeg sterft, de roman gaat over zelfmoord.
Vandaag kreeg ik een mail van mijn oud-studiegenoot Joost Zwagerman. Hij schreef: ‘Hoe is het met je? Ik hoop goed. Hier heb ikzelf de bakens nogal verzet. Ik heb me afgemeld bij De Wereld Draait Door. Sindsdien is het veel rustiger geworden, in a certain way. Ik houd me ver van radio en tv, en mijn humeur knapt daar enorm van op.’
Verbijsterd lees ik de mail. Ik ben definitief in een andere werkelijkheid terechtgekomen, maar een die verrassend genoeg wel aansluit bij de werkelijkheid van alledag. Alle tijden lopen door elkaar. Ik bevind me in het raadselachtige gebied van mijn roman.
<q class="pull-right">We zitten nu in de onstuitbare sportzomer, en het enige wat ik met mijn vader gemeen had was die vermaledijde sport.</q>
Ik vind het moeilijk om te slapen in deze nachten die niets meer lijken dan de kortst mogelijke pauzes tussen de gloed van de avond en het felle schijnsel van de ochtend. Om vijf uur krult het daglicht al geniepige vingers rond de gordijnen in onze slaapkamer. Ik probeer te denken aan de dingen waaraan ik niet wil denken, terwijl het ochtendgloren de kamer infiltreert als schitterende gele stofdeeltjes. Hoe anders was dat in die novembermaand. En terwijl ik dit denk, weet ik dat ik toch al denk waaraan ik niet wil denken. Nooit eerder had ik een dode gezien, een echte dode, en de eerste die ik zag was dus meteen mijn vader. Het is niet raar dat ik juist nu weer aan hem moet denken. Intussen is het acht maanden geleden dat hij doodging en het is beslist niet zo dat ik geen minuut zonder rouw heb gekend; ik heb me gewoon aan mijn werk kunnen wijden. Maar we zitten nu in de onstuitbare sportzomer, en het enige wat ik met mijn vader gemeen had, het enige waarover we het met elkaar konden hebben, was die vermaledijde sport. Zelfs in november, een zalige periode zonder sport, in zijn laatste uren, kreeg hij het voor elkaar. We spraken over sport.
<figure id="post-334461 media-334461" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/07/voetbal-dam-a_preview.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/07/voetbal-dam-a_preview-320x444.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/07/voetbal-dam-a_preview-640x889.jpg 640w" alt="" /><figcaption>Illustratie: Tammo Schuringa</figcaption></figure>
Naast zijn sterfbed lagen jongensboeken van vroeger: De AFC’ers, Jan van Beek, Hoe de Katjangs op de kostschool van Buikie kwamen, De ongelofelijke avonturen van Bram Vingerling. Hij lag daar, zwak, zonder tanden, met de aarde in zekere zin al in zijn gezicht geworpen. Zijn haar, hij had nog veel haar, stond rechtop in een kuif. Ik zat naast die jongensboeken. Hij leek niet precies te weten wie ik was, hij keek een paar keer argwanend mijn kant op. Dat was niet zo gek, want ik had hem al zeker acht jaar niet meer gezien. Ik zat midden in de beslommeringen van al die doden van me, zelfmoordenaars, onverwachte hartpatiënten, mensen die ik goed heb gekend, en aan mijn vader had ik niet meer gedacht. Nooit meer. Tot ik hoorde dat hij dood zou gaan. 
In de hoek van de kamer zat mijn oudste zus. Ze hield zich groot, maar het was duidelijk dat ze eigenlijk wilde uitbarsten in een onbedaarlijk gesnik. Geen nostalgie, dacht ik, geen nostalgie. Ik wist eerlijk gezegd niet wat ik tegen mijn vader moest zeggen, ik wist zelfs niet hoe ik hem moest aanspreken. Pa? Papa? Vader? Moest ik zijn voornaam gebruiken?
‘Ome Huib,’ zei hij plotseling.
Mijn vader was bezig geweest met een tamelijk onsamenhangend maar niet onsympathiek, geloof ik, bedoeld verhaal over iemand die boven door de kamers sloop en die zelfs de trap af kwam, een soort spookverhaal, of iets met schurken en speurders, toen plotseling die naam viel. ‘Ome Huib,’ zei hij, ‘je verloor zelfs van ome Huib. Ome Huib kon helemaal niet dammen. Niet goed. Maar jij verloor van hem.’ Mijn vader keek me kwaad aan. ‘Jij bent één grote teleurstelling voor me geweest.’
We bevonden ons in een kamer, en nu, maanden later, kan ik de gedachte niet onderdrukken dat dit een typische situatie uit een Nederlandse roman had kunnen zijn, en ik vraag me af hoe erg dit is. Het is al vaker vastgesteld: Nederlandse schrijvers zijn geobsedeerd door kamers: donkere kamers, reizen door kamers, onderwaterkamers, de bus als een kamer door de nacht, een sterfkamer. En misschien is dat zelfs wel mijn redding, is het ónze redding: de gedachte dat dit een verzonnen geheel is, een fictieve scène, waarin ik mijn vader voor de zoveelste keer laat doodgaan. We zitten samen gevangen in een ‘fictieve roman’, zoals ik ergens als genreaanduiding las (namelijk op de site van een nogal naïeve lezerscommunity; 118.047 leden), en dit is maar een droom.
Maar nee, het zit zo: mijn vader lag daar in die koude novembermaand in bed, zijn kuif stak boven het laken uit waaronder mijn vader lag, en ik denk hier nu aan omdat dit weer een dag vol zomersport op tv gaat worden en ik het met mijn vader alleen over sport kon hebben, want anders zouden we ruzie krijgen, en zelfs nu kregen we ruzie, want hij verweet me dat ik dertig, vijfendertig jaar geleden met dammen verloor van ome Huib, zijn oudere broer, die trouwens al enige tijd eerder was doodgegaan, ome Huib is tachtig geworden, mijn vader zal hem eerder tegenkomen dan ik, en dan kan hij zélf zo spoedig mogelijk het een en ander rechtzetten. Heel duidelijk zie ik nu mijn vader in het hiernamaals dammen met ome Huib.
Dat was het. Valt er nog iets aan toe te voegen? Ben ik onder het toeziend oog van mijn zus bij mijn vader in bed gekropen en heb ik hem in mijn armen genomen om hem te sussen en te kalmeren? Nee. Mijn vader keek me af en toe kwaad aan en ik wist niet wat ik moest zeggen. Over alles hadden we van mening verschild. Mijn vader somde nog enkele nederlagen van mij op. Onsamenhangend, verward, maar ik begreep donders goed waar hij naartoe wilde. Hij leek nog even over mijn kortstondige voetbalcarrière te beginnen, maar had de volstrekte zinloosheid daarvan al snel door. Zijn laatste woorden waren er twee: ‘Ome Huib.’ En daar had hij wat hem betreft alles wel zo’n beetje mee samengevat.
<div class="info-box">
Van schrijver, vertaler en literatuurcriticus Arie Storm (1963) verscheen vorig jaar Het laatste testament van Frans Kellendonk. Zijn kritieken publiceert hij in Het Parool. Deze maand kwam zijn vertaling van Ernest Hemingways A Moveable Feast (Parijs is een feest) uit.
</div>

Waarover heb je het op het sterfbed van je vader? Zolang het maar geen sport is