Steve Jobs: de biografie – Walter Isaacson
door Maurits Martijn
Eind 1982 nam Steve Jobs een verslaggever van Time Magazine mee naar het hoofdkantoor van Apple. Het bedrijf had het jaar daarvoor met de Apple II de eerste personal computer gemaakt voor de gewone man en de opvolger, de Macintosh, zou binnenkort verschijnen. De media smulden van die excentrieke LSD-slikkende boeddhist die op blote voeten liep en door bizarre dieetgewoonten een gekke lichaamsgeur verspreidde. Het jonge Apple was de computermarkt op zijn kop aan het zetten en de 27-jarige Jobs wist zeker dat Time hem zou gaan uitroepen tot Man of the Year.
Een paar weken later kreeg hij een exemplaar opgestuurd en zag dat niet hij maar de PC als ‘Machine of the year’ was verkozen. Naast het hoofdartikel stond een vilein profiel waarin Jobs werd beschreven als een nietsontziende zonnekoning die vergaderingen besloot met huilbuien en al op jonge leeftijd een kind had verwekt dat hij verwaarloosde. Jobs barstte in huilen uit, vertelt hij Walter Isaacson in Steve Jobs – de biografie. Hij voelde zich bedrogen: The Man of the Year-verkiezing was hem door Time beloofd, zegt hij. Onzin, schrijft biograaf Isaacson, tevens oud-hoofdredacteur van Time, dat was nooit het plan geweest. Zoals wel vaker had Jobs een eigen versie van de werkelijkheid gecreëerd.
Voor Steve Jobs – de biografie interviewde Walter Isaacson Jobs meer dan veertig keer en sprak hij ruim honderd personen die hem kenden. Jobs koos Isaacson, die eerder boeken schreef over Albert Einstein en Henry Kissinger, zelf uit als zijn biograaf. Het boek zou eigenlijk eind deze maand verschijnen, maar door het overlijden van Jobs op 5 oktober ligt het nu versneld in de winkels.
Isaacson hanteert in het boek graag het superlatief als stijlvorm en kan zijn diepe bewondering voor Jobs geregeld niet verhullen. Het boek had minder pagina’s dan 719 mogen tellen en de Nederlandse vertaling is hier en daar wat slordig – waarschijnlijk vanwege de vervroegde publicatiedatum. Toch stoort dat allemaal niet. Walter Isaacson zit Jobs dicht op de huid en dat levert, samen met zijn indrukwekkende research, een ongemakkelijk en spectaculair verhaal op van een geniale maniak. Strip je het boek van de grote woorden en de lyrische beschrijvingen, dan blijven de feiten over en die zijn meeslepend genoeg. Isaacson heeft veel ontzag voor de briljante zakenman Jobs, maar ontziet de mens Jobs geenszins. Hij komt naar voren als een psychopaat, een onbeschofte narcist die feilloos aanvoelt wat mensen willen maar normale menselijke omgangsvormen ontbeert.
Jobs zette alles naar zijn hand. Hij manipuleerde, bedroog en leed aan grootheidswaanzin. Maar meestal lukte het om zijn gefabuleerde hersenspinsels tot werkelijkheid te maken. Jobs kon ‘magisch denken’, zoals zijn vrouw het in het boek noemt. Volgens Isaacson beschikte Jobs over een reality distortion field, een term uit de film Star Trek waarmee aliens een nieuwe wereld kunnen scheppen door hun mentale kracht aan te wenden. Isaacson beschrijft verschillende anekdotes over hoe Jobs de feiten negeerde en geheel nieuwe verzon. Met als gevolg dat zijn omgeving Jobs’ werkelijkheid ging geloven, ook als uit alles het tegendeel bleek. Tientallen oud-medewerkers vertellen hoe Jobs hen op die manier wist te overtuigen van de meest bizarre dingen: dat een deadline in zes weken te halen was terwijl er eigenlijk zes maanden voor stond, of dat een bepaald stuk software opeens iets heel anders moest kunnen dan waarvoor het ontworpen was. ‘Je deed het onmogelijke omdat je niet besefte dat het onmogelijk was,’ vertelt een Apple-werknemer.
Toen Apple iTunes op de markt bracht, besloot Jobs eigenhandig topmuzikanten te overtuigen van het nut van Apple’s nieuwe, legale muziekdownloaddienst. Hij maakte een tour langs onder andere Mick Jagger, Sheryl Crow en Dr. Dre. Ze raakten in zijn ban en gingen akkoord. Jobs nodigde trompettist Wynton Marsalis thuis in Californië uit voor een persoonlijke presentatie. Marsalis tegen Isaacson: ‘Ik geef niet veel om computers en zei hem dat ook keer op keer, maar hij ging er twee uur lang over door. Hij was een bezeten man. Na een tijdje begon ik naar hem te kijken en niet meer naar de computer, omdat ik zo gefascineerd was door zijn bezetenheid.’
Een groot deel van Jobs’ succes komt volgens Isaacson door het reality distortion field. Het is een wat bombastische verklaring voor de hypnotiserende werking die van Steve Jobs en Apple uit ging. Niet alleen op zijn werknemers of sterren als Bono en Bill Clinton, maar vooral ook op de miljoenen consumenten van zijn producten. Biograaf Isaacon is ook niet aan het charisma van Jobs ontkomen, maar zijn grote verdienste is dat hij de Jobs’ hypnose op de lezer over heeft weten te brengen.
Steve Jobs: de biografie – Walter Isaacson, Unieboek|Het Spectrum, € 25,00, 720 pagina’s.