Hoe arm, om daarmee te beginnen? De economisch geïnteresseerde toerist vindt in reisgidsen zelden relevante informatie, maar op het blote oog geschat zou ik zeggen dat de gemiddelde inwoner van de Algarve een inkomen heeft dat maximaal de helft is van het gemiddelde Nederlandse inkomen. Dat zie je niet zozeer aan de wasplaatsen in de dorpen, waar de was van vele gezinnen wappert naast de wasbakken waar Nederlanders hooguit een keer op een zomerse kampeervakantie gebruik van maken, maar aan de prijzen. De prijzen van met veel arbeid geproduceerde diensten bedragen – zo buiten het seizoen – grofweg de helft van die in Nederland. Dat geldt voor de koffie op een terras (één euro); het hoofdgerecht in een restaurant (nog geen tien euro), de kennelijk zelf gefabriceerde truien die te koop zijn op het uiterste zuidwestelijke puntje van Europa, de Cabo de Sao Vicente (25 euro), en voor de smakelijke broodjes waar een gemiddelde bakker al voor 14 eurocent afstand van wil doen. Die broodjesprijs is trouwens een indicatie op zichzelf: 14 en geen 15 cent impliceert dat de eurocent, het muntje, in de Algarve nog echte betekenis heeft.

De arbeid die in al deze goederen besloten ligt – de bakker, de kok, de ober, de truienbreister – kan lokaal blijkbaar marktconform beloond worden tegen deze (halve) prijzen, en dus is het redelijk te veronderstellen dat ook het loonniveau de helft bedraagt van het Nederlandse.

Hoe komt dat? Omdat de Algarve, afgezien van het toerisme, vooral een lokale economie heeft. In de hele kunststrook, toch een dikke honderd kilometer lang, is nauwelijks economische activiteit waarneembaar die gericht is op schaalvoordelen en export. Er wordt, kleinschalig en in doorgaans slecht onderhouden boomgaarden, wat citrusfruit geproduceerd, wat olijven en noten, vooral amandelen. En nabij het oostelijke natuurgebied Ria Formosa, dat sterk lijkt op onze Waddenzee, worden schelpdieren gekweekt, een paar duizend ton per jaar. De visfabrieken zijn bijna allemaal failliet, en de laatst overgebleven fabriek in Olhao maakt voornamelijk paté van sardientjes – geen aantrekkelijk aanbod.

Maar dan is er dus nog het toerisme. Op het vliegveld van Faro verkeerden vorig jaar vijf miljoen mensen, wat (heen en terug immers) goed is voor 2,5 miljoen bezoekers. Als die allemaal duizend euro stuk slaan tijdens hun verblijf, komt er toch 2,5 miljard euro binnen.
Dat is te zien. Er is de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in vakantieverblijven – appartementencomplexen, vakantiedorpen – waardoor de dorpen en kleine steden nabij de stranden zijn opgezwollen als een geïrriteerde octopus. Zoevend over de tweebaanswegen aldaar, zie je de verkeerschaos in de drukke zomermaanden voor je. En de bouw gaat door. Het westen van de Algarve is het stille deel. Daar begint het natuurpark met een indrukwekkend lange naam waarin in elk geval ‘Costa Vicentina’ voorkomt, de naam voor de ruige westkust. Hier mogen, volgens een recente reisgids, ‘geen hotels gebouwd worden’. Wie er gaat kijken, stelt vast dat dit verstandige voornemen door de werkelijkheid is achterhaald. Bij het vlekje Burgau (250 inwoners) wordt volop gebouwd (duizenden slaapplaatsen).

Bouw en onroerend goed – in dienst van het toerisme – blijven de komende jaren de belangrijkste groeisectoren van de Algarve. Vooral net buiten de kustlijn is te kust en te keur land te koop, mét bouwvergunningen. Naar Nederlandse maatstaven zijn ook de prijzen van onroerend goed extreem laag. De bouwexplosie zal de inkomensverdeling in de Algarve het karakter hebben gegeven van een soort postcodeloterij. Landeigenaren, projectontwikkelaars en bouwondernemers hebben alle loten – én zijn de eigenaren van de protserige fourwheeldrives die over de (enige) snelweg A22 scheuren. De doorsnee-inwoner van de Algarve merkt weinig van deze voorspoed.

De Algarve, kortom, zucht onder de vloek van het toerisme. De schoonheid van de kust heeft de streek in de rol geduwd van het domme blondje. De visserij – anders dan met kleine bootjes voor lokaal gebruik – bestaat niet meer; de landbouw verslonst; industrie is er nooit geweest; en de dienstverlening is eenzijdig ontwikkeld (toerisme). En met (zon)toerisme kun je je wel in leven houden, maar echt welvarend zul je er niet snel van worden – denk ook aan de Griekse eilanden of de Turkse westkust.

De gerichtheid op toerisme is een fuik, waaruit het moeilijk ontsnappen is. De plannen van het regionale bestuur zullen gericht (moeten) zijn op het verbeteren van die sector, en daar is ook nog volop ruimte voor, waarbij het aan banden (of aan de ketting) leggen van de lokale hondenpopulatie een prioriteit zou moeten zijn, naast het verfraaien van de publieke ruimte. Maar aan de groei van dat toerisme zit een eind: als het domme blondje lelijk dreigt te worden door alle bouwactiviteiten en de bijbehorende zomerse overpopulatie met toeristen.

Een tweede groeisector – dat is wat de Algarve nodig heeft om duurzaam welvarender te worden. Maar welke dat zou kunnen zijn, heb ik niet kunnen verzinnen. Er zit dus weinig anders op dan daar volgend jaar weer in januari op het Praia do Vau in de zon te gaan liggen, met gesloten ogen en een peinzend gezicht. Ik offer me er graag voor op.