Stel: je wordt voor enige tijd in ballingschap gezonden naar Timboektoe. Welke boeken moeten dan beslist mee? En: wat beter niet? J. Bernlef geeft antwoord:

'Ik heb boeken gekozen die onuitputtelijk zijn omdat ze op de een of andere manier niet af zijn. Dingen die ik daar zelf kan zitten afmaken of waar ik op voort kan borduren. Ik zou dus nooit van die geweldige meesterwerken meenemen als De goddelijke komedie of Don Quichot of Pale Fire van Nabokov. Dat zijn prachtige boeken, maar het zijn ook van die perfecte bouwwerken waar je als lezer alleen maar vol bewondering voor kunt staan en zeggen: o, wat mooi en wat zit het schitterend in elkaar. Maar ik kan er verder niet zo veel mee.

The Real Book
Het eerste waar ik aan dacht is muziek. The Real Book is een dikke bundel met wel negenhonderd Amerikaanse songs uit de jaren dertig, veertig en vijftig. Van die bekende standards waar al die jazzbandjes die in cafés op de hoek spelen op improviseren: All the things you are, You go to my head, Tenderly. Als ik in dat boek kijk, kan ik in mijn hoofd die melodieën spelen. En ik kan er ook nog op improviseren. Dat boek heb ik voorlopig niet uit. Dat is een onuitputtelijke bron van plezier.

Een flora en fauna van Europa
Als je daar in zit te bladeren, kun je al die landschappen waar je ooit geweest bent weer voor je geest oproepen. Bovendien ben ik gefascineerd door de precisie van dat proza, die overdreven aandacht voor details. Daar hou ik vreselijk van, dat vind ik ontzettend goed.

Elias of het gevecht met de nachtegalen van Maurice Gilliams
Een boek dat me heel dierbaar is. Het is een soort tijdmachine. Dat boek doet als het ware een deur open naar mijn eigen jeugd, terwijl het zich afspeelt op een landgoed ergens in Vlaanderen. Als ik dat lees, weet ik weer precies hoe het voelde om twaalf jaar te zijn, zoals die jongen in dat boek. Dat komt ongetwijfeld ook door de stijl. Het is, zoals alles wat Gilliams schrijft, heel lyrisch. Het is echt het proza van een dichter. De verhaallijn is eigenlijk maar heel dun. Het gaat meer om de evocatie van stemmingen en de zintuiglijkheid van dat leven. Dat is allemaal loepzuiver gezien en opgeschreven.

Het wilde plein van Tomas Transtromer
Zijn verzamelde gedichten, die ik zelf vertaald heb. Bij veel dichters is het gebied dat ze in hun poëzie bestrijken erg particulier. Dit is poëzie die tegelijkertijd over de wereld gaat en de perfecte uiting is van een persoon. Het is nergens obscuur of te personalistisch, en onuitputtelijk in z'n beeldspraak. Hij weet zoveel aspecten van het menselijk bestaan in een gedicht onder te brengen. Het woord "universeel" gebruik ik niet vaak, maar dat is hier wel op zijn plaats.

Verzamelde verhalen van Tsjechov
Ik lees het liefst boeken over gewone mensen die zo gewoon zijn dat niemand eigenlijk naar ze omkijkt. En dat heeft Tsjechov natuurlijk fantastisch gedaan. Met zoveel inlevingsvermogen in het gevoelsleven van andere mensen. Bovendien hebben die verhalen geen duidelijke clou. Ze zijn heel geraffineerd onafgemaakt gelaten, waardoor ze in je hoofd blijven doorwerken en je ze ook steeds weer kunt herlezen.

Verzamelde verhalen van Raymond Carver
Voor Carver geldt eigenlijk hetzelfde als voor Tsjechov. Hij is echt de Tsjechov van de twintigste eeuw. Hij schreef over heel gewone mensen in het hedendaagse Amerika. Ook hij schreef van die verhalen die zelden of nooit tot een echte pointe leiden, maar wel ongelooflijk sterk van atmosfeer zijn en als het ware in het hoofd van de lezer moeten worden afgemaakt.

Het Barbarber-alfabet
Toen Barbarber al een hele tijd niet meer bestond, hebben G. Brands, K. Schippers en ik, uitgaande van alle verschenen nummers van het blad, een soort alfabet gemaakt. Aangevuld met dingen die we ongetwijfeld hadden gepubliceerd als het blad nog bestaan had. Het is zo'n soort boek waar ik als kind al dol op was: een winterboek met van alles en nog wat, gedichtjes, proza, spelletjes. Het is een heel speels, anarchistisch, geestig boek. Iedere keer als ik het weer opsla, brengt het me in een goede stemming.'