Volgens peilingen van TNS NIPO zou Geert Wilders zesentwintig zetels krijgen als er nu verkiezingen zouden worden gehouden: zo’n achttien procent van de stemmen. Maar uit het onderzoek voor Vrij Nederland blijkt dat de steun voor de opvattingen van Wilders, ook onder mensen die níet van plan zijn op hem te stemmen, meer dan twee keer zo groot is: ruim veertig procent.

Volgens het onderzoek vindt tweeënveertig procent van de Nederlanders dat Wilders verwoordt 'wat gewone mensen denken en willen'.

Vooral de opvattingen van Wilders over de dreiging van de islam kunnen rekenen op brede steun. Zo vindt vijfendertig procent van de Nederlanders volgens de peiling dat Wilders niet te ver gaat in zijn uitspraken over moslims en de islam. Achtendertig procent van de Nederlanders is het eens met de stelling van Wilders dat de moslims gekomen zijn 'om hier de boel over te nemen, om ons te onderwerpen'.

Een overgrote meerderheid van de Nederlanders – eenenzestig procent – is het eens met Wilders' uitspraak dat 'straat–terroristen' het land uit moeten worden gezet. Wilders deed die uitspraak naar aanleiding van de rellen in Gouda, waarbij Marokkaans-Nederlandse jongeren betrokken waren.

Een aanzienlijk kleiner percentage – zesendertig procent – is het eens met de formulering 'Straatterroristen moeten eruit.' Volgens Tim de Beer van TNS NIPO is dat typerend voor de brede steun voor Wilders in Nederland. 'De persoon Wilders roept grote weerstand op. Maar uit ons onderzoek blijkt dat hij grote "gedoogsteun" heeft: veel mensen zullen misschien niet op hem stemmen, maar zijn het vaak wél met hem eens.'

Vooral onder VVD-kiezers bestaat grote sympathie voor de opvattingen van Wilders. Zo bleek zevenenveertig procent van de VVD-stemmers het eens te zijn met de stelling dat de moslims zijn gekomen 'om de boel over te nemen'. Ter vergelijking: dertig procent van de CDA-stemmers en eenendertig procent van de PvdA-stemmers konden zich in die uitspraak vinden.

Maar Wilders' uitspraak dat de 'straatterroristen' het land uit moeten, kan rekenen op brede steun binnen álle grote partijen: zeventig procent van de VVD-stemmers, drieënzestig procent bij het CDA, zestig procent bij de SP en eenenvijftig procent bij de PvdA.

Uit eerder onderzoek van TNS NIPO bleek dat het potentiële electoraat van Geert Wilders steeds meer opschuift naar het landelijk gemiddelde, in geografische spreiding en sociale herkomst. Zijn populariteit onder hoger opgeleiden vertoont een lichte groei. 'Maar de PVV is nog steeds vooral een partij van de gewone man die zich niet serieus genomen voelt door de gevestigde partijen,' zegt Peter Kanne van TNS NIPO. 'Van die onvrede maakt Wilders handig gebruik.'

Het onderzoek

Op verzoek van Vrij Nederland zette TNS Nipo op een rij in hoeverre de opvattingen van Geert Wilders worden gesteund door kiezers die in 2006 op ándere partijen dan de PVV hebben gestemd. De gegevens zijn ontleend aan peilingen die in de loop van het afgelopen jaar zijn gedaan.

Weergegeven zijn de vragen, stellingen en opvattingen die aan de respondenten werden voorgelegd, gevolgd door de meest opvallende uitkomsten, verdeeld in drie tijdvakken: vlak voor en vlak na de première van Fitna in maart 2008, net na de Algemene Politieke Beschouwingen in september 2008 en net na de uitspraak van het Gerechtshof, in januari 2009, dat Wilders vanwege zijn uitlatingen moet worden vervolgd.

Februari 2008, aanloop Fitna
Onderzoeksmethode: telefonische steekproef, 600 deelnemers.

Wat vindt u ervan dat Wilders een film maakt waarin hij de tekst van de Koran ter discussie stelt?
- 31% goed idee (PVV-stemmers 87%, VVD 40%, CDA 32%, PvdA 20%)
- 65% slecht idee

Mag deze film worden uitgezonden?
- 54% ja (VVD-stemmers 69%, PVV 94%)
- 42% nee (2006 CDA 54%, PvdA 52%)

Oproep CDA aan Wilders om film niet uit te zenden, vanwege veiligheid Nederlanders en Nederlandse economie. Oproep CDA is...
- 56% verstandig (CDA-stemmers 67%, SP 68%)
- 15% neutraal
- 28% onverstandig (VVD 56%, PVV 69%)

Eind maart 2008, direct na Fitna
Onderzoeksmethode: onlien steekproef, 853 deelnemers.

Wilders stelt in zijn film tekst Koran ter discussie. Dat is...
- 39% goed idee (VVD-stemmers 51%, PVV 75%)
- 51% slecht idee (CDA 54%. PvdA 62%, SP 62%)

Oordeel over kwaliteit film (mits gezien, enkele uren na verschijnen)...
- 30% goed (VVD-stemmers 51%, PVV 61%)
- 55% slecht (CDA 66%, PvdA 74%)

Terecht dat film mag worden uitgezonden?
- 61% ja (CDA- en PvdA-stemmers 55%, VVD 81%, PVV 82%, GL 91%!)
- 24% nee

Het CDA heeft tevergeefs Wilders opgeroepen Fitna niet uit te zenden. Dit vanwege de veiligheid van de Nederlanders en de Nederlandse economie. Wilders heeft de oproep genegeerd. Hij beroept zich op de vrijheid van meningsuiting. Vindt u dat hij wat betreft het uitzenden van zijn film gelijk heeft?
- 36% Wilders heeft gelijk (CDA- en PvdA-stemmers 27%, VVD 49%, PVV 61%).
- 31% beide argumenten wegen even zwaar
- 27% Wilders heeft ongelijk

Na Fitna meer, evenveel of minder geneigd op Wilders te stemmen?
- 4% meer
- 47% niet meer of minder
- 41% minder geneigd

September 2008, na de Algemene Beschouwingen
Onderzoeksmethode: online steekproef, 802 deelnemers. De helft van de respondenten kreeg te lezen dat de uitspraken van Wilders waren, de andere helft niet. Het bleek dat wel of niet noemen van de naam Wilders geen effect had op de uitkomst. Het noemen van de naam Mark Rutte had wel een positief effect op de uitkomst.

Uitspraken van Geert Wilders:
'Ik noem ze kolonisten. Moslimkolonisten. Ze zijn gekomen om de boel hier over te nemen, om ons te onderwerpen.'
- 38% eens (PVV-stemmers 86%, VVD 47%)
- 53% oneens (CDA 64% PvdA 65%, GL81%, CU 80%)

'De regering wordt gevormd door een steeds kleiner clubje linksen dat aan het infuus ligt'
- 33% eens (VVD-stemmers 55%, PVV 66%)
- 50% oneens (CDA 64%, PvdA 62%)

'Straatterroristen moeten het land uit' (n.a.v. problemen Marokkaanse jongeren in Gouda)
- 61% eens (CDA-stemmers 63% (!), PvdA 51% (!), SP 60 (!), VVD 70% en PVV 100%)
- 34% oneens
(Ter vergelijking: 72% is het eens met de uitspraak van Mark Rutte dat rondtrekkende salafistische imams moeten worden opgepakt en desnoods worden uitgezet)

Van de formulering 'Staatterroristen moeten eruit' vindt
36% dat 'het goed is dat dit zo wordt geformuleerd' (CDA-stemmers 27%, PvdA 31%, VVD 48%, PVV 82%),
53% vindt dat deze formulering 'te ver gaat om in de Tweede Kamer gebezigd te worden'.

'Wilders verwoordt wat gewone mensen denken en willen':
42% eens (VVD-stemmers: 59%, PVV 92%),
48% oneens
(Ter vergelijking: 'Verdonk verwoordt wat gewone mensen denken en willen': 42% eens, Kant 48% eens, Hamer 32% eens, Van Geel 29% eens)

Januari 2009, na uitspraak Hof over vervolging Wilders
Onderzoeksmethode: telefonische steekproef, 628 deelnemers.

63% vindt dat Wilders te ver gaat met uitspraken over moslims en de islam
35% vindt van niet
(CDA-stemmers: 64% vs 35%, PvdA: 72% vs 27%, VVD: 48% vs 47%, PVV: 3% vs 97%).

53% vindt het terecht dat Wilders voor zijn uitlatingen over moslims en de islam wordt vervolgd
44% vindt van niet
(CDA-stemmers: 50% vs 45%, PvdA: 69% vs 29%, VVD: 31% vs 67%, PVV: 4% vs 92%)