<div class="lead">113Online biedt mensen de gelegenheid over hun gedachten aan zelfmoord te spreken. &#8216;Praten is essentieel bij suïcidepreventie.&#8217;</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<div class="lead">
<p>113Online van Jan Mokkenstorm biedt mensen de gelegenheid over hun gedachten aan zelfmoord te spreken. &#8216;Praten is essentieel bij suïcidepreventie.&#8217;</p>
</div>
<p>Psychiater Jan Mokkenstorm vertelt hoe ze laatst werden gebeld door een man. ‘Hij zei: “Ik sta in de Ardennen. Het is hier pikkedonker. Ik denk dat ik het ga doen, ik twijfel alleen nog hoe. Jullie zijn de laatste die ik bel, dat wilde ik jullie laten weten.”’</p>
<p>Een telefoonteam achter computers in een steriel kantoorpand in de Bijlmer: op het eerste oog zou het een willekeurig callcenter kunnen zijn. Maar wie hier naartoe belt of zich meldt via mail of chat (0900-0113; www.113online.nl), verkeert in grote geestesnood. 113Online is een platform voor online zelfmoordpreventie. Mensen kunnen er een uur praten met een vrijwilliger of stagiair. Bij een acute, levensbedreigende situatie wordt onmiddellijk doorgeschakeld naar een psycholoog. Ook is het mogelijk om via het platform bij professionele therapeuten online therapie te volgen, bestaande uit een serie van acht gesprekken over de telefoon, chat of mail.</p>
<p>113Online staat aan de kant van het leven en probeert te zoeken naar een uitweg uit de wanhoop, vermeldt de website. ‘De ChristenUnie is groot fan van ons, maar we zijn niet gebaseerd op religieuze of ideologische grondslag,’ haast oprichter Mokkenstorm zich te zeggen. Ze zijn er ook niet voor tips bij zelfdoding. ‘Het gaat ons er om dat er een plek is waar mensen over hun gedachten aan zelfmoord kunnen spreken. Daarop rust nog altijd een gigantisch taboe, terwijl praten juist essentieel is bij suïcidepreventie.’</p>
</div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote><p>‘Veel mensen schamen zich voor hun zelfmoordgedachten. Waarom maken we daar geen online vrijplaats voor, dacht ik?’</p></blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>In Nederland lijken we zelfmoord te accepteren als iets dat bij het leven hoort, zegt Mokkenstorm. ‘Het aantal doden door borstkanker, verkeersongelukken en aids is spectaculair afgenomen omdat we daar tegen ten strijde trokken. Intussen signaleren we al decennialang zo’n 1500 zelfmoorden per jaar. De afgelopen jaren stijgt dat aantal zelfs, in 2012 waren het er 1750. Dat we in die cijfers berusten, vind ik getuigen van gemakzuchtig pessimisme. De GGZ zou ernaar moeten streven het aantal suïcides onder haar patiënten terug te brengen tot nul. Ieder ander getal laat ruimte voor acceptatie van een eenzame en radeloze dood door eigen hand.’</p>
<p>Toen hij als jonge psychiater de sleutel van zijn eerste afdeling in Vogelenzang kreeg, werd hem verteld: reken op twee tot vier zelfmoorden per jaar. ‘Eigenlijk is dat een elegante manier om te zeggen: we proberen niet eens om er iets tegen te doen. Bovendien zijn hulpverleners ontzettend bang voor de schuldvraag: wat als je iemands zelfmoord niet weet te voorkomen?’ Die angst is echter geen excuus, vindt Mokkenstorm. ‘Suïcide is niet zo ongrijpbaar als de GGZ lang heeft gedacht. Als je suïcide bespreekbaar maakt, is ongelooflijk veel leed te voorkomen.’</p>
<h5>Een online vrijplaats</h5>
<p>Mokkenstorm is inmiddels directeur van de crisisdienst bij GGZinGeest, een grote instelling voor psychiatrie in Noord-Holland. 113Online is in de lucht sinds 2009, maar hij bedacht het platform jaren geleden al, toen de internettherapie opkwam. ‘Veel mensen schamen zich voor hun zelfmoordgedachten, vinden het moeilijk om naar de dokter te gaan. Waarom maken we daar geen online vrijplaats voor, dacht ik?’</p>
<p>Met professionele hulpverlening in de achterwacht kon hij de eerste opvang overlaten aan geoefende vrijwilligers en stagiairs. ‘Wij trainen onze mensen niet paniekerig te reageren, maar ook niet te zakelijk. Ze luisteren, zonder te oordelen. Laten iemand zijn perspectief op het leven schetsen, kijken met hem mee.’</p>
</div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote><p>&#8216;Wij helpen mensen tot zichzelf te komen, zodat ze in elk geval geen noodsprong maken&#8217;</p></blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Vaak is dat al voldoende om orde te scheppen in de tergende maalstroom van gedachten. ‘Ik ken maar heel weinig mensen die univalent dood willen. Tot op het laatste moment blijven ze op een uitweg hopen. Vandaar dat ProRail bordjes met ons hulpnummer langs het spoor heeft gezet. Wij helpen mensen tot zichzelf te komen, zodat ze in elk geval geen noodsprong maken. Als iemand zichzelf is en er in volledige rust en autonomie voor kiest om uit het leven te stappen, respecteren we dat. Maar ik vind het onverteerbaar als mensen alleen en radeloos een einde aan hun leven maken.’</p>
<h5>Uit eigen ervaring</h5>
<p>Die radeloosheid kent hij niet alleen als dokter van nabij. Een goede vriend uit zijn studentenhuis pleegde zelfmoord, en Mokkenstorm zelf leed als student ook enkele maanden aan zelfmoordgedachten. Liever vertelt hij dat niet in interviews, omdat hij absoluut niet de indruk wil wekken dat zijn project alleen maar emotioneel gedreven is. ‘Het punt is: niet alleen als dokter maar ook uit eigen ervaring weet ik wat het betekent om weer hoop te hebben, en hoe je van daaruit verder kunt leven.’</p>
<p>Mokkenstorm is 52. Als hij over vijftien jaar met pensioen gaat, hoopt hij dat het aantal zelfmoorden in Nederland onder de achthonderd is gebracht. ‘Veertig procent van alle mensen die zelfmoord plegen, zijn ggz-cliënt. Nul suïcides per jaar is misschien onhaalbaar, maar het zou als ggz wel je ambitie moeten zijn.’ Met 113Online kunnen ze nu maar een beperkt aantal mensen helpen. Er is subsidie van het ministerie van VWS, verzekeraars willen niet meebetalen.</p>
<p>‘Ze erkennen dat onze hulp relevant en kostenbesparend is, maar wat we bieden is te modern voor de regels en heeft geen plaats in de ziektewet. Daar willen ze geen uitzondering op maken. Doodzonde, maar voorlopig lijken we uitgepraat.’ Omdat de middelen beperkt zijn, maakt 113Online afgezien van de bordjes langs de rails nauwelijks reclame. ‘We krijgen per dag vijfendertig tot veertig crisisoproepen en per week vijfentwintig aanvragen voor online therapie. Meer kunnen we nu niet aan.’</p>
</div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote><p>‘Als iemand gedreigd had dat hij in zijn wanhoop ook zijn gezin zou ombrengen, keek ik ’s avonds voor de zekerheid wel eens op nu.nl’</p></blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>In het naastgelegen kantoor zit Cindy (26), psychologe, in een chat met een meisje van zestien. Het meisje schrijft niet alleen over haar gedachten aan zelfmoord, maar heeft ook allerlei waanbeelden. ‘Ik heb haar aangeraden ook via de huisarts hulp te zoeken. Het lastige is: ik spreek haar maar acht keer, daarna moet ik het loslaten.’ Ze heeft moeten leren haar werk niet mee naar huis te nemen, zegt de psychologe. ‘Als iemand gedreigd had dat hij in zijn wanhoop ook zijn gezin zou ombrengen, keek ik ’s avonds voor de zekerheid wel eens op nu.nl.’</p>
<p>De man die belde vanuit de Ardennen werd gered. Een van de hulpverleners heeft hem weer de auto in gepraat, terug naar zijn woonplaats. Daar heeft de crisisdienst het overgenomen. Nu woont hij weer bij zijn vrouw en kinderen. Mokkenstorm: ‘Het blijft lastig om aan te tonen hoeveel mensen je gered hebt. Het niet-plegen van zelfmoord is wetenschappelijk gezien een non-event: het is moeilijk te bewijzen dat iets door jouw toedoen niet is gebeurd. Toch zijn er elke maand wel tien van dit soort verhalen. Dat sterkt ons in het idee dat het zin heeft, wat we doen.’</p>
</div>


Sophie Derkzen

113Online: Zoeken naar een uitweg uit de wanhoop

Groetjes uit Engelen

Nederland breekt in tweeën

Verhaal van de Week

AfD wordt gevaarlijker

Duitsland

De Oranjezomer

Teun van de Keuken

Olie op het vuur

Hans against the machine

Ontsnappen aan onszelf

Essay escapisme

Bestaat 75 jaar

VN-Vluchtelingenverdrag

Oorlog Iran

Versterken het Iraanse regime

Aanvallen van Amerika

Zo raszuiver

Chard van den Berg

Het succes van ‘The Odyssey’

Cultuurstrijd