Maar in de tweede helft van de twintigste eeuw traden geleidelijk ‘ontspanning en ontarming’ op. Er ontstond een breuk met de axioma’s van de massale armoede. Er ontstond zelfs ‘een schuimkraag van rijkdom’. Maar werd dat ook erkend door de kenners en de sociale wetenschappers? Volgens Sloterdijk gingen die voort met hun ‘schaarstehuichelarij’. Ze gingen door met het opvoeren van ‘de tragedie voor de poorten van de luxe’, en met hun sociologische pessimisme. Terwijl de verwennerij met de dag toenam bleven ze ‘het lastkarakter van de existentie’ uitgedragen.

De Duitse uitgave van Schuim verscheen in 2004, dus ruim voor de huidige crisis en terugval van de welvaart. Sloterdijk krijgt er in 2004 geen genoeg van zijn sarcasmen te spuien richting degenen die temidden van de welvaart zitten te wachten op de catastrofe die hen zal bevestigen in hun pessimisme, deze ‘romantici van het bankroet hunkeren naar een reinigende catastrofe, naar een apokatastasis van de ellende waaruit we zijn voortgekomen. Ze willen dat de situatie van de schaarste hersteld wordt, waarin naar hun opvatting de oorspronkelijke menselijke proporties werden ingestudeerd.’

Die reinigende catastrofe is er dus gekomen, en de terugkeer van de ‘oorspronkelijke menselijke proporties’ is ineens een algemeen verlangen geworden. Inmiddels heeft Peter Sloterdijk weer een nieuw boek geschreven, het meer dan zevenhonderd pagina’s tellende ‘essay’ Du musst dein Leben ändern.

Het valt op dat Sloterdijk zijn sarcasmen richting de catastrofedenkers nu thuis heeft gelaten. Hij bekent dat hij op de ‘raadgeversstoel’ plaats heeft genomen, vandaar de aan de dichter Rilke ontleende aansporing dat mensen hun leven moeten veranderen: ze moeten terugkeren naar het ‘Wesentliche’, wat toch veel lijkt op die oorspronkelijke menselijke proporties. Ze moeten ‘gevaarbewuster’ gaan denken, ze moeten werken aan een beschermschild voor de aarde, ze moeten de mensheid en de aarde geleidelijk ‘immuun’ maken, zodat die zich geen van beide onbehaaglijk hoeven voelen.

De mensheid moet zich negentig graden omdraaien en alles vanuit een ander perspectief leren zien. De wereldeconomie, de klimaatverandering, de globalisering, de religie en spiritualiteit: het moet in het teken van duurzaamheid komen te staan. En een God hebben we daar niet bij nodig, we moeten het zelf doen, door middel van – typisch Sloterdijk-woord – ‘antropotechnieken’. Dat staat hier voor alles wat mensen zich door middel van oefening eigen kunnen maken, van atletiek tot yoga, van acrobatiek tot zelfbeheersing. Mensen doen permanent aan mentale acrobatiek (‘Wie mensen zoekt, zal acrobaten vinden’).

Oefenen in de zin van voortdurende ‘zelfverbetering’ beschouwt hij als de ware spiritualiteit. Wat normaal ‘religie’ wordt genoemd, bestaat helemaal niet, het is wat hem betreft bijgeloof, de mensen eeuwenlang aangepraat door gewiekste types. ‘Het beste bewijs dat religie niet bestaat, is er een op de wereld te zetten’, schrijft hij, en geeft de Scientology-kerk als voorbeeld. Alle religies zijn zo ontstaan.

Sloterdijk (die zelf als een acrobaat schrijft) laat het niet bij zijn afkeer van georganiseerde religies. Er bestaat volgens hem wel degelijk een zinnige behoefte aan iets hogers: een niet-economische definitie van rijkdom, een niet-aristo­cratische definitie van voor­naamheid, een niet-militaire definitie van dap­perheid, en een niet-bigotte definitie van wijsheid. Daar­mee zou men pas echt afscheid nemen van de homo pauper.