16-08-2008
Door Robert van de Griend

Ooit zaten seksproblemen gewoon tussen de oren. Mannen die kampten met impotentie, kregen van hun huisarts te horen dat ze moesten leren zich in bed te ontspannen. Mannen die last hadden van vroegtijdige zaadlozingen, werd geadviseerd tijdens het vrijen aan een berg dorre bladeren te denken. Vrouwen die hun zin in seks hadden verloren, werden heengezonden met de boodschap dat ze zin moesten máken.

Serieus wetenschappelijk onderzoek naar haperende geslachtsdelen of ander ongerief tussen de lakens werd maar mondjesmaat verricht. Tot 1993, toen het Amerikaanse farmacieconcern Pfizer een nieuw middel tegen de hartziekte angina pectoris testte, en bij toeval ontdekte dat mannelijke proefpersonen er een ferme erectie van kregen. Na het middel in verschillende doseringen op mannen met verschillende gradaties van impotentie te hebben uitgeprobeerd, telkens met groot succes, besloot Pfizer het in 1998 op de markt te brengen.

Viagra, zoals het blauwe pilletje was gedoopt, sloeg in als een bom. De eerste maand na de introductie in Amerika werden voor het middel maar liefst 598.000 recepten uitgeschreven. Wereldwijd werd in het eerste halfjaar meer Viagra verstrekt dan ooit enig ander nieuw medicijn in zijn eerste zes maanden.

Voor veel mannen met erectiestoornissen betekende Viagra een einde aan jaren van frustratie en onzekerheid. Voor Pfizer betekende Viagra: kassa! In 2007 leverde de erectiepil een jaaromzet op van zo’n 1,7 miljard dollar.

Het succes van Viagra bracht de rest van de farmaceutische wereld op gedachten. In 2003 kwam het Amerikaanse bedrijf Lilly met een eigen pil tegen impotentie (Cialis), evenals het Duit­se bedrijf Bayer (Levitra). Drie jaar later rapporteerden wetenschappers uit New York veelbelovende resultaten over de behandeling van erectieproblemen met gentherapie. Dat naar deze ingrijpende en kostbare methode, waarmee voorheen vooral werd geëxperimenteerd op het gebied van kankerbestrijding, nu ook onderzoek werd gedaan ter genezing van impotentie, zei veel over de commer­ciële vooruitzichten. En de wetenschap en industrie ontdekten méér braakliggend terrein. Af­ne­mend libido bij vrouwen, bijvoorbeeld. Procter & Gamble introduceerde in 2006 de testosteronpleister voor vrouwen in de overgang. Psychiaters aan de universiteit van New Mexico publiceerden in juli 2008 een studie waaruit bleek dat Viagra lustgevoelens terugbrengt bij vrouwen die antidepressiva slikken.

Cumbetter-pil
Parallel aan de opkomst van de diverse sekspillen is onder seksuologen discussie gerezen over de vraag of seks vandaag de dag te veel wordt gemedicaliseerd, en of de farmaceutische industrie mannen en vrouwen een probleem aanpraat. Ook het feit dat sommige middelen, zoals Viagra en Cialis, in de praktijk ook als lifestyledrugs worden gebruikt, baart sommige wetenschappers zorgen.
Zeer omstreden is het middel dapoxetine, ontwikkeld door de Amerikaanse firma John­son & Johnson. Dapoxetine moet een oplossing bieden voor vroegtijdig klaarkomen, een probleem waarmee twee tot vijf procent van de mannelijke populatie worstelt. Bereiken gezonde mannen tijdens het vrijen gemiddeld na 5,4 minuten een orgasme (wat overigens een stuk sneller is dan ze zelf vaak denken), mannen die geplaagd worden door ejaculatio prae­cox komen al binnen een minuut klaar, soms zelfs al voor ze aan penetratie zijn toegekomen. Drie weken geleden publiceerde the Bri­tish Jour­nal of Uro­lo­gy hoopgevende cijfers over de effectiviteit van dapoxetine. Maar de Ne­der­land­se neuropsychiater Marcel Wal­din­ger is sceptisch.

Waldinger is hoofd van de Polikliniek Neu­ro­sek­su­o­logie van het Haagse ziekenhuis Ley­en­burg, en voorzitter van de Standard Com­mit­tee for Or­gasm and Ejaculation Dis­or­ders van de In­ter­national Society of Sexu­al Me­di­cine. Hij geldt als een autoriteit op het gebied van ejaculatio praecox.

Wal­din­ger, tevens auteur van het boek Klaar is Kees: Een nieuwe visie op vroegtijdige zaadlozing, ontdekte dat de aandoening in eerste plaats een neurobiologisch verschijnsel is, dat wordt veroorzaakt door een tekort aan serotonine in de hersenen. En dat een zaadlozing met een factor acht kan worden vertraagd als mannen antidepressiva slikken, medicijnen die serotonine activeren. Drie maanden geleden maakte hij in The Jour­nal of Sexual Medicine gehakt van de pil van John­son & Johnson. De fabrikant zou in publicaties over het medicijn ondeugdelijk met statistieken zijn omgegaan, en belastende informatie hebben weggelaten. Ook zou de pil een zaadlozing slechts met een factor twee vertragen, waardoor echte probleemgevallen er nauwelijks iets aan zouden hebben. Het middel zou hoogstens een lifestyledrug kunnen worden.
The Journal of Sexual Medicine liet zes deskundigen op het artikel van Waldinger reageren. Drie vielen de Nederlander bij, twee bleven neutraal. Eén deskundige reageerde uitgesproken kritisch. ‘Naar mijn mening is dit artikel het niet waard om te worden gepubliceerd,’ schreef dr. Wayne Hellstrom van Tulane University in New Orleans. Waarop Waldinger in NRC Handelsblad riposteerde dat Hellstrom consultant is van Johnson & Johnson.

De neuropsychiater weet zich ook gesteund door de Amerikaanse Food en Drug Ad­mi­nis­tra­tion (FDA). Die bestempelde het middel al in 2005 als ‘non approvable’. De Europese medicijnenregistratieautoriteit EMEA heeft de aanvraag van Johnson & Johnson nog in behandeling.
Ondertussen werkt ook Viagra-producent Pfizer aan een medicijn tegen ejaculatio praecox. En is het wachten op nieuwe pillen tegen (nieuwe) seksklachten. Op internet worden al zogenaamde ‘cumbetter-pillen’ aangeboden. Want: ‘Welke man wil nou niet een indrukwekkende hoeveelheid sperma produceren bij het klaarkomen?’