De dubbele boodschap van titel en ondertitel wordt in het boek consequent (en netjes) volgehouden. Enerzijds is het een plezierig leesbare introductie in de wondere wereld van de belastingpolitiek – neutraal en goed geschreven, met de relevante en recente getallen er netjes bij. Anderzijds, maar keurig gescheiden van de presentatie van de feiten, steekt De Kam niet onder stoelen of banken dat hij al sinds 1970 lid is van de PvdA, en dat hij vindt dat het belastingstelsel wel wat progressiever mag. Hij doet daartoe ook concrete voorstellen, waarover later meer.

De belangrijkste verdienste is dat hij het onderwerp weer eens op de linkse kaart zet. De Kam stelt terecht vast dat het aantal publicaties over linkse belastingpolitiek ‘zeer beperkt is’. ‘In vergelijking met onderwerpen als armoedebestrijding in de wereld, buitenlands beleid en onderwijspolitiek,’ schrijft hij in zijn voorwoord, ‘wordt de fiscaliteit al decennialang stiefmoederlijk met aandacht bedeeld.’ Hij noemt dat ‘onbegrijpelijk’ en dat is het ook. Links is van oudsher goed in het uitgeven van belastinggeld, en dan is het niet meer dan logisch dat er ook aandacht geschonken wordt aan het binnenhalen ervan. Bovendien: de fiscaliteit is van belang als het gaat om de (her)verdeling van inkomens, wat toch ook een links thema mag worden genoemd.

Bij deze verdienste hoort direct de belangrijkste beperking: het bredere economische perspectief van de linkse belastingpolitiek komt in het boek bijna niet voor. De Kams verwijt aan zijn politieke vrienden (het gaat jullie alleen om het uitgeven van belastinggeld) slaat zo, honderdtachtig graden gedraaid, op hemzelf terug (het gaat De Kam, in elk geval in dit boek, alleen om het binnenhalen ervan). Zo blijven de echt heikele kwesties aan beide zijden onbenoemd.

De twee echt heikele kwesties gaan over de openbare financiën en de (bedrijfsvoering in de) publieke dienstverlening. Om met dat laatste te beginnen: het gewenste niveau van belastingheffing (hoeveel miljard moet er worden opgehaald?) is uiteraard sterk afhankelijk van het gewenste niveau van de publieke dienstverlening en de uitvoering ervan. Kort gezegd is mijn opvatting in deze: de publieke sector kan veel meer kwaliteit en kwantiteit leveren tegen het huidige kostenniveau. Of, anders gesteld: het huidige kwaliteitsniveau is bereikbaar tegen lagere kosten. Nog weer anders: door overheidsfalen, slechte prikkels, onvoldoende innovatie, gebrek aan scherpte in het stellen van prioriteiten, en meer van dat soort mankementen, worden jaarlijks miljarden aan belastinggeld vermorst. Dan politieker: juist linkse mensen moeten eens wat kritischer worden op de besteding van het belastinggeld.

De tweede heikele kwestie gaat over openbare financiën. Ook in het huidige kabinet is links, in casu de PvdA, weer de partij van het oplopende tekort. Dat is zowel heel jammer voor de korte termijn – een mooie conjunctuurgolf wordt niet benut om orde op zaken te stellen – , als voor de lange termijn: het kabinet doet (bijna) niets aan het verbeteren van de financiering van de vergrijzing. Terwijl, ik zeg het de ook al Groningse (en ook al linkse) econoom Jan Pen graag na, juist linkse mensen er voorstander van zouden moeten zijn dat de staat, het collectief, goed in de slappe was zit.

De eerste heikele kwestie voert tot de conclusie dat het met de belastingheffing best wat minder kan (als de publieke sector maar beter gaat presteren); de tweede kwestie juist tot de vaststelling dat het belastingniveau te laag is (en dat er van de hogere belastingen meer gespaard en minder geconsumeerd moet worden). Beide kwesties wijzen niettemin dezelfde kant op als het gaat om de welwillendheid waarmee een pleidooi voor meer en/of progressievere belastingen kan worden ontvangen. Namelijk: schep eerst eens orde in eigen huis voor je daarmee aan komt zetten. Laat eerst eens zien dat je belastinggeld wijs weet uit te geven (effectief en efficiënt) en dat je oog hebt voor de noden van de schatkist op korte én lange termijn.

Dit alles laat onverlet dat het zinvol is om, wat het gewenste of noodzakelijke belastingniveau ook is, na te denken over de mate van progressie van het belastingstelsel. Daar gaat de bulk van het boek van De Kam over, en daarover schrijf ik volgende week.