07-05-2005
Door Carel Peeters

De veranderingen in het nieuwe Groene Boekje gaan ons niet minder tussen-ennen brengen, maar juist meer. En we hebben er al veel te veel.

Het was helemaal aan het slot van een gedicht van Gerrit Komrij over een pilaarheilige: daar stond het woord dageraad. Dat is een passend woord in verband met een pilaarheilige, die zitten soms hele nachten op hun paal. Maar geheel los van de heilige is dageraad ook een mooi en adequaat woord. Door die loutere e zonder n is de dag al opengezet en kan echt beginnen. Het is een uitnodigend woord. Stel dat er dagenraad had gestaan. Dat zou rampzalig zijn geweest, dan was de dag alweer dicht voor hij open was geweest. Gelukkig, dagenraad wordt nooit geschreven.

Apenootje is ook een mooi woord, veel mooier dan apennootje. Maar wanneer de nieuwe Woordenlijst Nederlandse Taal, het Groene Boekje, in oktober verschijnt, worden we vanaf dat moment verondersteld apennootje te schrijven, met een tussen-n. Een apennootje met n is een nootje waar een horde apen op af springt, allemaal graaiend naar dat ene nootje. Een echt apenootje is daarentegen precies wat het is: een klein nootje, waar de oppasser er een paar van in zijn hand heeft, en waar het aapje op zijn arm ze met zijn vingertjes uitpakt. Zo gaat dat met woorden.

De veranderingen in het nieuwe Groene Boekje gaan ons niet minder tussen-ennen brengen, maar juist meer. En we hebben er al veel te veel. De regel van de tussen-n in samenstellingen heeft vijf uitzonderingen, waarvan er nu één gaat vervallen omdat de samenstellers in dit geval tot inkeer zijn gekomen. Het gaat om vierentwintig woorden waarvan het eerste deel een dierennaam en het tweede deel een plantkundige aanduiding is, zoals rattekruid, muizetarwe, paardebloem, maar dan met een n. Dit is een totaal overbodige aanpassing.

Omdat er zoveel uitzonderingen op de regel zijn, zorgen de samengestelde woorden traditioneel voor veel problemen. Eigenlijk bederven die woorden het spontane schrijven, te vaak moet je je afvragen of je het wel goed schrijft: er is geen rechtstreekse toegang tot de taal meer, alleen nog via het woordenboek of het Groene Boekje.

Wanneer het Groene Boekje op eenvormigheid en consistentie uit is, kan het de tussen-n helemaal beter afschaffen en de e alle eer en glorie geven. Nooit meer problemen, dat gedoe met uitzonderingen de wereld uit, en esthetisch een vooruitgang zonder weerga.

De tussen-n is in de meeste gevallen een overbodige bemoeial, een n die overal met zijn neus tussen wil zitten. Bij rekenmeester kan ik me nog iets voorstellen, maar bij koninginnensoep niets, terwijl het ook nog Koninginnedag is zonder n. Hetzelfde geldt voor kranteartikel, leeuwedeel, boeredochter. Dat moet met een tussen-n geschreven worden, maar de reden daarvoor is te kinderachtig om in je hoofd te stampen. Bij het verplichte zielenpijn voel je niets, bij zielepijn alles. Het is ondenkbaar dat schattebout met de macho tussen-n geschreven zou worden, dan zouden we met heel iets anders te maken hebben. Een schattenbout kan niet anders dan een stuk vlees zijn. Binnenkort schrijven we eendenkroos (ik lees: een denkroos) in plaats van eendekroos.

De tussen-e, dat is iets anders, dat is een sympathieke letter die op die plaats een onnadrukkelijke klank voortbrengt: apenootje, bessesap, zakereis. Zonder n zijn die woorden fijnzinniger, minder grof. Een ruggegraat staat rechter dan een ruggengraat, die lijkt opgebouwd uit graten van andere ruggen. Bij een paardebloem zie je een paard bij een hek dat je komt begroeten; bij zijn benen staan wat paardebloemen, geen paardenbloemen, dat zijn bloemen voor grove knollen en boze boeren die hun vee verwaarlozen.

Het is nog lang geen oktober. Er is nog alle tijd om de tussen-n de laan uit te sturen en ruim baan te maken voor die aardige oplosser van alle problemen, de tussen-e.