Hoe verandert internet je manier van denken? – John Brockman (samenstelling)

door Maurits Martijn

Tegen het vergeten
151 denkers over internet

Impresario John Brockman is de roerganger van Edge, een club van wetenschappers, filosofen en schrijvers die louter uit Nobelprijswinnaars en andere hoogvliegers bestaat. Elk jaar legt Brockman hun een vraag voor, zoals: ‘wat is jouw gevaarlijke idee?’ of ‘wat geloof je maar kun je nu nog niet bewijzen?’ Honderden denkers leveren hun antwoorden aan in compacte stukjes en daar worden boekjes van gemaakt. ‘Hoe verandert internet je manier van denken?’ was de vraag van 2010.

Edge heeft al sinds begin 1997 een website : geen hip sociaal netwerk vol interactieve foefjes, nee, hier wordt nagedacht, dus de site – die er nog steeds niet uitziet – bestaat vooral uit tekst. Toch is edge.org nog altijd een schoolvoorbeeld van wat internet een onderscheidend medium maakt. In het archief kun je bijvoorbeeld een transcript lezen van een speech van evolutiebioloog Richard Dawkins uit 1996. Daaronder staan puntige reacties van intellectuelen als scheikundige en uitvinder van de anticonceptiepil Carl Djerassi, deeltjesfysicus en Nobelprijswinnaar Murray Gell-Mann en de Brits-Palestijnse schrijver-journalist Karl Sabbagh. Edge maakt de bezoeker getuige van een debat dat nog gaande is, met deelnemers die elkaar nooit hebben ontmoet. De site toont dat een discussie geen locatie of krantenkolom vereist, slechts een modem en een webadres. En dat denken op hoog niveau een proces kan zijn dat nooit af hoeft, waar iedereen getuige van mag zijn en waarvan een fysiek eindproduct niet per se het hoogste doel is. Edge belichaamt de potentie van internet. Dat maakt de vraag ‘hoe verandert internet je manier van denken’ ook zo interessant: edge.org is er zelf een antwoord op.

Aan het boek werkten 151 denkers mee, waaronder muziekproducer Brian Eno, cognitiewetenschapper Steven Pinker en schrijver Nicholas Carr. Er zijn interessante, mooi geschreven bijdragen bij. Zo denkt filosoof Thomas Metzinger dat het internet ons gevoel van ‘zelf’ verandert omdat alle aandacht die het vergt een ‘georganiseerde aanval’ op ons bewustzijn is, ‘die doet denken aan een verzwakte subjectieve mengeling van dromen, dementeren, beneveld zijn en geïnfantiliseerd raken’. Kunstconservator Hans Ulrich Obrist interviewt oudere mensen (hij citeert Rem Koolhaas:) ‘als waarborg tegen het systematisch vergeten dat zo’n heimelijk, maar wezenlijk aspect van het informatietijdperk is, en misschien wel het geheime doel ervan’.

Het boek leest lekker weg, en prikkelt. Toch bevredigt het niet. Het geheel van alle stemmen en visies lijkt vooral geschikt voor het medium waarop ze betrekking hebben: internet. Van een boek dat antwoorden zoekt op een zo’n ambitieuze vraag verwacht je meer. Was dit een recensie geweest van de artikelen op edge.org, dan was het de volle 5 sterren waard geweest.

Vertaling Tijmen Roozenboom, Maven publishing, 416 p., €15,-