Vanaf begin deze week staat Sjaak K. voor de rechter. Het onderzoek naar de van ‘lekken’ verdachte ex-rechercheur blijkt vol onvolkomenheden te zitten. Was de manier van afluisteren wel rechtmatig? En wanneer werd de politieman nu eigenlijk verdachte?

Paul Mos, een grote, in een slecht zittend kostuum gestoken inspecteur van de Rijksrecherche, voelde zich zichtbaar ongemakkelijk. Hij moest dinsdag 6 november getuigen in de zaak tegen Sjaak K., de van lekken verdachte ex-rechercheur. Mos was de leider van het team dat onderzoek deed naar corruptie bij de Amsterdamse politie en daarbij op verdachte K. stuitte, ook wel bekend als ‘De Pet’. (Zie ook: Platte petten lekken door en Ex-rechercheur Sjaak K.: 'Ik ben opgeofferd')

Allereerst wilde de verdediging graag weten hoe K. in 2005 als verdachte in beeld is gekomen. Dat was, zegt Mos, nadat hij een gesprek had gehad met K.’s meerdere, commissaris Willem Woelders. Die kon zich nog een voorval herinneren uit 1995. Toen had Sjaak aan de korpsleiding gemeld dat hij was benaderd door beroepscrimineel Jan Femer. Femer zocht een politiecontact die hem van geheime informatie kon voorzien. Hij was bereid om daar 25.000 gulden voor te betalen.

De verdediging begrijpt het niet. Waarom was dat nu aanleiding om K. te verdenken? Hij meldde toch juist braaf de corruptiepoging van Femer? Ja, zei Mos. Maar misschien was de rechercheur wel zó doortrapt, dat hij het met opzet meldde. ‘Want anders zou hij de volgende keer als hij werd gezien met Femer door de mand vallen.’ De Rijksrechercheur had overigens geen aanwijzingen dat K. ooit is gezien met Femer.

En waarom speelde een voorval uit 1995 ineens een rol in een zaak die pas in 2005 begint? Dat komt door de verklaringen van Willem Endstra op de achterbank bij de recherche, zei Mos. Daarin vertelt de vastgoedman over ‘de Pet’, een politieambtenaar die de bende van Holleeder ‘al tien jaar’ van geheime informatie voorziet. En warempel! Toen het corruptieonderzoek begon was het precies tien jaar geleden dat K. het verzoek van Jan Femer had gemeld bij de korpsleiding.

Er blijkt slechts een klein fragment van de Endstra-tapes toegevoegd aan het corruptieonderzoek, hield de verdediging Mos voor. Alleen de passage waarin de vastgoedman spreekt van het ‘platte’ contact dat Holleeder al tien jaar heeft. In andere passages gaat het over een ‘hele hoge’ politieman, hetgeen K. niet was. Wat vindt de Rijksrechercheur daarvan? ‘Sommige mensen vinden een inspecteur of een brigadier ook een hele hoge politieman. Dat is relatief.’

Eerder onderzoek
De teamleider werd vervolgens ondervraagt over de aanvang van het onderzoek op K. Sinds wanneer is Sjaak verdachte, wilden z’n advocaten weten. Sinds begin 2005, meldde Mos met grote stelligheid. Maar dat lijkt toch iets anders in elkaar te steken. Toen K. vanuit het Amsterdamse korps tot twee keer toe solliciteerde op een functie bij de Criminele Inlichtingen Eenheid (CIE), werd hij afgewezen. De rechercheur vertrouwde het niet, en spande een procedure aan tegen zijn werknemer. Bij de behandeling van die procedure in 2007 liet Teun Tanja, een personeelsfunctionaris van de Amsterdamse politie, weten dat er al in 2003 een onderzoek liep op K., maar dat hij dat bij de sollicitatieprocedure niet mocht inbrengen, omdat anders dat onderzoek gevaar zou lopen.

Zowel personeelsfunctionaris Tanja als commissaris Bart Driessen, de toenmalige voorzitter van de sollicitatiecommissie, werden dinsdag ook gehoord als getuige bij de Amsterdamse rechtbank. Ze bevestigden beiden het verhaal dat er al in 2003 een onderzoek op K. liep. Tanja had het gehoord van Driessen. Die op zijn beurt wist het van de toenmalige chef centrale recherche, Willem Woelders. ‘We hebben toen afgesproken dat we het niet over het onderzoek zouden hebben en dat Sjaak gewoon zou meedraaien in de sollicitatieprocedure’, aldus Driessen. Logischerwijs vroeg de verdediging dinsdag om Woelders als getuige te mogen horen. Dat verzoek werd door de rechter gehonoreerd: waarschijnlijk wordt Woelders, tegenwoordig plaatsvervangend korpschef in Utrecht, donderdag 8 november gehoord.

Laatste redmiddel
Daarnaast kwam ook nog de kwestie van de afluisterapparatuur aan de orde. K. is meerdere malen afgeluisterd en geobserveerd. Daarbij werd een zogenaamde ‘configuratie’ (combinatie van technieken) gebruikt, die nieuw was voor de Rijksrecherche. De speurders wilden hoe dan ook horen wat Sjaak besprak met z’n broer en oud-politieman Hans van E. (beiden medeverdachte) in een café in Landsmeer. De nieuwe, geavanceerde techniek was een soort ‘laatste redmiddel’ om de zaak hard te krijgen, zo schetste Mos afgelopen dinsdag.

Wat en hoe precies het afluisteren te werk ging, wilde de rijksrechercheur niet zeggen. Dat zou toekomstige onderzoeken in gevaar kunnen brengen. Wel werd duidelijk dat K. continu kon worden afgeluisterd, dus dat er een apparaat in de buurt van of op z’n lichaam moest zitten (de verdediging denkt dat het de telefoon van K. was).

Dat bracht een complicatie voor de rijksrecherche voor zich mee. Opsporingsmiddelen als afluisteren kennen beperkingen om de privacy van een verdachte waarborgen. In het geval van K. was het bijvoorbeeld niet toegestaan om de verdachte thuis af te luisteren. ‘Maar hoe controleerde u dat?’, wilde de verdediging van Mos weten. Volgens de teamleider werd op afstand een aan/uit-knop bediend. Waar K. zich bevond werd doorgegeven door een zogenaamd observatieteam en was te concluderen uit de afgeluisterde gesprekken.

Maar dat wilden de advocaten van K. niet voetstoots geloven. Ze betwijfelen of K. continu in de gaten werd gehouden. Ook bleek uit de antwoorden van Mos dat de gesprekken van K. niet iedere keer ‘live’ werden meegeluisterd. Op verzoek van de verdediging gaat de rechtbank nu als getuige de leider van het observatieteam horen.

'Dit is geheim'
Tenslotte toverde de verdediging nog een konijn uit de hoge hoed. Uit het dossier blijkt dat maar één gesprek via de nieuwe ‘configuratie’ is afgeluisterd. Op vijf eerdere gesprekken is niets te beluisteren ‘wegens een technische storing’, aldus het proces-verbaal van teamleider Mos.

Maar wat blijkt? De verdediging heeft die vijf eerdere tracks afgeluisterd en gekopieerd. En daarop staan wel degelijk audiofragmenten. Gesprekken die Sjaak voert met derden, niet zijnde zijn medeverdachten. En dat mag niet. Volgens de officier van justitie waren dit slechts ‘oefenopnames’ en niet relevant voor het onderzoek. Maar de verdediging vroeg zich af waarom de teamleider dan in een proces-verbaal meldde dat er ‘niets’ op de tracks te horen is.

Daarbij komt dat op een van de opnamen abusievelijk twee rijkrechercheurs te horen zijn die juist belast waren met het afluisteren. Ze spreken waarschijnlijk over de opnameapparatuur. Te horen is bijvoorbeeld het citaat: ‘Kijk, dit is geheim, dat mag helemaal niet.’ (Zie ook: Door de verdediging uitgewerkte ‘afluisteropname’) Dat heeft bij de verdediging het vermoeden gevoed dat het hier gaat om illegale opsporingspraktijken. De officier van justitie ziet dat anders: volgens hem kunnen de rechercheurs net zo goed spreken over zaken die geheim moeten blijven.

Door de verdediging uitgewerkte ‘afluisteropname’
Gaten in de Pet II