Mijn hele wereldbeeld is veranderd sinds ik op de Uitmarkt een T-shirt van El HEMA heb aangeschaft. Dat viel overigens nog niet eens mee. De uit de hand gelopen grap van ontwerpbureau Mediamatic trok van tevoren zoveel publiciteit, dat lange rijen belangstellenden zich voor het Stedelijk Museum aan de Oosterdokskade hadden opgesteld.

Eenmaal binnen bleken producten als de cut-up djellaba (een Arabisch gewaad dat met een schaar tot modieuze jurk kan worden omgetoverd) en de oer-Nederlandse hagelslag in El HEMA-verpakking al te zijn uitverkocht. Nog wel voorradig waren boeken over de profeet Mohammed, rookworsten van onder religieus toezicht geslachte runderen en onderbroeken met poëtische teksten als: ‘Het was zo mooi hoe hij met zijn heupen bewoog toen hij zich uitkleedde. Hij heeft een lichaam van ivoor.’ Van het El HEMA-T-shirt was in mijn maat – XL – nog maar een enkel exemplaar verkrijgbaar. Die kans kon ik uiteraard niet aan me voorbij laten gaan.

Waarom mijn wereldbeeld sindsdien is veranderd? Trek het T-shirt aan, maak een wandeling door de stad en opeens word je aangesproken door Marokkaanse jongeren van het type dat de voorbijgangers normaal verwensingen als ‘kankerhoer’ of ‘vuile homo’ toevoegt. Met mijn T-shirt aan reageerden ze opeens heel anders. ‘Hey brother!’, roept een Marokkaanse jongen in een steegje bij de Spuistraat. Hij omhelst me bijna. ‘Geweldig, man!’ voegt een ander me een paar minuten later toe: ‘Nu mensen als jij dat T-shirt dragen, voel ik me weer thuis in Nederland.’ Ik kan mijn oren niet geloven.

Het T-shirt met het Arabische opschrift maakt overal waar ik kom de gemoederen los. Mijn vaste sigarenwinkelier in Amsterdam-Zuid zegt dat hij ook overweegt zijn goederen voortaan behalve in het Nederlands in het Turks en Arabisch aan te prijzen. Stom van de HEMA-managers dat ze het kunstproject aanvankelijk wilden verbieden, zegt hij. Onder indruk van het succes zijn ze inmiddels overigens bijgedraaid. Directeur marketing René Repko heeft beloofd toe te treden tot de jury die is ingesteld voor de ontwerpwedstrijd die El HEMA later dit jaar houdt (hoofdprijs: een maand op taalcursus in Damascus). Slim en toekomstgericht, vindt mijn sigarenhandelaar, die zelf naast de dozen met dure Havanna’s sinds kort ook een waterpijp in de etalage heeft gezet.

Bij de haringstal in Buitenveldert sta ik naast een man met een keppeltje op. Voordat de sabbat invalt, wil hij nog een paar exemplaren van het zilver van de zee bemachtigen. Ook hij reageert enthousiast op mijn T-shirt. Zelf durft hij al tijden de achterstandswijken in Amsterdam-West niet meer in. Geen zin in jongeren die ‘kankerjood’ roepen als ze zijn religieuze hoofddeksel zien. Misschien helpt het als hij zijn keppeltje ophoudt maar daarnaast een El HEMA-T-shirt aantrekt, oppert de man bij de visstal blijmoedig. Slechts een enkeling vindt het aanstellerij dat ik met Arabische letters op de borst rondloop. ‘Wil je soms vriendschap sluiten met die potenrammers?’ zegt een bekende van me die homoseksueel is. Maar de meeste reacties zijn instemmend. Minister Vogelaar droomde laatst hardop van een democratie waarin christelijke, joodse en islamitische waarden elkaar versterken. Met het El HEMA-T-shirt aan ga je geloven dat dat meer dan een fata morgana is.

Nederland is sinds de aanval op de Twin Towers en de Fortuyn-revolte in de greep van de ‘cultuur van de angst’, zoals de Britse socioloog Frank Furedi het fenomeen noemt. Vaak moet ik denken aan een cartoon die jaren geleden in het Amerikaanse satirische tijdschrift Mad stond. Een blanke en een zwarte bewoner van New York lopen ver van elkaar door dezelfde straat. Ze kijken allebei angstig over hun schouder. De blanke is bang dat hij door een zwarte jeugd-gang wordt lastiggevallen, de zwarte man vreest dat de blanken achter hem aan komen. Het Nederland van de Hofstadgroep en Geert Wilders lijkt ook aan achtervolgingswaanzin te lijden. ‘Met deze tentoonstelling laten jullie zien hoe Nederlandse winkels er binnen afzienbare tijd uit zullen zien.

Helaas is onze oerhollandse HEMA Inderdaad over pakweg vijfentwintig jaar een islamitische winkel en is onze maatschappij naar ik met grote vrezen vrees voor een groot deel islamitisch georiën­teerd. Tenzij de politiek wakker wordt en ziet Wat er aan het gebeuren is en ingrijpt, is onze toekomst in bloed gedrenkt,’ schrijft iemand met de superautochtone achternaam De Vries op de web­site van El HEMA. Al mijn Marokkaanse kennissen vertellen over de kilte die hen op straat tegemoet slaat. Meisjes met hoofddoekjes die worden nagewezen. Opmerkingen op de tramhalte als: ‘Wat heb je hier te zoeken, terrorist?’ Het is een koude oorlog die makkelijk in een hete kan omslaan.

Terwijl het zo makkelijk blijkt om de sfeer te ontdooien. Maak eens een vriendelijk gebaar en verbitterde jongeren roepen opeens: ‘Nu voel ik me weer thuis in Nederland.’
Te idealistisch gedacht? Misschien. Maar het werkt.

Jammer dat het in dit land alweer te koud is om in een T-shirt rond te lopen.