16-09-2006
Ko Colijn

Op maandag 5 december 2005 stond Condoleezza Rice op punt van afreizen naar Europa, om er tekst en uitleg te geven aan de bondgenoten over geheime CIA-vluchten en onbekende gevangenissen waar terreurgevangenen werden vastgehouden. Vlak voor haar vliegtuig van Andrews Air Force-basis opsteeg, gaf haar ministerie (van Buitenlandse Zaken) alvast een verklaring uit.

Daarin gaf ze bijna toe dat die gevangenissen er waren.

Eigenlijk kun je wel zeggen: gaf ze helemaal toe.

Letterlijk zei ze dat rendition, het overbrengen van gevangenen ‘naar hun geboorteland of andere landen waar zij kunnen worden ondervraagd, vastgehouden of voor de rechter kunnen worden geleid’ al tientallen jaren gebruikelijk is. Ook zei ze dat het gesleep met verdachten ‘een vitaal instrument in de strijd tegen het transnationale terrorisme is’. Dat de informatie die op die manier was verkregen rampzalige terreuraanslagen in de Verenigde Staten en Europa had voorkomen en vele onschuldige levens had gered. Maar dat dergelijke praktijken nooit waren gebruikt om te martelen. En dat het om ‘een zeer klein aantal extreem gevaarlijke gevangenen ging, die de 9/11 aanslagen in de Verenigde Staten hadden beraamd, de aanval op het oorlogsschip USS Cole en veel andere moorden en pogingen tot moord’.
Eerlijk gezegd wist ik genoeg, wat moet je nog meer zeggen om dit een bekentenis te mogen noemen?

Maar minister Bot vond de antwoorden ‘niet bevredigend’ en kondigde een ‘pittige discussie’ aan zodra Rice zou zijn geland in Europa. Als iemand flink heeft doorgevraagd was hij het wel, herinnert Bot zich over die nadere ontmoeting. En ja hoor, na het overleg met de bondgenoten was hij ineens ‘zeer tevreden’ met de uitleg van Rice over de illegale gevangenissen. ‘De lucht is opgeklaard,’ zei ook Navo-baas De Hoop Scheffer op 8 december. We weten wel niet woordelijk wat Rice daar, op de pijnbank van Ben Bot, nog aan haar verklaring van 5 december heeft toegevoegd, maar ze moet op een gegeven moment wel hebben uitgekermd dat haar gevangenen in gevangenissen, g-e-v-a-n-g-e-n-i-s-s-e-n, zaten. Maar dat er niet, dus n-i-e-t, gemarteld werd. Geloof me Ben: Khalid Sjeikh Mohammed en Ramzi Bin al-Shibh worden goed behandeld!

Het valt immers niet aan te nemen dat Bot en De Hoop Scheffer ineens hoorden dat Rice zich eerder die week hopeloos had vergist en dat er géén geheime gevangenissen bestonden. Nadat president Bush deze week dan eindelijk het hoge woord eruit perste en zei dat de laatste veertien geheime gevangenen naar Guantánamo zouden worden overgebracht en verder onder Amerikaans recht ‘geavanceerd ondervraagd’ zouden worden, was de Nederlandse reactie echter verbazingwekkend. De Tweede Kamer zag reden voor spoedoverleg en minister Bot heeft opheldering verlangd. Nu was er volgens premier Balkenende ineens ‘irritatie en zorg’ in het kabinet over de ‘langdurige ontkenning’ door de Amerikaanse regering. Dat is een zware uitdrukking in het diplomatieke verkeer tussen bondgenoten.

Waarom was Bot vorig jaar na de al bijna volledige bekentenis van Condoleezza Rice zeer tevreden en nu ineens niet, gesteund door zijn premier? Misschien is het post-Blair-tijdperk nu ook de Noordzee overgewaaid. Meestal koos Nederland de afgelopen jaren, in het eeuwige dilemma om pro-Europees én Amerikaans te willen zijn, voor de Tony-lijn. Een tussenoplossing die ferm voor de regering-Bush was, maar tenminste de brug vormde die Tony Blair tussen het Franse anti-amerikanisme en het onversneden atlanticisme van de nieuwe Europese lidstaten probeerde te spannen. Zijn we onze koers aan het verleggen? Bots eis tot opheldering zou wel wat opheldering mogen krijgen.

Al even merkwaardig is de ophef over het andere geheim van Bush. De Senaat ontzenuwde de band tussen Al Qaeda en Saddam Hoessein: die twee mochten elkaar helemaal niet. Weer een argument minder voor de oorlog tegen Irak, achteraf. Maar dit was al lang en breed vastgesteld door de 9/11-commissie, die alle feiten en feilen van de inlichtingendiensten in de aanloop naar die fatale datum onderzocht.

Samen met de dodelijk vermoeiende hype rond de samenzweringen – welke krant, radio- of tv-kanaal bezweek niet voor de samenzweringstheorieën die het in 585 pagina’s pijnlijk gedocumenteerde falen van de inlichtingendiensten opeens tot de hoogste kunst van bedrog verheffen – heb ik het ongemakkelijke idee dat er de afgelopen week rond de elf-septemberherdenking een enorme modderstroom aan frustratie, en geen analyse, een uitlaatklep zocht. De publieke opinie heeft genoeg van Blair en Bush, de politiek golft mee. Tot in het tevreden geïrriteerde Torentje aan het Binnenhof.

Zie ook:
Verklaring Rice
The 9-11Commission Report