Vrij Nederland

Ivo Bouwman vindt vn.nl niet actueel genoeg: 'het gaat bij een weekblad ook om snelheid en actualiteit.' Bo Zwarts zegt: 'De aard van het per definitie trage weekblad en het contrast met het supersnelle internet zorgen mijns inziens nu al voor een conflictsituatie. Is dat een overkomelijke hobbel?' Irene Klinkenburg: 'Tien jaar terug was het voor Vrij Nederland absoluut onmogelijk om met dagelijks nieuws te komen, maar met de online versie is het eigenlijk niet meer dan logisch.' Volgens Paul Vereijken ligt VN's kracht juist in 'eigenzinnige analyses en achtergrond'. Het maakt volgens Vereijken niet uit of dat op papier of op het web staat. 'Als je de krachten van dat medium maar gebruikt (...) en waarde weet te creëren.'

Dit zijn enkele reacties op het VN Lab, het experiment dat Vrij Nederland een maand geleden begon naar aanleiding van een interview met de Amerikaanse mediagoeroe Jeff Jarvis. 'Vrij Nederland moet de kennis van de mensen om zich heen te pakken zien te krijgen,' adviseerde Jarvis VN. Op die manier kun je als printmedium slagen in de link economy, zoals Jarvis de door Google geschapen wereld noemt. Daarin geldt voor de media dat het niet meer puur draait om de producten die zij maken - hun content - maar vooral om het digitale netwerk waar ze deel van uitmaken. Content krijgt in de link economy pas waarde als er door anderen naar wordt gelinkt.

Het lab werkt
Vrij Nederland besloot Jarvis' hypothese te beproeven. In het VN Lab vragen we experts, lezers en andere geïnteresseerden mee te denken over onze toekomst. We hopen een online netwerk te creëren, gecentreerd rond de vraag: wat moet Vrij Nederland doen? Nu het Lab een maand online is, kunnen we concluderen dat het werkt. Er wordt meegedacht en er komen interessante suggesties binnen.

Een idee dat in het VN Lab is opgeborreld, is een online verdieping van onderzoeksjournalistiek. Vrij Nederland zou een vorm moeten vinden om samen met personen en instanties buiten de redactie onderste stenen boven te halen. Zo schrijft Edwin Mijnsbergen: 'Er is veel terreinwinst te boeken op het gebied van betrouwbare onderzoeksjournalistiek. Rondom dat sterke punt kun je de dialoog ook goed starten. Jullie hebben de feiten, jullie publiek de aanvullingen en meningen.' Stephan Okhuijsen vult aan: 'Ga co-creatie aan. Schrijf stukken met specialisten (in de breedste zin des woords) en publiceer ze op twee plaatsten (hier en bij de specialisten).'

Een mooi idee, waar ook dilemma's aan verbonden zijn. Hoe voorkom je dat de concurrent meeleest en er zijn voordeel mee doet? Of dat je slapende honden te vroeg wakker maakt? Bij onderzoeksjournalistiek gaat het vaak om het openbaren van zaken die betrokkenen liever verborgen houden. Hoe belet je dat zij vroegtijdig gealarmeerd worden zodat zij alles in het werk kunnen stellen om het onderzoek te frustreren en stenen dieper de grond in te duwen? Ewoud Butter geeft antwoord: 'Vorm een (besloten?) netwerk met bloggers en specialisten en drop in dit netwerk je onderzoeksvraag. Maak eventueel een Wiki-achtige site voor fact checking. Bloggers krijgen de mogelijkheid mee te denken en info aan te dragen. (...) In je artikel verwijs je naar de blogs waarvan je gebruik hebt gemaakt en wanneer er echt samen aan een stuk wordt geschreven, wordt een vergoeding afgesproken.'

Wie betaalt ons nog?
Ook stelden we op het Lab de vraag wie of wat ons salaris gaat betalen als wij online grote slagen willen slaan. Op dit moment bestaat er nog geen goed online verdienmodel, dus 'online gaan' is veel makkelijker gezegd dan gedaan. Net als analisten, adviseurs en theoretici weten ook de bezoekers van het Lab hier geen raad mee. Zo zegt Fred: 'Ha, ha, welkom in de zeepbel! Wie betaalt jullie salaris? Ik ben bang niemand, of met een beetje mazzel een risico-investeerder die van zijn overtollige euro's af moet.'

Sommigen adviseren VN televisieprogramma's te gaan maken, anderen om 'weer ondergronds' te gaan en weer anderen voeren hun oude economieleraar op als antwoord op de vraag: 'Meneer Scholten leerde mij ooit de marketingmix kennen, de vier P's van prijs, product, promotie en plaats (distributie). Heb je een mooi product (en wat mij betreft heb je dat komende week), dan moet je het wel goed verkopen. Laat Vrij Nederland daar, met behulp van dat verdomde internet, eerst eens mee beginnen.'

Niets is nog uitgekristalliseerd, maar VN voelt zich door de 'reageerders' van het Lab in elk geval uitgedaagd om ermee verder te gaan, vooral met het beproeven van de gedachten over 'co-creatie'. Journalistiek is meestal het gevolg van de wisselwerking tussen de verslaggever en zijn bronnen en objecten, maar nieuwe technologie biedt nieuwe mogelijkheden daar meer uit te halen. Wordt vervolgd.