George Clooney: zijn eigen karikatuur

door Sophie Derkzen

Hij speelt in koffiereclames en in blockbusters, maar zet zich ook in voor Darfur en regisseert politieke films. Hoe komt George Clooney daarmee weg?

Op een krukje, tussen drommen winkelpubliek in een shopping mall in Kentucky. Zo moet hij daar gezeten hebben: een knappe jongeman die karikaturen tekende, for a living. Je stelt je een schetsboek vol huisvrouwen voor. Niets rode lopers of Italiaanse brunettes – die kwamen pas veel later, zoals het in een beetje Amerikaanse droom hoort te gaan. Overigens, om het sprookje compleet te maken: hij verkocht ook schoenen aan oude dames en ging een tijdje met verzekeringen langs de deur.

Een ongemakkelijke vader in The Descendants

Inmiddels is George Clooney fulltime superster en zijn er honderden karikaturen van hem getekend. Met een prominente rol voor De Lach, dat lijdt geen twijfel – Clooney is famous for his smile. Zijn charme is een ijzersterk handelsmerk, en Clooney weet het. Schaamteloos leent hij zijn lach voor commercials van Fiat (met disclaimer: ‘George not included’), Martini (‘Bellissimo!’ roept Clooney met opgeplakte Clark Gable-snor) en uiteraard Nespresso. Standaardplot: schier onmogelijk, maar deze koffie is lekkerder dan de filmster zelf. Tel daar zijn miljoenenvilla’s aan het Italiaanse Comomeer en in de bergen van Los Angeles bij op en er lijkt maar één conclusie mogelijk: George Clooney is niets meer dan een playboy en een uithangbord voor de commercie.

Modieus acteursactivisme

Maar tegelijkertijd is er dat andere verhaal, van George de grote weldoener. Daarin reist hij voor zijn ngo wekenlang door Soedan en spreekt hij met stamhoofden en rebellenleiders over het slepende conflict in de regio. Hij is ook een huisvriend van Barack Obama en een liberaal die het waagde zich in de nadagen van 11 september uit te spreken over de volstrekte zinloosheid van de Irak-oorlog.

Hoe zijn die twee kanten in vredesnaam met elkaar te rijmen? Niet, zou je zeggen. Die Clooney is een hypocriet, een linkmiegel. In zijn films bekritiseert hij corruptie (zoals in de thriller Michael Clayton) en het smerige spel van de internationale oliehandel (Syriana), maar tegelijkertijd leent hij zijn hoofd aan schandalig dure koffie die verbouwd wordt door arme boeren. Uit protest tegen de uitbuiting voert de Zwitserse beweging Solidar acties tegen Nestlé. In september bestookten ze Clooney met duizenden e-mails waarin ze hem opriepen te stoppen met de Nespresso-commercials. Volgens Solidar is het de hoogste tijd dat Clooney in de praktijk brengt wat hij preekt.

Een gevoelige treffer. Want is dit niet precies het soort betekenisloze, modieuze acteursactivisme dat, in de slipstream van Bono en consorten, met tientallen privéjets tegelijk de Derde Wereld binnenvliegt? Clooney doet Darfur, Brad en Angelina hebben Congo, good old Sean Penn mag Haïti en Geri Halliwell voor wereldvrede, zoiets? Misschien is het zijn aimabele glimlach die mild stemt. Toch blijft het gek. Is hij dan werkelijk de eerste man op aarde die er in slaagt playboy en politiek activist, uithangbord en bevlogen weldoener tegelijk te zijn?

The Cloon

Voor Clooney-de-ster zou 2012 wel eens een goed jaar kunnen worden. Hij geldt als een van de kanshebbers voor een Oscar voor zijn rol in The Descendants – half januari won hij daarvoor al een Golden Globe. Ook zijn scenario voor The Ides of March is genomineerd. Vanity Fair heeft hem alvast op de cover van het februarinummer gezet – tussen Daniel Craig en Matt Damon weliswaar, maar onder de kop ‘Hollywoods Leading Men’ staat hij fier in het midden. Strak in het pak, de handen losjes in de zakken, waarmee hij de aandacht afleidt van het aanstellerige pochet dat ze in zijn borstzak hebben gestopt. Zijn haar is grijzer dan toen we hem in de jaren negentig leerden kennen als flirt/verpleger Doug Ross in de ziekenhuishit ER, maar de lach is nog altijd dezelfde. De linkermondhoek iets opgetrokken, soms doet er ook nog een wenkbrauw mee. Via de camera van sterfotografe Annie Leibovitz kijkt hij ons recht in het gezicht. Precies die blik, die mengeling van ironie en zelfspot, maakt hem volgens velen zo onweerstaanbaar. Al twee keer verkoos het blad People hem tot meest sexy man op aarde. Op zo’n verkiezing is uiteraard van alles af te dingen (misschien loopt er diep in Calcutta wel een prachtexemplaar rond dat de bus naar wereldfaam gemist heeft), maar toch. Craig en Damon, toch ook geen lilleke jongens: ze verbleken, naast The Cloon.

Vietnamees varken

Tot zijn drieëndertigste moest hij er op wachten, maar na zijn doorbraak in ER volgden dan eindelijk de grote rollen. Hij maakte furore in O Brother, Where Art Thou? en Ocean’s Eleven tot en met Thirteen. In Syriana, waarvoor hij zijn eerste Oscar (beste bijrol) kreeg, en als Michael Clayton, een nietsontziende advocaat. En recentelijk bewees hij in The Descendants dat hij ook als loserig vaderfiguur kan schitteren. Clooney is geestig én ontroerend, zoals hij in te grote poloshirts twee onhandelbare dochters en de minnaar van zijn vrouw achterna rent. Met Good Night, and Good Luck ontpopte Clooney zich ook als geëngageerd scriptschrijver en regisseur. In jaren vijftig zwart-wit leverde hij, net als recent met The Ides of March, felle kritiek op het Amerikaanse politieke systeem – maar daarover straks meer.

1985. Foto: Michael Ochs Archives / Corbis

Met de filmrollen kwam de jetset zijn leven binnen, en daarmee de paparazzi met hun telelenzen. Womanizer Clooney is een geliefd subject. Na een op de klippen gelopen huwelijk met actrice Talia Balsam gaan de schonen aan zijn zijde maximaal een paar jaar mee. Het ontlokte een roddelblad de verzuchting dat George ‘just not that into anybody’ is. Om van het gedonder af te zijn, vertelde Clooney in interviews graag over zijn Vietnamese varken Max – dat was tenslotte zijn liefste huisgenoot. Na diverse modellen en een serveerster uit Las Vegas verkeert hij inmiddels met een voormalig professioneel worstelaarster.

Clooney beweegt zich soepel op rode lopers, hij verstaat de kunst van de snelle grap. Onlangs nog, bij de uitreiking van de Golden Globe, complimenteerde hij collega-genomineerde Michael Fassbender met diens frontale naaktscènes. ‘Michael, honestly, you could play golf with your hands behind your back,’ riep Clooney, terwijl hij met zijn heupen swingde. Bovendien maakt hij in elk interview minstens drie grappen over zichzelf. Favoriet onderwerp in die categorie: zijn Batman-debacle uit de jaren negentig. ‘For a long time, I was the guy from tv who killed the Batman franchise.’

Verrader

Met zijn rollen in commerciële blockbusters financiert Clooney daarnaast kleinschaliger projecten: ‘I’m a hybrid. I succeed in both worlds.’ Met vriend en Oceans-regisseur Steven Soderbergh had hij een tijdlang een eigen productiebedrijf. Ze produceerden, naast een aantal van de bekende Clooney-films, onder meer Far from Heaven en de thriller Insomnia, met Al Pacino. Omdat Soderbergh zich op het regisseren wilde toeleggen, begon Clooney met goede vriend Grant Heslov een nieuw productiehuis. Heslov produceerde Clooneys regiedebuut Good Night, and Good Luck, het script schreven ze samen. Hun samenwerking levert mooie dingen op: ze werden genomineerd voor een Oscar, en ook dit jaar dingt hun gezamenlijke werk The Ides of March mee naar een Academy Award voor het beste scenario.

Daar staat, naast alle jetsetgeweld, die andere Clooney op: serieus, geëngageerd. Niet alleen als filmmaker, maar ook op politiek vlak. Hij geldt als een uitgesproken liberaal die er niet voor terugdeinst om stelling te nemen. Kort na de terroristische aanslagen deed hij voor het eerst publiekelijk van zich spreken. De kruistocht die George W. Bush tegen Saddam Hoessein wilde beginnen, vond hij volstrekt onzinnig. Clooney was zeker niet de enige ster die zich tegen de Amerikaanse arrogantie en wraakzucht keerde, maar toch ontlokten juist zijn harde uitspraken (‘We can’t beat anyone anymore’) een golf van kritiek bij het rechtse deel der natie. Dagenlang moest hij het in talkshows ontgelden. Hoe durfde hij kritiek te hebben op de president, met zijn hooghartige Hollywoodpraatjes bracht hij de nationale veiligheid in gevaar. Clooney op zijn beurt ontstak in woede toen The New Examiner – volgens de Amerikaanse pers overigens een tamelijk onbeduidend krantje – hem op de voorkant afdrukte met een bordje ‘verrader’ voor zijn hoofd. Zijn boosheid over het feit dat hij als staatsvijand werd afgeschilderd, sterkte hem in de overtuiging dat hij Good Night, and Good Luck moest maken. Zijn regiedebuut getuigt van vakmanschap. In strak zwart-wit laat Clooney zien hoe senator Joseph McCarthy in de jaren vijftig op communisten joeg. En hoe CBS-journalist Edward Murrow de hetze als een van de weinigen durfde te bekritiseren. Het is geen kunst om in de film een bittere aanklacht te zien tegen het regime van Bush en een te volgzame journalistiek.

Doodsbedreigingen

Bij de première op het New York Film Festival vertelde Clooney over de doodsbedreigingen die hij sinds zijn revolte tegen Bush’ oorlog voortdurend ontving. Bang werd hij er niet van, zei hij, maar het stak hem dat kritische vragen als een gebrek aan patriottisme werden begrepen. Zo gepolariseerd zijn we nu, verzuchtte Clooney in menig interview. USA Today tekende op: ‘I know there are people who think actors ought to keep quiet. But the great thing about this country is that anyone can question authority.’Clooneys kritische houding bleef uiteraard ook niet onopgemerkt bij wie het wél met hem eens was. Bevriend regisseur Stephen Gaghan vroeg hem in die dagen om hulp bij zijn film Syriana, een inktzwart verhaal over de oliehandel in het Midden-Oosten, gebaseerd op de memoires van een voormalig CIA-agent. Clooney zou zich aanvankelijk alleen als uitvoerend producent aan het project verbinden, om meer financiering te trekken, maar de acteur die de CIA-man zou vertolken viel uit. Clooney nam de rol aan voor een schijntje van zijn normale gage: tweehonderdvijftigduizend dollar. Geen slechte zet. Hij won er, o liberaal Hollywood, zijn eerste Oscar mee. Hoewel Clooney benadrukte dat de film niet expliciet tegen Bush gericht was, refereert ook Syriana aan twintigste-eeuws terrorisme: een van de verhaallijnen volgt twee Pakistaanse jongetjes die in de eindeloze zandbak bij Aboe Dhabi hun heil bij de islamschool zoeken en eindigen als zelfmoordterroristen. Clooney en de zijnen wilden laten zien wat mensen tot zulke daden dreef en hoe moeilijk het is dan over goed en kwaad te oordelen. De film werd verguisd door rechtse critici (‘Osama Bin Laden had het script niet met meer overtuiging kunnen schrijven’) maar was een hit in liberale kring. Lichtjaren voor op de standaard Hollywoodfilm, schreef Time Magazine.

Anti-genocide-paparazzi

Ook zijn biografie doet vermoeden dat Clooneys engagement niet zomaar een hippe bevlieging is. Thuis, in Kentucky, waren nieuws en wereldpolitiek nooit ver. Vader Nick maakte carrière in de eerste jaren van de televisiejournalistiek. Hij was nieuwslezer en groeide uit tot lokale talkshowlegende – de ‘Nick Clooney Show’ was volgens zijn zoon bekend in heel Kentucky. Good Night, and Good Luck, over die paar bevlogen journalisten in de jaren vijftig, is Clooneys eerbetoon aan zijn vader. Ook voor The Ides of March geldt de oude Nick als inspiratiebron: in 2004 voerde hij, uiteraard als Democraat, campagne voor een plaats in het Huis van Afgevaardigden. Vergeefs. In de laatste fase keerde de roem van zijn zoon zich tegen hem, zo gaat het verhaal: het Amerikaanse heartland zou niet zo veel ophebben met dat liberale Hollywood.

Die geschiedenis maakte de band met zijn vader alleen maar hechter, vertelde de zoon. In de zomer van 2006 vlogen de beide Clooneys samen in een klein vliegtuigje rond boven Tsjaad en Soedan, waar al jaren een bloedige strijd woedt tussen regeringstroepen en rebellen. Clooney wilde met eigen ogen zien wat hij voor de crisis zou kunnen betekenen en filmde intussen een documentaire. Na terugkeer sprak hij, naar verluidt zelfs een tikje zenuwachtig, de VN-Veiligheidsraad toe om verslag te doen. De reis betekende het begin van een lange relatie tussen Clooney en Darfur, in het westen van Soedan. De VN benoemde hem als Messenger of Peace en met onder anderen Don Cheadle, Brad Pitt en Matt Damon richtte hij de ngo Not On Our Watch op. De organisatie vraagt aandacht voor internationale crises zoals in Darfur – crises die de wereld dreigt te vergeten. Anti-genocide-paparazzi, zo noemt Clooney hun nieuwste project. Boven het gebied hangt sinds vorig jaar een satelliet die de grens tussen Noord- en Zuid-Soedan registreert. De hoop is dat het grote oog verder bloedvergieten voorkomt. En bij eventuele gewelddadigheden kunnen de satellietbeelden als bewijs naar het Internationaal Strafhof in Den Haag.

Ook hier functioneert Clooney als uithangbord. Reporters reizen maar wat graag in zijn kielzog mee. Vorig jaar publiceerde de Los Angeles Times in haar magazine een fullcolourreportage over het project: Clooney sierde de cover in een voor zijn doen weinig uitbundig jasje, onder de kop ‘A serious man’. Toch lijkt cynisme niet op z’n plaats. Uit de verhalen van journalisten spreekt bewondering voor Clooneys ter zake kundigheid in Darfur. Heeft hij van Bono geleerd, vertelde hij de LA Times: kies één kwestie uit, verdiep je erin en verbind je daaraan. En regel dat je, bij wijze van spreken, de telefoonnummers hebt van de plaatselijke rebellenleiders. Je kunt alleen iets uitrichten als je perfect geïnformeerd bent.

Per slot van rekening heeft niemand in Abeyi, Zuid-Soedan, een film met George Clooney gezien, merkte ook Newsweek fijntjes op. Zijn geloofwaardigheid dankt hij met name aan zijn kennis, opgedaan tijdens zijn vele reizen door het gebied.

Obama

Clooney for president, je zou het bijna denken. Speculaties in die richting bereikten een hoogtepunt toen hij afgelopen jaar in The Ides of March de rol van presidentskandidaat op zich nam. Maar de goede verstaander begrijpt dat Clooney in die film juist laat zien waarom hij zich nooit aan een functie in de politiek wil branden: de spelletjes achter de schermen stemmen cynisch. Via de jonge campagnemanager (Ryan Gosling) volgen we hoe president-to-be Mike Morris, een Democraat nota bene, langzaam maar zeker van zijn voetstuk dondert. Hij blijkt al net zo’n hypocriete zak als alle anderen. (‘Don’t fuck an intern,’ grinnikte Clooney, op de vraag wat politici van de film kunnen leren.) Dat juist Clooney laat zien dat de campagnetactiek aan Democratische kant al net zo vuig is als bij de Republikeinen, benadrukt: de film is geen aanval op links, maar op de manier waarop wij onze volksvertegenwoordigers kiezen. Eigenlijk had hij de film al eerder willen maken, maar de tijd was er niet rijp voor. Rondom de verkiezing van Obama hing er te veel optimisme in de lucht, stelde Clooney enigszins meewarig vast. Het was een kwestie van tijd voordat het cynisme weer zou terugkeren. Hij geldt als goede vriend van het Witte Huis, via Darfur kwam hij in contact met Obama. ‘I love that guy, I love him,’ riep hij in 2008 tegen The New Yorker. Maar nee, hij zou nooit in diens schoenen willen staan. Gevraagd naar zijn politieke ambities gooit Clooney er steevast dezelfde grap tegenaan: ‘I’ve slept with too many women, I’ve done too many drugs.’

Hij wil de vergadering van de VN binnen kunnen rennen, zegt Clooney, om mensen wakker te schudden, hun te vertellen wat er allemaal misgaat in Darfur. Maar als politicus moet je met antwoorden komen, en die verantwoordelijkheid ambieert hij niet. ‘Politicians have to earn people’s votes to be re-elected, political consultants have to get results for their clients. As a private citizen, I am just responsible for myself.’

Bescheidenheid

Toch is Clooney niet de zelfzuchtige, egoïstische playboy waarvoor je hem zou kunnen houden. Hij gebruikt zijn sterrenstatus als instrument om aandacht te vragen voor wat er misgaat in de wereld, daar waar de journalistiek vergeet te kijken. En om verhalen te vertellen waar de commercie van Hollywood geen heil in ziet: Good Night, and Good Luck; Syriana; The Ides of March. Met zijn films doet Clooney in feite wat hij doet met zijn satelliet, hoog in de hemel boven Soedan: hij brengt iets onder de aandacht, zet er een lampje op. En daar houdt zijn verantwoordelijkheid op, vindt hij. Satelliet of niet, in Zuid-Soedan kwamen begin januari weer duizenden mensen om het leven. Maar de poging blijft. En Clooney is de eerste om toe te geven dat je bescheiden moet zijn over wat je kunt uitrichten. Toen hij, samen met Don Cheadle, in Rome de Peace Summit Award kreeg, zei hij: ‘Don and I stand here before you as failures. The simple truth is that when it comes to the atrocities in Darfur, those people are not better off now than they were years ago.’

Die bescheidenheid siert hem. Maar het is ook een verdomd goeie truc: relativeer jezelf, en je bent je critici voor. Toen hij een journalist van Vanity Fair uitliet, wees hij vanaf de oprijlaan naar zijn garage. ‘I can’t be saying what I’m saying and out driving a Bronco,’ grapte hij. Daarom heeft hij een hybride motor in zijn Jaguar laten zetten. Zo doet hij dat: Clooney maakt een karikatuur van zichzelf, voordat wij het kunnen doen. En vervolgens lacht hij, precies op tijd, zijn betoverende glimlach.