VN MediagidsCrimineel geld 11: De slag om de Wallen
Gemeente vs. rosse buurt
De Amsterdamse hoerenbuurt wordt opgeschoond. De Wallen zijn lang genoeg een speeltuin voor de onderwereld geweest, vindt het stadsbestuur. Maar de ondernemers weren zich tegen de gemeentelijke annexatie. Wie heeft de macht op de Wallen? Crimineel geld 11: Criminelen investeren steeds succesvoller in de bovenwereld.
Slim Gharbi is nauwelijks bij te benen. Linksaf, rechtsaf, portiek in, deurtje door. Gharbi weet de weg in het hoerenlabyrint naast de Oude Kerk. Dit is zijn territorium: de Dollebegijnensteeg, de Sint Annenstraat, de Bethlehemsteeg. Hier heeft de exploitant de meeste ramen, hier is hij een wandelende klok voor de prostituees: elk uur doet Gharbi zijn ronde. Vanachter een gouden brilmontuur scannen zijn donkere ogen de steegjes. De half-Tunesische, half-Nederlandse ondernemer groet de schaars geklede dames bij naam, druk gesticulerend maakt hij praatjes en grapjes met zijn huurders. 'Ze verdienen goed. In deze steegjes zitten de jongste en de mooiste vrouwen. Dit is niet voor de toeristen.' Een stroom hoerenlopers bevestigt zijn opmerking. Geen groepen Italianen of Japanners, maar mannen alleen. Oud en jong, in pak en op gympen, autochtoon en allochtoon. Ze passeren elkaar zonder woorden, vermijden elkaar aan te raken in het nauwe gangenstelsel. Wie een keus heeft gemaakt, verdwijnt schielijk door de geopende deur.
De kleine ondernemer praat net zo snel als hij loopt. Hij heeft veel te vertellen want er staat wat hem betreft ook veel op het spel. In zijn kantoor op de hoek van de Oudezijds Achterburgwal en de Molensteeg spuit Gharbi zijn gal. Het zijn de ambtenaren van de gemeente die het moeten ontgelden. 'Ze denken dat ik uit een ei kom, dat ik naïef ben. Dat ik als een stroman werk.'
Hij heeft tweeëndertig ramen, verdeeld over acht panden. Voorheen was zijn kamerverhuurbedrijf La Vie en Rose in bezit van Bertus Cirkel en Chi Tung Chang, maar sinds 2003 is Slim Gharbi de eigenaar. Hij doet de exploitatie, terwijl de panden nog steeds het eigendom zijn van Cirkel en Chang. En daar zit de pijn: de gemeente ziet dit tweetal als ongewenste - lees: criminele - elementen op de Wallen. 'Ze hebben iets tegen Cirkel en Chang. Ik kreeg het verwijt dat ik hun verlengstuk ben. Maar het is allemaal netjes via de notaris gelopen, ik heb dat aangetoond aan alle kanten,' vertelt Gharbi. 'In de zomer van 2006, een dag na mijn verjaardag, kreeg ik een brief. Ik moest binnen zes weken dicht. Ik ben met mijn boekhouder naar die ambtenaren geweest. Vreselijk. Ze minachten me. Ze kijken me niet eens aan, praten alleen met mijn boekhouder.'
Vliegwiel
De gemeente Amsterdam wil Gharbi's nering opdoeken. Hij moet weg, want past niet in Project 1012, waarmee de gemeente het gelijknamige postcodegebied (Wallen, Damrak, Rokin) wil opschonen. De strategienota ligt er, de gemeenteraad moet er nog dit jaar haar goedkeuring aan geven.
De stad wil het gebied 'fraaier en leefbaarder' maken. Het zijn drie bestuurders die zich er vooral sterk voor maken: burgemeester Job Cohen, wethouder Lodewijk Asscher en stadsdeelvoorzitter Els Iping. Wat heeft deze tripartite kongsi geconstateerd? 'Dat er in het stadshart sprake is van criminaliteit en een criminele infrastructuur die in stand wordt gehouden en gevoed door veel criminogene voorzieningen zoals bordelen, smartshops, geldwisselkantoren, gokhallen en coffeeshops.'
Zo staat het omschreven in de toelichting bij Project 1012. Ook het grote aantal souvenirwinkels en minisupermarktjes is de bestuurders een doorn in het oog. 'De reële omzet staat niet in verhouding tot de op te brengen huur en dat is een aanwijzing dat het mogelijk een dekmantel is voor witwaspraktijken.'
Met die wetenschap in het achterhoofd wil Amsterdam haar stadshart schoonspoelen, een zogenaamde 'kwaliteitsimpuls' geven. De 'monocultuur doorbreken', het 'vliegwiel op gang brengen' door 'sleutelprojecten' te beginnen. Het Amsterdamse centrum moet een van de 'spannendste, meest gevarieerde en meest interessante centra van Europa' worden. Het zijn politieke keuzes: je kunt het er mee eens zijn of niet. Of er voldoende steun in de raad zal zijn, of de Amsterdammer dit allemaal wil, dat moet worden uitgevochten in democratisch gekozen gremia.
Anders ligt het bij de maníér waarop het stadsbestuur sommige doelen nastreeft: het weren van criminele en criminogene (misdaadbevorderende) structuren. Hoe krijg je het voor elkaar om het aantal hoerenramen en coffeeshops te halveren? Daarvoor bestaat tegenwoordig een tovermiddel: bestuurlijke aanpak. Met de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob) in de hand, kan de gemeente veel meer dan alleen naar de rechter stappen. Ondernemers van wie ambtenaren vermoeden dat ze niet zuiver op de graat zijn, worden vergunningen, subsidies en aanbestedingen ontzegt. En daar kun je het als burger niet mee eens zijn, maar klagen bij een lokale volksvertegenwoordiger biedt geen soelaas. Wat rest is de gang naar de rechter.
Heiligt het doel de middelen? Het stadsbestuur claimt succes en is inmiddels - samen met 'nette' marktpartijen - prominent aanwezig in het Wallengebied (dit blijkt uit onderzoek van Vrij Nederland, zie de plattegrond). Maar de strijd om de macht is nog niet gestreden. De tegenstanders van het stadhuis gooien de kont tegen de krib en wapenen zich tegen de door hen gevreesde gemeentelijke annexatie.
Verkeerde mensen
In zijn kantoortje toont Slim Gharbi weinig begrip voor de bestuurlijke daadkracht. 'Bibob in Amsterdam is als een kind met een vuurwapen. Die gemeenteambtenaren weten niet waar ze het over hebben. Ik zit midden in een Bibob-procedure omdat ik van verkeerde mensen zou huren,' verzucht de raamexploitant. Zijn huurbazen, Bertus Cirkel en Chi Tung Chang, zijn gekende namen in de rosse buurt. Ze hebben flink wat panden in handen. In de jaren negentig werden ze neergezet als de top van het zogenaamde Delta-syndicaat, een drugsorganisatie die zou worden geleid door vermeend topcrimineel Etienne Urka. De verdenkingen hielden voor de rechter geen stand; alleen Chang werd veroordeeld voor hasjsmokkel.
Ook een andere roemruchte naam behoorde volgens justitie tot de groep: 'Dikke' Charles Geerts, die de afgelopen decennia ook voor tientallen miljoenen vastgoed bezat op de Amsterdamse Wallen. Bezát, want vorig jaar verkocht hij voor vijfentwintig miljoen euro een groot gedeelte van zijn panden aan de stad.
Daarvoor zat Geerts zelf in een Bibob-traject. Hoewel die zaak nooit tot een einde is gekomen - de partijen schikten - wordt zijn handel nog steeds als crimineel gekenschetst. Ergo: iedereen die is gefinancierd door Geerts heeft een probleem. 'Het zijn allemaal vermoedens, roddel en achterklap,' beweert Gharbi. 'Cirkel en Chang zouden gevaarlijke drugscriminelen zijn, zouden handelen in wapens. Maar ik heb hier Fred Teeven op kantoor gehad, die heeft gezegd dat het allemaal niet waar is. Charles Geerts heeft zelfs een stuk dat is ondertekend door Teeven en Frits van Straelen (Amsterdamse officier van justitie, red.) en daarin staat dat Charles geen strafblad heeft.'
Gharbi baalt ervan dat Geerts zijn bezit heeft verkocht aan de gemeente. 'Ik begrijp het wel. Hij is vijfenzestig jaar en kon een goeie prijs krijgen. Maar hij had verder moeten procederen, dan had hij zeker gewonnen. Nu is het 1-0 voor het stadsbestuur.' Gharbi is niet van plan zo snel toe te geven. En zijn huurbazen Cirkel en Chang ook niet, beweert hij. Ze zetten de hakken in het zand. 'Er is nog nooit een raam gesloten omdat de verhuurder van de bakstenen niet zou deugen.'
Geen vuist
Zulke stoere taal ontbreekt in het onderkomen van het Leger des Heils. In het voormalige kerkje aan de Oudezijds Achterburgwal, schuin onder het kantoor van Gharbi, verzamelen zich op 22 januari zo'n zeventig verontruste Wallen-ondernemers. Het zijn vooral mannen, sommige hebben al decennia hun nering in de rosse buurt. In een mix van typische Amsterdamse bravoure en verongelijktheid mopperen ze op de lokale overheid. Op de muren prijken posters met het opschrift Handen af van de Wallen.
'Als er nog meer mensen verdwijnen, is dat een genadeklap voor de buurt,' klinkt het onheilspellend uit de mond van Wim Boef, woordvoerder van Platform 1012. 'Er heerst angst.' Enkele tientallen coffeeshophouders, raamexploitanten en gokhaleigenaren hebben zich verenigd om tegenwicht te bieden aan de gemeenteplannen. Ze vrezen dat het stadbestuur zijn plannen nog voor de zomer door de gemeenteraad wil 'jassen'. Boef spreekt zijn lotgenoten toe: 'Sommigen van ons wachten al anderhalf jaar op een uitspraak in hun Bibob-procedure en nu willen Asscher en de zijnen hun plan er in een paar maanden doordrukken! Bepaalde zaken uit het conceptplan worden gewoonweg al uitgevoerd. Aan ons de taak om de raadsleden van onze standpunten te overtuigen.'
Om hun kans op succes te vergroten, heeft het platform de hulp ingeroepen van advocaten. De juristen proberen de ondernemers een hart onder de riem te steken. Het zou handig zijn als de buurt meedenkt, suggereert een van hen. 'Kom met een tegenvoorstel. Laat je goeie bedoelingen zien. Zeg dat je ook voor criminaliteitsbestrijding bent. Gebruik cijfers waaruit blijkt dat coffeeshophouders geen strafblad hebben.'
Allemaal leuk en aardig, klinkt het uit de zaal, maar maken we een kans? 'Hoeveel leden heeft het Platform?' vraagt een aanwezige. 'Enkele tientallen? En hoeveel ondernemers zijn er in het postcodegebied? Juist, duizenden. Dan kan je met dat kleine clubje tocht geen vuist maken?'
Sodom en Gomorra
Gokhaleigenaar Marcel Kaatee is opvallend afwezig tijdens de bijeenkomst. Hij zit op dat moment in de Amsterdamse Bunker, waar hij terecht staat in het hoger beroep van de zaak-Holleeder. Kaatee is in de ogen van het Openbaar Ministerie boekhouder van en stroman voor de hoofdverdachte. Bij de lagere rechter heeft Kaatee vorig jaar de beschuldigingen puntsgewijs en minutieus weerlegd, en op de meeste punten werd de kansspelondernemer vrijgesproken. Hij werd echter veroordeeld voor het medeplegen van witwassen. Kaatee heeft ongeveer tweehonderdvijftig duizend euro cash aangenomen van Willem Endstra. Hoewel hij dat bedrag naar eigen zeggen heeft teruggegeven aan Endstra en een betaling via de bank heeft geëist, meent de rechter dat de verdachte had moeten weten dat het geld uit crimineel handelen afkomstig was.
Nu, in hoger beroep, haalt de Wallen-entrepreneur opnieuw alles uit de kast om zijn onschuld te bewijzen. Maar het strafrecht is niet het enige front waarop Kaatee strijd levert. Ook bestuurlijk ligt hij onder vuur. Het eerdere vonnis van de rechter en de verdenkingen van justitie zijn voor het stadsbestuur voldoende geweest om zijn vergunningen niet te verlengen. Net als Gharbi zit Kaatee in een Bibob-procedure. Toen hij in 2006 zijn vergunning moest verlengen, vroeg de gemeente Amsterdam om een advies van het landelijk bureau Bibob (dat wordt in stelling gebracht als een gemeente en de vergunningaanvrager er onderling niet uitkomen). Het bureau concludeerde stellig en hard dat er 'een ernstige mate van gevaar bestaat' dat Kaatee de vergunningen zal misbruiken om crimineel geld in zijn zaak 'te benutten'.
Exit vergunning. De gemeente wil zijn zaken sluiten. Voorlopig is Kaatee nog open, hij heeft vorig jaar zijn zienswijze ingediend, maar daar is tot op heden niet op gereageerd. 'Speelhallen zouden laagwaardige ondernemingen zijn die bijdragen aan een verloederd straatbeeld, roepen ze. Maar het gaat ze alleen om míjn speelhallen. Het zijn de oude verhalen. Ze stammen uit de tijd dat de Wallen werden neergezet als het Sodom en Gomorra van Nederland,' beweert de gokhalhouder. 'Eerst was het Cor van Hout die eigenaar zou zijn, toen Willem Endstra en nu Willem Holleeder. Maar het is van mij. Ik heb al die jaren als bedrijfsleider geen last gehad en nu willen ze mijn hallen afpakken.'
Het Van Traa-rapport speelt hem parten, beweert Kaatee. Naar aanleiding van de parlementaire enquête naar opsporingsmethoden, onder leiding van Tweede Kamerlid Maarten van Traa, deden de criminologen Cyril Fijnaut en Frank Bovenkerk onderzoek naar criminele aanwezigheid in het Wallengebied. Hun conclusie luidde dat de gemeente Amsterdam niets te zeggen had in de rosse buurt. De werkelijke macht lag bij zestien criminele organisaties. 'Dat rapport dient nog steeds als uitgangspunt,' zegt Kaatee. 'Maar het was gebaseerd op zachte, onverifieerbare informatie, zoals geanonimiseerde meldingen van de Criminele Inlichtingen Eenheid. Neem het miljoenenbedrag aan losgeld dat de Heineken-ontvoerders zouden hebben gebruikt om het Casa Rosso-imperium te kopen, dat verhaal zingt al jaren rond in opsporingskringen, maar het is nooit bewezen,' stelt de gokondernemer. 'Ik heb het Cohen tijdens een bijeenkomst eens gevraagd: "Van al die honderden miljoenen waarover is geschreven, noem mij één geval van witwassen in deze buurt, meneer de burgemeester. Eén geval." Nou, dan begint-ie te stotteren.'
Ex-brandweerman
Bij diezelfde vraag blijft Freek Salm een tijdje stil. Dan, na een korte overweging, noemt de voormalige Wallen-manager een naam. 'Tonnie van Eunen. Die had ineens voor miljoenen panden op zijn naam staan, gefinancierd door een Cypriotische Limited.' Salm, die aan de wieg stond van de Wallen-aanpak, doelt op de van witwassen verdachte ex-brandweerman die in oktober 2006 zelfmoord pleegde. Van Eunen, een vriendje van de in 2005 vermoorde crimineel John Mieremet, is op papier nog steeds eigenaar van meerdere panden op de Wallen.
Volgens Salm is de handel van de ex-brandweerman een typisch geval van witwassen. 'Hij was een gewone ambtenaar die met zijn modale inkomen voor miljoenen aan vastgoed kocht.' Waarschijnlijk waste hij wit voor een grote crimineel, vermoedt Salm. Hoe gaat dat dan? 'Op een winderig plein in Oost-Europa loopt een mannetje met een koffertje van de ene naar de andere bank. Vervolgens komt dat geld als hypotheek via een vennootschap op Cyprus terug in Amsterdam. Als je er niet bovenop hebt gestaan toen die miljoenen van de ene naar de andere rekening gingen, kun je er strafrechtelijk niets mee.'
Het zijn figuren als Van Eunen die sinds de jaren negentig bij de gemeente Amsterdam in beeld zijn gekomen. Ook het hoofdstedelijk stadsbestuur refereert graag aan de Van Traa-geschiedenis. 'De overheid had het nakijken,' zei loco-burgemeester en PvdA-wethouder Lodewijk Asscher nog niet zo lang geleden tegen zijn collega's in Maastricht, tijdens een symposium. 'De overheid was niet meer de baas op de Wallen. Criminele netwerken hadden economische machtsposities verworven.'
Die constatering leidde in 1997 tot het Wallen-project, waarbij een klein groepje ambtenaren de problemen in kaart bracht. Het initiatief resulteerde in landelijke Bibob-wetgeving en leidde in Amsterdam tot de oprichting van het Van Traa-team, dat het gemeentebestuur adviseert in haar poging om de stad 'schoon te vegen'. Het is de beproefde aanpak van wortel en stok: koop panden op en weiger vergunningen aan dubieuze types.
Freek Salm is als oud-Wallenmanager verantwoordelijk geweest voor de contouren. Hij was het die samen met woningbouwvereniging Het Oosten midden jaren negentig begon met het opkopen van panden. 'Dan hoorden we dat een grote autodealer uit Rotterdam zijn slag wilde slaan, of een stel Oost-Europeanen. Of we wisten dat Bertus Lüske (in 2003 geliquideerde vastgoedhandelaar) zijn oog had laten vallen op spiritueel centrum Oibibio. Dan zorgden we dat Het Oosten het kocht.'
Het begon met opkopen, maar aan de vergunningenkant kregen de Amsterdamse ambtenaren gaandeweg ook hun zin. De eerste Bibob-variant bleef weliswaar hangen omdat minister van Justitie Winnie Sorgdrager nogal sceptisch was en een te vergaande aantasting van de privacy vreesde. Maar Hans Dijkstal had minder scrupules. De toenmalige minister van Binnenlandse Zaken verleende de hoofdstad inzage in politiedossiers en staatssecretaris Willem Vermeend van Financiën gaf de fiscale dossiers vrij. Salm: 'We begonnen met de Warmoesstraat. Daar maakten we als het ware een röntgenfoto van. Wie zat waar, wie had wat? We keken per dienst wie het voortouw zou nemen: de politie, de fiscus, Bouw- en Woningtoezicht. We maakten afspraken met het Kadaster. Elke mutatie zouden ze aan ons doorgeven. Dan zag je of de transacties klopten in verhouding tot de WOZ-waarde. Waar het ons om ging: als zaken op een vreemde wijze waren gefinancierd, via bijvoorbeeld een Limited op Cyprus, dan moest zo'n partij maar uitleggen waar het geld vandaan kwam, wie er achter zat. Nee, ik vind niet dat Bibob mensen ten onrechte criminaliseert. Ik weet dat puristische juristen van de wet gruwen, maar ik ben voor die omgekeerde bewijslast. Ik vind dat je gewoon moet kunnen uitleggen hoe je aan je geld komt. Als je het niet kunt uitleggen, krijg je geen vergunning. Daar hoort niemand iets van, tenzij je in beroep gaat. Dan komt de zaak bij de rechter en in de openbaarheid. Dus het is hooguit de vergunningaanvrager die zichzelf criminaliseert, niet de gemeente. En als er een luchtje aanzit, ga je maar in een andere business zitten. Dan begin je maar een viskraam of een bloemenstal. Maar geen horeca, geen coffeeshop.'
Sinds de eerste stappen van Salm is er veel gebeurd. Grote delen van de Wallen zijn in handen van woningbouwverenigingen of andere, aan de gemeente gerelateerde marktpartijen. Lodewijk Asscher mag er graag mee pochen bij zijn collega's elders in het land. Eerder in Maastricht beweerde de Amsterdamse wethouder dankzij de bestuurlijke aanpak de winnaar te zijn 'in de strijd van wit kapitaal tegen zwart kapitaal'. Asscher: 'We hebben een sterke zaak, we steken onze nek uit en laten onze tanden zien.'
Vies spelletje
De woorden leiden tot cynisch gegnuif bij Jan Broers, al sinds mensenheugenis raamexploitant. 'Asscher heeft last van tunnelvisie. In zijn ogen is alles vies en voos op de Wallen. Hij heeft zijn mond vol van vrouwenhandel. Maar wat gebeurt er als je al die ramen opdoekt? Dan gaan die meiden weer tippelen op straat of duiken op in de escortsector. Dat is pas ellende.'
In Hotel Royal aan de Oudezijds Achterburgwal is ook Jan Otten aangeschoven, eigenaar van de Casa Rosso en een goede vriend van Broers. De seksondernemers vinden dat Amsterdam 'een vies spelletje' speelt. Otten: 'Aan de ene kant lijmen ze eigenaren om hun panden te verkopen, aan de andere kant worden diezelfde ondernemers afgeschilderd als criminelen.' Broers: 'Het stadsbestuur hoort te allen tijde boven de partijen te staan. Maar wethouder Asscher heeft maar één motto, en dat is een quote uit The Godfather: "We'll make them an offer they can't refuse." Hij wil hoe dan ook de Wallen in handen krijgen. Hij gaat door, desnoods door ons te onteigenen.'
Het is mooi geweest, we onderhandelen niet meer. Kom maar op met die Bibob! Dat lijkt de nieuwe strategie van de Wallen-ondernemers. Daarin worden ze bijgestaan door een legertje advocaten. Bijvoorbeeld Han Jahae, die Jan Otten en Marcel Kaatee als cliënten heeft, maar ook de raadsman is van Charles Geerts. Jahae won voor 'Dikke Charles' het eerste belangrijke kort geding in de Bibob-procedure die de gemeente had aangespannen tegen de 'pornokoning van Wallen'.
De advocaat vertelt hoe die geschiedenis is verlopen. De vijftien ramenpanden van Geerts waren de gemeente een doorn in het oog. Die moesten dus dicht. Hij is volgens zijn advocaat de token figure in de strijd om het heroveren van het red light district. 'Als de gemeente ervan overtuigd was dat ze de zaak bij de rechter zou winnen, dan is er geen fatsoenlijke reden te bedenken om te schikken. Welk zinnig mens gaat nu iemand miljoenen betalen als ze hem ook voor niks weg kunnen jagen? En bij een gewonnen zaak hadden de ambtenaren ook meteen sterk gestaan in hun procedure tegen exploitanten die ooit geld hebben geleend van Geerts.'
Zachte informatie
Charles Geerts groeide van marktkoopman uit tot een internationale handelaar in porno. Halverwege de jaren negentig verkocht hij zijn bedrijf Skala voor miljoenen. Dat geld investeerde hij in onroerend goed, met name op de Wallen. Geerts maakt er geen geheim van dat hij het in die tijd spannend vond om op te trekken met de toenmalige topcrimineel en drugshandelaar Klaas Bruinsma. Het heeft er toe geleid dat de pornomiljonair tot de dag van vandaag te boek staat als de financier en witwasser van De Dominee en diens opvolgers, met wie hij de zogenaamde Delta-groep zou hebben gevormd.
Jahae: 'Ondanks alle verdenkingen die er bij politie en justitie waren tegen Geerts is hij nooit veroordeeld. Hij heeft zich nooit voor een rechter hoeven verantwoorden voor het witwassen van drugsgelden. Wel had Geerts problemen met de belasting, maar die zijn opgelost door het betalen van een miljoenenboete.'
De advocaat, die al een tijdje meeloopt, kent de dossiers uit de jaren negentig op zijn duimpje. 'Die onderzoeken waren gebaseerd op processen-verbaal van de Criminele Inlichtingen Dienst (CID de voorganger van de CIE, red). Dat was niet-gecheckte informatie van anonieme bronnen. In die tijd hoefde de inlichtingendienst van de politie zich nauwelijks aan regels te houden. Concurrenten, fantasten, mafkezen, iedereen kon heel makkelijk bij de politie terecht met vaak alleen maar hearsay.'
Maar het zijn volgens de jurist wel deze verhalen waarop de wetenschappers van de Van Traa-commissie zich baseerden toen ze hun alarmerende rapporten over de Wallen schreven. Die 'zachte' informatie werd daardoor opgewaardeerd, kreeg als het ware een betrouwbaarheidsstempel. Het waren immers niet de eerste de beste deskundigen die deze beschuldigingen uitten (Fijnaut en Bovenkerk). 'Ik weet niet of ze zich dat ooit hebben gerealiseerd,' vraagt Jahae zich af, 'maar in de kranten verschenen stukken waarin stond dat de georganiseerde criminaliteit de rosse buurt had overgenomen. Gebaseerd op die Van Traa-rapporten. Ook politici namen het klakkeloos over en waarschuwden voor de Wallen als een vrijhaven voor de maffia. Voor de doorsnee burger wordt zo'n verhaal dan waar, maar geen van die beweringen heeft voor de rechter stand gehouden. Sterker nog: in het geval van Geerts gaat het om informatie die het Openbaar Ministerie indertijd zelf niet eens sterk genoeg vond om hem als verdachte te bestempelen. En wat zie je nu? Dat die zachte informatie in Bibob-dossiers is beland. De overheid probeert via het civiel- en bestuursrecht alsnog voor elkaar te krijgen want met het strafrecht niet lukte.'
Eigen staart
Maar de pornokoning beet terug. Hij won een kort geding tegen de gemeente, die in 2008 zijn ramen per direct wilde sluiten. 'Kennelijk vond de kortgedingrechter de beschuldigingen ook wat erg vaag,' zegt zijn advocaat Jahae. 'Met dat vonnis in de hand hadden we vertrouwen dat we de procedure zouden kunnen winnen. Maar blijkbaar was de gemeente zo geschrokken van de uitspraak dat ze vrijwel de volgende dag op de stoep stond om zijn panden op te kopen. Geerts was niet van plan te verkopen, dus hij noemde een hoge prijs. De gemeente heeft lang onderhandeld over de randvoorwaarden, maar over die prijs is nauwelijks gesproken. Daarmee was het voor Geerts inderdaad an offer he couldn't refuse.'
Jahae vermoedt dat de gemeente bang was van Geerts te verliezen, vooral omdat er nog zoveel Bibob-procedures tegen andere ondernemers lopen. 'Het bezwaar tegen deze mensen is dat ze zich hebben laten financieren met het zogenaamde criminele geld van Geerts. Nu de Bibob-zaak tegen hem niet is afgerond, blijft de verdenking tegen de anderen overeind. Maar de gemeente is als een hond die in zijn eigen staart bijt. De deal tussen NV Vastgoed (de partij waar de gemeente mee samenwerkt, red.) en Geerts is inmiddels officieel aangemeld als een verdachte transactie. Als de andere zakenrelaties van Geerts blaam treffen, dan in dit geval ook de gemeente.'
In café Royal op de Oudezijds Achterburgwal knikken Jan Broers en Jan Otten instemmend. Ze balen er geenszins van dat ze zaken hebben gedaan met Charles Geerts. Broers: 'Hier op de Wallen klopten ze ooit bij hem aan omdat hij een soort buurtbank was. Bij de reguliere banken konden de mensen niet terecht.' Otten: 'Die willen niets met ons Wallen-ondernemers te maken hebben. Maar ik denk dat er in de P.C. Hooftstraat meer witgewassen wordt dan hier.'
Achter de voormalige hoerenramen van Dikke Charles is tegenwoordig haute couture te bewonderen. De gemeente heeft de ruimtes beschikbaar gesteld aan kunstenaar en ontwerpers om hun creaties te exposeren. Het is een manifestatie van de gemeentelijke aanwezigheid op de Amsterdamse Wallen.
Pisnijdig
Niet alleen de prostitutie en de gokhallen zijn een doorn in het oog van Cohen en Asscher, de PvdA-bestuurders willen ook het aantal coffeeshops met de helft verminderen. Met hetzelfde argument: al die verkooppunten van hasj en wiet dragen bij aan de verloedering van de buurt. 'De coffeeshophouders worden gecriminaliseerd,' beweert Michael Veling, de welbespraakte woordvoerder van de Bond van Cannabis Detaillisten (BCD). 'Lodewijk Asscher werd pisnijdig toen ik hem tijdens een bijeenkomst om voorbeelden vroeg. Hij kan ze ook niet geven, want bijkans alle cannabisdetaillisten zijn door de Bibob-screening gekomen. Desondanks wil de gemeente het aantal coffeeshops in het 1012-gebied drastisch terugbrengen. Toch zijn het niet onze klanten die zorgen voor de overlast die Asscher zegt te willen bestrijden: de grote horde lallende dronken toeristen. Ook al sluit je onze tenten, die blèrende kerels houd je toch, want de horeca wordt niet aangepakt.'
Advocaat Maurice Veldman die de BCD juridisch bijstaat, vult aan: 'De gemeente stelt dat coffeeshops behoren tot de criminele organisaties. Ze kopen drugs aan de achterdeur, dragen geen belasting af en fungeren als witwasgelegenheden. De exploitanten zouden hun drugsgeld investeren in panden, bedrijven en horeca. Kennelijk zijn Asscher en de zijnen niet op de hoogte van de dagelijkse gang van zaken rond de coffeeshops, noch van de jurisprudentie over het gedoogbeleid van softdrugs. Volgens de Hoge Raad kunnen winsten uit de coffeeshop niet worden aangemerkt als crimineel geld. De beschuldiging van witwassen is dan ook volledig uit de lucht gegrepen.'
Volgens BCD-woordvoerder Veling misbruikt de gemeente de lastige juridische status van de coffeeshops om ze te kunnen sluiten. 'Het is laster om een coffeeshop het predikaat criminele organisatie te geven, zonder dit met voorbeelden te staven. En áls het zo zou zijn, zou het dan niet in de lijn der verwachting liggen om met gezwinde spoed álle coffeeshops binnen en buiten Amsterdam te sluiten? En niet alleen die zesentwintig in het 1012-gebied? Als het waar zou zijn dat coffeeshops dienen als dekmantel van criminele organisaties en witwasgelegenheden zou dit dan niet direct moeten leiden tot strafrechtelijk ingrijpen door een officier van justitie?'
Krachtig wapen
Zal best, hoor je de bestuurders op het stadhuis denken. Maar nu zijn wij aan zet. Jarenlang hebben politie en het Openbaar Ministerie niets willen of kunnen doen. Nu heeft de gemeenteambtenaar met de wet Bibob een krachtig wapen in handen. Kritiek op het beleid is niet gewenst. Wie op de gevaren wijst, steunt de criminelen. Althans, tot die conclusie komen studenten politicologie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze deden onderzoek naar de steun van het Project 1012 onder de Wallen-bevolking. Volgens hen hanteren Asscher en Cohen een 'Bushiaanse' strategie: wie niet voor mij is, is voor de tegenstander.
Lodewijk Asscher haalt graag een eigen citaat aan: 'Liever een toerist minder dan een slachtoffer van vrouwenhandel erbij.' Het is een van de veelgehoorde argumenten vanuit het gemeentehuis: prostitutie mag dan in 2000 zijn gelegaliseerd, de uitwassen zijn dusdanig dat ingrijpen hard nodig is.
Ook raamexploitant Slim Gharbi kent de verhalen. 'Raamprostitutie is juist de meest transparante vorm. Misstanden vind je veel meer in de escortbranche en in de clubs. En daar gaan de vrouwen zitten als ze niet meer bij ons terecht kunnen.' Maar ook Gharbi weet dat er de afgelopen jaren schrijnende gevallen van vrouwenhandel en dwang zijn geconstateerd. Vooral de Sneep-zaak, waarbij twee Turkse broers op gruwelijke wijze meisjes dwongen tot prostitutie op de Wallen, heeft veel kritiek op de branche veroorzaakt. Gharbi zucht: 'Dat tegen die jongens is opgetreden is juist aan ons te danken! Wij zijn de ogen en de oren van de politie, wij hebben ze geattendeerd op de misstanden. We wisten in 1998 al dat die gebroeders Sneep bezig waren. Dat hebben we toen gemeld. Pas veel later is justitie in actie gekomen. En nu keert dat zich tegen ons. We leven niet in de Middeleeuwen. We kunnen niet zelf even met een bijl naar die jongens toestappen en ze de kop afhakken. De politie hoort het op te lossen.'
Terwijl hij al opstaat, op weg naar zijn uurrondje langs de dames, wil de kleine ondernemer het toch nog even gezegd hebben. Hij weet wel wie de baas is op de Wallen. 'De ambtenaren van de gemeente halen hun waarheden uit de krant. Niet de Hells Angels, niet de Russische maffia, maar de politie is hier de baas.'
-
Gemeente Amsterdam grootste op de Wallen
De Amsterdamse hoerenbuurt wordt opgeschoond. De Wallen zijn lang genoeg een speeltuin voor de onderwereld geweest, vindt het stadsbestuur, maar de ondernemers weren zich tegen de gemeentelijke annexatie. Wie heeft de macht op de Wallen? Bekijk het op de interactieve kaart.
Wie heeft wat op de Wallen?
Vrij Nederland turfde wie wat bezit op de Wallen. De lijst kwam tot stand door op 20 januari 2009 postcode 1012 in te voeren in Kadaster Online. We hebben ons in dit overzicht beperkt tot de zeven grootste partijen uit het 'gemeentekamp' en de dertien belangrijkste Wallen-ondernemers die onder vuur liggen.
Rode loper
De gemeente doet met verschillende grote partijen zaken om de Wallen te heroveren.
1) Stadsherstel Amsterdam (134 kadastrale vermeldingen). Restaureerde inmiddels zo'n vierhonderd panden.
2) NV Zeedijk (97). Koopt sinds de jaren tachtig panden op de Zeedijk. Ondernemers en gemeente sloegen de handen in een om de overlast van junks aan te pakken.
3) NV Stadsgoed (85). Hoort bij woningbouwvereniging Het Oosten. Kocht in 2008 de prostitutiepanden van 'Dikke Charles' Geerts.
4) De Key (77). 'Als bewoners zeggen: "Hier woon ik, hier hoor ik. En ik ben er trots op" dan doen we het goed', meldt directeur Fer Felder op de website. De Key werkt ook samen met de gemeente in 'Redlight Art': kunst in de voormalige peeskamertjes.
5) Gemeente Amsterdam (63). Wil 'de rode loper' uitleggen van Centraal Station tot aan de Munt.
6) Stichting Ymere (60). Kocht de panden van bordeelhouder Dirk Holtman op het Oudekerksplein.
7) Kroonenberg Groep (52). Bestuurder Lesley Bamberger is kleinzoon van de overleden Jaap Kronenberg. Marktkoopman 'Ome Jaap' zou onder meer de financier geweest zijn van de koning van de Wallen Jopie de Vries (Casa Rosso). Bamberger staat hoog in de Quote 500.
Op de wip
Onderstaande pandeigenaren en raamexploitanten hebben hun nering in het gebied dat op de schop moet.
1) Hans Brouns en Michel Florie
(36 kadastrale vermeldingen). Bezitten ramenpanden op de meest rosse plekken van de Wallen.
2) Jan Venekamp (23). Cohen weigerde een vergunning voor z'n prostitutiepanden, maar Venekamp kwam door de Bibob-screening.
3) Frank en Lambertus Pot (23). Broers die een deel van het seks-imperium van Charles Geerts hebben gekocht.
4) Asaf Barazani en Admon Barzilai (17). Eigenaren van 'laagwaardige horeca'. Machtsfactor op het Damrak.
5) Jan Broers (16). Exploiteert samen met zijn vrouw acht prostitutieramen.
6) Bert Cirkel en Chi Tung Chang (13). Ooit door het OM als topcriminelen neergezet.
7) Klaas de Weerd (10). Ontkent dat er illegale dames achter zijn ramen zitten. 'Die zijn in de escort verdwenen.'
8) Han Mullaney (7). Secretaris van Platform 1012.
9) 'Dikke Charles' Geerts (6). Verkocht veel van z'n panden, maar nog niet helemaal verdwenen uit de rosse buurt.
10) Hennie en Robert Vittali (6). Senior was Yab Yum-uitbater, maar werd 'dicht-gebibobt'. Junior heeft een paar panden met ramen.
11) Marcel Kaatee (4). Nam gokhallen en vastgoed over van Endstra. Het OM ziet hem als stroman van Holleeder.
12) Aurore Robert (4). Kwam eind jaren tachtig in opspraak omdat er illegale prostituees in haar panden zouden zitten.
13) Jan Otten (3). Eigenaar van de Casa Rosso. Target van de gemeente wegens nauwe contacten met Geerts en vermeende banden met de Heineken-ontvoerders.
- Cannes Het filmfestival van Cannes is in volle gang. Wat zijn de beste films en de smakelijkste roddels?
- Sap of Dibi GroenLinks houdt een ledenreferendum. Wat is er eigenlijk te kiezen?
- Griekse verkiezingen Op 17 juni gaan de Grieken weer stemmen. De radicaal-linkse partij Syriza en de rechts-extremistische partij Gouden Dageraad doen het goed. Wat willen ze?
- Uit het zicht Steeds meer grote kunstwerken verdwijnen naar de huizen van rijke particulieren. Wat nu?
- Netneutraliteit Nederland heeft als eerste Europese land netneutaliteit in de wet verankerd. Maar wat is het eigenlijk?
