Zou het toeval zijn dat het CDA nog geen twee weken nadat Wijnand Duyvendak aftrad vanwege de ophef over zijn radicale actieverleden een wetsvoorstel lanceerde dat kraken in alle gevallen strafbaar stelt? PvdA-Kamerlid Staf Depla, woordvoerder woonbeleid van de fractie, kan zich nauwelijks voorstellen dat het een niks met het ander te maken heeft. ‘Je kunt niet zeggen dat ze de wet even snel voor de gelegenheid verzonnen hebben,’ zegt hij. ‘Jan ten Hoo­pen van het CDA is er al vier jaar mee bezig. Maar dat ze het voorstel juist nú naar buiten brengen, nu het activisme van de jaren tachtig onder vuur ligt, is publicitair wel héél handig. Zo zou ik het ook doen.’

Het wetsvoorstel van het CDA wordt mede ingediend door ChristenUnie en VVD. De burgemeesters van de grote steden en de Ver­eni­ging van Nederlandse Gemeenten zijn tegen. Net als de PvdA. Maar in een eerste reactie zei Staf Depla dat zijn partij er geen kabinetscrisis voor over heeft om het kraakverbod tegen te houden, zoals bij het ontslagrecht. Het ziet ernaar uit dat het verbod er gewoon gaat komen, want met de steun van Wil­ders en Verdonk is er ook zonder de PvdA een Kamermeerderheid.

Vindt u dat kraken nog steeds een maatschappelijk doel dient?
‘Ik ga kraken niet verdedigen als een links icoon, ik ben niet principieel voor of tegen. Kra­ken kan voor overlast zorgen, er worden vernielingen aangericht, er worden illegale feesten gehouden. Dat moet worden aangepakt. Maar daarom hoef je kraken nog niet volledig te verbieden. Ik kijk er praktisch tegen aan: het is nog steeds een goede stok achter de deur om leegstand te voorkomen.’

Als dit wetsvoorstel erdoor komt, staat op kraken straks tot tweeëndertig maanden gevangenisstraf. Wat vindt u daarvan?
‘Het is een slecht voorstel. Het wordt zo voor speculanten makkelijker om panden leeg te laten. Bovendien worden de gemeenten opgezadeld met een geweldige bureaucratische rompslomp. Dat hoor ik van alle wethouders die ik spreek. Eerst moeten er ambtenaren op de fiets door de stad om te kijken wat er leegstaat. Dan moeten ze overleggen met de eigenaar om leegstand tegen te gaan. Pas na een heleboel gedoe kunnen de gemeenten boeten opleggen. Voor je het weet, ben je anderhalf jaar verder. Daar schrik je speculanten niet mee af.’

Volgens het CDA is kraken overbodig omdat er geen woningnood meer is.
‘Ik begrijp niet waar ze dat vandaan halen. Als het gaat over de bouw van nieuwe woningen in de Randstad – waar wij óók voorstander van zijn – roepen de christen-democraten dat er woningnood is en dat er flink moet worden bijgebouwd. Maar als het over kraken gaat, zegt hetzelfde CDA opeens dat de woningnood niet meer bestaat. Dat is meten met twee maten.’

Als u het kraakverbod zo’n slecht idee vindt, waarom zei u dan al in een eerste reactie dat het voor de PvdA geen halszaak is?
‘Dat had ik niet moeten zeggen. Maar als me gevraagd wordt of het ons een kabinetscrisis waard is, wil ik wél eerlijk antwoorden.’

Nu kunnen mensen denken: daar gaat de PvdA weer. Eerst het Irak-onderzoek, de gratis kinderopvang en een tweede Europees referendum ingeslikt, en nu weer een kraakverbod geaccepteerd.
‘Tegen die critici zeg ik: dan hadden er meer mensen op de PvdA moeten stemmen.
Als er een meerderheid in de Kamer is voor een bepaald wetsvoorstel kunnen wij er niet elke keer voor gaan liggen. Als we dat zouden doen, zouden we zelf alle ruimte kwijt zijn om een keer een initiatiefwet in te dienen waar CDA en ChristenUnie minder blij mee zijn.’

Koehandel dus?
‘Nee. Dit is hoe de democratie werkt. Je kunt nu eenmaal niet alles winnen als je geen meerderheid hebt. Maar dat wil niet zeggen dat we het kraakverbod zomaar laten passeren. We gaan er alles aan doen om te zorgen dat dit wetsvoorstel in deze vorm niet doorgaat, onder andere door amendementen in te dienen.’

Sinds de affaire-Duyvendak lijkt er een klopjacht aan de gang op het linkse activisme. Wat vind u daarvan?
‘Ik vind dat een treurige zaak. Maar Duyvendak heeft het ook wel aan zichzelf te wijten. Eerst bekende hij bijna trots dat hij in de jaren tachtig bij diefstal van overheidsdocumenten betrokken was geweest. Toen daar kritiek op kwam, zei hij dat zulke acties niet effectief waren. En toen daar weer kritiek op kwam, schoot hij helemáál door en nam hij afstand van álle vormen van buitenparlementaire actie.’

Is dat een voorbeeld van linkse kramp?
‘Het is gewoon dommigheid. Na zijn bekentenis is er een discussie ontstaan waarin alle soorten van activisme opeens verdacht zijn. Wijnand heeft zelf het vuurtje aangestoken. Dat neem ik hem wel kwalijk. Maar ik moet ook zeggen: als hij twintig jaar geleden met zijn bekentenis was gekomen, was het vuur lang niet zo hoog opgelaaid. De hetze die De Telegraaf tegen Wijnand heeft gevoerd, deugde echt niet. Toen ze zijn huisadres in de krant hadden gezet, stuurde ik een sms’je naar een Telegraaf-journalist: waar zijn jullie nu mee bezig? Weet je wat het antwoord was? “We weten bíjna zeker dat hij indertijd óók de adressen van ambtenaren heeft gepubliceerd.” Zo gaat dat kennelijk: oog om oog, tand om tand.’

Nu roept ‘De Telegraaf’ dat organisaties als Milieudefensie geen subsidie meer moeten krijgen. Bij het CDA, uw coalitiepartner, vinden ze dat ook.
‘Daaraan zie je weer dat het CDA een echte bestuurderspartij is. Ik vind dat de politiek juist bereid moet zijn tegenkrachten te organiseren. Dat hoort bij de checks and balances van een goede democratie. De milieubeweging is daar een goed voorbeeld van. Maar het CDA vindt zulke clubs maar lastig.’

Uw partijgenoot Jacqueline Cramer riep meteen dat ze kritisch gaat kijken naar de subsidie van milieuorganisaties die ‘eenzijdig’ rapporteren. Was dat niet een paniekerige reactie?
‘Eenzijdig vind ik een verkeerd woord. Milieu­organisaties zijn, net als alle belangenorganisaties, per definitie eenzijdig. Maar je mag wél verwachten dat ze hun werk zorgvuldig doen.’

Toen bekend werd dat Cramer in de jaren tachtig een steunverklaring ondertekende aan het activistenblad ‘Bluf!’, zei ze dat ze het zich niet kon herinneren. Was het niet sterker geweest als ze had gezegd: misschien heb ik mijn handtekening wel gezet, en zo ja: wat dan nog?
‘Het heeft twee kanten. In dat blad was opgeroepen tot geweld tegen ambtenaren. Dat de minister dáár afstand van neemt, vind ik volkomen terecht. Maar het pamflet ging over persvrijheid. De ondertekenaars wilden voorkomen dat de overheid dat tijdschrift de nek omdraaide.’

Zou u die actie hebben gesteund?
‘Misschien zou ik zo’n pamflet zelf ook ondertekenen. Maar dan zou ik het wél eerst lezen, wat Jacqueline misschien niet heeft gedaan.’

Heeft links zich de afgelopen weken te veel in het defensief laten drukken?
‘Dat kun je wel zeggen. In de media wordt nu een karikatuur gemaakt van het maatschappelijk verzet in de jaren tachtig, alsof het allemaal gewelddadige actie was. Terwijl de meeste acties tegen kernwapens, tegen kernenergie, juist waren gericht tégen geweld. Dat zou links wel wat duidelijker naar voren mogen brengen.’

Wordt er binnen de PvdA al gesproken over welke oud-activist als volgende aan de beurt is?
‘Daar zeg ik liever niks over, want voor je het weet breng je mensen op ideeën. Maar ik heb wel met Diederik Samsom gepraat over de actiemethoden van Greenpeace, waar hij woordvoerder is geweest. Die acties zijn principieel openbaar en geweldloos en iedereen kan de actievoerders ter verantwoording roepen. Dat zijn de eisen waaraan buitenparlementaire actie moeten voldoen.’

Misschien is dit dan een mooie gelegenheid om op te biechten wat u zelf deed in de jaren tachtig, als student in het linkse Wageningen.
Depla schiet in de lach. ‘Ik heb wel eens te hard bromfiets gereden.’

U heeft ooit een huis gekraakt in Rhenen. Tijd om daar afstand van te nemen?
‘Waarom zou ik? Ik ben niet tegen kraken.’

U stemde in die tijd een keer CPN. Spijt?
‘Waarom? Dat hoorde erbij in Wageningen.’

Als secretaris van het Nederlands Agrarisch Jongeren Contact was u mede-organisator van illegale tractorblokkades op de snelwegen.
‘Je kunt je achteraf afvragen of die acties wel proportioneel waren. Maar het klimaat was heel anders dan nu. Bij de kroningsrellen op de Dam in 1980 begon een verslaggever van de KRO voor de radio te juichen toen een politieman van zijn paard werd gegooid. Als dat nu zou gebeuren, zou het land te klein zijn. En terecht. Maar de manier waarop de discussie zich nu vernauwt tot: álle acties die de wet overtreden zijn crimineel, inclusief alle vormen van burgerlijke ongehoorzaamheid, daar verzet ik me tegen.’

U heeft ook gedemonstreerd tegen de kerncentrale in Dodewaard. Ooit een steen gegooid naar de politie?
‘Nee. Tijdens de tweede grote Dodewaard-actie, toen er grote rellen uitbraken, zat ik aan het sterfbed van mijn vader. Hij zei, lekker cynisch: goed dat ik doodga, dan ben je tenminste niet bij die demonstratie. Met mijn vader heb ik vaak stevige discussies gehad over actievoeren. Hij was advocaat en geloofde heilig in het rechtssysteem. Maar ik zei: jouw rechtsstaat is de mijne niet. Dat kun je als achttienjarige denken. Maar de rechtsstaat is er juist om de zwakkeren te beschermen. Dat had ik toen alleen nog niet door.’