Een cause célèbre in de ver­rom­meling van Nederland is Resort De Wijde Aa. Midden in het Groe­ne Hart bouwde een projectontwikkelaar zesenzeventig vakantiewoningen (zie ook ‘Wie stopt de verrommeling’ in VN van 24-02-07, ook te vinden op www.vn.nl). De rechter oordeelde vorig jaar dat de bouw in strijd was met de bescherming van het karakter van het Groene Hart en met het geldende bestemmingsplan. Hij vernietigde de bouwvergunning. Maar de gemeente Alkemade ging onverdroten door met een poging de woningen te legaliseren door het bestemmingsplan te wijzigen.

Onlangs velde de hoogste rechter het definitieve oordeel over het stoutmoedige gedrag van de gemeente. Met onverwachte uitkomst: de Raad van State bevestigde dat de op een prachtig plekje gelegen woningen een aantasting vormen van de openheid en het veenweidekarakter van het polderlandschap. Het villapark is daarom in strijd met het rijksbeleid dat is vastgelegd in de Nota Ruim­te, vond ook deze rechter. Toch mag Al­ke­ma­de het park legaliseren. Want de kernkwaliteiten van het Groene Hart die de Nota Ruim­te hoopt te beschermen, zijn niet vertaald in concrete beleidsbeslissingen. En buiten dergelijke beslissingen is het gemeentebestuur ‘niet gebonden aan rijksbeleid, maar dient het daarmee slechts rekening te houden’.

Enorme fout
Een vonnis met enorme consequenties, vreest Tweede Kamerlid Wijnand Duyvendak. ‘In de nationale landschappen kun je dus doen en laten wat je wilt. De deur wordt wagenwijd opengezet voor bebouwing.’ Het oordeel van de rechter bevestigt de twijfel die Duyvendak van meet af aan had over de voorjaar 2006 vastgestelde Nota Ruimte: ‘Is de bescherming van het landschap wel voldoende verankerd? Minister Dekker bezwoer destijds: dit betekent echt wat. Nu blijkt haar ongelijk.’

Duyvendak heeft vorige week Kamervragen bij minister Cramer ingediend over ‘de enorme fout in de Nota Ruimte’ die deze uitspraak van de rechter naar zijn inzicht blootlegt. Het uur van de waarheid is gekomen voor de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, denkt hij. Kort na haar aantreden stuurde Jacqueline Cramer de Tweede Kamer een brief met haar prioriteiten. Het zorgen voor een mooi Nederland en tegengaan van de verrommeling van het landschap stonden hoog op haar lijstje. Het tweede deel van de slogan van de Nota Ruimte – decentraal wat kan, centraal wat moet – behoeft meer aandacht, liet de minister met gevoel voor understatement aan de Kamer weten.

‘Die leuze is nu gewoon uitgehold,’ oordeelt Duyvendak. Cramer kan naar zijn inschatting twee dingen doen. De Nota Ruimte aanpassen. Maar dat is een flinke procedure die zeker anderhalf jaar vergt. Of gebruik maken van een mogelijkheid die de nieuwe wet op de ruimtelijke ordening biedt. Deze wet, die in de loop van volgend jaar van kracht wordt, staat het Rijk toe voor lagere overheden bindende regels vast te leggen. Het is zaak dat de minister die regels in sneltreinvaart opstelt, vindt Duyvendak. ‘De absoluut noodzakelijke breuk met het beleid van Dekker moet ze nu maken.’ Of ze dat gaat doen? ‘Zoals bij alles is het heel bepalend hoe de PvdA-fractie zich gaat opstellen.’

Wonderlijk en schokkend
Duyvendak mag goede hoop hebben dat hij Roos Vermeij, woordvoerder ruimtelijke ordening van de PvdA, aan zijn zijde zal vinden. Vanaf haar vakantie-eiland laat Vermeij weten dat ze de uitspraak van de Raad van State op het eerste gehoor ‘wonderlijk en schokkend’ vindt. ‘De rechter begeeft zich op het randje van de politiek. Alle partijen zeggen: het kan niet en het mag niet. Je hoeft niet meer dan wat gezond verstand te hebben om te zien dat die woningen daar niet passen. En vervolgens zegt de rechter dat de Nota Ruimte niet concreet genoeg is.’ Het is het zoveelste bewijs, vindt Vermeij, ‘dat de Nota Ruimte te weinig houvast biedt als het gaat om concrete bouwplannen. Onlangs heb ik Kamervragen gesteld over het plan van Utrecht in het Groene Hart 15.000 tot 20.000 woningen te bouwen. In het Groene Hart worden niet veel minder huizen gebouwd dan in de rest van het land. Wat we denken te beschermen, is niet beschermd.’ Hoe dit op te lossen? ‘De Kamer moet harde en ferme uitspraken doen. Maar het enige wat echt helpt, zijn nieuwe wetteksten.’

Dat de bescherming van het Groene Hart matig op orde is, constateerde de VROM-inspectie eind vorig jaar ook al. De inspectie schatte dat voor maar vijftig tot zeventig procent van het oppervlak van het Groene Hart überhaupt een actueel bestemmingsplan bestaat. Slechts vijftien procent van die plannen bevat een handhavingsparagraaf. En, het meest onthutsend: ‘Illegale bouw en illegaal gebruik worden in zestig procent van de plannen onder het overgangsrecht gebracht en daarmee gelegaliseerd. Hier kan dus niet meer handhavend worden opgetreden.’

Alkemade is dus niet de enige gemeente die haar tanden niet wil of kan tonen als brutale projectontwikkelaars aan het Groene Hart knabbelen. En het Rijk, dat kijkt machteloos toe. Werk aan de winkel voor minister Cra­mer.

Lees ook

Wie stopt de verrommeling?