Verkapte discriminatie

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Hannah Prins, Amber Wiznitzer en Hans Stegeman

<div class="lead">Kritiek genoeg op de Europese samenwerking. Wie gelooft er nog in de Europese droom?</div>
<div class="mediaDossier-sources"><span class="totalLinks">7 bronnen</span><span class="colon">:</span><span class="videoNumber">1</span><span class="audioNumber">1</span><span class="websiteNumber">5</span></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>De oude verzetsstrijder</h3>
<p>Tijdens de demonstraties in Madrid in het voorjaar van 2011 dook ineens overal het pamflet &#8216;Indignez-vous&#8217; (Wees woedend) van de 93-jarige<a href="https://www.vn.nl/boeken/literaire-kroniek/zonde-van-de-god-van-nederland/" class="normal" title="https://www.vn.nl/boeken/literaire-kroniek/zonde-van-de-god-van-nederland/"> Stéphane Hessel</a> op.<br />De oude Franse verzetsheld vindt het tijd voor nieuw verzet omdat de invloed van het grootkapitaal sinds de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog nog nooit zo groot geweest.<br />Volgens Hessel is er woede nodig om de wereld vooruit te helpen. En om weerstand te bieden, moet je iets doen, iets scheppen. Hessel is kosmopoliet en ziet de Europese Crisis niet als momentum om een klein stapje terug te doen, maar juist als aanleiding om een grote stap vooruit te zetten in Europese samenwerking. Niet Europa beperken, maar uitbreiden.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>De cultuurhistoricus</h3>
<p>In zijn boek Spiegelpaleis Europa waagt hoogleraar Europese studies Joep Leerssen zich aan het beschrijven van een Europees Gemeenschapsgevoel. &#8216;De&#8217; Nederlander bestaat niet. Net zomin als &#8216;de&#8217; Vlaming of &#8216;de&#8217; Griek. Voor de populistische politicus is het handig om het zelfbeeld aan te dikken, ook al bestaat dat uit halve waarheden. Typeringen van koele Nederlanders tegenover luie Grieken helpen de politicus om beleid te verkopen, maar berusten niet op feiten of echte gebeurtenissen. Leerssen ontkent niet dat er verschillen zijn, maar pleit voor een Europa als &#8216;doolhof vol culturele reflecties&#8217;. In een <a href="https://weblogs.vpro.nl/podcasts/2011/09/02/brands-met-boeken-joep-leerssen-en-pieter-steinz/" class="normal" title="https://weblogs.vpro.nl/podcasts/2011/09/02/brands-met-boeken-joep-leerssen-en-pieter-steinz/">podcast</a> van VPRO Boeken bespreekt Joep Leerssen met Wim Brands zijn boek, de Europese cultuur als beeldvorming en Spaanse kinderen die Kuifje lezen.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>Europese burgers</h3>
<p>De van oorsprong Hongaarse wetenschapper Gabriella Gönczy zag hoe haar stad Berlijn na de val van de muur floreerde door de samensmelting van kunst uit verschillende Europese culturen. Samen met haar collega&#8217;s van het initiatief A soul for Europe promoot zij nu actief de Europese gemeenschapszin met het organiseren van cultuurprojecten, in samenwerking met onder andere de Europese Filmacademie. &#8216;Niemand houdt van zijn land vanwege de politiek, de valuta of de markt. Hetzelfde geldt voor Europa: zolang we het vooral zien als een bestuurlijke en bureaucratische organisatie is het moeilijk om van Europa te houden.&#8217; Op de website <a href="https://www.we-swarm.org/" class="normal" title="https://www.we-swarm.org/">We Swarm</a> vertelt ze hoe <i>A soul for Europe</i> activiteiten organiseert als een tweejaarlijkse conferentie in Berlijn en bijeenkomsten en workshops in alle uithoeken van Europa.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>De president van Italië </h3>
<p>Mario Monti, &#8216;de belangrijkste man van Europa&#8217;, heeft de moeilijke taak te laveren tussen een steeds ontevredener bevolking en voorzichtige geldmarkten. &#8216;Kan deze man Europa in zijn eentje redden?&#8217; is de vraag die <i><a href="https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2106512,00.html " class="normal" title="https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2106512,00.html">Time Magazine</a></i> zich stelt. Ondanks zijn van oudsher pro-Europese houding bevindt Monti zich in een spagaat. In een interview met de Duitse krant Die Welt pleit de Italiaanse president ineens tegen de &#8216;Verenigde Staten van Europa&#8217;. Europa hoeft geen <a href="https://www.thenewfederalist.eu/mario-monti-and-his-european-dilemma,04862 " class="normal" title="www.thenewfederalist.eu/mario-monti-and-his-european-dilemma,04862">federatie</a> te zijn, omdat er geen oorlogsdreiging meer is. Dat is een opmerkelijke uitspraak, zeker voor een van de grondleggers van de Spinelli Group, de Europese belangenorganisatie met als primair doel: de vorming van een federaal Europa. Is hij van zijn geloof gevallen of probeert hij puur massale protesten aan het thuisfront te voorkomen?</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>De Duitse filosoof</h3>
<p>Dat is precies het dilemma dat de Duitse filosoof <a href="https://www.zeit.de/2010/21/Europa-Habermas/seite-1" class="normal" title="https://www.zeit.de/2010/21/Europa-Habermas/seite-1">Jürgen Habermas</a> probeert op te lossen. Hij ziet Europese samenwerking als de garantie voor vrede en vooruitgang. Eind vorig jaar publiceerde hij een groot essay waarin hij zich hevig verzet tegen de groeiende euroscepsis. Habermas is juist voor een sterker Europa met meer democratische controle. Doordat het noodpakket werd samengesteld door de Europese Raad en niet door het Europees Parlement, ligt het initiatief nu grotendeels bij de nationale leiders. Volgens Habermas ligt hun loyaliteit primair bij hun eigen land &#8211; zie Mario Monti &#8211; terwijl Europa leiders nodig heeft die over de grenzen heen kijken.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>De Europarlementariër</h3>
<p>Europees parlementslid Guy Verhofstadt blijft onverminderd pleitbezorger van de ´Verenigde Staten van Europa´. Tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst van D66 legde de Belgische oud-premier in een vurig <a href="https://www.youtube.com/watch?v=Rd0KsEiqU30" class="normal" title="https://www.youtube.com/watch?v=Rd0KsEiqU30">betoog</a> uit dat de crisis in eerste instantie een crisis van politiek leiderschap is. De huidige leiders van Europa zien niet in dat de crisis alleen is op te lossen met een sterker Europa. Hoe kun je wereldproblemen oplossen vanachter je nationale grenzen, vraagt hij zich af. Tijdens de Eurotop van 23 mei hamerde Verhofstadt er opnieuw op dat de crisis alleen is op te lossen met een economische en politieke Unie. Want een munt zonder staat bestaat nergens.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<h3>De Franse Churchill</h3>
<p>Gezond verstand en hoop. Dat zijn volgens hoogleraar Dominique Moïsi van het Franse Instituut voor Internationale Zaken de belangrijkste ingrediënten om de zware storm te doorstaan die door Europa raast. De invloedrijke politicoloog geeft op de blog <a href="https://www.project-syndicate.org/commentary/ten-reasons-for-europe" class="normal" title="https://www.project-syndicate.org/commentary/ten-reasons-for-europe">Project Syndicate</a> tien redenen waarom we moeten blijven geloven in Europa. De voornaamste reden? Europa heeft simpelweg geen beter alternatief. Moïsi is een soort moderne Winston Churchill: vervang in diens beroemde citaat het woord &#8216;democratie&#8217; door &#8216;Europa&#8217; en je krijgt Moïsi&#8217;s belangrijkste pro-Europese argument: Europa is de slechtste regeringsvorm, op alle andere na.</p>
</p></div>


Tim de Gier

Anne-Lot Hoek

Eurovisionair gezocht

Franse waarden

De Amerikanen en de Fransen

‘Trouw aan zichzelf’

Actuele feiten

<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>De directie van SNV stapte deze week op. Waarom liet de Kamer de hulporganisatie jarenlang haar gang gaan?</b></p>
<p>Een asgrauwe Dirk Elsen liep afgelopen week over straat. De klap moet hard zijn aangekomen bij de directeur van armoedebestrijder SNV. Hij heeft zijn functie onder druk van de media, parlementariërs en het ministerie van Buitenlandse Zaken moeten opgeven.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Het begon allemaal in april vorig jaar, toen Vrij Nederland publiceerde over zijn vorstelijke salaris. De verontwaardiging was groot. Minister Maxime Verhagen, toen nog van Buitenlandse Zaken, eiste in een onderhoud dat de salarissen naar beneden zouden worden bijgesteld. Maar Elsen, gesteund door oud-vakbondsleider en voorzitter van de Raad van Toezicht Lodewijk de Waal, hield voet bij stuk. Met zijn salaris was niets mis. Hij leidde een grote organisatie en had dus grote verantwoordelijkheden. Dat collega&#8217;s van andere ontwikkelingsclubs veel minder verdienen, dat de sector enorm onder druk staat, dat er economische crisis is, het leek Elsen niet te deren. Pas onlangs draaide hij bij: de salarissen gingen omlaag.</p>
<p>En toen kwam de Volkskrant met nieuwe scoops: eerst over Ethiopië, waar lokale organisaties beweerden dat SNV er met een biogasproject vandoor was gegaan. Ernstiger was het verhaal over vriendjespolitiek in Latijns-Amerika. Uit onderzoeken waarop de Volkskrant de hand had weten te leggen, bleek dat advieswerk, een ICT-project en vertaalopdrachten werden gegund aan familieleden en vrienden.</p>
<p>Het werd vlek op vlek voor Elsen. Zijn verweer dat &#8216;geen enkele organisatie perfect is&#8217; en dat er óók veel goed ging bij SNV hielp niet meer. Hij was te zeer beschadigd geraakt. Ook Lodewijk de Waal ruimde het veld. Overigens bleef de andere directeur, Annemiek Jenniskens, zitten, terwijl ook zij meer verdient dan de Code Wijffels toestaat.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph-quote">
<blockquote>
<p>&#8211; In Kameroen werden projecten door SNV van de ene op de andere dag verlaten</p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Staatssecretaris Ben Knapen van Ontwikkelingsssamenwerking noemde het opstappen van de top &#8216;een eerste stap&#8217;. PvdA-Kamerlid Sjoera Dikkers sprak van &#8216;een wijs besluit&#8217; en hoopte op &#8216;versobering&#8217; bij SNV. Ook andere Kamerleden, van SP tot PVV, spraken hun tevredenheid uit over het vertrek van de top. De reacties klinken nogal vroom. Jarenlang liet de Tweede Kamer SNV haar gang gaan. En dat terwijl de organisatie tot 2015 jaarlijks bijna 76,5 miljoen euro subsidie krijgt. Wie de parlementaire stukken doorneemt, constateert dat de SNV-begroting jaar na jaar een hamerstuk was. Kritische vragen werden niet gesteld. Vreemd, want er was al jarenlang alle aanleiding om SNV onder de loep te nemen, en dan niet alleen vanwege te hoge salarissen. SNV was een topzware organisatie, met een groot kantoor in Den Haag, die beleidswijziging op beleidswijziging stapelde.</p>
<p>Aanvankelijk was SNV een vrijwilligersorganisatie die putten sloeg en scholen bouwde in de Derde Wereld. In de loop der jaren veranderde het in een professionele ontwikkelingsorganisatie, een annex van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Vrijwilligers werden ontwikkelingswerkers, die een vorstelijk salaris kregen en uitstekende secundaire arbeidsvoorwaarden. Na 2000 werd SNV omgebouwd van een traditionele hulpclub naar een soort Berenschot in de tropen. De ontwikkelingswerkers werden consultants die lokale organisaties gingen adviseren op het gebied van versterking van de organisatie. Voor die verzelfstandiging trok het ministerie vierhonderd miljoen euro uit, waar de Kamer destijds geen problemen mee had.</p>
<p>Voormalig PvdA-Kamerlid Thea Fierens speelde hierbij een belangrijke rol. Zij werd van bestuurder interim-directeur en ook zij streek over het jaar 2001 een fantastisch consultancy fee op van maar liefst 327.239 euro, wat hoog uittorent boven het salaris waar nu zo&#8217;n ophef over is. Hierbij moet wel worden aangetekend dat van deze fee een deel naar het bedrijf Rijnconsult ging, waar ze formeel in dienst was. Fierens huurde &#8216;change managers&#8217; in, medewerkers werden in en uit gevlogen voor competentietrainingen. Headhunters werden ingehuurd om leden voor de Raad van Toezicht en de Raad van Bestuur te zoeken. Kosten: honderdduizend euro. Verder moest er een nieuw logo komen: opnieuw honderdduizend euro. Tot slot: een flinke opknapbeurt van het kantoorpand. Het oude meubilair was volgens Fierens &#8216;kapot en vies&#8217;. Kosten: meer dan vier ton.</p>
</p></div>
<figure id="post-69845 media-69845" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2011/04/be95b377-d792-43d7-9110-f8fc13a525dc_44539_4761.jpg" alt="Vastgelopen: SNV 4-wheel drive in Kameroen. Foto: Reinout van den bergh/HH" /><figcaption>Vastgelopen: SNV 4-wheel drive in Kameroen. Foto: Reinout van den bergh/HH</figcaption></figure>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Fierens verdween uit de Nederlandse politiek. Ze heeft inmiddels een topfunctie bij het &#8211; zwaar door Den Haag gefinancierde &#8211; bevolkingsfonds van de Verenigde Naties UNFPA.</p>
<p>De veranderingen op het SNV-hoofdkantoor hadden grote gevolgen in het veld. In een land als Kameroen werden projecten waar SNV jarenlang in had geïnvesteerd van de ene op de andere dag verlaten. De projecten zouden in drie jaar worden afgebouwd, maar daar kwam niets van terecht. SNV kwam haar afspraken met de lokale bevolking niet na en vertrok binnen drie maanden. Ziekenhuizen en scholen in de provincie Ngie staan er verlaten bij &#8211; pure kapitaalvernietiging. &#8216;Het was of we als dieven in de nacht vertrokken. We pakten onze spullen en waren weg. Er waren wel mensen die de projecten van ons zouden overnemen, maar de structuur was heel, heel zwak. En dat wisten we,&#8217; aldus in 2006 de toenmalige Kameroenese projectleider van SNV, die anoniem wil blijven.</p>
<p>In Zambia ging het er niet anders aan toe. In een achtergebleven gebied in het noorden van het land sloeg SNV in de jaren negentig duizend waterputten. In 2003 vertrok de organisatie. De putten staan er verlaten bij. &#8216;Het vertrek van SNV was desastreus. De mensen die met SNV hadden gewerkt, werden werkeloos, want er waren geen andere waterputtenprojecten in de regio waar werknemers die door SNV waren getraind met hun expertise terecht konden,&#8217; zo zei in 2006 Malambo Blann , een van de lokale technici die door SNV waren ingehuurd.</p>
<p>Bezuinigingen werden vaak afgewenteld op het veld. En dan vooral op het ondersteunende personeel. Chauffeurs en receptionisten kwamen op straat te staan, of werden via een outsourcingbureau met slechte arbeidsvoorwaarden opnieuw ingehuurd. &#8216;Het is afschuwelijk dat het ophoudt. Iedereen op het kantoor zit in de stress. Het treft niet alleen ons, maar ook onze families,&#8217; zei een chauffeur in Bolivia die in 2006 op straat kwam te staan.</p>
<p>Het idee achter de ombouw van SNV tot adviesorganisatie was nobel: niet langer een witte hulpverlener met een zak geld die de baas is, maar zelfbewuste Afrikanen of Latino&#8217;s die organisaties leiden en af en toe worden bijgestaan door ter zake kundige adviseurs. Maar in de praktijk pakt het vaak heel anders uit. Zie het voorbeeld van de Volkskrant uit Ethiopië, waar SNV van diefstal van een project wordt beschuldigd. Of neem Kameroen. Daar werden gemeenteraadsleden &#8217;empowered&#8217;. Probleem was alleen dat al die getrainde volksvertegenwoordigers niets konden met hun training in een corrupt land als Kameroen. De centrale regering had geen belangstelling voor capaciteitsopbouw en trok geen geld uit voor projecten. Ook grootse plannen om het toerisme te bevorderen liepen op niets uit. Lokale organisaties hadden het over identified sightings, opportunities en tourism packaging, maar wat betekende dat eigenlijk?</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph-quote">
<blockquote>
<p>&#8211; Het is goed als de Kamer een fundamenteel debat voert over SNV</p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>In landen als Kameroen en Zambia zaten SNV&#8217;ers aanvankelijk te wachten tot er lokale organisaties langskwamen, maar toen die uitbleven, ging de SNV weer zelf plannen bedenken: het moest gaan over bijvoorbeeld opstartende ondernemers, lokaal bestuur en organisaties die zich met hiv-aids bezighouden. &#8216;Ik heb dingen van de grond zien komen waar heel veel tijd, energie en geld in is gestoken en die nu alweer zijn verdwenen,&#8217; zei een Nederlandse SNV&#8217;er in 2006. &#8216;Toen ik kwam, moest de hulpvraag vanuit de lokale organisaties komen, maar dat is over boord gegooid.</p>
<p>Vervolgens moest alles weer vanuit SNV zelf. Dan krijg je de rare situatie dat we mensen die met een vraag komen, terug moeten sturen omdat hun voorstellen niet passen.&#8217; Volgens een andere Nederlandse adviseur bleef het een moeizaam concept waarmee SNV werkt. &#8216;Hoe zouden wij Nederlanders het vinden als er buitenlanders kwamen die zeiden: wat is je probleem, wij geven je advies en je hoeft er niet voor te betalen.&#8217;</p>
<p>Het is makkelijk om alleen de SNV de schuld te geven van alles wat de afgelopen jaren is mislukt, niet van de grond is gekomen of is blijven steken in goede bedoelingen. De organisatie moest steeds weer veranderen om te voldoen aan de wensen van de opeenvolgende ministers van Ontwikke-lingssamenwerking. SNV, dat al sinds de oprichting in 1964 bijna helemaal door het ministerie wordt gefinancierd, moest haar oren veel meer laten hangen naar het ministerie dan bijvoorbeeld een organisatie als Oxfam Novib, die wat onafhankelijker is.</p>
<p>Het zou dan ook goed zijn als de Tweede Kamer zich niet alleen opwond over de hoge salarissen of de vriendjespolitiek, maar een fundamenteel debat gaat voeren over het bestaansrecht van SNV. Is het zinvol om een adviesorganisatie met heel veel dure adviseurs in stand te houden als onduidelijk blijft wat hun werk oplevert? En is er ooit onderzoek gedaan naar de vraag of het werk dat SNV doet werkelijk voorziet in een behoefte van de lokale ontvangers in ontwikkelingslanden? Tweede Kamerleden zouden ook de hand in eigen boezem moeten steken. Hoe kan het dat een organisatie die verandering op verandering stapelde tot op heden ongestoord haar gang kon gaan?</p>
<p>Een parlementair onderzoek lijkt op zijn plaats.</p>
</p></div>


Harm Ede Botje

Leve het geld van de SNV