13-09-2008
Door Ko Colijn

Er komt geen nieuwe Koude Oor­log, antwoorden de meeste kenners. Intussen lezen de spelers hun verzekeringspolissen toch nog maar even na. Zonodig. De Russen zijn niet te vertrouwen, terug van weggeweest, lappen met hun bezetting van ‘bufferzones’ in Ge­or­gië de internationale rechtsregels aan hun laars en zijn ouderwets uit op het creëren van een gordel van marionettenregimes. Dat is de teneur van bijna alle westerse analyses, meestal steunend op een combinatie van herinneringen aan 1956 en 1968, en waarnemingen uit 2008. Of dat de meest vruchtbare diagnose levert, is de vraag. We grijpen terug naar oude verklaringen, maar beweren even gemakkelijk dat de wereld intussen anders en nieuw is. De toespraak van Maxime Verhagen bij de opening van het academisch jaar in Leiden ging over Neder­land in de ‘Ver­an­de­ren­de We­reld’. Vergelijkingen met de Hon­gaar­se opstand of de onderdrukking van de Praagse Lente zijn dus riskant.

Misschien is de wereld inderdaad veranderd, maar de diepste drivers van wereldpolitiek niet. When push comes to shove… schrijven studieboeken over internationale politiek: als het er werkelijk op aan komt, gaat het alleen om nationale veiligheid en doen alle andere zaken die we ‘internationale kwesties’ noemen er niet toe. Sport, handel, toerisme, het zijn dan allemaal even bijzaken.
Dus breekt een oorlog uit op de openingsdag van de Olym­pische Spelen. En lacht Rusland om het papiertje waar Sarkozy en Poetin hun handtekening onder zetten en zijn de Russische ‘vredes’-soldaten nog altijd in Ge­or­gië.

Dus wachtte Bush niet op toestemming van de Vei­lig­heidsraad toen hij in 2003 besloot om Irak aan te vallen.

Dus besloot Israël in 1981 de kerncentrale Osirak te bombarderen en herhaalde het dat kunstje tegen een verdacht Sy­risch bouwwerk precies een jaar geleden.

Dus besloot de NAVO in 1999 om zonder toestemming van de Vei­lig­heids­raad de provincie Kosovo te verlossen van Milosevic’ repressie en zuiveringen, en ontzagen NAVO-vlieg­tuigen ook geen doelen in Servië zelf.

Dus besloot CentCom vorige week dat Ameri­kaan­se grondsoldaten een preventieve aanval moesten uitvoeren op Pakistaans grondgebied. Vanuit buurland Af­gha­ni­stan, en dat zal de Amerikaanse regering ‘zonodig’ weer doen.

De nare werkelijkheid is dat het woordje zonodig altijd opduikt in de rechtvaardiging van eenzijdige oorlogshandelingen. Begrijpelijke, betreurenswaardige, ronduit abjecte, volkomen terechte maar wederrechtelijke interventies, het woordje ‘zonodig’ zet alles opzij. Veiligheid is sacrosanct; volgens McCains running mate Sarah Palin was de oorlog tegen Irak zelfs een Oorlog in naam van God, waarmee ze de rechtvaardigheidsleer van Al-Qaida akelig dicht nadert. Zonodig is de seculiere vertaling van God.

Hoewel niemand de Koude Oorlog wil, wint voorzorg het van het vertrouwen op de goede afloop.
Polen maakt ineens haast met het raketschild, krijgt als bonus ook nog een vracht Patriotraketten van de Amerikanen en verzekert zich van ‘extra veiligheidsgaranties’ bovenop de solidariteitsclausule uit het NAVO-verdrag. Rusland is woedend en dreigt met raketten tegen die Poolse installaties, vanuit Kaliningrad en het onafhankelijke (!) Belarus. In Oe­kra­ï­ne splijt de regering zich in een pro-Russisch en pro-westers blok. Het land kijkt angstig naar De Krim, Oe­kra­ïens maar bewoond door Russen en verhuurd aan de Rus­si­sche Zwar­te Zee­vloot. De volgende bufferzone van Rus­land? Pre­si­dent Joestjenko en de Amerikaanse vice-president Che­ney willen het land versneld lid maken van de NAVO.

Sarkozy kan de frustratie over zijn zwakke deal met Rus­land nauwelijks verkroppen. Hij gedraagt zich – in de roemloze nadagen van Bush – als waarnemend leider van het westelijk halfrond. Is het toeval dat hij vriendschap sluit met de oude Russische bondgenoot Syrië? Condo­leez­za Rice haast zich naar Libië, ook zo’n twijfelachtige vriend, en haalt de banden met het olie- en gasrijke land flink aan.

Achter de schermen spant de Amerikaanse regering zich tot het uiterste in om opkomende supermacht India te behagen: India weigert lid te worden van verdragen tegen kernwapens, maar gaat toch toegang krijgen tot de modernste nucleaire technologie. Landen die dat wilden tegenhouden (Ne­der­land!), werden zwaar onder druk gezet. Bush belde Bal­ken­en­de: veiligheid gaat voor, er is echt iets aan de hand!

Rusland aast op steun van China, dat bereid was om Rusland te prijzen voor zijn actieve vredespolitiek in de Kaukasus, maar niet bleek te trappelen om tot erkenning van de minirepubliekjes (Zuid-Ossetië en Ab­cha­zië) over te gaan. Een half succesje voor Poe­tin, die weer wel Nicaragua en Venezuela op zijn lijstje supporters kon bijschrijven. Chavez gaat zelfs met de Rus­sen op vlootoefening onder de kust van Flo­ri­da. Rus­si­sche vliegtuigen testen de Noorse luchtafweer, maar Ser­vië krijgt ineens een uitnodiging om volgend jaar lid van de EU te worden.
Vergis ik mij, of zie ik in al deze diplomatieke drukte toch weer het oude spel om de invloedssferen opdoemen? Ik zal me verantwoorden, als ik me vergis, zonodig.