De minister-president verscheen bij Knevel & Van den Brink om te verklaren dat hij zich altijd meer verwant had gevoeld met Fortuyn dan met Wilders. De vermoorde politicus die de islam een achterlijke cultuur noemde, zou dezelfde normen en waarden als het CDA hebben benadrukt. Ook had hij zich uitgesproken voor een generaal pardon voor de asielzoekers. 'Dat zul je Wilders niet horen zeggen,' aldus Balkenende. Hij vergat te melden dat het CDA destijds tegen dat generaal pardon was.

Thijs Berman, de door alles en iedereen in de steek gelaten lijsttrekker van de PvdA, sprak ook opeens vol lof over de Goddelijke Kale. Die zou de vrijheid van godsdienst hebben gerespecteerd. Terwijl Wilders inhakte op de bijna één miljoen moslims in Nederland. Vergeten was kennelijk dat Fortuyn de grenzen wilde sluiten voor islamieten. Wat kunnen politici met angst voor een grote nederlaag kort van memorie zijn!

Donderdagavond 4 juni riep iedereen zich opeens tot winnaar van de Europese verkiezingen uit. In het atrium van het Haagse stadhuis, waar de NOS zijn tenten had opgeslagen, deden alle fractievoorzitters alsof ze hoogst tevreden waren. Het CDA was ondanks twee zetels verlies de grootste partij gebleven. De VVD was anders dan verwacht niet weggevaagd en bevond zich dus weer op de weg omhoog. PvdA en GroenLinks hadden meer stemmen gekregen dan de SP. Toch ook best reden om een feestje te vieren.

Tja, wat moet je zeggen als een hard-right Dutch maverick erin is geslaagd de nummer één te worden in Rotterdam, Den Haag, Almere en Amsterdam-Noord? Waar had ik zulke commentaren eerder gehoord? O ja, toen ik voor mijn studie politicologie een scriptie schreef over de ondergang van de Republiek van Weimar. Hermann Müller (SPD), Heinrich Brüning (Zentrum) en Kurt von Schleicher (partijloos) waren toen zo druk bezig elkaar vliegen af te vangen dat het hun ontging dat Hitler op het punt stond de macht te grijpen.

Echt feest was het op 4 juni maar voor twee politieke partijen. In salsatent Havana aan het Buitenhof stond Alexander Pechtold tot diep in de nacht te swingen op Sex on the Beach. D66 de grootste partij in Amsterdam en in Utrecht: wie had dat kunnen denken in de tijd dat Boris Dittrich, Lousewies van der Laan en Laurens Jan Brinkhorst elkaar de tent uitvochten?

Maar niets haalde het bij de euforie die heerste in De Haagsche Kluis aan het Plein – vlak naast de plek waar Rita Verdonk in het najaar van 2006 de opstand tegen Mark Rutte uitriep. 'Barry, Barry' werd er geroepen en: 'Nederland ontwaakt!'. In een ruimte met meer bodyguards dan bezoekers vierden de aanhangers van de PVV dat ze groter dan de PvdA en de VVD was geworden.

Voor politici die hun verdriet wegdronken, moest je in het café van het Lucent Danstheater aan de Schedeldoekshaven zijn. 'Wij hopen op een gezellige avond!' had PvdA-voorzitter Lilianne Ploumen geschreven. Dat viel tegen. Lijsttrekker Berman kon zijn teleurstelling maar met moeite verbergen. Waarom had Wouter Bos – anders dan Balkenende en Wilders – nauwelijks campagne gevoerd voor Europa? De eurosceptici binnen de partij klaagden dat Berman zich te weinig had aangetrokken van de kritische toon van het verkiezingsprogramma ('de Europese Unie hoeft zich niet overal mee te bemoeien'). Terwijl op grootbeeld te volgen
was hoe de PvdA werd gehalveerd, probeerde minister
Plasterk van Onderwijs de moed erin te houden. 'In Veendam hebben we maar twintig procent verloren,' riep hij monter. En: 'We zijn de grootste linkse partij gebleven.'
Hoe lang nog?

Na de Tweede Kamerverkiezingen van 2006 publiceerden Frans Becker en René Cuperus van de Wiardi Beckman Stichting het boek Verloren slag. De vraag die ze zich stelden: kan de PvdA zich handhaven als de arbeiders hun klassenidentiteit hebben verloren? Juist uit die groep rekruteerden Pim Fortuyn en Geert Wilders hun kiezers. Tegelijk vonden jonge intellectuelen de sociaal-democratie ouderwets. Becker en Cuperus: 'De PvdA bevindt zich in een spagaat tussen hoger opgeleiden en lager opgeleiden, toekomstoptimisten versus toekomstpessimisten.'

De uitslag van 4 juni laat zien hoe trefzeker hun analyse
 is. Zelfs de voormalige communistische bastions in Groningen stemden op Wilders. Terwijl in universiteitssteden
 als Amsterdam, Utrecht en Wageningen D66 en Groen-Links de sociaal-democraten een straatlengte voorbleven.
Nu maar hopen dat Wouter Bos de comeback kid is die de PvdA in hem ziet.