Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips

Patrick Modiano. De horizon. Querido, vertaling Maarten Elzinga, 168 p., € 18,95
****
door Aart van Zoest
roman Modiano is voor fijnproevers. Wie felle contrastwerking wil qua stijl en plot, is bij hem aan het verkeerde adres. Zijn verhaal volgt zoekende labyrintische lijnen in de tijd, net als het geheugen. De lezer moet zich laten meevoeren. En komt dan van vermoeden stukje bij beetje tot begrijpen. Modiano&#8217;s stijl is onverwisselbaar, van een uiterste verfijning. In De horizon is de ik-verteller, Jean Bosmans, een schrijver die ooit in Parijs een vrouw, Margaret Le Croz, heeft ontmoet op wie hij verliefd werd maar die uit zijn leven verdween. Ze werd hinderlijk gevolgd door en afzichtelijke stalker, zoals hij niet ontkwam aan een haatbare moeder. Aan het eind van het boek wordt de mogelijkheid gesuggereerd dat hij haar zal terugvinden, in Berlijn, waar ze geboren is. Is daar misschien de horizon waarachter geluk mogelijk is? Net als in voorgaande boeken preciseert Modiano opvallend frequent de straatnamen, van Parijs vooral, waarlangs hij zijn personages leidt. Bosmans zegt van zichzelf dat hij straatnamen en huisnummers nooit vergeet. Verklaring? &#8216;Dat was zijn manier om zich te wapenen tegen de onverschilligheid en anonimiteit van de grote stad, en misschien ook tegen de wisselvalligheden van het leven.&#8217;
Rolf Lappert. Naar huis zwemmen. Signatuur/A.W. Bruna, 488 p. € 19,95
**
door Marjolijn Pouw
roman De meeste liefdesgeschiedenissen beginnen goed en lopen slecht af. De Zwitserse schrijver Rolf Lappert draait het om. Hij begint zijn ontwikkelingsroman over de jonge Bruce Willis met diens gemankeerde verdrinkingsdood, om het verhaal na 487 bladzijden goed te laten aflopen. De hoogbegaafde, maar mislukte Bruce lijkt in zijn leven niets dan pech te hebben gehad. Per ongeluk of expres is hij in zee gevallen, maar zelfs doodgaan lukt hem niet. Hij wordt gered en moet zijn leven weer oppakken. In vele terugblikken krijgen we Bruces verleden voorgeschoteld, om vervolgens met hem te ervaren welke invloed hij op zijn eigen ellende heeft gehad.
Lapperts roman is uitgebracht in Signatuurs dikke-pillen-serie &#8216;De Grote Verhalenvertellers&#8217;, waarin zwaargewichten als Carlos Ruiz Zafón, Charles Lewinsky, en Hilary Mantel zijn opgenomen. Lapperts boek had een stuk dunner gekund, het bestaat voor de helft uit poëtische franje die je naar een soberder verteltrant doet verlangen.
Alberto Manguel. Alle mensen liegen. De Geus, vertaling Jos den Bekker, 189 p., € 17,90
***
door Aart van Zoest
thriller Een naar Spanje uitgeweken Argentijn, Bevilacqua, heeft een boek geschreven getiteld Lofzang op de leugen. Publiceert het alsmaar niet. Een vrouw vindt het manuscript, brengt het naar een uitgever, die inziet: dit is een meesterwerk. De dag voor de publicatie valt Bevilacqua te pletter vanaf een balkon. Geduwd of gesprongen? Hoe kunnen we het weten? Een Franse journalist zoekt een verklaring. Kunnen de verklaringen en overdenkingen van intimi en kennissen van Bevilacqua hem op weg helpen naar een bevredigend antwoord? De lezer wordt weer met déze waarheid geconfronteerd: achter de waarheid komen is een moeilijke, zo niet onmogelijke zaak, vooral omdat tussen feit en kennis dat problematische element zit: de taal. Alberto Manguel is vooral een denker, schrijver van bespiegelingen; hij is er op uit om pertinente theoretische vragen te stellen. Dat kan verklaren dat zijn thriller een aanzienlijke non-fictionele lading meekrijgt, ook al door verwijzingen naar duistere praktijken en duistere politieke zaken in, onder andere, Argentinië. Manguel serveert voer voor filosofische puzzelaars eerder dan een klassieke detective met een traditionele verhaallijn.
Joshua Ferris. De naamlozen. Ambo|Anthos, vertaling Peter Abelsen, 320 p., € 19,95
****
door Bouke Vlierhuis
roman De naamlozen is het verhaal van een succesvol advocaat die getroffen wordt door een mysterieuze &#8216;loopziekte&#8217;. Bij tijd en wijlen is het hem onmogelijk te stoppen met lopen tot hij volstrekt uitgeput is. Ferris laat zien hoe dit &#8216;onbenoembare&#8217; (de titel The Unnamed is verkeerd vertaald) zijn leven ontwricht en zijn lichaam vernietigt, maar hoe het de liefde voor zijn vrouw en dochter onaangeroerd laat. De boodschap: de wereld is absurd, je kunt nergens op vertrouwen. Zelfs je eigen lichaam zal je uiteindelijk verraden. En er is maar één ding sterk genoeg om de beproevingen van de wereld te weerstaan: liefde. De schrijfstijl van Joshua Ferris is voorbeeldig en zelfs op de zwakke momenten van De naamlozen slepen zijn volmaakte enscenering, zijn droge humor en zijn filmische beschrijvingen je mee. Zoals de hoofdpersoon niet kan stoppen met lopen, zo is het de lezer onmogelijk De naamlozen neer te leggen.
Margaux Fragoso. Tijger, tijger. De Bezige Bij, 2011, 412 p., € 19,90
**
door Kristien Hemmerechts
roman Aan vertelstof ontbreekt het Margaux Fragoso niet in deze autobiografische roman. Ze heeft veertien jaar lang een ziekelijke en verziekte relatie gehad met Peter, een pedofiel. De man pleegde uiteindelijk zelfmoord en liet haar zijn auto na. Fragoso hoopt andere kinderen te beschermen, want het huidige juridische systeem functioneert volgens haar niet adequaat om zedendelinquenten te veroordelen en te behandelen. De man die haar misbruikte, was eerder tegen de lamp gelopen, maar kreeg vervolgens weer vrij spel.
Fragoso vertelt haar droevige geschiedenis met grote openhartigheid. Ook zichzelf spaart ze niet. Je ziet het kleine meisje met open ogen in de val lopen. Ze was een vogel voor de kat. Wanneer de noodlottige situatie eenmaal is neergezet, volgt er veel herhaling. Fragoso beschrijft de gebeurtenissen uitvoerig en reproduceert dialogen, ook wanneer die niets toevoegen. Langzaam maar zeker verliest haar relaas aan kracht. De harde waarheid is dat Fragoso over weinig interessante mensen schrijft. Naarmate het verhaal vordert komt het accent meer en meer op haar gevoelens te liggen. Lezers hebben meer aan een overtuigende evocatie van de gebeurtenissen die de gevoelens opwekken. Als die maar sterk genoeg zijn neergezet, hoeft het gevoel niet meer te worden benoemd. Er had flink in mogen worden geschrapt.

Aart van Zoest

Marjolijn Pouw

fictie

Jan Siebelink. Conversaties. De Bezige Bij, 288 p., € 19,90
****
door Aart van Zoest
Essays
Jan Siebelink heeft veel te bieden. Hij is schrijver, lezer, romanist, erudiete doorgever van geestdrift. Dat laatste manifesteert hij wanneer hij in twintig &#8216;conversaties&#8217; schrijft over auteurs in zijn persoonlijk pantheon. Aan het einde van de vorige eeuw zijn die teksten al gepubliceerd, nu zijn ze bijeengebracht. Het zijn soms gesprekken die hij met collega&#8217;s voerde, zoals Milan Kundera en Julien Gracq. Vaak zijn het overzichten van leven en werk, van vooral Franse coryfeeën als Verlaine, Rimbaud, Huysmans, Mallarmé en Sartre. Hij schrijft altijd vanuit de schrijver die speurt naar omstandigheden en drijfveren die bij collega&#8217;s tot het schrijverschap hebben geleid. Siebelinks belezenheid stelt hem daarbij in staat literaire ontwikkelingen aan te geven. Zelfs voor geoefende kenners van de Franse letterkunde heeft hij inspirerende gegevens. Je voelt zijn sympathie voor hen die buiten het burgerlijk gareel zijn gebleven. Dat zegt iets over de schrijversziel van Siebelink.
Ivana Lowell. Vertel gewoon wat er is gebeurd. De Bezige Bij, 286 p., € 22,90
**
door Kristien Hemmerechts
Autobiografie
&#8216;Sinds kort heb ik een nieuwe therapeut.&#8217; Met die nuchtere mededeling opent Ivana Lowell haar autobiografische boek Vertel gewoon wat er is gebeurd. Als achterkleindochter van Arthur Ernest Guinness behoort Ivana tot de beroemde Guinness-clan, die fortuinen heeft verdiend met het zware zwarte Ierse bier. Het geld zorgde voor connecties in de hoogste kringen, maar niet voor geluk. Zonder zelfbeklag vertelt Ivana over haar grillige jeugd in tochtige landhuizen en over haar moeizame strijd tegen alcoholverslaving. Het verhaal is niet altijd gemakkelijk te volgen, maar wie graag leest over beroemde mensen haalt zijn hart op.
Christopher de Bellaigue. Opstandig land. De vergeten volkeren van Turkije. Atlas, vertaling Jan Braks, 320 p., € 24,95
***
door Aart van Zoest
Geschiedenis
Waarom maken die Armeniërs zich nu, bijna een hele eeuw later, nog steeds druk over de weigering van de Turken om toe te geven dat er in 1915 een slachting is georganiseerd die genocide mag heten? Waarom weigeren de Turken, een uitzondering daargelaten, om het toe te geven? De Engelse Turkije-specialist Christopher de Bellaigue is tot aan zijn nek in de kwesties gedoken. Niet alleen heeft hij zich ingelezen, hij is ter plekke, in Oost-Turkije, met jan en alleman gaan praten. En hij heeft kunnen ervaren hoe, geheel anders dan in onze historie-vliedende West-Europese culturen, daarginds &#8216;verleden en toekomst met elkaar wedijveren in de harten van de mensen&#8217;. Van zijn ervaringen levert hij een boeiend en informatief verslag. Wel wat overvol met feiten, namen, data en (significante) anekdotes: de lezer riskeert een gevoel van overvoeding, alsof kaviaar als reuzengehaktbal wordt geserveerd.

Kristien Hemmerechts

non-fictie

Aat Ceelen. King, een komedie. Nieuw Amsterdam, 192 p., € 16,50
**
door Aart van Zoest
Bundel
Aat Ceelen moest maar eens wat bekender worden, zal zijn uitgeverij hebben gedacht. Vandaar dat van zijn nieuwste boek King, een komedie een soort Aat-Ceelen-kennismakingspakketje is gemaakt, met behalve &#8216;King&#8217; de bonusverhalen &#8216;Strovuur&#8217;, &#8216;Big en muis&#8217;, &#8216;De bril&#8217;, &#8216;Het slagersmeisje&#8217; en &#8216;Pjotrs sigaar&#8217;, die alle eerder verschenen in de jaren negentig. Ceelen moet het vooral hebben van zijn licht cynische humor en schrijfstijl. Hij heeft een indrukwekkend repertoire aan volkse uitdrukkingen tot zijn beschikking en King is dankzij zijn taalgebruik een tamelijk geslaagd personage. Wie moet lachen om uitroepen als &#8216;krijg nou de blafschurft&#8217; zal aan dit boek een plezierige middag beleven. Maar veel meer dan dat heeft King, een komedie niet om het lijf.
Louis Paul Boon. Verzameld werk deel 13: De paradijsvogel/Het boek Jezebel/De meisjes van Jesses. De Arbeiderspers, 552 p., € 29,95
***
door Marjolijn Pouw
Romans
Deel 13 van Boons Verzameld werk bevat drie romans over de plaag van onze tijd: de sensatie-industrie, die elke uitspatting van mediasterren volgt. Boons parabels spelen zich af in de poel van verderf Babylon, waar wordt gevoosd, geslagen, gemoord en verkracht, en waar buiten drugs en drank niets telt. Hoe dat afloopt zien we in De meisjes van Jesses. Als doe-het-zelf antichrist Jesses voor de rechter de sadistische moorden moet verantwoorden waartoe hij zijn vrouwen heeft aangezet, zegt hij smalend: niet ik, maar jullie maken jullie kinderen tot wat ze zijn. De bundel is van een enthousiasmerend nawoord voorzien, maar doet mij naar Boons andere werk verlangen, waar zijn belangstelling voor kleine meisjes minder obsessief is en paradijsvogels nog een kans hadden.
Jan Vantoortelboom. De verzonken jongen. Contact, 208 p., € 21,95
***
door Marjolijn Pouw
Roman
Wie van onbekommerde, goed geschreven en geconstrueerde plattelandsromans houdt, zal plezier beleven aan Jan Vantoortelbooms debuut. Alle elementen van het genre zijn erin te vinden: ruimte, beesten, boerenkinderen, een goedmoedige pastoor en geheimen van volwassenen. Hier gaat een jongen op zoek naar de geschiedenis van zijn ouders. Bij hen wordt op een dag door een deftige stedeling een bruine envelop bezorgd, die maakt dat hun (schoon)vader zich verhangt. Wat zit erachter? Niemand van de direct betrokkenen wil praten, maar Stoffel Vanheule, tweedegraads &#8216;incestfabricaat&#8217;, achterhaalt de troebele waarheid.
Perihan Magden. Twee meisjes. Een liefdesgeschiedenis. Athenaeum, vertaling Hamide Dogan, 302 p., € 19,95
****
door Kristien Hemmerechts
Roman
Twee meisjes. Een liefdesgeschiedenis van Perihan Magden verscheen al in 2002. Drie jaar later werd de succesvolle roman verfilmd. Orhan Pamuk betuigde openlijk zijn steun aan het werk van zijn controversiële landgenote. &#8216;Lees haar boeken!&#8217; Nu is er een uitstekende Nederlandse vertaling. Magdens roman is raadselachtig en ongrijpbaar. De sterkste scènes zijn die waarin in Istanbul de lijken van jonge mannen worden ontdekt. Wie is verantwoordelijk voor de moorden? Kan het dat de meisjes zich hebben willen wreken? Het Turkije dat Magden neerzet is een paternalistische maatschappij. Vrouwen overleven door mannen op te vrijen om geld van hen los te troggelen. Dag en nacht proberen ze mannen te behagen, terwijl die hen eigenlijk onderdrukken. Zijn de mannen daarom vermoord? En hebben de meisjes dat dan gedaan? Een antwoord krijgt de lezer niet. Magden verkiest suggestie boven eenduidigheid. Het resultaat is een intrigerende roman die de lezer na lectuur niet gauw loslaat.
Miquel Bulnes. Het bloed in onze aderen. Prometheus, 624 p., € 24,95
****
door Anne Versloot
Historische roman
Na zijn kolderieke ziekenhuiskomedies gooit Miquel Bulnes het over een heel andere boeg. Een schitterende historische roman levert hij af die pal voor de Spaanse burgeroorlog speelt, in de jaren twintig van de vorige eeuw. De periode van de vliegende tering en boodschappen die via spiegels en de zon geheliografeerd worden. Niet dat de Spaanse kapitein Augusto Santamaría daar iets aan heeft. Zijn compagnie wordt volledig in de pan gehakt door Abd El-Krim en zijn berberse rebellenclub. Hierna wordt Santamaría commissaris bij de veiligheidsdienst in Madrid, maar daar is het ook al niet pluis (gruwelijke moorden op collega&#8217;s). Dan ontrolt zich een ongemeen spannend en ijzersterk verhaal waar Bulnes de memoires en mijmeringen van zijn personages mooi doorheen weeft. Heerlijk kloek boek om gestrekt op de bank een weekend lang helemaal in op te gaan.
Georges Perec. Tips en wenken voor wie zijn afdelingschef om opslag wil vragen. Arbeiderspers, vert. Rokus Hofstede, 95 p., €12,50
***
door Aart van Zoest
Experimenteel
als mr x niet in zijn kantoor is wanneer u hem om audiëntie komt vragen altijd op hem kunt wachten door wat door de gang te ijsberen ofwel als hij op zich laat wachten door een praatje te maken met juffr yolande voor zover deze tenminste in haar kantoor is en voor zover ze in een goed humeur is ofwel door een rondgang te maken langs de verschillende afdelingen die samen het geheel of een deel vormen van de trust waar u voor een hongerloon de mooiste jaren van uw leven verdoet dit is een fragment uit tips en wenken voor wie zijn afdelingschef om opslag wil vragen het tiende boek van georges perec dat de arbeiderspers domweg dapper in nederlandse vertaling op de markt brengt met steun van serieuze sponsoren want deze ongein dit oulipo vormspel is eliterair mag er wezen moet misschien
Joann Sfar. Oude tijden. Deel 1: Geen kus van de koning. Oog &#038; Blik/De Bezige Bij, 144 p. in kleur, € 24,90
*
door Peter Breedveld
Strip
Ik dacht dat ik nooit genoeg kon krijgen van de Franse striptekenaar Joann Sfar, maar uitgeverij Oog &#038; Blik heeft het toch voor elkaar: een Sfar-boek dat mij mijn gezicht deed openkrabben van pure wanhoop.
Oude tijden, dat een &#8216;sprookje voor volwassenen&#8217; heet te zijn, is een aaneenrijging van bekende fantasyclichés, door Sfar overgoten met de door hem gepatenteerde saus van naïef cynisme. De goeden hebben hun onsympathieke trekjes en de slechten zijn best sympathiek, maar ik ken Sfars werk zo goed dat dit trucje me inmiddels behoorlijk verveelt.
Daarbij kabbelt dit verhaal, over tovenaarsleerling Cassian die de dochter van zijn meester achterna reist om haar te helpen bij haar queeste, maar een beetje doelloos voort. Na honderdveertig pagina&#8217;s ellende houdt het verhaal zomaar opeens op, zonder ontknoping. Blijkt het om het eerste deel van een serie te gaan!
Lane Smith. Het is een boek. Lemniscaat, 32 p., € 11,95, 4+
***1/2
door Joukje Akveld
Prentenboek
Hoe is het om geboren te worden in het tijdperk van e-books, iPads en prentenboekenapps? Weten de baby&#8217;s van nu straks nog wat een boek is? De Amerikaanse bestsellerillustrator Lane Smith drijft op milde wijze de spot met de doorgeslagen obsessie voor nieuwe media. Ezel snapt maar niet waarin aap zo lang zit te turen. &#8216;Wat heb je daar?&#8217; &#8216;Het is een boek.&#8217; Het zegt ezel niets. Waar is de muis? Hoe scroll je naar beneden? De staccato dialogen hebben een humoristisch effect. Op de hoekige, computerachtige illustraties is ezel een opdringerige kleine betweter en kan aaps reuzenhoofd prachtig fronsen. Twee stipjes en een vloeiend streepje, meer heeft Lane niet nodig. Natuurlijk raakt ezel in de ban van het verhaal zodra hij zijn lange neus in het boek steekt. Geestig en charmant, dit prentenboekenpleidooi voor papieren leesplezier.
Annabel Pitcher. Mijn zus woont op de schoorsteenmantel. Pimento, 239 p., € 16,95, 12+
****
door Joukje Akveld
Jeugdroman
Een zus in een urn op de schoorsteenmantel, dat is voor niemand leuk. Moeder zoekt troost bij haar praatgroepheld, vader zet het op een zuipen en zus Jas stopt met eten. Alleen tienjarige Jamie (immer gepest, dat wel) ademt gewoon door &#8211; misschien omdat hij pas vijf was toen zijn zus explodeerde bij een terroristische aanslag. In Pitchers debuutjeugdroman gaan alledaagse kinderbeslommeringen schuil onder een grauwsluier van verdriet. De schrijfster schuwt heftige thema&#8217;s niet maar weet er raad mee; haar luchtige zinnen meanderen tussen tragiek en goeie grap. Moslimmeisje Sunya brengt licht in Jamies kleurloze dagen, maar moet geheim blijven voor zijn islamvervloekende vader. Gedoseerd wordt de ellende opgevoerd &#8211; en dan moet het grote huilmoment nog komen. Dat is niet (!) zoals je zou verwachten, dode-zus-gerelateerd, maar klaart wel de lucht. Hoogwaardige en geloofwaardige treurliteratuur met veel glimlachmomenten.
Albertina Soepboer. de trektocht. Contact, 144 p., € 21,95
**1/2
door Rob Schouten
Poëzie
Albertina Soepboers gedichten waren altijd op een stugge manier geheimzinnig. Die stugheid is er in de trektocht ook maar heel geheimzinnig zijn ze eigenlijk niet meer, wel aards en mythisch tegelijk. Soepboer neemt de tijd om haar onderwerp, een vogelvlucht over eigen verleden, de Friese natuur en de zee, flink uit te smeren. Ondanks de vorm, sonnetten, is het allemaal weinig gladjes. Het is &#8216;klei waar ik tegen de wind meezing&#8217;, en over &#8216;de vogelvrouw&#8217; schrijft ze: &#8216;ze hipte erover heen alsof ik moet schrijven dat ze klauterde&#8217;, geen knieval voor lezer en mode. de trektocht is een uitgestrekte bundel, tegen de honderdvijftig pagina&#8217;s Nederlands en Fries, wat veel is voor Soepboers betrekkelijke monotone poëzie; alleen wie zich erin vastbijt blijft overeind. &#8216;De zware tijd stroomt de oceaan in, stroomt zwarter / alle diepte als ik duik naar mijn dingen onder water / in stofregels geslagen, in brokkelig beeld neergezet / in vierkant&#8217;. Soepboer lijkt haar eigen zompigheid ook wel in te zien, ze maakt het tot haar handelsmerk.

Peter Breedveld

Rob Schouten

Poëzie
Paul Claes heeft zijn rondleiding door de tuin van de Franse poëzie afgerond. Hij presenteert van ruim tachtig auteurs honderd gedichten waarvan gezegd kan worden: die zijn canoniek. Franse auteurs, maar ook een aantal niet-Fransen die in het Frans dichtten, waaronder drie landgenoten van Claes: Verhaeren, Rodenbach en Maeterlinck. Terecht, ze horen erbij, met anderen, naast de heel grote jongens als Villon, Du Bellay, Ronsard, La Fontaine, Baudelaire, Hugo, Verlaine, Rimbaud, Mallarmé, noem maar op. Ook dichteressen als Christine de Pisan, Louise Labé en Marceline Desbordes-Valmore hebben hun plaats gekregen. Claes sluit de rij met Boris Vian. Na hem is er door anderen poëtisch doorgecreëerd, maar Claes moet &#8211; eveneens terecht &#8211; gedacht hebben: om het woord canon te gebruiken, moet je een afstand van minstens een halve eeuw in acht nemen.
Waar het woord canon valt, dringt discussie zich onvermijdelijk op. Er zijn gedichten die iedere Fransman kent. Onbetwist canoniek dus. Verlaines &#8216;Mon rêve familier&#8217;, misschien wel het mooiste gedicht ooit geschreven, is er een. Of Baudelaires &#8216;Correspondances&#8217;. Dat kan niet missen. Maar &#8216;Blason du beau tétin&#8217; (&#8216;Lof van het mooie tietje&#8217;), van Marot, hoort het erbij? Twijfel. Maar je bent Claes dankbaar dat hij dit kostelijks onder je aandacht brengt. Enkelingen zijn misschien wat onderbedeeld. La Fontaine en Prévert bijvoorbeeld. Maar over het algemeen vertoont de selectie een hoge graad van onaanvechtbaarheid.
Van de dichters is er steeds een korte levensbeschrijving. Zelfs wordt, waar mogelijk, vermeld waar ze begraven zijn. Een poëtofiel zou met dit boek in de hand een enorme commemoratieve rondreis kunnen maken. Het boek verdient het om eveneens in handen te komen van wie die aanvechting niet heeft. Wie de Franse poëzie al een beetje kent, vindt er zeer veel dat zijn kennis zal verdiepen; zijn liefde zal verstevigen.
Claes geeft zijn lezers heel compact informatie, zonder poespas. Over het leven van de dichters, over de thematiek in de afzonderlijke werken, over de literaire stromingen door de tijden heen, over de Franse geschiedenis. Hij toont zich een perfecte docent wanneer hij kort en krachtig uiteenzet wat de basisvormgeving van poëzie inhoudt. Helder legt hij het verschil uit tussen de Nederlandstalige en Franse versificatie. Hij categoriseert de Franse poëziegeschiedenis trefzeker. Geheel in zijn tuin-metaforiek: de rozentuin van de middeleeuwen, de boomgaard van de renaissance, de siertuin van de klassieken, en zo voort.
Dit boek moet vooral ook in handen komen van wie, schuchter wellicht, met de Franse poëzie in aanraking wil komen. Alle gedichten staan er in het Frans in, met de Nederlandse vertaling er naast. Allemaal wonderbaarlijk mooie, en ook volkomen correcte, vertalingen.
Vertalen, dat is het meest opmerkelijke talent van alleskunner Claes.
Daarvan één enkel voorbeeld, uit vele mogelijke. Verlaine schreef:
Il pleure dans mon coeur
Comme il pleut sur la ville.
Wat moet dat in het Nederlands worden? Welnu, dit vindt vertaler Paul Claes:
Het huilt hier in mijn hart
Zoals het druilt daarbuiten.
Wie zo vertaalt, verraadt dat hij zelf dichter is. Deze maakte met zijn boek een monument voor poëzie, en impliciet ook voor zichzelf.
**** Paul Claes, &#8216;De tuin van de Franse poëzie. Een canon in honderd gedichten&#8217;, Athenaeum &#8211; Polak &#038; Van Gennep, 438 p., € 32,50

Merci, Paul

Willem Jardin. Negen raven. Meulenhoff, 143 p., € 17,95
****
door David Duijnmayer
Verhalen
Na zijn debuutroman Mono-grafie van de mond komt Willem Jardin nu met een verhalenbundel. Een gelukkige keuze, want het genre zit hem als gegoten. Negen raven is een bont gezelschap van vertellingen die variëren in lengte, plaats, tijd, stijl en structuur &#8211; een prestatie op zich. Sommige verhalen zijn traditioneel afgerond, in andere gevallen heeft Jardin er een handje van belangrijke vragen onbeantwoord te laten, wat het prettige effect heeft dat de lezer nu en dan flink aan het werk wordt gezet. In &#8216;Schepper&#8217; speelt Jardin nog een betrekkelijk luchtig existentialistisch spelletje dat aanzet tot rationele contemplatie, maar vaker schrijft hij onbestemde, onheilspellende verhalen die op een meer intuïtief niveau inwerken &#8211; met &#8216;Glorietijd&#8217; als meest geslaagde voorbeeld. Schrijverij die de verbeelding prikkelt en het verstand uitdaagt.
Uwem Akpan. Zeg dat je bij hen hoort. Brandaan, vert. Dorienke de Vries, 363 p., € 22,50
****
door Aart van Zoest
Verhalen
Vijf verhalen van de meesterlijke Nigeriaanse Jezuïet Uwem Akpan zijn in Zeg dat je bij hen hoort vertaald. Wie naar Afrika gaat moet ze lezen om de drijfveren tot handelen daar beter te begrijpen. Wie niet gaat, moet Uwem lezen om zich nog eens te realiseren dat Afrika literatuur te bieden heeft. Akpan geeft kinderen een centrale plaats in zijn verhalen. Een achtjarige jongen is de ik-verteller in de evocatie van wat op een kerstdiner moet lijken in een gezin aan de uiterste ondergrens van de maatschappij. Schaars geld voor eten komt binnen door bedelarij. En vooral ook door wat het zusje van twaalf weet te verdienen, door zich te prostitueren. Ellende en gewelddadigheid. Vooral via de dialogen zeer levensecht. Impliciete aanklacht, gebaseerd op mededogen.
Yiyun Li. Gouden jongen, meisje van smaragd. Atlas, vert. Liedwien Biekmann, 240 p., € 19,95
**1/2
door Marte Kaan
Verhalen
&#8216;Een indringend verslag van een veranderende wereld.&#8217; Zo wordt de nieuwe verhalenbundel Gouden jongen, meisje van smaragd van Yiyun Li (1972, Beijng), in de markt gezet. Daarmee wordt Li, die sinds 1996 in Amerika woont, een soort verslaggever die de onbegrijpelijke Chinese realiteit inzichtelijk maakt. Dit doet Li, die eerder een bekroonde verhalenbundel en een geslaagde roman schreef, als schrijfster te kort. De verhalen spelen grotendeels in het moderne China en draaien om universele thema&#8217;s als eenzaamheid en het onvermogen wezenlijk contact te maken. Thema&#8217;s die uiteraard goed tot hun recht komen in hedendaags China, maar die tegelijkertijd raken aan het universele menselijke tekort. In het titelverhaal, waarin een bijzondere oplossing wordt gevonden voor een stel homoseksuele personages, is Li op haar sterkst. Dit originele verhaal verenigt zowel de universele behoefte aan contact als het Chinese taboe op afwijkende seksualiteit. Storend zijn de soms wat uitleggerige wijsheden, zoals &#8216;de liefde voor je eigen kind maakt alle andere mensen tot mogelijke vijanden&#8217;.
Marlen Haushofer. Wij doden Stella. Van Gennep, vert. Ria van Hengel, 71 p., € 9,90
*****
door Aart van Zoest
Klassieker
Een volmaakte novelle uit 1958. Je leest alsof je luistert naar een vrouw die zich zonder enige terughoudendheid uitspreekt. Geen pathos of zelfbeklag. Over haar relatie met man en kinderen. En over de dood van Stella, een meisje van negentien dat bij het gezin was ondergebracht. De man, een versierder, kon ook van haar niet afblijven en wendde zich vervolgens, na zijn plezier, van haar af. Hij is, zoals zijn vrouw het uitdrukt, een &#8216;lokvogel&#8217;. Alles wat hij wil lukt hem. Probleemloos. Maar Stella voelde vernielde liefde en ging er aan ten onder. De kracht van deze tekst zit hem in de opbouw van de vertelling, de psychologische verfijning en de zeer adequate stijl. De tegenwoordige tijd in de titel maakt dubbele interpretatie mogelijk. Praesens historicum. Of metaforiek met algemene portee: zelfzuchtig handelen kan misdadig zijn.
Sela©. Op weg naar Zoar. Prometheus, 114 p., € 17,95
***
door Peter Breedveld
Roman
In Op weg naar Zoar van Sela© (Liesbeth Labeur) droomt het dertienjarige meisje Sela van een &#8216;refolutie&#8217;, een opstand van de laatste bevindelijk gereformeerden, die er de brui aan geven en uit het ontkerkelijkte Nederland wegtrekken, op weg naar Zoar, de bijbelse stad die werd gespaard toen Sodom en Gomorra werden vernietigd. Het boek twee keer gelezen. De eerste keer vond ik het oppervlakkig, maar het liet me niet los. Bij de tweede lezing kon ik Sela©&#8217;s flarderige manier van vertellen beter op waarde schatten, en haar minimalistische, suggestieve manier van tekenen. De kracht van Sela©&#8217;s werk zit hem in wat zij open laat, wat zij door haar lezers zelf laat invullen. Haar ouders hebben bijvoorbeeld geen gezicht, de wijk waarin zij woont, wordt met slechts een paar lijnen aangegeven. De personages praten in standaardfrasen. Hier kan iedereen zijn eigen ouders, zijn eigen wijk, zijn eigen zondagse rituelen invullen.
Theo Monkhorst. Vuil bloed. De Witte Uitgeverij, 156 p., € 14,90
**
door Anne Versloot
roman Je moet ervan houden, een boek dat bijna helemaal in de jij-vorm geschreven is. Theo Monkhorst, oud-VVD-raadslid in Den Haag, deed het gewoon. Zijn Louis Prins, een romanschrijver, kletst het hele boek door tegen zijn eigen creatie, hoofdpersoon Philip. &#8216;Toen ik aan jouw verhaal begon leefde ik in onschuld. Ik zou jou baren en je moeizame maar fascinerende tocht beschrijven.&#8217; Philip is zo lelijk als de nacht: uitpuilende ogen, knopneusje, een kort breed piemeltje en een mond als een vochtige zuignap. Ja, probeer dit boek dan nog maar eens in één ruk uit te lezen. Als je dan ook nog belandt in heksenprocessen in Salem in 1692 en virtuele schaakpartijen met Bobby Fischer denk je: nu is het genoeg. Toch leg je Vuil bloed niet weg. Monkhorst weet je nieuwsgierig te houden door zijn schrijver de regie over zijn personage te laten verliezen. In dit verder wat malle boek is dat mooi bedacht.

Marte Kaan

David Duijnmayer

Fictie

Philippe Claudel. Het onderzoek. De Bezige Bij, vertaling Manik Sarkar, 253 p., € 19,90
**
door Aart van Zoest
Roman.
De Onderzoeker komt per trein aan in de stad waar hij zijn onderzoek gaat uitvoeren. Eerst even uitrusten in een café. Hij vraagt om een grog. Zegt de Kelner: &#8216;Dat gaat niet.&#8217; Kan hij geen grog maken? &#8216;Natuurlijk wel. Maar het staat niet in de database en daarom kan de kassa het niet in rekening brengen.&#8217; Dat zet de toon. De Onderzoeker betreedt een wereld waar apparaten en informatica de baas zijn over mensen. De aandacht van Claudel gaat ditmaal uit naar de grijsheid van een samenleving. Zijn personages dragen geen namen, maar heten de Politieman, de Nachtportier, de Psycholoog. De Onderzoeker komt onderzoeken waarom in het grote Bedrijf in de Stad zo veel zelfmoorden worden gepleegd. Claudel wil een maatschappelijke waarschuwing geven; zijn boek is opgedragen aan &#8216;al degenen die nog komen, opdat zij niet de volgenden zijn&#8217;. De volgenden in een ontmenselijkte maatschappij. Hij maakte geen roman, maar een allegorie, waarin een pessimistisch nihilistische visie tot uitdrukking wordt gebracht. Aan het einde, in een confrontatie met de schepper van het Bedrijf, doemt impliciet de vraag op of zij die zelfmoord plegen eigenlijk niet een verzetsdaad plegen of althans gelijk hebben.
Bij het grijs van de mensen en hun belevenissen, komt het grijs van Claudels stijl. Langdradig. Erg veel opsommingen, vergelijkingen, flauwe zeugma&#8217;s. Zo wordt een boek dik.
Sophie van der Stap. En wat als dit liefde is. Prometheus, 254 p., € 17,95
*
door Dries Muus
Roman.
Er zijn mensen die af en toe met opzet een slecht boek lezen, ter ontspanning. Dat begrijp ik niet. Wat is er nou ontspannend aan een slecht boek? Ik vrees dat Sophie van der Stap haar indrukwekkende verkoopcijfers vooral te danken heeft aan lezers die graag &#8216;het verstand op nul zetten&#8217;. Het zal in elk geval niet door de aansprekende personages of de originele toon komen. De hoofdpersonen van En wat als dit liefde is zijn truttige vrouwen die hun triviale hersenspinsels aanzien voor filosofische overpeinzingen en hun belegen woordspelingen (&#8216;als puntje bij piemeltje komt&#8217;) voor scherpzinnigheden. Ze hebben geheimen, worstelen met hun liefdeslevens, roddelen over de bewoners van hun Parijse straat en zwijmelen over Parijs, bij voorkeur met een handvol Franse woordjes erdoorheen. De paar aardige observaties lijken vooral toevalstreffers. Sterk boek? Pas du tout. Gaat het goed verkopen? Sans aucun doute.
Arjen Mulder. De derde jongen. Arbeiderspers, 224 p., € 19,95
*
door David Duijnmayer
Roman.
Het romandebuut van essayist Arjen Mulder is losjes gebaseerd op het leven van Franz Jung, een Duitse schrijver (1888-1963). Mulder concentreert zich in De derde jongen op de opbouwjaren na de Tweede Wereldoorlog. In die periode woont Jung, die in het boek Franz Müll heet, enkele jaren in Italië. Mulders fictieve bijdrage aan dat leven bestaat eruit dat Müll betrokken raakt bij wat lokale dorpsintriges, hij een verstandelijk gehandicapte jongen adopteert en een ijstent begint op het strand.
En dat terwijl het leven van Jung/Müll op zichzelf zo spannend geweest moet zijn. Mulder doet op de raarste momenten onthullingen over het avontuurlijke verleden van Müll als revolutionair en over zijn kinderen, die dood zijn of door hem verlaten. Mulder weet helaas nog geen fractie van de bijbehorende spanning en emotie over te brengen. Een jammerlijke mislukking, deze poging om een vergeten schrijver tot leven te wekken.
Beate Teresa Hanika. Achter de stilte. Lemniscaat, 179 p., € 14,95, 12+
****
door Joukje Akveld
Kinderboek
Justines opa is een estheticus, maar niet als hij zijn kleindochter hard op de mond kust om haar te laten zien hoe dat nu gaat, met jongens. De rode wijn- en oude mannenlucht walmen van de bladzijdes van dit schokkende incestverhaal. Egoïstische ouders willen niet luisteren en oma verraadt haar kleinkind door haar op haar sterfbed te laten beloven niets te vertellen. Somberte alom in het debuut van voormalig Duits model Beate Teresa Hanika, maar net als het de dertienjarige Justine zwart voor de ogen wordt van ellende, verschijnt Klap &#8211; stoer, knap en verschrikkelijk volhardend. Hij moet en zal dat bozige meisje leren kennen. Prachtig hoe Hanika de kindervriendschap laat uitgroeien tot een prille tienerliefde. Oma in haar graf kan wel inpakken met haar belofte. In strak proza loodst Hanika de lezer naar een einde dat warempel best happy is.
Gideon Samson. Met je hoofd boven water. Leopold, 121 p., € 12,95, 8+
***1/2
door Joukje Akveld
Kinderboek
Met zijn tweede kinderboek Ziek greep Gideon Samson dit najaar naast de Gouden Griffel. Dat laat onverlet dat de vijfentwintigjarige schrijver nog altijd de jongste Zilveren Griffel-winnaar ooit is. In een noest tempo bouwt hij aan een oeuvre met korte zinnen, een hoge grapdichtheid en een verbluffend inzicht in de kinderziel. Gied heet het jochie dat in Met je hoofd boven water zijn zwemangst moet zien te overwinnen om zo&#8217;n beetje als laatste van de hele school zijn B-diploma te halen. De lijst trucs die hij tevoorschijn tovert om maar niet naar dat vermaledijde zwembad te hoeven is wat erg lang, maar daar staan mooie bezwerende gedachten en een dijk van een praktisch ingestelde moeder tegenover. Met als hoogtepunt een aantal verrukkelijke kinderoverpeinzingen. Over Jezus die over het water loopt: &#8216;Kon hij ook niet zwemmen?&#8217;

Dries Muus

Joukje Akveld

René de Obaldia. De Graf Zeppelin of De lijdensweg van Emile. Coppens &#038; Frenks, 115 p., € 22,-
****
door Aart van Zoest
Roman 
Coppens &#038; Frenks brengt weer een Franse auteur van exotische herkomst onder de aandacht, die wat terzijde van de canon dezer dagen staat. René de Obaldia, in Hongkong geboren Panamees, werd Fransman en is nu lid van de Académie Française. Bekend van lichtvoetige toneelstukken en liedteksten; minder bekend van literair proza, zoals deze korte roman.
Dit werk toont zijn waarde. In haar nawoord schildert vertaalster Mirjam de Veth zijn essentiële kenmerken: absurde humor, speelse verbeelding, taalplezier. Daaronder is desondanks weemoed voelbaar, over de ellende van het menselijk tekort.
Hoofdpersoon Erik is een existentiële sukkel van het zuiverste water. Braaf, onbeduidend. Wanneer zijn vrouw zwanger geworden is, dringt haar zwellende buik hem naar een steeds nietiger plaats in bed. Als de kleine geboren is, wordt Erik praktisch geëlimineerd. Zijn aanleg voor waanzin is duidelijk. Het zich aan hem steeds opdringende, in de bioscoop ooit geziene beeld van de man in de brandende zeppelin die hem wenkt, maakt dat duidelijk. En dat doet ook de stijl van De Obaldia. Krankzinnige zeugma&#8217;s, ontwrichting van de semantische logica, in opsommingen, in evocaties, zijn tegelijk komisch en verontrustend. Zij zijn iconisch voor de onontkoombare geestelijke ontwrichting van Erik, fundamenteel een tragische antiheld.
Maria Stahlie. Scheerjongen. Prometheus, 231 p., € 17,95
***
door Dries Muus
Roman
Hoofdpersoon Aldo Rossi had familie kunnen zijn van John Fante&#8217;s Arturo Bandini. Aldo is een fantast, zijn verwachtingen zijn even hoog als onrealistisch, en zijn idealen steken ver uit boven die van zijn stijlloze generatiegenoten. Met andere woorden, Aldo Rossi is een puber met Italiaanse roots. In Scheerjongen volgen we Aldo zo&#8217;n twee jaar lang. Twee jaar vol grote en kleine familietragedies en ware liefdes die hem altijd zullen bijblijven. In ieder geval tot aan de volgende ware liefde. Stahlie laat zien dat ook eerder betreden paden meeslepende, vermakelijke boeken kunnen opleveren, als de toon en de personages maar goed getroffen zijn. Stahlie weet zich geloofwaardig te verplaatsen in de geest van een jongen van bijna vijftien. Alleen in de dialogen hapert het af en toe: meer schrijf- dan spreektaal. De prachtige laatste zin is er een om nog lang door je hoofd te laten spoken.
Kristien Hemmerechts. Gitte. De Geus, 319 p., € 19,90
****
door David Duijnmayer
Roman
Gitte, de gelijknamige hoofdpersoon uit de nieuwste roman van Kristien Hemmerechts, groeit op in een dorpje op de grens van België en Frankrijk. Met haar ouders en twee broers woont ze in een bos, net buiten een klein dorp, waar het gezin leeft met een eigen, familiegebonden variant op de erfzonde. Gitte&#8217;s overgrootvader, boswachter van beroep, is jaren geleden vermoord in het bos &#8211; een gebeurtenis die op ondenkbare manieren zijn schaduw werpt op het leven van Gitte.
Gitte cirkelt thematisch gezien vooral rond het onvermogen om aan je familieverleden te ontsnappen. Dat is weliswaar een bekend Hemmerechts-thema, maar Hemmerechts is geen one issue writer: de relatie tussen ouder en kind, de vrouwelijke seksualiteit, poëzie, religie en wat al niet meer komen samen in dit onberispelijk geschreven boek. Gitte is simpelweg een ijzersterke roman: ontroerend, intelligent en spannend tot op de laatste pagina.
Martin Walser. Angstbloesem. De Geus, 412 p., € 22,90
**
door Hans van den Bergh
roman De veteranenroman van Martin Walser (Angstblüte, 2006) toont zowel het stilistisch meesterschap van de 84-jarige auteur als diens versleten, onverschillige verteltechniek. De bejaarde Karl von Kahn is een beleggingsadviseur die naar zijn levensmotto &#8216;hogerop versnellen&#8217; zich nog eenmaal overgeeft aan zijn passie voor een veertig jaar jongere soapactrice. Hij is een meesterspeler op de beurs en weet als geen ander hoe je van veel geld meer geld kunt maken; het is hem eigenlijk alleen nog om het superieure, kunstzinnige, bijna religieuze spel te doen. In menselijke zaken is hij machteloos naïef en dus laat hij zich juist op zijn eigen gebied, de financiën, een poot uitdraaien door zijn beste vriend en door zijn nieuwe geliefde. Dit verhaal wordt traag en met zenuwslopende uitweidingen verteld zonder dat de menselijke tragiek enige aandacht krijgt. Wel strooit Walser kwistig met de parels van zijn subtiele formuleringen (glad vertaald door Gerrit Bussink) en zijn grandioze, messcherpe analyse van ons dolgedraaide kapitalistische systeem sleept de lezer mee als in een huiveringwekkende rodelbaan. Een bewerking die van de 412 pagina&#8217;s er 150 had geschrapt, zou een uitkomst zijn geweest.
Wim Brands. Neem me mee, zei de hond. Nieuw Amsterdam, 56 p., € 10,-
**
door Rob Schouten
Poëzie
De taal van Wim Brands de dichter is als die van Wim Brands de interviewer: helder, belangstellend, menselijk. Verhaaltjes in een notendop met vaak een subtiele pointe, zoals dit ultra-kortje: &#8216;Weg rennen/ kinderen/ altijd// wind mee.&#8217; Onder de oppervlakte schuilt soms iets wrangs, zoals bij de moeder die thee zet &#8216;ook voor de bezoekers/ die niet zullen komen&#8217; of de villabewoners: &#8216;Ze gingen elke avond uit in een stad/ die niet meer bestond&#8217;. Brands is een familiair dichter die zich verwant voelt aan wat hij ziet en meemaakt. Het aan Auden ontleende citaat &#8216;If equal affection cannot be,/ Let the more loving one be me&#8217; zegt veel. Misschien nog wel meer dan het afzonderlijke vers blijft die liefdevolle inslag hangen, dwars tegen alle ironische, afstandelijke of hermetische mode in. In gedichten die over een dakloze gaan, de vriendschap van een hond, een verdronken meisje, kortom over de schoonheid en het leed van deze wereld.
Joke van Leeuwen. Grijp de dag aan. Querido, 48 p., € 16,95
**1/2
door Rob Schouten
Poëzie
Zoals in Joke van Leeuwens werk voor jongeren onmiskenbaar volwassen sporen vallen aan te wijzen, zo heeft haar werk voor volwassenen soms jeugdige trekjes, bijvoorbeeld als ze het over &#8216;een men&#8217; heeft, de gemiddelde mens: &#8216;alles is doordeweeks, lauw in de schedel&#8217;. Over algemene mensen gaat het hier wel vaker: &#8216;die ene die aankomt dan of eerst voorbij&#8217;. Met die &#8216;anonieme&#8217;, daardoor licht vervreemdende aanpak herinnert haar werk aan dat van Toon Tellegen, ook schrijvend voor jr. en sr. Maar Van Leeuwen laat zich nog wat meer op klank en muzikaliteit drijven, soms tot op het onbegrijpelijke af. Op andere momenten toont ze zich dan weer onverhuld betrokken, zoals in &#8216;Landjepik&#8217;: &#8216;Hier Moet Ons Daar Zijn Want Dat Moet.&#8217; Over de onredelijke oorlogen dezer wereld. Onder al die originaliteit schuilt trouwens ook wel eens wat slaps: &#8216;dat we eerst/ dat jij begint te/ en dat ik dan/ dat ik dan zo&#8217;. Oké, die vergeten we.

Hans van den Bergh

Zacht Lawijd 9-3. Reinold Kuipers. (1914-2005), uitgever Zacht Lawijd, 235 p., € 9,-
****
door Jeroen Vullings
tijdschrift Zacht Lawijd is een van de beste literaire tijdschriften in ons taalgebied. Per aflevering trakteert de nietsontziend studieuze redactie ons op een heel boek. Stuk voor stuk formidabele aanwinsten voor de literaire geschiedschrijving. Dit nummer gaat over Reinold Kuipers (1914-2005), vooral legendarisch als uitgever van Querido (vanaf 1960). Hij was cruciaal voor de vorming van een respectabel fonds, gezichtsbepalende reeksen en vernieuwende vormgeving van de boeken. Zakelijk was hij ook kien, zodanig dat de eveneens legendarische schrijver en recensent Ab Visser over hem oordeelde: &#8216;Een geschifte, betweterige en benepen schoolfrik.&#8217; Maar schurkenstreken en bohémiengedrag waren hem vreemd. Aldus bepaalde hij het karakter van Querido, dat ook na Kuipers&#8217; verscheiden zo gebleven is: een fonds van zuinige theedrinkers.
Laurence Sterne. Een sentimentele reis. Rainbow Pocket, Muntinga, vertaling Peter de Voogd &#038; Piet Verhoeff, 161 p., € 9,95
*****
door Aart van Zoest
klassieker Een classic uit 1768, opnieuw vertaald en als pocket uitgegeven; uitstekend idee.
Wat is een sentimentele reis? Een reis vol gevoelsaanvechtingen in het contact met allerlei onbekends. Sterne heeft de literatuurgeschiedenis een nieuw type reisbeschrijving cadeau gedaan. Het originele is dat hij afziet van al te orthodoxe verteltechnieken &#8211; hij springt speels van hak op tak. Zo toont hij zich voorloper van hedendaagse vertelwijzen. Zijn vrolijke verhaal vertelt hij veelal tongue in cheek. De reiziger Yorick is, net als Sterne zelf, een Anglicaanse predikant die het Kanaal oversteekt naar Frankrijk en per pleisterplaats van koets en paarden moet wisselen. Hij voorziet zich van een toegewijde knecht die kan scheren en een pruik opmaken.
Het aardige is dat deze keurige heer van stand zijn libido niet heeft thuisgelaten; hij ervaart geregeld amoureuze aanvechtingen, die hij na subtiele aanrakingen nauwelijks weet te onderdrukken. Het komt voor dat de herberg op de pleisterplaats zo vol is dat hij noodgedwongen met een onbekende dame de kamer delen moet. Er wordt dan onderhandeld over een soort verdrag. Heeft hij geen robe de chambre in zijn bagage? Dan stipuleert de dame dat hij de hele nacht, zwijgend, doorbrengt zonder zijn deftige zwartzijden broek uit te trekken.
Geert van Istendael. Tot het Nederlandse volk. Atlas, 112 p., € 15,-
*****
door Nausicaa Marbe
Deze week op de boekensite: Joep Dohmens Brief aan een middelmatig man, Carel Peeters onthult waar de Denker van Auguste Rodin altijd aan denkt, het interview met de Israëlische schrijver Etgar Keret, een uitgebreide recensie van William Gibson&#8217;s Zero History en natuurlijk de gebruikelijke korte recensies, sterren, toplijstjes en veel meer mooie dingen.
essay De Nederlandse ziel bestaat. Onze grootse nationale cultuur ook. Er is verdraagzaamheid en vindingrijkheid, historisch gegroeid. Gidsland? Ervoor in de wieg gelegd. Reden genoeg voor nationale trots, bepleit Geert van Istendael in Tot het Nederlandse volk: de liefdevolle peptalk van een Vlaamse connaisseur en fijnproever van de weerbarstige Lage Landen. Van Istendaels trots is lichtjaren verwijderd van wat Rita Verdonk daarvan misbakte. Hij staart zich niet blind op populistisch (integratie)onbehagen om opinieclichés te recyclen. Teder, bevoogdend, bewonderend en met humor herschrijft hij de geschiedenis van het eigenaardige, soms absurde, soms broodnodige Hollandse verlangen naar consensus. Dat staat haaks op het eveneens aanwezige talent voor polarisatie, de vrijheidsdrang en de neiging tot zelfverachting. Deze dynamische mix kan leiden tot kramp, maar ook tot ongekende inventiviteit. Zagen we dat maar eens in, smeekt Van Istendael.

Jeroen Vullings

Nausicaa Marbe

James Patterson. Cross Fire. Cargo, 304 p., € 18,90
*
door Anne Versloot
Bij James Patterson gaat het ook in zijn nieuwste thriller van dik hout zaagt men planken. In elk hoofdstukje komt wel een psychopatische (dubbel)moord of sadistische slachtpartij voor. IJspriemen die vlees doorboren en voorhoofden met ingekerfde wiskundige formules &#8211; van dat werk. Slachtoffers zijn de corrupte superslechteriken van deze wereld, of in Pattersons woorden &#8216;de vossen in het kippenhok&#8217;. Laten ze elkaar lekker de hersens inslaan, zou je zeggen. Maar daar denkt die oude vertrouwde zwarte politiespeurder Alex Cross anders over. Rechttoe rechtaan, zonder enige verrassing, gaat hij in hetzelfde vlijmende uptempo op jacht. Daarbij denkt hij nauwelijks na, maar dat hoeft ook niet, de aanwijzingen en verdachten duiken spontaan op. &#8216;&#8221;Verroer je niet,&#8221; zei Cross. &#8220;Geen vin. Je tijd zit erop.&#8221;&#8216; Aan het eind van dit avontuur valt onze held goddank toch nog in slaap. Niet omdat hij schaapjes heeft geteld, maar de lijken.
Martin Gülich. Septemberstralen. Hoogland &#038; Van Klaveren, 80 p., € 14,90
**
door Aart van Zoest
&#8216;Het licht. Eigenlijk was dat het eerste wat hij zich herinnerde. Het licht boven het meer, zoals je dat alleen eind september ziet&#8230;&#8217; Aldus begint de korte roman Septemberstralen van Martin Gülich. Bij dat meer bevindt zich een recreatiegebied waar de verteller, Kron, een sinister gebeuren heeft meegemaakt met twee wat vage bekenden en een vierde man die hem onbekend is. Die vierde man wordt getreiterd, krijgt &#8211; tussen zwemmen, kaarten, junkfood en bier innemen door &#8211; slagen en schoppen tot hij uiteindelijk buiten kennis op de grond komt te liggen. Dood? Hij had nog bewogen, maar aangenomen was dat het om &#8216;postmortale spiercontractie&#8217; ging; ze graven een kuil, stoppen hem onder de grond. De mooie titel contrasteert dus bitter met het weerzinwekkende gedrag van karakterloos schorriemorrie. Afwezigheid van elk spoor van moreel besef, zowel bij de verteller als bij de andere personages. Even spanning als politiemannen toevallig langskomen; de onbenullen hebben niets in de gaten. Je kunt als lezer nog denken: hoe liep dat tuig tegen de lamp, want Kron vertelt zijn verhaal in de vrije indirecte rede, de voltooid verleden tijd, zoals in een proces-verbaal. (&#8216;Hij, Kron, had de boodschappen op zestig euro getaxeerd, maar niet naar de prijs gevraagd en bovendien was hij er van uitgegaan dat&#8230;&#8217; en zo alsmaar voort.) Dat geeft tenminste nog enige spanning: is er een bekentenis opgeschreven? Maar aan het einde wacht een teleurstelling: er is geen enkele rechtvaardiging voor de stoffige verstelstijl. Het doet denken aan lezertje-pesten, nazaat van de altmodische Publikumsbeschimpfung.
William Gibson. Zero History. G.P. Putnam&#8217;s Sons, 404 p., € 24,95
***
door Alper Çugun
Het verhaal in Zero History gaat met een korte onderbreking verder waar het vorige boek (Spook Country) ophield. Hollis Henry moet de ontwerper van een geheim kledingmerk achterhalen en leren omgaan met haar weerzin tegen de macht van haar opdrachtgever, Hubertus Bigend. Dat geheim én alle andere zijn voor Bigend onweerstaanbaar. In Spook Country legde hij al uit: &#8216;Secrets are the very root of cool.&#8217; Na een trip langs Otaku-mode, Twitter, een Ekranoplan met een Hermès-interieur, de Burj Khalifa, cartel-grade auto&#8217;s, International Klein Blue, quadcopters en mall ninjas komt alles tot een niet al te goed einde.
Zero History is een netwerkroman, Gibson gaat met zijn sleepnetten het internet af op zoek naar het rare, het uiterste, het speciale en weeft daar een boek van. Het verhaal is dun, maar het is vooral de moeite van het lezen voor de toekomst die al om ons heen aanwezig is &#8211; nog niet overal even zichtbaar, maar wel netjes geconcentreerd in Gibsons boeken.

Kees van Beijnum. Zoon van. De Bezige Bij, 96 p., € 15,90
**
door Dries Muus
Eén deel sentiment, één deel mysterie, één deel krachtige beelden. Dat is vaak de verhou-ding bij Kees van Beijnum. In Zoon van, een recent heruitgegeven alternatief Boekenweekgeschenk, komt daar nog een omgekeerd chronologische vertelstructuur bij. Timo&#8217;s vader heeft een moord gepleegd. Daarmee verklap ik niks, het staat in de eerste zin. Dat is meteen de zwakte van de novelle: het is een wat voor de hand liggende manier om de lezer rechtop te laten zitten. Een paardenmiddel. Origineler is dat de nadruk niet ligt op de dader of het slachtoffer, maar op de directe familieleden van de dader. De structuur maakt dat je langzamerhand de achtergrond van de moord leert kennen. Scènes die zonder de gruwelijke voorkennis alledaags zouden zijn, worden nu geladen en wrang. De onthullende aanwijzingen zijn goed gedoseerd, met het sentiment schiet Van Beijnum af en toe uit. Even vaak mierzoet als ontroerend.
John Yeoman &#038; Quentin Blake. Beer bouwt een winterhuis. De Fontein, 28 p., € 12,50, 4+
***1/2
door Joukje Akveld
Met zijn zwierige pentekeningen en typische Britse humor bracht Quentin Blake eind jaren tachtig een hele school aan Nederlandse illustratoren op gang. De onvolprezen Roald Dahl-tekenaar bewandelt sinds de dood van de meester van de groteske fantasie zijn eigen weg met wondermooie projecten die jammer genoeg niet altijd de oversteek over de Noordzee maken. Beer bouwt een winterhuis haalde de overkant gelukkig wel. John Yeoman schreef een vriendelijk verhaal over een zachtmoedige beer en zijn adhd-achtige dierenvriendjes. Bette Westera zorgde voor de prettige vertaling (&#8216;kip heeft nog meer kippenvel dan anders&#8217;) en Blake tekende voor de altijd geslaagde illustraties, waarop een berensnuit met één pennenhaal van opgewekt naar sip transformeert. Geen ingewikkelddoenerij of artistiekerigheid, maar gewoon een lekker prentenboek over een beer die ook wel eens ongestoord wil winterslapen. Voorleessucces gegarandeerd bij alles wat kleutert.
Alison Bechdel. Fun Home. Xtra, 240 p., € 23,90
****
door Peter Breedveld
De autobiografische strip Fun Home van Alison Bechdel stond in 2006 twee weken op de bestsellerlijst van The New York Times. Het boek werd genomi-neerd voor prestigieuze prijzen en als serie gepubliceerd in Libération. De Nederlandse vertaling lijkt echter vooralsnog te worden genegeerd. Hier wil men er kennelijk nog steeds niet aan dat in een strip op literaire én pakkende wijze een complex en urgent thema kan worden uitgewerkt. Welnu, boekenliefhebbers, Fun Home is een belangrijk, baanbrekend en ontroerend werk over een homoseksueel, Bechdels vader, die niet met zichzelf en zijn omgeving in het reine kan komen. Tekst en tekeningen zijn sober en inge-togen; juist deze uiterlijke kalmte benadrukt de heftigheid en de emotionele kracht van dit boek. Het mooie is dat de lezer zelf zijn conclu-sies kan trekken. Zelf hield ik een warm gevoel over aan Bechdels vader. De man had zijn tekort-komingen, maar hij wist zijn enthousiasme voor de mooie dingen des levens te delen met zijn gezin, met de mensen van wie hij hield. Dat is meer dan menige heteroseksuele vader kan.
Eric-Emmanuel Schmitt. Adolf H. Twee levens. Atlas, vertaling Marijke Arijs, 455 p., € 29,95
*
door Aart van Zoest
Toen Hitler negentien was, werd hij afgewezen voor de Academie voor Beeldende Kunsten in Wenen. &#8216;Zou er in een wereld waarin Adolf Hitler kunstschilder zou zijn geweest, een Tweede Wereldoorlog hebben plaatsgevonden met vijfenvijftig miljoen slachtoffers, waaronder zes miljoen Joden?&#8217; Die vraagt werpt Schmitt op om zijn uitgangsidee te rechtvaardigen: twee gefictionaliseerde levensbeschrijvingen naast elkaar, van de historische Hitler en van de imaginaire Adolf H. Die laatste wordt bij Schmitt een succesvolle kunstenaar (&#8216;alle Joodse dames in New York en Los Angeles willen een Adolf H. boven de bank&#8217;). Zijn zoon geeft hij de voornaam Rembrandt. Na een uitgebalanceerd liefdesleven eindigt hij als een lieve opa in Californië. Maar Schmitt deinst er niet voor terug om ook inzicht te geven in het leven van de Führer, de niet-fictieve. Hitler gaat in bad, kijkt eerst naar zijn naakte zelf in de spiegel: &#8216;Hij glimlachte naar zichzelf. Dat was nu de man voor wie de wereld beefde. Het was belachelijk! De hele wereld was belachelijk!&#8217; Belachelijk. Het adjectief is toepasselijk om deze roman van Schmitt te kwalificeren. Dit is kitsch.
Bergman. Nagelaten werk. Liverse, 422 p., € 17,50
*
door Bouke Vlierhuis
Nagelaten werk bevat Bevond van zaken, een verzameling notities en aforismen, en Vreemdgaan, een bundel prozafragmenten. De aforismen zijn van een adembenemende mufheid en missen alle diepgang. De no-tities tonen Bergman als een zelfgenoegzaam stuk chagrijn. De dichters, de vrouwen, de schooljeugd, de rest van Nederland; er deugt allemaal weinig van. Hij houdt niet van rozen, niet van lelies, niet van duiven en niet van meeuwen. En als dat nou nog lekker puntig zou zijn geformuleerd, maar het zijn losse flodders en vaak is het zelfs niet duidelijk wat hij wil zeggen. Veel van de fictie ademt dezelfde zure lucht als de notities. Soms weet Bergman zijn misantropie lang genoeg te vergeten om een aardig verhaaltje te schrijven. Het is echter bij lange na niet genoeg om dit vervelende boek te redden.

Graham Robb. Parijzenaars. Atlas, vertaling Suzan de Wilde, 479 p., € 29,95
**1/2
door Aart van Zoest
Om De ontdekking van Frankrijk (2008) te kunnen schrijven is Robb heel Frankrijk rondgefietst. Voor Parijzenaars (2010) fietste hij door dossiers en persoonlijke documenten. Hij zoekt onder het tapijt van de officiële geschiedschrijving. Zo grondig dat hij des lezers aandacht nogal eens overvraagt: je wordt duizelig van alle details en namen. Over Vidocq, de &#8216;bajesklant die een gladjanus bleef&#8217;. Over de zogenaamde aanslag (echt? nep?) op Mitterrand aan de Avenue de l&#8217;Observatoire. Over mei &#8217;68. En veel meer. Elke Nederlandse treinreiziger die dit boek gelezen heeft, zal voortaan bij aankomst op het Gare du Nord denken aan Robbs laatste regel: &#8216;we treden die wonderlijke schepping tegemoet, waar zelfs in de stilste straat talloze verhalen verborgen zitten.&#8217;
Hendrik Edelman. International Publishing in the Netherlands, 1933-1945. Brill, 221 p., € 99,-
***1/2
door Hans Renders
Nederland is altijd al een uitge-versvrijhaven voor buitenlandse auteurs geweest. Niet alleen Descartes en Voltaire lieten hier hun boeken drukken, die traditie heeft zich in de twintigste eeuw voortgezet. Uitgevers als Queri-do Verlag, Martinus Nijhoff, Noordhoff en Elsevier brachten uit politieke, idealistische of wetenschappelijke motieven Duitse, Engelse of Franse uitgaven op de markt. In de compacte studie die de in de VS woonachtige Nederlander Hendrik Edelman over buitenlandse boeken die tussen 1933 en 1945 in Nederland verschenen, staat een chronologisch geordende lijst van alle buitenlandse boeken die in die tijd in Nederland verschenen. Edelman heeft de ingewikkelde problematiek van het internationale uitgeven onder politiek moeilijke omstandigheden inzichtelijk gemaakt door vooral de nadruk te leggen op de contacten en de internationale netwerken van uitgevers en schrijvers. E.J. Brill krijgt meer aandacht dan Elsevier of Stols. Wie wil beoordelen of dat terecht is, moet in de lijst achterin gaan tellen of de aantallen uitgaven corresponderen met de aandacht die uitgevers in dit boek krijgen.

Hans Renders

Stephen Vizinczey. Waarheid &#038; leugens in de literatuur. Lebowski, vertaling Frank Lekens, Paul van der Lecq en Rob Kuitenbrouwer, 471 p., € 24,90
****
door Aart van Zoest
Nadat Stephen Vizinczey zijn eigen literaire ei, Loflied op de rijpe vrouw, in 1965 gelegd had, gunde hij zich de tijd om essays en recensies over andermans werken te schrijven. Hij doet met verve kond van wat hij in de wereldliteratuur bemint. Met name Stendhal, Balzac, Von Kleist, Dostojevski, Twain. Ook anderen, van minder formaat. Zijn blik gaat over grenzen heen. Dat moet, vindt hij. En het moet de schooljeugd vanaf het begin worden geleerd, niks alleen literatuur uit eigen land.
Vizinczeys affiniteit gaat uit naar auteurs die de kachel aanmaken met clichéwaarheden. Van de gevestigde icoon Goethe moet hij weinig hebben. Zonder reserve spreekt hij zich uit, gepassioneerd. Een voorbeeld daarvan biedt een hartverscheurend hoofdstuk, dat begint met de zin &#8216;Ik heb een man gekend die opgehangen is&#8217;. Het gaat over de Hongaarse politicus Imre Nagy, over wiens executie György Faludy een gedicht schreef. Vizinczey citeert dat, zoals hij ook veel uit het werk van zijn gewaardeerde schrijvers citeert. Zo kruidt hij zijn analyses en levert tekstbewijzen die zijn stellingnamen ondersteunen. En die tegelijk inspireren tot het lezen van de oorspronkelijke teksten. Een dikke pil. Een schatkamer.
Willem Jan Otten, Kees Verheul, Clay Hunt. Niets heb ik van mijzelf. Een hommage aan het lezen. Van Oorschot, 203 p., € 17,50
**
door Lisa Kuitert
Niets heb ik van mijzelf is een estafetteboek. Willem Jan Otten opent met een lofzang op Kees Verheul, dan volgt een stuk van Verheul die Clay Hunt bejubelt, waarop een essay volgt van deze Hunt over de zeventiende-eeuwse dichter John Donne. Clay Hunt is de grote onbekende, van hem zijn verder geen titels in de Nederlandse boekwinkel te vinden. Maar we krijgen een beeld van hem in het subtiele en persoonlijke essay van Kees Verheul, die tijdens zijn verblijf in Amerika, in de jaren vijftig, les kreeg van Hunt. Hunt was de joviale, enigszins excentrieke vrijgezel die zijn studenten verraste door een exotische plant mee te nemen naar de collegezaal en dan droogjes te zeggen: &#8216;This is a penisplant.&#8217; Voor de jonge Verheul, die nog uit de kast moest komen, was het contact met zijn docent een bevrijding. Verheuls bijdrage laat zich lezen als een eerbetoon aan zijn oude leermeester die in 1977 vereenzaamd stierf. Je kunt zijn essay gerust het kloppend hart in deze bundel noemen, die voor het overige ietwat plichtmatig getoonzet is.
Stacy Schiff Cleopatra. Een vrouwenleven. Ambo, vertaling Corrie van den Berg en Carola Kloos, 376 p., € 24,95
**
door Anne Versloot
Intrigerende dame, die Cleopatra. Dat belooft wat. Stacy Schiff schreef een dik boek vol over haar. Een hele prestatie want er is niet zo gek veel over deze tot de verbeelding sprekende farao bekend, behalve dat ze even Egyptisch was als Elizabeth Taylor. De auteur, die eerder de Pulitzer Prize won met Vera, mevrouw Vladimir Nabokov, heeft alle bronnen geraadpleegd, op zoek naar elke snipper informatie. Vandaar dat deze biografie is dichtgetimmerd met voetnoten. Haar streven naar volledigheid resulteert in een brei van wetenswaardigheden en uitstapjes naar de bibliotheek van Alexandrië, waardoor er aan het eind geen touw meer aan vast te knopen is. Bovendien heeft Cleopatra een hoog &#8216;het zou zo maar kunnen&#8217;-gehalte. Het archaïsche taalgebruik doet de rest. Woorden als &#8216;getalssterkte&#8217; zijn niet meer van deze tijd, en staan lijnrecht tegenover de losse stijl waarin Ilja Leonard Pfeijffer de Griekse mythen in zijn nieuwe hervertelling (Prometheus, € 19,95) doet herleven. &#8216;Afrodite had maar één taak en dat was seks.&#8217; Kijk, dat is pas duidelijke taal.
Hein Hoffmann. 13 in de Oorlog. Hoe kinderen de Tweede Wereldoorlog beleefden. Balans, 287 p., € 17,50
****
door Lisa Kuitert
In de Tweede Wereldoorlog lieten de Duitsers alle postduiven doden omdat ze bang waren dat die geheime boodschappen naar Engeland konden overbrengen. Het is een van de vele aansprekende details in het boek 13 in de Oorlog. Hein Hoffmann is de auteur en tevens maker van de gelijknamige en veelgeprezen televisieserie. Met veel foto&#8217;s waarop vaak kinderen staan, en met citaten uit ooggetuigenverslagen van kinderen zien we de oorlogsjaren door de ogen van de jeugd. Die interesseerde zich voor de omstandigheden waaronder droppings plaatsvonden, wat verduistering inhield, en hoe met witte verf op de stoepranden zo veel mogelijk werd vermeden dat mensen in de gracht vielen &#8211; al gebeurde dat toch in Amsterdam in een jaar tijd 450 keer, waarbij 55 keer met dodelijke afloop. Ook gaat het boek in op de prangende vraag waarom Hitler niet door een held of spion bijtijds is vermoord. Alle meer dan veertig aanslagen mislukten. Uiteraard lezen we over het menu van de centrale keukens, over morsetekens en Engelandvaarders. Hoewel de onrustige opmaak tot zappend lezen uitnodigt, en het boek zonder register geen naslagkarakter heeft, is het toch een zeer geslaagde poging om de oorlog inzichtelijk te maken voor kinderen van elf jaar en ouder.

Lisa Kuitert

Non-fictie

Jamal Ouariachi. De vernietiging van Prosper Morèl. Querido, 480 p., € 19,95
***
door Dries Muus
Eigenlijk zijn dit twee boeken: een karakterstudie over een psycholoog die langzaam de grip op zijn keurige leven verliest, en een complotthriller met een climax die niet zou misstaan in de betere actiefilm.
De verbindende factor is titelheld Prosper Morèl. Verward, miserabel, vaak ronduit schofterig. Toch blijft al zijn ellende voorstelbaar. In elk geval in de eerste helft.
Ook wat daarop volgt is de moeite waard. Jamal Ouariachi voert je in razend tempo naar de ontknoping. Het contrast met het eerste deel is alleen wel erg groot. Ouariachi is genomineerd voor de Debutantenprijs. Dat is terecht &#8211; vooral op basis van het eerste deel. Met het tweede deel kan hij meedingen naar De Gouden Strop.
Rob van Essen. Elektriciteit. Nieuw Amsterdam, 176 p., € 16,50
***
door Dries Muus
Rob van Essen schreef een handvol romans. Elektriciteit, zijn eerste verhalenbundel, bevat goede, vermakelijke verhalen &#8211; en een paar anekdotische, die het niveau van de flauwe schuine mop nauwelijks ontstijgen. Juist als hij nadrukkelijk probeert grappig te zijn, werkt het &#8216;t minst. In de andere verhalen laat hij je regelmatig in de lach schieten, maar dan is het meer een bijverschijnsel van de verbolgen toon van zijn hoofdpersonen, of de net niet helemaal absurde situaties waarin ze zichzelf werken. Zoals in &#8216;Iemand anders&#8217;, waarin een relatie uitdooft nadat de vrouw in een kast gaat wonen. Als Joost Zwagerman zijn verhalenbloemlezing nog eens gaat updaten, kan hij alvast wat pagina&#8217;s inruimen voor Van Essen.
Aurélia Aurita. Aardbei &#038; Chocola. Aurita&#8217;s tekeningen zijn energiek en primitief, haar lijnvoering is sexy en elegant. Xtra, 148 p., € 15,-
****
door Peter Breedveld
Op zondag 9 januari 2005 om vijf voor twee in de ochtend is Frédéric Boilet klaargekomen in de kont van Chenda Khun. Dit is een van de mijlpalen in het liefdesleven van Boilet en Khun, dat door de laatste &#8211; onder het pseudoniem Aurélia Aurita &#8211; met veel gusto is vastgelegd in het stripboek Aardbei &#038; Chocola.
Daarin nog veel meer hoogtepunten, bijvoorbeeld het &#8216;ongelukje&#8217; van Khun als ze anaal wordt genomen (de &#8216;chocola&#8217; uit de titel), en de cunnilingus als ze ongesteld is (&#8216;aardbei&#8217;). Het boek is één lange aaneenschakeling van de geile vrijpartijen van het verliefde paar, slechts sporadisch onderbroken door Khuns momenten van introspectie.
Marjet Huiberts &#038; Hanneke æde Jager. Circus Pientje. Gottmer, 34 p., € 14,95, 4+
***
door Joukje Akveld
Marjet Huiberts is hard op weg een autoriteit in de Neder-landse prentenboekenwereld te worden. De tekstdichteres van theatervoorstellingen van Frank Groothof hanteert vaak rijm en het hoge no-nonsense gehalte van haar woordkeus schurkt aangenaam tegen het taalgebruik van kinderen aan. Circus Pientje is niet haar sterkste tekst, maar wat een leuk boek is dit! In een huis-tuin-en-keukensetting werkt Pien aan een carrière als circusartiest. Papa, poes en piposchoenen &#8211; alles wordt ingezet om haar acts te laten slagen. Beeldend kunstenares Hanneke de Jager tekende, knipte en plakte blijmoedige collages bijeen waarbij geen materiaal onbenut bleef: spijkerstof, knoopjes, behangpapier, gephotoshopte macaroni, appels en papieren ijsparasolletjes zijn aaneengesmeed tot verrassend harmonieuze illustraties. 
Hanna Kraan &#038; Mies van Hout. De tuin van Krik. Lemniscaat, 98 p., € 13,95, 6+
***
door Joukje Akveld
De net overleden Boze heks-schrijfster Hanna Kraan vond in haar bossige tuin in &#8216;t Gooi inspiratie voor een reeks voorleesverhalen, waarvan onlangs het derde deel verscheen. Een opgewekte eekhoorn (Krik), blaaskakige merel (Melle) en mopperige pad (Domper, wat een prachtnaam!) scharrelen wat door het gras en beleven kleine avonturen. In het huis wonen de keizer en de keizerin, immers: op de voordeur staat M. Keizer. Aardig zijn de interventies van de kinderen: zij verstaan de dieren niet, maar de dieren hen wel, wat leidt tot geestige situaties. Mies van Hout voorzag het boek van vriendelijke zwart-wit illustraties &#8211; zo ziet een kuchende merel er dus uit, weet je na het bekijken van haar tekening, waarop de hoest uit Melles staart lijkt te komen. Met zorgvuldig geformuleerde zinnen op kinderhoogte creëert Kraan een knus dierenrijk, waar het prettig toeven is.
Stephen Vizinczey. Loflied op de rijpe vrouw. De amoureuze herinneringen van András Vajda. Lebowski, vertaling Dolf Koning, 234 p., € 18,95
****
door Aart van Zoest
Stephen Vizinczey (1933) verliet zijn vaderland Hongarije in 1956, kwam via Wenen en Berlijn in Canada terecht en publiceerde daar in pas geleerd Engels zijn sterk autobiografisch getinte roman In Praise of Older Women in 1965. Het werd een wereldsucces. Terecht.
Een jonge man is zo verstandig om af te zien van meisjes van zijn leeftijd; hij leert het beminnen van rijpere vrouwen. Hij vertelt vrijpostig over zijn ervaringen met diverse dames, ieder met hun eigen geaardheden en kwaliteiten. Willig, dominant, frigide, het is aan hem besteed.
Het boek lijkt in eerste instantie een gefictionaliseerd leerboek voor aanstormende versierders. Het is meer dan dat. Dat vloeit voort uit Vizinczeys opvattingen over de plaats van seks in de liefde en in het leven. De liefde dient volgens hem én speels, in ongegeneerde promiscuïteit, én serieus te worden beleefd. Met aandacht en empathie. Vooral in vrijheid, los van opgedrongen restricties. Zijn confrontatie met dictatoriale onderdrukking heeft hem daarvoor allergisch gemaakt. Zijn passie doordringt alles wat hij vertelt, ook als hij ineens een heel hoofdstuk wijdt &#8211; niet het slechtste &#8211; aan de geschiedenis van Hongarije.

**1/2 Ronald Giphart. Ijsland. Podium, 224 p., € 17,50
door Eva Gerrits
Sinds Ik omhels je met duizend armen (2000) heeft Giph het geschopt tot sidekick in een cabaretgezelschap. Hij heeft alleen steeds minder zin om mensen aan het lachen maken, want de baby van zijn vriendin ligt op de intensive care. IJsland, Gipharts derde over alter ego Giph, is ook een verhaal over gezworen vrienden, een filterloos meisje dat niet ordinair maar wel heel geil is, en over wat er écht belangrijk is in het leven. Giph schrijft dit alles in een brief; die kunstgreep maakt de toon zogenaamd persoonlijk. Dat past bij het doel: het scheppen van sfeertjes en bouwen van scènes rondom &#8216;momenten die ertoe doen&#8217;. In dat opzicht is IJsland effectief: sentimenteel, overdreven, en met &#8216;goeie grappen&#8217;.
*** Stéphane Audeguy. Wij, de anderen. Cossee, vertaling Tatjana Daan, 299 p., € 19,90
door Aart van Soest
Stéphane Audeguy laat ons in zijn caleidoscopische roman vooral meekijken en meeleven met fotograaf Pierre die naar Kenia afreist omdat zijn vader, die daar lang woonde, is gestorven. Pierre moet regelen wat er met het lichaam gaat gebeuren. Hij ontmoet blanke expats en de autochtonen met wie zijn vader bij voorkeur omging. Ook wordt er gekeken door de ogen van voorvaderlijke geesten, die over het land en zijn verleden veel informatiefs te melden hebben. Zo krijgt de roman soms een encyclopedisch karakter. Geen bezwaar, want Audeguy is een meesterverteller. Zijn stijl is snel, scherp, kort en krachtig. Audeguy vervlecht zijn aanklacht tegen kolonialisme en neokolonialisme met een apologie voor het er zijn van Afrika. Ook, gelukkig, met een voorzichtige liefdesgeschiedenis.
*1/2 Lewis Carroll &#038; Chiara Carrer. De wonderlijke droom van Alice. De Eenhoorn, vertaling Siska Goeminne, 44 p., € 19,95, 6+
door Joukje Akveld
The Nursery Alice is Lewis Carrolls eigen bewerking van zijn klassieker. Het is een mislukte adaptatie waarin de schrijver nadrukkelijk op de hurken gaat zitten en de lezer direct aanspreekt in irritante tussenzinnetjes (&#8216;Wel? Ben je weer goedgemutst?&#8217;). Met haar experimentele tekeningen voegt de Italiaanse illustratrice Chiara Carrer zich in een lange reeks Alice-tekenaars, onder wie natuurlijk John Tenniel, de eerste die zich aan het multi-interpretabele boek waagde en volgens velen nooit is overtroffen. Ook Carrer slaagt daar niet in. Haar collages van foto&#8217;s en illustraties in gemengde techniek zijn gekunsteld en afstandelijk en vormen een schril contrast met Carrolls tutteltoontje; het infantiele verhaal laat zich nauwelijks rijmen met de artificiële beelden. Wat de vraag oproept wat dit boek toevoegt aan de reeds bestaande Alice-bewerkingen.
*** Peter Manseau. De bibliotheek van onvervulde dromen. Signatuur, vert. Miebeth van Horn, 386 p., € 22,95
door Hans van den Bergh
De Amerikaan Manseau is de zoon van een priester en een non: geboren uit een conflict tussen geloof en orthodoxe regels, dus. Zijn jongste roman is een boek over groeiend ongeloof. Een joodse man en vrouw die menen dat het lot hen voor elkaar heeft bestemd, kunnen niet blijven vertrouwen op een God die hun levens zou hebben bestierd terwijl in Oost-Europa, Israël en de VS zo veel vervolging, pogroms en oorlog nodig waren om hen bij elkaar te brengen. Qua constructie gaat het om een dubbelroman, ingenieus vervlochten, over een Jiddische dichter en een ongelovige Amerikaan die zijn dagboeken vertaalt.
De stijl is soms al te bloemrijk en het toeval speelt een wel erg doortastende rol, maar de joodse cultuur in de diaspora komt tintelend tot leven in een dickensiaanse, complexe vertelling vol markante personages.
***1/2 Patricia Cornwell. Mortuarium. Sijthoff, vertaling Carla Benink, 432 p., € 19,95
door Anne Versloot
Alweer de achttiende Kay Scar-petta van Cornwell. In de laatste delen begon haar heldin steeds larmoyanter te worden, maar de schrijfster heeft de patholoog-anatoom nu nieuw leven ingeblazen. Het begint sterk: een man valt dood neer op het gras tijdens het uitlaten van zijn hazewindhond. Een dag later, in de koelcel van het mortuarium, begint hij plotseling te bloeden. Hij zal toch niet&#8230;? Maar er zijn geen aanwijzingen dat hij uit zijn witte bodybag wilde kruipen. Scarpetta ontdekt dat in zijn koptelefoon een microfoon en camera verborgen zitten en bekijkt de opnamen van zijn laatste levende minuten. Cornwell schreef een goed opgebouwde, dreigende thriller waarin oude bekenden als nichtje Lucy, Benton en Marino onze Scarpetta &#8211; inmiddels verslingerd aan iPhone en iPad &#8211; weer bijstaan. De spanning stokt alleen door de hightechpassages over Scarpetta&#8217;s geavanceerde labwerk, militaire robots én afkortingen als PFC, EMT, AFME, DoD, MIT, IED en DARPA. Maar daar weet WikiLeaks vast raad mee.
*** Herman Franke. Traag licht. Podium, 255 p., €22,50
door David Duijnmayer
Herman Franke overleed op 14 augustus 2010. Noodgedwongen is zijn laatste roman Traag licht, na Uit het niets (2007) en Zoek op Liefde (2008), het afsluitende deel geworden van de doorlopende romancyclus Voorbij ik en waargebeurd. Omdat Franke wist dat hij terminaal ziek was, is Traag licht doordrenkt van een intens besef van eindigheid en urgentie. De dood van de schrijver betekende het einde van het leven van zijn personages, van zijn romancyclus, van zijn mogelijkheden tot vertellen. Hij probeert daarom &#8216;zo veel mogelijk verhalen voor de poort van de dood weg te slepen&#8217;, en onuitgewerkte ideeën zijn als voornemen in het boek terechtgekomen. Het leest als een proeverij van literatuur: soms een compleet gerechtje, soms niet meer dan een voorproefje, maar alles bereid en op elkaar afgestemd door een meesterkok.

Bill Clegg. Portret van een verslaafde als een jonge man. Contact, vertaling Ralph van der Aa, 224 p., € 17,95
****
door David Duijnmayer
Bill Clegg debuteert met zijn autobiografische roman Portret van een verslaafde als een jonge man weliswaar als schrijver, in de literaire wereld van New York was hij al jaren een bekende naam. Hij maakte als literair agent bliksemsnel carrière, om vervolgens even hard de afgrond in te storten door een verslaving aan crack.
Over die neergang schreef hij zijn boek, en met zijn achtergrond hoeft het niet te verbazen dat een uitgever snel gevonden was en een goede promotie gewaarborgd. Je zou haast denken: een vooropgezet plan. Maar Clegg schreef een rauw boek vol ranzige episodes in hotelkamers, waar hij liters wodka en duizenden dollars aan crack verstouwt, afgewisseld met flashbacks van zijn jeugd en zijn leven als literair agent. Clegg schrijft het allemaal op zonder enige vorm van romantiek, felrealistisch en aangrijpend. Als dit al een vooropgezet plan was, is het uitermate geslaagd.
Edem Awumey. Vuile voeten. Querido, vertaling Han Meyer, 151 p., € 17,95
**1/2
door Aart van Zoest
Vuile voeten, het is de uitdrukking die in Afrika gebruikt wordt om mensen aan te duiden die uit nood hun geboortegrond verlaten en rondtrekkend verder leven. Dat wordt beleefd als een door boze geesten opgelegde vloek, waaraan alleen de dood een einde maakt. Edem Awumey maakt in zijn roman Vuile voeten zo&#8217;n Afrikaanse migrant, die de naam Askia aanneemt, tot hoofdpersoon. Hij is weggetrokken om aan schuld en ellende te ontkomen, en wel naar Parijs omdat hij hoopt daar zijn al eerder weggelopen vader Sidi terug te vinden. Askia verdient zijn geld als taxichauffeur, hetgeen de lezer heel concreet door Parijs voert, maar vooral langs plekken waar immigranten aan de onderkant van de samenleving hun zorgelijkheden beleven. Daaronder ook het omgaan met hun herinneringen. Een spannend, sympathie wekkend verhaal. Goed verteld in een mooie heldere stijl. Het ontsluit voor westerse lezers specifieke, historische en psychologische, Afrikaanse realiteiten.
Pjeroo Roobjee. Een mismaakt gouvernement. Querido, 340 p., € 19,90
***
door Dries Muus
Odette Saudemont verruilt &#8216;de grauwe wankleurigheid van de Gentse kuip&#8217; voor de Languedoc. Tussen een partij tweedehands boeken ontdekt ze een exemplaar van Toergenjevs Eerste liefde, dat ze ooit aan haar Grote Liefde, vijand Winnie, cadeau deed. Het is het startschot voor een zoektocht naar Winnie, langs verfomfaaide dorpjes en een hoop mafketels in de Languedoc. Een mismaakt gouvernement is een liefdesgeschiedenis, een verzameling anekdotes en een fantasierijke schets van ruraal Zuid-Frankrijk ineen. Maar het lijkt niet uit te maken wat Roobjee beschrijft, de stijl vraagt de meeste aandacht. Krankzinnige, dolgedraaide zinnen. Veel Marten Toonder-achtige woorden: &#8216;een zerp als hazengerf snerkend mensengerucht, dat was het&#8217;. Roobjee is zó over the top dat de gekte nog net verteerbaar is. Een charmante aansteller, die zichzelf niet al te serieus neemt, en die bij vlagen nog weet te ontroeren ook.
Douglas Coupland. Player One. Anansi, 246 p., € 16,99
***
door David Kleijwegt
Zelfs voor grote fans, en die zijn er beslist, beginnen de romans van de Canadees Douglas Coupland steeds meer op elkaar te lijken. In Player One blijkt er wéér sprake van een ramp, dit keer iets met brandstof, of het gebrek eraan, die wij ondergaan door de ogen van een aantal personages. De personages zijn meer karikaturen, waardoor de dreiging nooit wezenlijk voelbaar wordt. Dat doet er ook niet echt toe. Zowel ramp als setting, een lounge van een vliegveld inclusief verlopen barkeeper, dienen slechts als vehikel voor de lenige geest van de schrijver. In het geval van Player One buigt hij zich vooral over het begrip tijd. Dat levert om de paar bladzijden wel een originele gedachte, een mooie zin of een bizar feitje op. Zoals bijvoorbeeld: &#8216;Een saaie dag is een overwinning van de menselijke geest.&#8217; Zelfs op de vraag die als ondertitel dient, What Is to Become of Us, heeft Coupland een &#8211; mogelijk &#8211; antwoord.
Nate Powell. Verzwelg me!, Sherpa, zw/w, 216 p., € 19,95
Mariko Tamaki en Jillian Tamaki. Skim, Sherpa, zw/w, 144 p., € 16,95
***
door Peter Breedveld
Weer twee mooie, sfeervolle existentialistische strips van de kleine uitgeverij Sherpa. Verzwelg me (Swallow me Whole), van de Amerikaan Nate Powell gaat over twee tieners, Ruth en Perry, die aan hallucinaties lijden en hard in aanvaring komen met hun omgeving. Die omgeving is niet per se &#8216;normaler&#8217; dan wat zich in hun hoofden afspeelt. Verzwelg me heeft veel prachtige, intense scènes, maar het is geen makkelijk stripboek. Het verhaal voelt als een boze droom, tegen een decor van langgerekte slagschaduwen en het continue geroezemoes van de mensen om hen heen.
In Skim van schrijver Mariko Tamaki en tekenaar Jillian Tamaki heeft tiener Kimberly &#8216;Skim&#8217; Keiko Cameron het moeilijk met het bekrompen conformisme van haar omgeving. Het wordt alleen maar erger na de zelfmoord van een jongen op haar school. De schoolleiding én de leerlingen proberen hun demonen te verdrijven met een nadrukkelijk beleden, dwingend christelijk positivisme, waartegen Skim stil in verzet gaat.

David Kleijwegt

Daan Heerma van Voss. Een zondagsman. Atlas, 176 p., € 18,50
**
door Dries Muus
De vrouw van Oscar van Bohemen, voormalig celebrity-psychiater, raakt na een val in coma. Van Bohemen wordt gedwongen zichzelf en zijn relaties onder de loep te leggen. Hij is geen bijzonder kleurrijke hoofdpersoon en het verteltempo is weinig dwingend, maar de rake beeldspraak en de originele observaties maken dit debuut de moeite waard. Ongeveer op de helft raakt de auteur echter de grip op zijn verhaal kwijt. De momenten waarop Van Bohemen de controle verliest komen te plotseling en zijn te weinig in lijn met zijn karakter. Veel vragen blijven onbeantwoord, zodat de mysterieuze verwikkelingen uit de eerste helft (vreemde brieven, een hint van overspel) aanvoelen als een wat doorzichtige methode om spanning op te roepen. En die heeft Heerma van Voss niet nodig.
John Biguenet. Oester. Ailantus, vertaling Laura van Campenhout, 308 p., € 19,95
**
door Bouke Vlierhuis
De plot van Oester is knap bedacht en alle ingrediënten voor een lekkere thriller zijn aanwezig. Twee families van oestervissers, de goudeerlijke Petitjeans en de boze broers Bruneau, ieder met een donker verleden, staan tegenover elkaar in een conflict over de oesterbedden van een dorp in Louisiana. Al gauw blijken niet alleen de bloedbanden, maar ook de grens tussen goed en kwaad veel ingewikkelder te liggen. Echter, om alles te kunnen volgen heb je als lezer veel informatie nodig. Die presenteert Biguenet vaak in onnatuurlijke dialogen, met als dieptepunt een ellenlang nachtelijk gesprek tussen moeder en dochter Petitjean waarin alle familiegeheimen in één keer droogjes op tafel gelegd worden. Ook de couleur locale en de visserijweetjes liggen er dik bovenop en halen je keer op keer uit het verhaal, waardoor Oester maar niet meeslepend wil worden.
José Eduardo Agualusa. Het labyrint van Luanda. Meulenhoff, vertaling Harrie Lemmens, 334 p., € 19,95
****
door Hans van Wetering
Het labyrint van Luanda is de achtste roman van de Angolese schrijver José Eduardo Agualusa (Luanda, 1960) die met Mia Couto en J.M. Coetzee wel tot &#8216;de grote drie&#8217; van de Afrikaanse literatuur wordt gerekend. Een liefdesgeschiedenis tussen de schrijver Bartolomeu Falcato en zangeres Kianda ontvouwt zich tegen de achtergrond van een Luanda dat in het jaar 2020 het toneel is van corruptie en machtsmisbruik. De elite moordt er ongestraft en geeft zich over aan orgieën, drugs en hondengevechten. Een drugsdealer is er de belangrijkste raadgever van de vrouwelijke president, terwijl ondertussen de bevolking op straat leeft, te midden van het vuilnis, tussen de vanwege de crisis nooit afgebouwde karkassen van flatgebouwen. Dat het boek ondanks het apocalyptische decor niet aan zwartgalligheid ten onder gaat is te danken aan de virtuoze stijl van Agualusa, en vooral ook aan diens humor en gevoel voor het absurde. Bijzonderheid: het boek eindigt in Amsterdam, in het schrijvershuis op het Spui waar Agualusa in 2009 enige tijd verbleef.
Bernhard Schlink. Zomerleugens. Cossee, vert. Nelleke van Maaren, 272 p., € 19,90
**1/2
door Aart van Zoest
Zeven verhalen (compacte miniromans) waarin Bernhard Schlink personages neerzet in de Verenigde Staten, Frankrijk en Duitsland. Wat maakten ze van hun leven? Hoe oordelen ze over genomen beslissingen, vooral betreffende relatieproblemen? Een musicus moet verdragen dat zijn geliefde veel rijker is dan hijzelf. Verzwegen vreemdgaan komt aan het licht, en dan? Een schrijver moet ermee leven dat zijn vrouw, schrijfster, meer succes heeft dan hij. Iemand wil euthanasie plegen; moet die het verzwijgen? Het is de basale thematiek in alle verhalen: wat vertel de ander en wat niet? Een vorige generatie kon nog zeggen: &#8216;Liefde is geen kwestie van voelen maar van willen.&#8217; Maar voor Schlinks hedendaagse personages, allemaal welgesteld, bold and beautiful, is dat te weinig. Voor hen geldt: bij de liefde hoort dat je je uitspreekt, niets achterhoudt. De vraag is of het kan. Moet na de zomerleugens de waarheid een kans krijgen? In de levensherfst?
Ibrahim Selman. Laatste vlam. Meulenhoff, 252 p., € 18,95
**
door Eva Gerrits
Robert wordt op slag verliefd op Gitana na geflirt in de lift en doordat ze tijdens het zwemmen ostentatief voor hem haar benen spreidt en sluit. Zijn officiële geliefde Aline voelt nattigheid, met veel drama en soms slechte dialogen (&#8216;Jouw hartstocht voor een ander is een dolkstoot in mijn hart&#8217;) tot gevolg. De hoofdpersonages in Laatste vlam zijn rond de zeventig, maar &#8216;hoe ouder hoe wijzer&#8217; gaat voor hen niet op. Ook mensen op leeftijd hebben vuur in zich, moet de lezer weten. En dat móét blijkbaar branden. Andere boodschap: echte liefde bestaat niet. Voor ze elkaar ontmoetten hadden Robert en Aline al een slecht liefdeskarma &#8211; bedrogen worden (Robert), mishandeld en verkracht (Aline). Dan is er nog de zelfmoord van beide schoonouders van een van de zoons, en het mislukte huwelijk van een dochter. En dan heb je het wel gehad met de ellende.
Bart Koubaa. Maria van Barcelona. Querido, 312 p., € 19,95
**
door David Duijnmayer
Er zijn lezers die, eenmaal aan een boek begonnen, het koste wat het kost uit willen lezen. En dan zijn er lezers die, als een boek hen na de eerste zoveel pagina&#8217;s niet gegrepen heeft, het wegleggen en nooit weer oppakken. Uit de tweede groep zullen weinigen het eind van Bart Koubaas vijfde roman Maria van Barcelona halen.
Waarmee niet gezegd is dat het een slecht boek is, integendeel. Koubaa heeft iets te vertellen, doet dat met humor en stijl, maar tergt de lezer met een opzettelijk richtingloos plot. Een veelzeggende dialoog:
-&#8216;Elk vraagstuk heeft een oplossing. Je moet er alleen niet naar zoeken.&#8217;
-&#8216;Moet je dan zitten wachten tot ze komt?&#8217;
-&#8216;Nee, je moet gewoon doorgaan en je komt ze tegen.&#8217;
-&#8216;Of niet.&#8217;
-&#8216;Of niet, of niet.&#8217;
Doorlezen dus, of juist niet? Ja, of niet.
Robert Kirkman, Tony Moore en Charlie Adlard. The Walking Dead. Silvester, drie delen, 136 p., € 19,95 per deel
***
door Peter Breedveld
Rick Grimes, een politieman in een dorp in Kentucky, wordt meteen in het begin van de stripserie The Walking Dead neergeschoten. Als hij uit zijn coma ontwaakt, hebben zombies de wereld overgenomen. Rick gaat op zoek naar zijn vrouw en zoon, vindt die ook, en trekt vervolgens met een groep overlevenden door het land. Deze zombiestrip moet het vooral hebben van het soapelement &#8211; tussen het aan mootjes hakken van zombies door proberen de overlevenden van de zombieapocalyps nog iets van een bestaan op te bouwen. Daarbij wordt gevreeën, geruzied, vreemdgegaan en de kinderen moeten ook nog worden opgevoed. The Walking Dead is knap verteld, met geloofwaardige personages en levensechte dialogen. De tekeningen zijn vaardig, in stemmig zwart-wit met grijstonen.
Benjamin Black. De zwaan van Dublin. Boekerij, vertaling Arie Storm, 288 p., € 19,95
**1/2
door Anne Versloot
Een literaire thriller die literair is, kom je niet vaak tegen. Maar dit is er eentje. Geen wonder, want dit fijnzinnig geschreven boek is van Benjamin Black, alias John Banville, de Ier die in 2005 de winnaar was van de Booker Prize met The Sea. Moord, chantage, pornografie, wraak en onmacht; bakken ellende krijgt de lezer over zich heen in De zwaan van Dublin. Daarin heeft een schoonheidsspecialiste zich zojuist naakt van een pier geworpen en is op de snijtafel beland van patholoog Quirke, een eigenwijze Ier. Hij is wees, weduwnaar en heeft een meer dan gemiddelde belangstelling voor whisky. Een man die het vooral moeilijk heeft met zichzelf. Net als de andere (soms overbodige) personages in dit boek waarin het toeval een grote rol speelt. Vrolijk word je er niet van. De melancholische sfeer die Black oproept in het naoorlogse, mistig-grijze Dublin maakt echter veel goed. Geen pageturner, maar een boek dat je languit op de bank lekker langzaam uitleest.
Nicole Krauss. Het grote huis. Anthos, vertaling Rob van der Veer en Tjadine Stheeman, 343 p., € 21,95
***1/2
door Henk van Renssen
Een oud bureau vol laatjes is de &#8216;hoofdpersoon&#8217; in Het grote huis, de nieuwe roman van de Amerikaanse schrijfster Nicole Krauss, bekend van De geschiedenis van de liefde. In afzonderlijke hoofdstukken lezen we bekentenisgewijs het verhaal van de verschillende getroebleerde figuren die het meubelstuk bezaten of ermee te maken kregen: een eenzelvige Amerikaanse schrijfster, een jonge Chileense dichter, een Duitse vrouw in Engeland die haar hele leven iets geheim houdt voor haar man, een Israëlische vader die vervreemd is van zijn zoon. Wat zij verder met elkaar te maken hebben, en met de Israëlische antiekhandelaar George Weisz en zijn twee merkwaardige kinderen, wordt op de laatste pagina&#8217;s onthuld in deze zwaarmoedige, op de rand van melodrama balancerende, maar toch ontroerende en inventieve roman over verlies, oorlog, schrijverschap en jodendom.
Aifric Campbell. De schadeexpert. De Geus, vertaling Anneke Bok en Nan Lenders, 286 p., € 19,90
**
door Marte Kaan
&#8216;Bij ons thuis werd het leven bepaald door plotselinge sterfgevallen.&#8217; Zo&#8217;n zin belooft veel goeds. Aanvankelijk lijkt De schade-expert van de Ierse schrijfster Aifric Campbell, die debuteerde met het indrukwekkende De logica van het moorden, die belofte in te lossen. Caroline, schade-expert bij een verzekeringsmaatschappij, vormde een hechte drie-eenheid met de buurkinderen Cormac en Estelle. De jeugdvriendschap eindigt met de gewelddadige dood van Estelle. Langzaam wordt duidelijk hoe de verhoudingen tussen de drie lagen, en uiteindelijk weet de lezer wat er gebeurd is. Dat blijkt onbevredigend door de manier waarop de plot is uitgewerkt. De roman zou aan kracht winnen wanneer Campbell, opgeleid tot psychotherapeut, haar kennis minder expliciet etaleerde. Het zou de genadeloosheid, waar haar eerste roman zo om geroemd werd, ten goede komen.
Vatsyayana. Kamasoetra. Athenaeum &#8211; Polak &#038; Van Gennep, Vertaald door Herman Tieken, 224 p., € 14,50
****
door Anne Versloot
Hét Indiase seksboek gaat over meer dan standjes alleen. Ook komt er in het Sanskrit geen Viagra aan te pas. &#8216;Bewerk je penis tien dagen lang met de angels van in bomen levende insecten en smeer hem in met olie. (&#8230;) De zwelling, die voor het leven is, staat bekend als de wespensteek.&#8217; Zo komen er meer praktische tips voorbij. Hoe je een vrouw versiert zonder hulp van anderen &#8211; met uitgekiend stappenplan &#8211; en waarom een getrouwde vrouw niet meewerkt. Vaker nog laat de Kamasoetra je op het moment supreme in de steek. Bedenk de rest zelf maar. Dat is niet zo moeilijk want &#8216;wanneer het liefdesspel goed op gang is, telt alleen nog de passie&#8217;. Het lijkt nog wel het beste advies. Het boek, vermoedelijk uit de vierde eeuw na Christus, is volgens de vertaler eerder een persiflage op een ouder werk over het koningsschap dan een handleiding in de liefde. Openhartig en zakelijk is het zeker: het resultaat telt en het doel heiligt de middelen. Met een mooi subtiel gevoel voor humor is het opgeschreven. Nu nog op zoek naar de ideale minnaar. Die woont volgens schrijver Vatsyayana in de stad, is rijk, en nóg belangrijker: hij heeft zeeën vrije tijd.
Bernlef. Kanttekeningen. Querido, 64 p., € 19,95
***
door Rob Schouten
De poëzie van Bernlef doet altijd een beetje terloops aan. Geen grootse gedachten maar realistische overwegingen, ook in Kanttekeningen. &#8216;Het leven&#8217;: &#8216;Net zoiets als vragen aan een vis / hoe of het water is.&#8217; Gewone taal ook, nu al vijftig jaar. Tegelijkertijd opteert hij in &#8216;De poëzie&#8217; toch voor tien vogels in de lucht, niet voor die ene in de hand. In dat wankel evenwicht tussen realiteitszin en hogere opmerkingsgave balanceren veel van deze verzen, met als recentelijk toegevoegde waarde iets van de ouderdom, die gek genoeg ook weer jeugd blootlegt: &#8216;op de kalende schedel / van de oude vrouw wordt het witte streepje / zichtbaar dat een val van een schommel daar achterliet.&#8217; Vernieuwen doet Bernlef zich niet meer, maar het is degelijk spul vol interessante observaties en nog altijd als rode draad de verrassende werking van de werkelijkheid.