Een fijn boek voor in de open haard

We zijn een keurig weekblad en dat moeten we vooral ook blijven, maar de kop 'Lampe's lulkoek' was boven deze boekbespreking passend geweest. Het is niet aardig, maar wel waar.

Verpleegkundige Paula Lampe lijkt op het eerste gezicht een doorwrocht werkstuk af te leveren met haar kortgeleden verschenen boek Engelen des doods. Lucia de B. en andere seriemoordenaars in de gezondheidszorg. Ze heeft ruim dertig jaar wereldwijd gewerkt als verpleegkundige en baseert haar bevindingen op onderzoek naar 65 daders die tussen 1975 en 2005 hun slag sloegen. Eén van de daders die een prominente plaats krijgt in haar boek is Lucia de B., wier zaak momenteel bekeken wordt door de Commissie Posthumus II.

In totaal neemt Lampe in dit boek vijf seriemoordenaars onder de loep: behalve De B. nog een Duitser en drie Amerikanen.

De buitenlandse zaken ken ik niet, maar als je het hoofdstuk over Lucia de B. gelezen hebt, ga je bijna betwijfelen of de andere vier het predicaat 'seriemoordenaar' wel verdienen. Het is dat zij bekend hebben en dat er bewijsmateriaal is gevonden, twee zaken die in het geval van De B. ontbreken. Maar als de onzorgvuldige manier waarop Lampe De B.'s zaak behandelt maatgevend is voor de rest van het boek, kan haar magnum opus beter de open haard in dan de boekenkast.

Om te beginnen meldt Lampe onwaarheden over De B.. Zo zou ze brand hebben gesticht toen ze in Canada woonde en ooit een kruis in haar borst hebben gekrast. Lampe beweert bovendien dat tijdens De B.'s diensten mensen zijn overleden die stuk voor stuk 'aan de beterende hand' waren, of zelfs al naar huis mochten. Maar de baby's en bejaarden die volgens het Hof door Lucia zijn vermoord, waren allemaal ernstig ziek.

Verschillende getuige-deskundigen hebben voor de rechtbank verklaard dat hun overlijden misschien wel plotseling of onverwacht was, maar daarmee nog niet onnatuurlijk en dus verdacht. Bovendien is opmerkelijk dat er in de periode dat De B. dienst had, zelfs minder sterfgevallen waren dan anders. Bij Lampe lezen we dat niet.

Lampe heeft lak aan de feiten en negeert alle kritiek die er inmiddels op de rechtszaak tegen De B. is. Op haar zeven pagina's tellende literatuurlijst ontbreekt het boek Lucia de B. Reconstructie van een gerechtelijke dwaling van Ton Derksen opvallend. Het kwam de verpleegkundige vast niet uit. Liever vermeldt ze de 'aandachtshonger' van De B.: 'Lucia draagt een kort rokje, zit parmantig rechtop en lijkt absoluut niet op een verdachte', zo beschrijft ze De B. tijdens het eerste verhoor (was ze daarbij?). Ze zegt dat 'Lucia's uiterlijk een drugsverslaving doet vermoeden', en vermeldt dat 'haar familieleden haar openlijk afvallen' - een regelrechte leugen.

Lampe stelt zelfs dat de politie heeft voorkomen dat De B. haar grootvader vermoordde. De B., die enorm gehecht was aan haar grootouders, verzorgde haar opa toen hij erg ziek was. Ze werd ter plekke door politieagenten gearresteerd en afgevoerd. Waarom? We weten het nog steeds niet. Over meer dan kwade geruchten beschikte de politie niet.

Uit haar uitgebreide onderzoek trekt Lampe een aantal opmerkelijke conclusies. Zo waarschuwt ze voor hulpverleners die 'het hardst rennen op de afdeling' en 'zich opofferen om iedereen ter wille te zijn'. Dat zijn dwangmatige lieden die zich ontpoppen tot seriemoordenaars. En die zijn er meer dan je denkt. De stijging van het aantal seriemoordenaars wordt, aldus Lampe, mede veroorzaakt door het feit dat er 'meer psychopaten in de gezondheidszorg werken'.

Een andere eye-opener: 'Degene met de meest gespecialiseerde zorg, zoals de intensivecare-patiënt, loopt het grootste risico'. En: 'In het algemeen lopen qua leeftijd juist de allerjongste en alleroudste patiënten, die zwaar ziek, maar niet noodzakelijk stervende zijn, het grootste risico om slachtoffer te worden'.

Tja, dat is nou ook wat. Wie heel ziek en heel kwetsbaar is, loopt altijd een groter risico te overlijden dan iemand met een gebroken arm. En pleit Lampe er nu echt voor om juist zorgzame artsen en verpleegkundigen weg te houden van deze patiënten?

Lampe sluit haar boek af met de woorden: 'Al te populaire medewerkers horen gewantrouwd te worden. Laat bovendien een toekomstig werknemer maar eens uitgebreid motiveren waarom hij zo nodig voor een baan in de gezondheidszorg kiest. Er moet een drastische omschakeling komen van blind vertrouwen van personeel in de gezondheidszorg naar gepaste argwaan.'

Blind vertrouwen lijkt me inderdaad naiëf, maar wantrouwen en argwaan zijn wel het andere uiterste. Ik zie de advertenties voor artsen en verpleegkundigen al voor me: 'Een paranoïde persoonlijkheidsstoornis is een pré'.

Engelen des doods. Lucia de B. en andere seriemoordenaars in de gezondheidszorg. Door Paula Lampe. Karakter Uitgevers, Hoorn 2007, 176 p., € 14,99.