29-12-2007
Door Maurits Martijn

Begin november kondigde minister van Defensie Eimert van Middelkoop aan een klacht in te dienen bij de Raad voor de Journalistiek tegen het radio­programma Argos. Waar wacht de minister op?

‘Het beeld van eigenhandig optredende militairen en de doofpotcultuur is weer eens neergezet. Wat kan journalistiek soms toch eenvoudig zijn.’ Zo bekritiseerde Minister van Defensie Eimert van Middelkoop begin november het onderzoeksjournalistieke radioprogramma Argos. In twee uitzendingen had Argos naar eigen zeggen bewezen dat Nederlandse special forces in 2002 in Afghanistan actief waren geweest buiten het door de VN bepaalde mandaatgebied. De commando’s zouden door meerdere bronnen onder andere zijn gesignaleerd in het zuiden van Afghanistan, in de buurt van Kandahar. Niet voor de stabilisatiemissie ISAF – de officiële reden van het verblijf van de troepen in Kabul – maar om de Amerikanen bij te staan in hun klopjacht naar Al-Qaida en de taliban, de Operation Enduring Freedom.

Heftige aantijgingen, want de regering heeft enige betrokkenheid bij de Amerikaanse terroristenjacht altijd ontkend. Van Middelkoop rea­geerde fel. In de Argos-uitzendingen is volgens de minister ten onrechte de indruk gewekt dat het toenmalige kabinet de Kamer onjuist zou hebben geïnformeerd over de inzet van Nederlandse grondtroepen. ‘Argos heeft het Nederlandse publiek graancirkels voorgeschoteld en ufo-journalistiek bedreven,’ zei hij, vlak voordat hij aankondigde een officiële klacht in te dienen bij de Raad voor de Journalistiek.

Van Middelkoop deed deze belofte op negen november, maar de Raad voor de Journalistiek heeft nog geen klaagschrift mogen ontvangen. Volgens een woordvoerder van Defensie wordt daar de tijd voor genomen. Binnen enkele weken zal de klacht ‘zeker’ worden ingediend. De Raad voor de Journalistiek vindt dat het wat lang duurt. ‘Een klacht indienen is een laagdrempelige procedure. Het is een simpel geschrift, dat niet veel tijd kost,’ aldus een woordvoerder.

Bergtrainingen
Gerard Legebeke, eindredacteur van Argos en een van de makers van de gewraakte uitzendingen, heeft wel een verklaring voor het lange wachten op het klaagschrift. Volgens Legebeke wil het ministerie de kwestie doodzwijgen. ‘Het lijkt wel alsof de minister zoveel stampij heeft gemaakt om de aandacht van de inhoud af te leiden.’ Legebeke verwacht dat het ministerie de beloofde klacht bij de Raad voor de Journalistiek niet zal indienen. ‘Met de argumentatie die tot nu toe naar voren is gebracht, maakt zo’n klacht geen kans volgens mij. Hij bevestigt zelfs essentiële punten van ons verhaal.’

Legebeke doelt op de voornaamste claim die in de uitzendingen wordt gemaakt, dat Nederlandse militairen actief zijn geweest buiten hun mandaatgebied. De minister ontkent stellig dat de Hollandse commando’s zijn ingezet voor de Operatie Enduring Freedom. Maar uit zijn antwoord aan de Kamer is wel af te leiden dat Nederlandse militairen zich buiten het mandaatgebied hebben begeven. Het zou gaan om een ‘verkenningsopdracht’ en een aantal ‘bergtrainingen’. Alleen dat al is tegenstrijdig met de officiële lezing van de bezigheden in Afghanistan tot nu. Het ISAF-mandaatgebied is officieel vastgesteld als Kabul en omgeving, waarbij volgens de minister ‘het woord “omgeving” opzettelijk onbepaald was. Daarmee werd de mogelijkheid geschapen dit ISAF-gebied gaandeweg uit te breiden.’ Volgens Legebeke wordt het door deze uitleg mogelijk de aanwezigheid van Nederlanders in zo ongeveer heel Afghanistan te verantwoorden. ‘De minister maakt er op die manier een semantische discussie van. Wat overeind blijft, is het gegeven dat commando’s meer hebben gedaan dan dat we tot nu toe wisten.’

Zware beschuldigingen
Dat is niet het enige wat Argos in de twee uitzendingen liet horen. De programma­makers hadden de hand weten te leggen op een foto van een flapover sheet, die de commandant van de commando’s in Afghanistan had beschreven ter voorbereiding van een bezoek van de toenmalige minister van Defensie, Frank de Grave. ‘Wat willen wij niet kwijt’, was op de sheet te lezen. Met daaronder een zestal punten. Volgens Argos maakt de sheet duidelijk dat de militairen bewust zaken voor de minister wilden verzwijgen, zoals de samenwerking met de Verenigde Staten, die op dat moment (maart 2002) alleen in Afghanistan waren voor de operation Enduring Freedom en nog niet deelnamen aan ISAF.

Zware beschuldigingen dus. Militairen die eigenhandig missies ondernemen en het verzwijgen van militaire operaties aan het parlement, zijn berichten die het ministerie van Defensie liever niet hoort. Op drie momenten heeft Van Middelkoop de beschuldigingen gepareerd: in een brief aan de Kamer, bij de beantwoording van vragen van een verontruste Defensiecommissie en tijdens het vijftienjarig jubileumfeestje van Argos zelf. SP-Kamerlid en lid van de Defensiecommissie Harry van Bommel vond het optreden van de minister in de Kamer niet overtuigend. ‘Hij heeft niet alles naar tevredenheid beantwoord, en de legitimatie van de aanwezigheid is niet sluitend.’

Volgens de minister is de redactie van Argos ‘zuinig’ geweest in het verlenen van wederhoor. Toch heeft Argos, zo blijkt, in de weken voorafgaand aan de uitzendingen meerdere malen per mail en telefoon vragen voorgelegd aan het ministerie over de missie in Afghanistan in 2002. Alles werd ontkend. Van Middelkoop noemde het bewijs dat Argos levert bovendien ‘dun en eenvoudig te weerleggen’. Dit maakt het vooralsnog uitblijven van een klacht bij de Raad des te opmerkelijker. Argos is intussen druk met een volgende uitzending over de Afghanistan-missie. Hierin zullen, als alles rondkomt, nieuwe bewijzen worden geleverd.