Vrij Nederland

Maar stel je voor dat het me een jaar geleden was overkomen, toen Nederland nog blaakte van economische gezondheid. Ik was een sneu geval geweest en had mijn individuele malaise niet kunnen verbinden aan de algemene crisisstemming die nu iedereen bezighoudt.

Voorbeeldig ongeluk is al weer een stuk minder ongelukkig dan gewoon ongeluk. Met een beetje moeite maak je er een sociologische casus van.

Ik heb altijd gegruwd van mensen die niet kunnen wachten van de nood een deugd te maken. Meestal zijn die mensen blij met de nood, omdat ze religieus zijn en vinden dat God zijn straffende hand weer eens moest laten gelden, en anders zijn die mensen wel links en denken dat Marx postuum het kapitalisme een lesje heeft willen leren. Kunt u zich nog de blije aidspatiënten herinneren van vóór de hiv-remmers, die weliswaar een zekere dood tegemoet gingen, maar op de tv moesten verklaren dat hun leven zoveel meer kwaliteit had gekregen, dat ze de kleine dingen leerden waarderen, tijd hadden voor hun vrienden et cetera, et cetera? Toen die medicijnen er eenmaal waren en werkten, hoorde je nooit meer van die zoete praat.

Ik heb mijn financiële nood nooit, op enig moment als een deugd gezien, ik geloof niet in dat soort bekeringsfantasieën, laat staan dat ik er een uitdaging uit sleepte, zoals dat tegenwoordig hoort. Maar een test is het wel, en die hoop ik met goed gevolg te doorstaan.

Ik schreef al dat arm zijn zoveel tijd kost, en dat ligt vooral aan de koopjes die je overal en nergens vandaan moet halen. Vroeger ging ik naar één winkel, waar ik blindelings alles kocht, nu ren ik van de markt naar de Lidl, soms naar de Dirk en in lekkere en dus dure gevallen naar de AH. Voor het eerst van mijn leven lees ik advertentiefolders, die gratis in je brievenbus ploffen. Met opgeheven hoofd zeg ik 'nee' tegen bedelaars, want ik kan het niet missen. Daklozenkrant, geen schuldgevoel meer.
Fundamenteler is de verandering die zich in mijn vriendenkring heeft geopenbaard. Mijn rol daarin was, zeker in financieel opzicht, meer die van gever dan ontvanger. Niet zeiken over geld. Ik betaal die rondjes wel. Vrijgevig zijn, het is een streling van en voor het Zelf.

Pas geleden werd ik uitgenodigd door een armere vriend, die ik altijd meeneem naar restaurants en koffiehuizen. Heb hem incidenteel wel eens geld geleend. Heeft ie keurig en met kreunbare moeite terugbetaald. Nu was hij in de gelegenheid de voorwaarden te stellen. Ik dronk koffie bij hem thuis en at zijn zelfgemaakte, overheerlijke tonijnsalade. Hij zei het niet met zoveel woorden, maar ik begreep hoe mijn financiële arrogantie hem in de loop der jaren had gekwetst.

Een andere vriendin die hoorde van mijn malheur gaf mij een enveloppe met inhoud. Eigenlijk geven middenklasse mensen elkaar nooit een enveloppe met inhoud, maar altijd een elektrische kookwekker van Alessi, à raison van € 95,32, want dat is op de een of andere manier netter. Ik wilde al volautomatisch zeggen: 'Dat kan ik echt niet aannemen…' totdat ik wist dat het een leugen was. Ik nam het aan en was diep geroerd.

Ik ga binnenkort niet mee met vrienden naar Saint Tropez. Voor mij is dat te duur, en bovendien wil ik geen vakantie, maar geld verdienen. Die zinnen komen mij nog steeds onfatsoenlijk voor, maar het begint al te wennen.

Inmiddels heeft de ABN drievijfde van mijn gestolen geld vergoed. Ik had daar niet op gerekend, het is een meevaller en zij noemen het in een brief 'coulance', zodat ik niet denk dat ik ergens recht op heb, het blijft een gunst. Ik hoop dat alle ABN-rekeninghouders die internetbankieren zich nog eens terdege laten voorlichten en anders overstappen op banken met betere veiligheidssystemen.

Welk lesje heb ik nu geleerd? Dat het niet 'chic' is nooit over geld na te denken, zoals ik vroeger vol zelfgenoegzaamheid beweerde, maar gewoon lui en dom. Geld uitgeven houdt keuzes in, en wie weigert daarbij stil te staan uit een misplaatst gevoel van geestelijke deftigheid, houdt zichzelf en de mensen om hem heen voor de gek. Geld is altijd, hoe dan ook, een graadmeter, en net als in de wetenschap moet je daar behoedzaam en nauwgezet mee omgaan.
Even tijdelijk arm - het is vakantie van je routineuze Zelf.