26-04-2008
Maurits Martijn

Internet maakt het mensen met suïcidale neigingen wel erg makkelijk, zo blijkt uit recent onderzoek.

Een paar maanden geleden was er ophef in de Brits pers. The Sunday Telegraph legde op 26 februari naar eigen zeggen een netwerk van zelfmoordgoeroes bloot, die op internet jongeren stimuleren zelfmoord te plegen. De Nederlandse publiciste Karin Spaink was volgens de krant een van deze zelfmoordlobbyisten die mede verantwoordelijk was voor de ‘zelfmoordgolf’ in een streek in Wales; zeventien jongeren sloegen kort achter elkaar de hand aan zichzelf. Of pro-suicide websites ook daadwerkelijk leiden tot meer zelfmoorden is nooit aangetoond, net zomin als het verband tussen de website van Spaink en deze gevallen van suïcide. Onderzoek dat vorige week in het British Medical Journal is gepubliceerd, laat wel zien dat internet mensen met suïcidale neigingen tegemoet kan komen, in de negatieve zin van het woord.

‘Doe een grote luchtdichte plastic zak over je hoofd en iets om je nek om de zak vast te maken. Dit maakt van een 90 procent zekere methode een 99 procent zekere methode.’ Of: ‘Van de meeste medicijnen moet je kotsen. Neem daarom ongeveer een uur van tevoren een of twee antihistamine-tabletten op een lege maag.’ Dit zijn teksten van Alt-suicide Holiday (ASH), een nieuwsgroep op het internet over zelfmoord. Het is een van de populairste plekken op het web voor mensen die geïnteresseerd zijn in zelfmoord. Populair in die zin, dat de site van de nieuwsgroep veelvuldig bovenaan verschijnt bij zoekmachines. Britse topwetenschappers van onder andere de Universiteit van Oxford toonden dat de meeste eerste hits van een zoektocht naar zelfmoord op het internet, sites zijn die gedetailleerde informatie verschaffen over methoden van zelfmoord. Een aanzienlijk percentage daarvan is bovendien pro-suicide; websites die suïcide aanmoedigen of aanbevelen. Antizelfmoord-sites of preventieve en ondersteunende sites nemen een veel kleiner gedeelte van deze eerste hits in. Conclusie: mensen die via zoekmachines op zoek zijn naar informatie over zelfmoord worden voornamelijk geleid naar sites die zelfmoord idealiseren of promoten.

Gevaarlijk
Hoewel een verband tussen dergelijke sites en het feitelijk plegen van zelfmoord nog nooit is aangetoond, lijkt dit niet de beste informatie te zijn voor fragiele mensen die flirten met het idee van zelfmoord. Media-ethicus Huub Evers: ‘Dit is gevaarlijk. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat copycat-gedrag wel degelijk een rol speelt bij zelfmoord. Hetzelfde kan van toepassing zijn op websites die zelfmoord aanmoedigen.’ Hoogleraar klinische psychologie en suïcide preventie aan de VU, Ad Kerkhof, erkent dat berichtgeving over zelfmoord kan leiden tot imitatie. ‘Als de methode van zelfmoord uitgebreid wordt beschreven, is de kans op nabootsing groter. Dergelijke sites kunnen een uitlokkend effect hebben. Een zorgelijke ontwikkeling.’

De conclusies van het onderzoek worden nog zorgelijker in het licht van recent onderzoek naar het zoekgedrag op internet: de meeste internetters gaan blind af op de eerste zoekresultaten die Google of Yahoo hun voorschotelt. Goede kans dus dat een zoektocht naar informatie over zelfmoord stopt bij de pro-suicide sites. ‘Ik ben er pertinent op tegen dat mensen deze informatie krijgen. Het is gevaarlijk. Veel mensen weten niet goed hoe ze zelfmoord moeten plegen, daardoor mislukken nogal wat pogingen. Dat ze deze kennis niet hebben en zo in het ziekenhuis terechtkomen, geeft ons de mogelijkheid tot preventie,’ aldus Kees van Heeringen, hoogleraar psychia­trie aan de Universiteit van Gent en vice-­president van de International Association of Suicide Prevention. Ad Kerkhof: ‘Open en volledige informatie is goed, maar suïcidale mensen zijn wanhopig en impulsief. Zij kunnen moeilijk beoordelen of een website goed is.’

Pro-ana
Het op welke manier dan ook aanprijzen van zelfmoord kan dus gevaarlijk zijn voor kwetsbare mensen. Wat dan te doen aan de prominentie van pro-suïcide sites op het internet? Media-­ethicus Evers: ‘Vanuit het perspectief van de hulpverlening zouden in eerste instantie hulpverleningssites tevoorschijn moeten komen. Maar dat lijkt mij onmogelijk, gezien de werking van zoekmachines. Je zou internetproviders moeten verplichten een waarschuwingssignaal te geven.’ Ad Kerkhof ziet daar wel mogelijkheden in en haalt het voorbeeld aan van de controversiële ‘pro-ana’ websites – sites waar de ziekte anorexia nervosa als life­style wordt gepropageerd. Deze sites zouden aanmoedigend zijn voor (potentiële) anorexiapatiënten. Sinds enige tijd verschijnt er op Pro-Ana weblogs, op initiatief van de provider, een tekst (pop-up) die de bezoekers op een confronterende manier waarschuwt voor de gevaren van anorexia. Het werkt: ongeveer 45 procent van de bezoekers klikt niet door. Dit zou dus ook bij zelfmoordsites kunnen gebeuren.

Onderzoek van een student van Kerkhofs afdeling laat zien dat wanneer je in het Neder­lands naar informatie over zelfmoord zoekt, pro-­suicide sites juist niet als eerste naar boven komen. Sterker nog, Nederlandse sites geven overwegend fatsoenlijke informatie over zelfmoord, en bieden bijna altijd de mogelijkheid om direct in contact te komen met een hulpverlener.

Internet kan wel degelijk een positief functionele rol vervullen voor mensen met suïcidale neigingen, denkt ook de Gentse hoogleraar Van Heeringen. ‘Pro-suicide sites kunnen mensen de indruk geven dat zelfmoord iets gewoons is. Een website over zelfmoord zou moeten leiden naar hulpverlening. Suïcidale mensen voelen zich hopeloos, maar zelfmoord is geen normale manier om aan dat gevoel te ontsnappen.’