Nu de dagbladen in zwaar weer zitten, wordt er gemorreld aan het taboe op het vragen van geld voor nieuws op internet. ‘Iedereen zoekt en experimenteert, maar niemand weet wat de beste manier is.’

Bezoekers laten betalen voor websites van kranten: jarenlang was het onbespreekbaar. Maar de verwachting dat adverteerders de trek van nieuwsconsumenten naar het internet zouden volgen, is nog steeds niet uitgekomen. Er zit wel groei in de online advertentiemarkt, maar niet genoeg: krantensites kosten uitgevers meer dan ze opleveren.

Om die reden is het mantra 'nieuws op internet hoort gratis te zijn' niet meer zo heilig als voorheen. In de Verenigde Staten heeft Rupert Murdoch, eigenaar van onder andere The Wall Street Journal, aangekondigd nieuws op de sites van zijn kranten niet meer gratis weg te geven. Ook The New York Times is druk met het uitdenken van een online betaalmodel.

Uit een vorige week gepresenteerd onderzoek van accountants- en adviesorganisatie PricewaterhouseCoopers (PwC) blijkt dat de 'gratis cultuur' van het internet ook de Nederlandse dagbladmarkt in ernstige problemen brengt. PwC verwacht voor dit jaar een inkomstendaling van zeventien procent. De recessie speelt bij deze forse afname een grote rol; de advertentie-inkomsten zullen dit jaar met drieëndertig procent afnemen. Het probleem van minder lezers en minder advertenties is echter ook structureel, en dat is grotendeels de schuld van het internet, analyseert PwC.

Kranten moeten dus van strategie veranderen willen ze niet ten onder gaan. Een van de aanbevelingen van PwC is bezoekers geld te vragen. Hoe denken Nederlandse krantenuitgevers hierover? 'Ik ben daar een groot voorstander van,' zegt Kees Spaan, voorzitter van de Nederlandse Dagbladpers (NDP), de branche- en werkgeversvereniging van dagbladuitgevers. De wijze waarop uitgevers online 'lezers' gaan laten betalen, is alleen nog niet duidelijk: moeten ze per artikel betalen, voor toegang tot de website of op een andere manier? Spaan: 'Iedereen zoekt en experimenteert, maar niemand weet wat de beste manier is.'

Dagbladuitgevers zien zich geconfronteerd met een duivels dilemma: willen consumenten wel betalen voor nieuws dat tot voor kort gratis beschikbaar was? Volgens het onderzoek van PwC wel, als het gaat om hoogwaardig achtergrondnieuws. Recent onderzoek uit Groot-Brittannië spreekt dit tegen. Slechts vijf procent van de lezers van nieuwssites is volgens onderzoeksbureau Harris Interactive bereid te betalen voor de site. Dit soort tegenstrijdige onderzoeken maken het er voor uitgevers niet makkelijker op een keuze te maken. Wel wordt er volop geëxperimenteerd met online betaalmodellen.

Bij NRC Handelsblad worden de komende maanden 'nieuwe vormen van digitale abonnementen geïntroduceerd,' zegt directeur-uitgever Gert-Jan Oelderik. 'Onze informatie is geld waard, ongeacht de informatiedrager. En de consument moet daarvoor betalen.' De webabonnementen van NRC verkopen goed, zegt Oelderik, net als de ePaper. 'Wij geven ongeveer twintig procent van onze inhoud gratis weg. Dat is niet zo veel. Onze website heeft meer een etalagefunctie, vergelijkbaar met het bladeren door de krant in de kiosk. Ook onderzoekt NRC hoe ze bezoekers voor bepaalde artikelen kunnen laten betalen, via zogenaamde 'micropayments'. De Telegraaf Media Groep heeft aangekondigd te overwegen sitebezoekers voor bepaalde informatie te laten betalen. En ook het Financieele Dagblad studeert op de mogelijkheden.

Bij het Algemeen Dagblad werd tot voor kort bijna alles uit de krant ook op de site gezet. Ad interim hoofdredacteur Peter de Jonge: 'Daar zijn we mee gestopt. Het was te kostbaar en bovendien onredelijk voor onze abonnees: zij betaalden voor nieuws dat ook gratis op de site te vinden was, soms zelfs een dag eerder.' Het AD heeft 'op korte termijn' geen plannen bezoekers te laten betalen voor hun site.

Het Algemeen Dagblad is in handen van het Belgische De Persgroep. Is hun nieuwe strategie een voorproefje op wat de sitebezoekers van de andere kranten van De Persgroep, Trouw en de Volkskrant, te wachten staat? Jaak Smeets, directeur-uitgever van De Persgroep en verantwoordelijk voor de Nederlandse 'operatie'. 'Daar ga ik niet over, dat is aan de hoofdredactie van de betreffende kranten. Maar in België geven we inhoud nooit gratis weg.'